|
ÖZET: Başvuru, Sinop ili Saraydüzü ilçesindeki Aşağı Darıçay köyü sakinlerinin Boyabat Barajı inşası nedeniyle kamulaştırılan arazilerinin tarımsal iskan taleplerine ilişkindir. Başvuran, 2011 yılında 68 aileye tarımsal iskan sağlanacağına dair bir taahhüt alındığını, ancak bu konuda idareden herhangi bir sonuç elde edemediklerini belirtmiştir. Ayrıca, Samsun 2. İdare Mahkemesi’nin kararı doğrultusunda hak sahipliğinin yeniden tanınmasını talep etmektedir.
Sinop Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, başvuruya ilişkin açıklamalarında, Boyabat Barajı’nın yapımına dair geçmişte yapılan hak sahipliği çalışmalarının iptal edildiğini ve mevcut durumun yasal çerçevede değerlendirildiğini ifade etmiştir. İdare, tarımsal iskana hak kazanan ailelerin bir kısmının şehirsel iskana geçiş yaptığını, mevcut durumda ise 15 tarımsal ve 20 şehirsel iskan bekleyen aile bulunduğunu belirtmiştir. Ayrıca, tarımsal iskan için uygun arazilerin tespit edilmesi amacıyla çeşitli araştırmalar yapılmış, ancak uygun alanların bulunamadığı ifade edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirerek, başvuranın ve diğer hak sahiplerinin mağduriyetlerinin giderilmesi için Sinop Valiliği’ne şehirsel iskan sağlanması yönünde tavsiyede bulunmuştur. İdarenin, mahkeme kararlarını zamanında uygulamaması ve başvuranların haklarını ihlal etmesi nedeniyle, sürecin hızlandırılması gerektiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 7009-7009
BAŞVURU NO : 2018/11613
KARAR TARİHİ : 15/03/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Sinop Valiliği Çevre Ve Şehircilik İl Müdürlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın Sinop ili Saraydüzü ilçesine bağlı Aşağı
Darıçay köylülerine ve kendisine tarımsal iskan sağlanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 29/09/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Boyabat Barajı yapımı nedeni ile kamulaştırılan Sinop ili Saraydüzü ilçesine bağlı
Aşağı Darıçay köylülerini temsilen müracaatta bulunduğunu, 2011 yılında 68 aileye tarımsal iskân sağlanacağının bildirildiğini, idareye yapılan başvurulardan sonuç alamadıklarını, Samsun 2. İdare Mahkemesinin E:2012/981, K:2013/1414 sayılı kararına rağmen idarenin bu karara uymadığını belirterek; Sinop ili Saraydüzü ilçesine bağlı Aşağı Darıçay köylüleri (68 hane) adına kendilerine tarımsal iskân sağlanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Sinop Valiliği Çevre Ve
Şehircilik İl Müdürlüğünden 18/10/2018 tarih ve … sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen idarenin 12/11/2018 tarih ve … sayılı cevabi yazısında özetle; 2.1. Söz konusu Boyabat Barajı yapımının Kepez Barajı adı altında seksenli yıllarda gündeme geldiği, buna paralel olarak 1998 yılında iskan, etüt ve hak sahiplik çalışmaları yapılarak hak sahiplik kararları alındığı, ancak baraj yapımının gecikmesi nedeniyle hak sahibi aileler arasında ölüm, doğum veya yeni evlenmeler nedeniyle değişikliklerin olacağı gerekçesiyle, ileriki yıllarda hukuki bir sorunla karşılaşılmaması için barajın yapımına başlandığı tarihte yeniden iskan etüt ve hak sahipliği çalışmaları yapılacağından önceden hak sahibi yapılmış ailelerin hak sahipliklerinin; Tarım ve Köy
