|
ÖZET: Başvuru, Şanlıurfa’daki kapanan bir ilkokulun bulunduğu alanda arkeolojik araştırma yapılması talebine ilişkindir. Başvuran, ilk başvurusunda belirtilen adres dışında yapılan incelemelerde herhangi bir kültürel varlığa rastlanmadığını, ancak asıl adresin incelenmesi durumunda yer altı şehri ve mezar bulma ihtimali olduğunu öne sürmüştür. İkinci başvurusunda ise idarenin bu konuda herhangi bir adım atmadığını belirtmiştir.
Ankara İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, başvuru üzerine bir komisyon oluşturarak belirtilen alanı yerinde incelemiş ve yapılan araştırmalarda 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında herhangi bir kültürel varlığa rastlanmadığını bildirmiştir. Komisyon raporunda, alanın topoğrafik yapısının gizli kalıntılar için uygun olmadığı vurgulanmıştır. Bu doğrultuda, başvuranın talep ettiği kapsamlı araştırma yapılmasına gerek olmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesine karar verilmiş ve bu karar, başvuran ile Kültür ve Turizm Bakanlığı’na tebliğ edilmiştir. İlgili mevzuat çerçevesinde yürütülen işlemlerin hukuka uygun olduğu değerlendirilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/12731-S.24.19232
BAŞVURU NO : 2024/7454
KARAR TARİHİ : 21.11.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI
Ankara İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün uzman arkeologları
BAŞVURUNUN KONUSU :
tarafından görüşmenin sağlanması ve bildirilen tüm kroki ve koordinatlar doğrultusunda kapsamlı araştırma yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 11.06.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza 28.02.2024 tarihinde yapılan ilk başvuruda özetle; belirtmiş olduğu adres dışında yetkililerce arama yapıldığından 2863 sayılı Kanun kapsamına giren herhangi bir kültür varlığına rastlanılmadığının belirtildiğini, asıl adresin Şanlıurfa İli İlçesi Köyü kapanan “ İlköğretim Okulu” olduğunu, belirtilen adreste arama yapıldığında ülkemiz için ve turizm için önemli olan yer altı şehri ve şahmerana ait mezar bulunacağını, yetkili birimlerce bu konunun dikkate alınarak yüzeysel değil de toprağın açılarak derine inilmesi gerektiğini ifade etmekte olup Ankara
İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün uzman arkeologları tarafından görüşmenin sağlanmasını ve bildirilen tüm kroki ve koordinatlar doğrultusunda kapsamlı araştırma yapılmasını talep etmektedir.
1.1. Kurumumuza tarihinde yapılan ikinci başvuruda ise sorunun çözümlenmediği, idarenin herhangi bir girişimde bulunmadığı belirtilerek talep yinelenmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuru konusuna ilişkin olarak başvuran tarafından 28.02.2024 tarihinde Kurumumuza iletilen ve
/ başvuru numaralı dosya kapsamında incelenen başvurusunda, Kurumumuz tarafından
13.03.2024 tarihli ve sayılı Gönderme Kararı verildiği anlaşılmıştır. Söz konusu
Gönderme Kararı üzerine Ankara İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü tarafından Kurumumuza iletilen
25.03.2024 tarihli ve E sayılı cevap yazıda; Şanlıurfa İl Kültür ve Turizm
/
Müdürlüğü uzmanları ile Harran Üniversitesi Başkanı Prof. Dr.
.’den oluşan bir komisyon marifetiyle bahsi geçen alanın yerinde incelendiği ve akabinde anılan alan ile ilgili arşiv çalışması gerçekleştirildiği belirtilmiş olup konuya ilişkin hazırlanan uzman raporu ve ekleriyle keşifle ilgili video Kurumumuza iletilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunması” başlıklı 63 üncü maddesinde; “Devlet, tarih, kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlar, bu amaçla destekleyici ve teşvik edici tedbirleri alır.”, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
4. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı
3 üncü maddesinde; “Kültür varlıkları; tarih öncesi ve tarihi devirlere ait bilim, kültür, din ve güzel
sanatlarla ilgili bulunan veya tarih öncesi ya da tarihi devirlerde sosyal yaşama konu olmuş bilimsel ve kültürel açıdan özgün değer taşıyan yer üstünde, yer altında veya su altındaki bütün taşınır ve taşınmaz varlıklardır.”, “Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları” başlıklı 6 ncı maddesinde;
“(…) Kaya mezarlıkları, yazılı, resimli ve kabartmalı kayalar, resimli mağaralar, höyükler, tümülüsler, ören yerleri, akropol ve nekropoller; kale, hisar, burç, sur, tarihi kışla, tabya ve isihkamlar ile bunlarda bulunan sabit silahlar; harabeler, kervansaraylar, han, hamam ve medreseler; kümbet, türbe ve kitabeler, köprüler, su kemerleri, su yolları, sarnıç ve kuyular; tarihi yol kalıntıları, mesafe taşları, eski sınırları belirten delikli taşlar, dikili taşlar; sunaklar, tersaneler, rıhtımlar; tarihi saraylar, köşkler, evler, yalılar ve konaklar; camiler, mescitler, musallalar, namazgahlar; çeşme ve sebiller; imarethane, darphane, şifahane, muvakkithane, simkeşhane, tekke ve zaviyeler; mezarlıklar, hazireler, arastalar, bedestenler, kapalı çarşılar, sandukalar, siteller, sinagoklar, bazilikalar, kiliseler, manastırlar; külliyeler, eski anıt ve duvar kalıntıları; freskler, kabartmalar, mozaikler, peri bacaları ve benzeri taşınmazlar; taşınmaz kültür
[4] varlığı örneklerindendir. Tarihi mağaralar, kaya sığınakları; özellik gösteren ağaç ve ağaç toplulukları ile benzerleri; taşınmaz tabiat varlığı örneklerindendir.”, “Tespit ve tescil” başlıklı 7 nci maddesinde;
“ (Değişik: 17/6/1987 – 3386/2 md.) (Değişik birinci fıkra: 26/5/2004-5177/26 md.) Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının ve doğal sit alanlarının tespiti, Kültür ve Turizm Bakanlığının koordinatörlüğünde ilgili ve faaliyetleri etkilenen kurum ve kuruluşların görüşü alınarak yapılır.” “Yetki ve yöntem” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Her kimin mülkiyetinde veya idaresinde olursa olsun, taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının korunmasını sağlamak için gerekli tedbirleri almak, aldırmak ve bunların her türlü denetimini yapmak veya kamu kurum ve kuruluşları ile belediyeler ve valiliklere yaptırmak, Kültür ve
Turizm Bakanlığına aittir.”, “Araştırma, sondaj ve kazı izni” başlıklı 35 inci maddesinde; “Bu kanun hükümlerine tabi, taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarını meydana çıkarmak üzere, araştırma, sondaj ve kazı yapma hakkı, sadece Kültür ve Turizm Bakanlığına aittir.”
Şeklinde düzenlemeler olduğu görülmüştür.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Başvuru sahibinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Başvuran 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda, Şanlıurfa İli, İlçesi
Köyünde kapanan İlköğretim Okulunda arama yapıldığında ülkemiz için ve turizm için önemli olan yeraltı şehri ve şahmerana ait mezar bulunacağını belirterek Ankara İl Kültür ve Turizm
Müdürlüğünün uzman arkeologları tarafından görüşmenin sağlanmasını ve bildirilen tüm kroki ve koordinatlar doğrultusunda kapsamlı araştırma yapılmasını talep etmektedir.