İşleri Bakanlığı Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Arazi ve İskan Dairesi Başkanlığının 11/04/2003 tarih ve … sayılı yazı ile iptal edilmesi talimatı üzerine, Vezirköprü Mahalli
İskan Komisyonunun 05/08/2003 tarih ve … nolu kararı ile Kepez Barajından dolayı hak sahibi olan ailelerin hak sahipliklerinin iptal edildiği, 2.2. Daha sonra, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü ile Boyabat Elektrik Üretim ve
Ticaret Ltd. Şti. arasında 25.10.2007 tarihinde imzalanan ‘Boyabat Barajı ve Hidro
Elektrik Enerji Üretim Tesislerinin Su Kullanım Hakkı Ve İşletme Esaslarına İlişkin Anlaşma’ Ankara 56. Noterliğinin aynı tarih ve 13954 sayılı yevmiye no ile tescil edilerek yapılmasına karar verildiği, 2.3. Boyabat Barajı yapımından dolayı geçim imkânını kaybeden ve hak sahibi olmak isteyen ailelerden başvuru tarihleri arasında toplam 185 başvuru yapıldığı, İnceleme Komisyonunun 26.04.2010 tarihinde yapmış olduğu komisyon çalışması neticesinde 5543 Saylı İskan Kanunu kapsamında 59 ailenin hak sahibi olmasına, yasal koşulları sağlamadığı gerekçesi ile 126 ailenin ise hak sahibi olmamasına karar verildiği, 2.4. 2010 yılından sonra Vezirköprü Mahalli İskan Komisyonunun 05/08/2003 tarih ve 2003/1 nolu kararı ile Kepez Barajından dolayı hak sahiplikleri iptal edilen ailelerin bir kısmının mahkeme kararı ile Mülga 2510 Sayılı İskan Kanunu Kapsamında devlet eliyle tarımsal iskana hak kazandıkları, tarımsal iskana hak kazanan ailelerin bir kısmının kendi talepleri doğrultusunda devlet eliyle şehirsel iskana geçtikleri, hali hazırda 15 adet tarımsal 20 adet şehirsel iskan bekleyen aile bulunduğu, başvuru sahibi
… da mahkeme kararı ile hak sahipliğini kazanmış olup devlet eliyle tarımsal iskan bekleyen hak sahipleri arasında yer aldığı, 2.5. Aşağıdarıçay köyünden 28, Takılı köyünden 5 olmak üzere toplam 33 aileye
5543 Sayılı İskan Kanununun 9. Maddesinin birinci fıkrası, ç bendi kapsamında konut
kredisi verilerek şehirsel iskanlarının sağlandığı, 2.6. Gerek 5543 Sayılı İskan Kanunu kapsamında, gerekse Mülga 2510 Saylı İskan
Kanunu kapsamında hak sahibi olan ailelerin bir kısmının almış oldukları kamulaştırma bedellerini ilgili mevzuat gereği İskan Gelirleri Hesabına yatırmadıkları için hak sahipliklerinin iptal edildiği, bir kısmının ise mahkemelerinin devam etmekte olup, kazandıkları takdirde hak sahibi olabilecekleri, bu nedenlerle hak sahibi aile sayısının artıp eksilebildiği, 2.7. Devlet eliyle tarımsal iskan hak kazanan ailelerin iskanlarının Çorum İli, İskilip İlçesi, Çukurköy, Kayaağzı ve Yerliköy köylerinde sağlanabilmesi için mülkiyeti Maliye Hazinesine ait alanların tespit edildiği, ve 5543 Sayılı İskan Kanunu amaçlarında kullanılmak üzere Bakanlığa ön tahsisinin sağlandığı ayrıca Yozgat İli, Çekerek İlçesinde yaptırılan ve boş bulunan iskan konutlarının da Boyabat