8. Konuyla ilgili olarak idare tarafından Kurumumuza gönderilen belgeler incelendiğinde; Başvuranın ilk olarak 13.09.2023 tarihli başvurusuna ilişkin olarak hazine olduğu iddia edilen Şanlıurfa İli, İlçesi, Mahallesinde bulunan bir ilkokul bahçesi içerisindeki yere ait krokinin iletilmesi üzerine, Şanlıurfa Müzesi Müdürlüğü uzmanlarınca, eğitim verilen İlkokulu bahçesi ile eğitim verilmeyen
İlkokulu bahçesi ve çevresinde inceleme yapıldığı, yapılan incelemede 2863 sayılı Kültür ve
Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamına giren herhangi bir kültür varlığına rastlanılmadığı, söz konusu alanların tescil kaydının bulunmadığı, bu hususların başvurana iletildiği,
8.1. Daha sonra yine başvuran tarafından yapılan 08.11.2023 tarihli başvuruya ilişkin olarak yanlış yerin incelendiğini, hazinenin İlkokulu bahçesinin 6-7 km arka tarafında, dağlık kısımda kaldığının belirtildiği, ilgili müze müdürlüğü uzmanlarınca Şanlıurfa-Gaziantep E5 Karayolunda bulunan
Dinlenme Tesislerinin ortalama 7 km kuzeyinde yer alan bölgeye gidilerek anılan okulun bulunduğu geniş alanda detaylı yüzey araştırması yapıldığı, kanun kapsamına giren herhangi bir kültür varlığına rastlanmadığı, Şanlıurfa ve Denizli Cumhuriyet Başsavcılıklarınca konuyla ilgili şahsa bilgi verildiği,
8.2. Başvuranın 11.01.2024 tarihli başvurusunda doğru adrese gidilmiş olmasına rağmen, herhangi bir kazı yapılmadan yalnızca yüzey taraması ve arşiv incelemesi yapılarak sağlıklı ve doğru bir çalışmanın yürütülmediğinin belirtildiği, bunun üzerine tekrar aynı adrese yeniden gidilerek kuşku bırakmayacak şekilde kazı yapılması, yapılacak yeni çalışmanın video kaydı alınması suretiyle neticelenmesinin istendiği, alanın, Harran Üniversitesi Bölümünden Prof. Dr. . ile birlikte
Şanlıurfa Müzesi Müdürlüğünden iki uzman tarafından yeniden incelenmesi için komisyon kurulmasının istendiği,
8.3. Belirtilen komisyon raporunda; “… yer topoğrafik olarak doğal engebeli, stratigrafisi ise nitelik ve kalınlık yönünden belirgin malzemesi kireçtaşı olan kayalık bir alandır. Anılan yerin topoğrafyasındaki ana kaya toprak yüzeyine kadar çıkmıştır. Bu alanda bir yeri kazıp, herhangi bir şeyi gizlemek oldukça zordur. Ayrıca söz konusu alan engebeli sırtın üstü olduğundan her yönden görülebilen açık bir yerdir. Bu özelliğiyle de anılan alan, gizli bir şeyin saklanabilmesi için uygun değildir. Bu nedenlerle bu alanda hazine olabilme ihtimali oldukça düşük görülmektedir. Sonuç olarak alanda yürütülen inceleme de halihazırda eğitim verilmeyen okulun iç kısmı ile istinat duvarının etrafındaki geniş alanda yapılan detaylı yüzey araştırmasında alanın yüzeyinde ve çevresinde 2863 Sayılı Yasa kapsamına giren herhangi bir kültür varlığına rastlanılmamıştır.” şeklinde görüş bildirildiği açıkça görülmektedir.
/
9. Somut olaya bakıldığında ilgili mevzuatta da belirtildiği üzere başvuru konuya ilişkin iş ve işlemleri yürütme yetkisinin Kültür ve Turizm Bakanlığına verildiği, bunun üzerine yetkilendirilen Şanlıurfa İl
Kültür ve Turizm Müdürlüğü uzmanları ile Harran Üniversitesi Bölüm
Başkanı Prof. Dr. . oluşan bir komisyon kurulduğu, bahsi geçen alanın yerinde incelendiği ve akabinde anılan alan ile ilgili arşiv çalışmasının gerçekleştirildiği, video kaydının alındığı ve ilgili kaydın ayrıca Kurumumuza da iletildiği, sonuç olarak kültür varlığı bulunduğu iddia edilen yerde bir çalışma yapılmasına ihtiyaç duyulup duyulmadığına ilişkin olarak oluşturulan komisyon marifetiyle, söz konusu yerde yapılan incelemelerde, 2863 sayılı Kanun kapsamında kalan herhangi bir kültür varlığına rastlanmadığı, bu kapsamda herhangi bir arkeolojik kazı çalışmasına ihtiyaç olmadığı tespit edilmiştir.
10. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamının birlikte değerlendirilmesi neticesinde; yukarıda belirtilen mevzuat çerçevesinde işlemlerin yapıldığı, komisyon kurulduğu ve komisyon marifetiyle işlemlerin gerçekleştirildiği, ayrıca başvuranın bütün dilekçelerine ilgili idare tarafından cevap verildiği dikkate alındığında başvuranın bildirilen tüm kroki ve koordinatlar doğrultusunda kapsamlı araştırma yapılması yönündeki talebinin yerine getirildiği değerlendirildiğinden yürütülen işlemlerin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
11. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin, Üniversite tarafından süresinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği; başvurana verilen cevaplarda da “kararların gerekçeli olması” ilkesine uygun davranıldığı, ancak “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı tespit edilmiş olup idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
12. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Şanlıurfa İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın Başvuran ile Kültür ve Turizm Bakanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/