Barajı ve HES Projesi iskan çalışmalarında kullanılmasının kararlaştırıldığının Bakanlıktan alınan 12-02-2015 tarih ve … sayılı yazı ile bildirildiği, 2.8. Ancak geçen süre içerisinde Bakanlıkla yapılan telefon görüşmelerinde Çorum ve Yozgat İlinde düşünülen iskan alanlarının olumsuz olduğu bildirilerek Sinop İli dahilinde mülkiyeti Maliye Hâzinesine ait taşınmazların araştırılmasının istenildiği, 1507-2014 tarih ve … sayılı yazı ile Bakanlığın talimatının yerine getirildiği, 2.9. 15-07-2014 tarih ve … sayılı yazıya istinaden Müdürlüklerine Milli Emlak ve
Tapu Müdürlüklerinden gönderilen cevabi yazı ve eklerinde yer alan, mülkiyeti Maliye
Hâzinesine ait taşınmaz listelerinin incelenmesinde sadece Boyabat
Malmüdürlüğünden gönderilen yazıda Boyabat İlçesi Cemalettin Köyü, 2991 parsel nolu 2.110.000,00 m2 yüzölçümlü tarla vasıflı, mülkiyeti köy tüzel kişiliğine ait bir adet taşınmazın bulunduğunun görüldüğü, 2.10. Müdürlükleri teknik elemanlarınca söz konusu taşınmaz üzerinde yapılan inceleme neticesinde hazırlanan 10/03/2015 tarihli teknik raporda Boyabat İlçesi
Cemalettin Köyü, 2991 parsel nolu, 2.110.000,00 m2 yüz ölçümlü tarla vasıflı ve köy tüzel kişiliğine ait taşınmazın tarıma ve yerleşime uygun olmadığının belirtildiği, raporun 16-03-2015 tarih ve … sayılı yazı ile Bakanlığa gönderildiği, 2.11. Daha sonra iskan için arazi araştırmalarının 2018 yılında muhtelif günlerde …’ın (Aşağıdarıçay Köyü Kültür ve Sosyal Yardımlaşma Derneği Başkanı) kendilerinin teklif ettikleri, gerek Çankırı İlinde gerekse Sinop İli dahilinde mülkiyeti maliye hâzinesine ait araziler üzerinde yapıldığı, bu güne kadar iskana uygun arazi bulunamadığı, 2.12. En son Bakanlıktan alınan 18.09.2018 tarihli ve … sayılı yazıda yer alan talimat üzerine yeniden mülkiyeti maliye hâzinesine ait taşınmazlar üzerinde araştırmalar yapıldığı ve 10.10.2018 tarihli ve … sayılı yazıları ile tapunun Sinop İli, Saraydüzü
İlçesi, Merkez Mahallesi, Ada No. 236, Parsel No: 104 de kayıtlı Maliye Hâzinesine ait tarla vasıflı taşınmazın 5543 Sayılı İskan Kanunu amaçlarında kullanılabilmesi için tahsisinin Bakanlık adına yapılmasının istenildiği, bu yazıda bahsi geçen tahsis taleplerinin 03/11/2018 tarih ve … sayılı yazı ile Bakanlığa gönderildiği, tahsis işlemi gerçekleştiğinde söz konusu alanda iskan çalışmalarının ilgili mevzuat çerçevesinde başlatılacağı, 3. 2.12. no’lu paragrafta belirtilen hususlar üzerine konunun hangi aşamada olduğu hususu ve Müdürlüklerinece tesis edilen işlemlere ilişkin açıklamaların Sinop Valiliği Çevre Ve
Şehircilik İl Müdürlüğünden istenildiği 29/01/2019 tarih ve … sayılı yazımız akabinde, adı geçen idarenin 12/11/2018 tarih ve … sayılı cevabi yazısında özetle; 3.1. Sinop Valiliği Milli Emlak Müdürlüğünün 11/12/2018 tarih ve … sayılı yazısı ile Saraydüzü ilçesi Merkez Mahallesi 236 ada 104 parsel nolu, 51.687,16 m2 yüzölçümlü tarla vasıflı taşınmazda Boyabat-Kepez Barajı yapımı nedeniyle mülga
2510 sayılı İskan Kanunu ve 5543 sayılı İskan Kanunu kapsamında şehirsel iskana hak
kazanan ailelerin iskanlarının sağlanmasının uygun olacağı kanaatine varıldığından bu taşınmazın 5543 sayılı İskan Kanunu amaçlarında kullanılmak üzere tahsisinin
Müdürlüklerince talep edildiği ve Sinop Valiliği Milli Emlak Müdürlüğünün söz konusu yazısı ile “söz konusu 51.687,16 m2 yüzölçümlü taşınmazın Bakanlığa (Yapı
İşleri Genel Müdürlüğüne) 2 (iki) yıl süreli ön tahsisinin 5018 sayılı Kamu Mali
Yönetimi ve Kontrol Kanununun 47 nci maddesi ile Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 101 inci maddesinin (ç) bendi uyarınca uygun görüldüğü, tahsis süresi içerisinde anılan taşınmazın belirtilen amaçta değerlendirilmemesi veya başka amaçlarla kullanılması durumunda, herhangi bir yazışmaya gerek kalmaksızın yapılan tahsisin kendiliğinden kalkmış sayılacağı” nın taraflarına bildirildiği, 3.2. 29/01/2019 tarih ve … sayılı yazıları ile ön tahsisi yapılan parselde yapılması planlanan imar planlaması kapsamında hazırlanacak olan İmar Planına Esas JeolojikJeoteknik Etüt Raporu Hazırlama İşi ile ilgili olarak Bakanlıktan (Yapı İşleri Genel
Müdürlüğü) ödenek talebinde bulunulduğu, ödenek temini akabinde etüt raporu hazırlanması ve sonrasında imar planlaması aşamasına geçileceği, 4. 3.2. no’lu paragrafta belirtilen hususlar üzerine, ön tahsisi yapılan parselde yapılması planlanan imar planlaması kapsamında hazırlanacak olan İmar Planına Esas Jeolojik-Jeoteknik
Etüt Raporu Hazırlama İşi ile ilgili olarak Bakanlıktan (Yapı İşleri Genel Müdürlüğü) talep edilen ödenek ile ilgili bilgiler Yapı İşleri Genel Müdürlüğünden (Teknik Daire Başkanlığı)
13/02/2019 tarih ve … sayılı yazı ile istenilmiş olup, adı geçen idarenin 26.02.2019 tarih ve …
sayılı cevabi yazısında, 4.1. Söz konusu barajın (Boyabat-Kepez Barajı) yapımının 1980’li yıllarda gündeme geldiği ve mülga 2510 sayılı İskân Kanunu kapsamında mülga Köy Hizmetleri Genel
Müdürlüğünce baraj yapımından etkilenen Çorum, Samsun ve Sinop illerine bağlı muhtelif yerleşim yerlerinde hak sahipliği çalışmaları yürütüldüğü, Baraj projesinin, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından yatırım programından çıkarılması sonrasında, ileride doğması muhtemel hukuki sorunların önlenmesi amacıyla 2003 yılında mülga Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünün talebiyle Mahalli İskân
Komisyonları tarafından, daha önceden hak sahibi olmuş bütün ailelerin hak sahipliklerinin iptal edildiği, 4.2. Projede yapılan değişiklikler sonrasında Enerji Piyasası Düzenleme
Kurumundan üretim lisansı alan Boyabat Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş. tarafından
Boyabat Barajı ve HES adı ile baraj yapımına başlanmasıyla 5543 sayılı İskân Kanunu kapsamında yapılan hak sahipliği çalışmaları neticesinde; Çorum ilinden 125 aile (61 tarımsal iskân+64 şehirsel iskân) Samsun ilinden 43 aile (24 tarımsal iskân+19 şehirsel iskân) ve Sinop ilinden 59 aile (58 tarımsal iskân+1 şehirsel iskân) olmak üzere toplam
227 ailenin hak sahibi olarak tespit edildiği,
4.3. Bu süreçte daha önceden yapılan çalışmalarda hak sahibi olup 2003 yılında hak sahiplikleri Mahalli İskân Komisyonları tarafından iptal edilen aileler tarafından İdare
Mahkemelerinde davalar açıldığı, Mahkeme tarafından “hak sahipliği iptalinin iptaline” karar verilen aileler için Mahalli İskân Komisyonları tarafından mülga 2510 sayılı İskân
Kanunu şartlarına göre yeniden hak sahipliği kararları alındığı, dolayısıyla mahkeme kararlarının tamamına uyulduğu, 4.4. Boyabat Barajı ve HES yapımından etkilenen Çorum, Samsun ve Sinop illerine bağlı yerleşim yerlerinde yapılan hak sahiplik çalışmaları neticesinde, özellikle tarımsal iskân talep eden ailelerin, toplu olarak ve tarım arazisi verilmek suretiyle iskânlarının yapılmasını istedikleri, ailelerin çeltik tarımındaki geçmişleri göz önünde bulundurularak gerek kendileri gerekse de Bakanlıkca yapılan araştırmalar neticesinde
Edirne ili, İpsala ilçesi, Koyuntepe köyünde; Samsun ili, Bafra ilçesi, Sarıköy
Mahallesinde; Amasya ili, Suluova ilçesi, Cürlü köyünde; Çorum ili, İskilip ilçesi
Çukurköy, Kayaağzı ve Yerliköy köylerinde; Çankırı ili, Kızılırmak ilçesi, Hacılar köyünde bulunan alanlarda konut+tarım arazisi verilerek iskân edilmelerinin düşünüldüğü, bu bölgelerde gerek hazine arazileri gerekse devletin hüküm ve tasarrufu altındaki tüm uygun alanların ilgili kurumlarından araştırıldığı, ancak bütün bu alanlar için yapılan Bakanlığa tahsis taleplerinin bazılarının sosyal, kültürel sorunlar ve asayiş problemleri nedeniyle bazılarının ise teknik ve kamu yatırımları planlama sahasında olmaları gibi olumsuzluklar nedeniyle uygulamaya alınamadığı, 4.5. Yeni yerleşim yeri tespit çalışmaları devam ederken, gerek mülga 2510 ve gerekse de 5543 sayılı İskân Kanunu kapsamında hak sahibi olup talep eden 235 aileye (mahkeme kararları ile hak sahipliğini kazananlarda dâhil) bütçe imkânları dâhilinde
5543 sayılı İskân Kanununun 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi kapsamında
kendileri tarafından bulunan konut veya tarım arazisi satın alınarak iskânlarının gerçekleştirildiği, 55 aile için ise Samsun ili Vezirköprü ilçesi Susuz köyünde konutlar yapılarak teslim edildiği, 4.6. Sinop ilinden kalan 34 ailenin (… dâhil) kendi talepleri ile tarımsal iskândan vazgeçerek şehirsel olarak iskân edilmeyi istemeleri sonrasında yapılan araştırmalar neticesinde Sinop ili, Saraydüzü ilçesi, Merkez Mahallesindeki imar planı dışında bulunan 236 ada, 104 parsel no.lu ve 51.687,16 m2 yüzölçümlü taşınmazın Bakanlığa tahsisinin sağlandığı, SinopValiliğinin (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü) 29.01.2019 tarihli ve … sayılı yazısı ile İmar Planına Esas Jeolojik-Jeoteknik Etüt Raporu hazırlanması için talep edilen ödeneğin gönderilerek işin ihale edilmesi hususunda
15.02.2019 tarih ve … sayılı yazı ile talimat verildiği, yerleşim yeri ile ilgili kurum
görüşlerinin olumlu gelmesi ve etüt çalışmalarının tamamlanması sonucu konut yapımına geçileceği, hususları ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2.maddesinde;
“Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir” hükmü, 5.1. “Mülkiyet Hakkı” kenar başlıklı 35’nci maddesinde; “herkesin mülkiyet ve miras hakkına sahip olduğu, bu hakların ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği ve mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı olamayacağı” hükmü, 5.2. “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36. maddesinde; “Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.
Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz” hükmü 5.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkrasında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” hükmü, 5.4. “Mahkemelerin Bağımsızlığı” başlıklı 138. maddesinin son fıkrasında;
“Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.” hükmü bulunmaktadır.
6. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 17 nci maddesinde; “hiç kimsenin keyfi olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılamayacağı” düzenlenmiştir.
7. Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı’nın “Mülkiyet Hakkı” başlıklı 17 nci maddesinde;
“mülkten yoksun bırakılma sonucunda, zamanında ödenecek adil tazminat” koşuluna yer verilmiştir. 8. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 1 No’lu Ek Protokol’ün “mülkiyetin korunması” başlıklı 1 nci maddesinde; “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.” şeklinde bir düzenlemeye gidilmiştir.
9. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesine göre; “(1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. (2) Ancak; a) Cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemler ile resen imzaladığı kararlar ve emirler, b) Yasama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler, c) Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar, ç) Türk Silahlı Kuvvetlerinin sırf askerî nitelikteki faaliyetleri, Kurumun görev alanı dışındadır.” hükmü öngörülmüştür,
10. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 28 inci maddesinin 1 inci fıkrasında:
“Danıştay, Bölge İdare Mahkemeleri, İdare ve Vergi Mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz (30) günü geçemez…” hükmü bulunmaktadır.
11. 5543 sayılı İskân Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “(1) Bu Kanunun amacı; göçmenlerin, göçebelerin, yerleri kamulaştırılanlar ile millî güvenlik nedeniyle yapılacak iskân çalışmalarını, köylerde fiziksel yerleşimin düzenlenmesine ilişkin uygulamaya esas şartları ve alınacak tedbirleri, iskân edilenlerin hak ve yükümlülüklerini düzenlemektir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
13. Şikayet başvurucusu, 1 no’lu paragrafta açıklandığı üzere, Boyabat Barajı yapımı nedeniyle yararlandığı hak sahipliğinin kaldırılmasına ilişkin 26.04.2010 tarih ve 34 sayılı
Mahalli İskan Komisyon kararının iptali yönünde Samsun 2. İdare Mahkemesince verilen 05/12/2013 tarih ve E:2012/981, K:2013/1414 sayılı kararın gereğinin yerine getirilerek, Sinop ili Saraydüzü ilçesine bağlı Aşağı Darıçay köylülerine ve kendisine tarımsal iskan sağlanması talebiyle Kurumumuza başvurmuştur.
14. Bahsi geçen davanın Boyabat Barajı yapımı nedeniyle başvuranın yararlandığı tarımsal iskan hususunda hak sahipliğinin, “iskan etütlerinin başlangıç tarihinden geriye doğru 3 yıl
Sinop ili, Saraydüzü İlçesi Aşağıdarıçay Köyünde ikamet etmediği” tespit edildiğinden bahisle kaldırılmasına ilişkin 26.04.2010 tarih ve 34 sayılı Mahalli İskan Komisyon kararının iptali istemiyle açıldığı, görülmektedir.
15. Samsun 2. İdare Mahkemesinin 05/12/2013 tarih ve E:2012/981, K:2013/1414 sayılı kararında, dava konusu uyuşmazlığın çözümünün, davacının iskan etütlerinin başlangıç tarihi olan 25.10.2007 tarihinden geriye doğru üç yıl Aşağıdarıçay Köyünde ikamet edip etmediği ile ilgili olduğu, davacının iskan etütlerinin başlangıç tarihi olan 25.10.2007 tarihinden geriye doğru üç yıl Aşağıdarıçay Köyünde ikamet etmediği hususunun nasıl tespit edildiğinin
Mahkemenin 05.06.2013 tarihli ara kararı ile sorulması üzerine davalı idarece cevaben gönderilen yazıda, ” Saraydüzü Nüfus Müdürlüğü’nden alınan nüfus kayıt örneğinde davacının iskan etütlerinin başlangıç tarihinin takvim yılı başlangıcından önce “Güzeller Mah. 933. sk.
no:28 Gebze- Kocaeli” adresinde ikamet ettiğinin” belirtildiğinin görüldüğü, davacının iskan etütlerinin başlangıç tarihinden önce geriye doğru üç yıl Aşağıdarıçay Köyünde ikamet edip etmediği hususunda anılan köyde muhtar veya köy halkı nezdinde bir araştırma yapılmadığı, belirtilen dönemlerde adı geçen köyde ikamet edip etmediğinin somut olarak ortaya konulamadığı, ayrıca davacının ihtiyacının bulunmadığı hususunda hiç bir araştırma yapılmadığının anlaşıldığı, davacıya İskan Kanunu kapsamında verilen hak sahipliğinin kaldırılması yönündeki dava konusu işlemde, eksik inceleme nedeniyle hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle, dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, anlaşılmaktadır.
16. Somut olayda, Boyabat Barajı yapımından dolayı geçim imkânını kaybeden ve hak sahibi olmak isteyen ailelerden başvuru tarihleri arasında toplam 185 başvuru yapıldığı, İnceleme Komisyonunun 26.04.2010 tarihinde yapmış olduğu komisyon çalışması neticesinde
5543 sayılı İskan Kanunu kapsamında 59 ailenin hak sahibi olmasına, yasal koşulları
sağlamadığı gerekçesi ile 126 ailenin ise hak sahibi olmamasına karar verildiği, 2010 yılından sonra Vezirköprü Mahalli İskan Komisyonunun 05/08/2003 tarih ve 2003/1 nolu kararı ile
Kepez Barajından dolayı hak sahiplikleri iptal edilen ailelerin bir kısmının mahkeme kararı ile
Mülga 2510 sayılı İskan Kanunu kapsamında devlet eliyle tarımsal iskana hak kazandıkları, tarımsal iskana hak kazanan ailelerin bir kısmının kendi talepleri doğrultusunda devlet eliyle şehirsel iskana geçtikleri, hali hazırda 15 adet tarımsal 20 adet şehirsel iskan bekleyen aile bulunduğu, başvuru sahibi …’ın da mahkeme kararı ile hak sahipliğini kazandığı ve devlet eliyle tarımsal iskan bekleyen hak sahipleri arasında yer aldığı, görülmektedir.
17. Anayasa’nın 138 inci maddesi ve İdari Yargılama Usulü Kanunu ile yargı kararlarının ne olursa olsun uygulanmamasından idare sorumlu tutulmuştur. İdarenin yargı kararlarını uygulaması Anayasal ve hukuki bir zorunluluktur.
18. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 1 No’lu Ek Protokolün 1 inci maddesine (prg.5.)
bakıldığında AİHM kararları ışığında üç temel ilkeyi işaret ettiği görülmektedir. Bunlar; mülkiyete saygı, mülkiyetten yoksun bırakılmama, mülkiyetin kullanımının belli şartlarda devletlerce kısıtlanabileceği ilkeleridir. Anayasamızın 35 inci maddesi de bu ilkelerle paralel şekilde hüküm ifade etmektedir. Nitekim Anayasa Mahkemesinin 3/4/2014 tarih 2013/711 sayılı bireysel başvuru kararında, AİHM’nin yargı kararlarının uygulanmasının geciktirilmesini yahut hiç uygulanmamasını mülkiyete saygı ve mülkten barışçıl yararlanma hakkına müdahale olarak kabul ettiği görülmektedir.
19. Somut olayın değerlendirilmesi neticesinde, Samsun 2. İdare Mahkemesinin 05/12/2013 tarih ve … sayılı kararı ile başvuranın Boyabat Barajı yapımı nedeniyle hak sahipliği sıfatından yararlanmasına karar verildiği bu sebeple başvuranın devlet eliyle tarımsal iskân bekleyen hak sahipleri arasında yer aldığı, 19.1. Bu süreçte Çorum, Yozgat, Samsun, Amasya, Sinop ve başvuranın teklif ettiği
Çankırı illerinde iskan için arazi çalışmaları yapıldığı, ancak konuya ilişkin hazırlanan raporlarda bu illerde belirlenen taşınmazların tarıma ve yerleşime uygun olmadığı yönünde tespitler yapıldığı için konunun neticelendirilmediği ve mahkeme kararının uygulanamadığı, 19.2. İdarenin cevabi yazısında (4.6. pr), Sinop ilinden kalan 34 ailenin (… dâhil)
kendi talepleri ile tarımsal iskândan vazgeçerek şehirsel olarak iskân edilmeyi istemeleri sonrasında yapılan araştırmalar neticesinde Sinop ili, Saraydüzü ilçesi, Merkez Mahallesindeki imar planı dışında bulunan 236 ada, 104 parsel no.lu ve 51.687,16 m2 yüzölçümlü taşınmazın Bakanlığa tahsisinin sağlandığı, SinopValiliğinin (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü) 29.01.2019 tarihli … sayılı yazısı ile İmar Planına
Esas Jeolojik-Jeoteknik Etüt Raporu hazırlanması için talep edilen ödeneğin gönderilerek işin ihale edilmesi hususunda 15.02.2019 tarih ve … sayılı yazı ile talimat verildiği, yerleşim yeri ile ilgili kurum görüşlerinin olumlu gelmesi ve etüt çalışmalarının tamamlanması sonucu konut yapımına geçileceği, hususlarının ifade edildiği, 19.3. Samsun 2. İdare Mahkemesinin 05/12/2013 tarih ve …. sayılı kararının uygulanmasını teminen idare tarafından çalışmalar gerçekleştirildiği, ancak belirlenen taşınmazların konunun niteliği gereği teknik incelemeler sonucu tarıma ve yerleşime uygun olmadığı yönünde tespitler yapıldığından, çalışmaların neticelendirilememesi sebebiyle mahkeme kararının gereğinin süresi içerisinde yerine getirilemediği, anlaşılmıştır.
20. Diğer yandan, idarenin cevabi yazısı ve eklerinden, Mahalli İskan Komisyonunun 25/12/2018 tarih ve 5 numaralı kararında, 20.1. 5543 sayılı İskân Kanununun 18 inci maddesinin üçüncü fıkrası gereğince oluşturulan Komisyonun, Boyabat Barajı nedeniyle kamulaştırmadan etkilenen ve geçim imkânlarını kaybeden ailelerden olup, 03/02/2017 tarih ve 16 nolu Mahalli İskan
Komisyon Kararı ile devlet eliyle tarımsal olarak iskan edilmek amacıyla hak sahibi olan aile temsilcisi …’ın Müdürlüklerine vermiş olduğu 13/12/2018 tarih ve … sayılı dilekçesi ile iskan şeklinin değiştirilmesi talebi üzerine tarımsal iskanlarının iptal edilerek şehirsel olarak iskan edilme durumlarını görüşmek ve karar altına almak üzere
Saraydüzü İlçe Yazı İşleri Müdürü …” ın başkanlığında toplanıldığı, 20.2. Komisyonun Sinop İli Saraydüzü İlçesi Aşağıdarıçay Köyünden … oğlu aile temsilcisi … ve isimleri yazılı bulunan aile bireylerinin hak sahipliklerinin devam ettirilerek Mülga 2510 Saylı İskân Kanunu ve 5543 Sayılı İskân Kanunun 9.
maddesinin birinci fıkrası (ç) bendine göre şehirsel olarak iskan edilmelerine, şehirsel olarak verilecek taşınmazın 5 kişi adına eşit hisselerle tapuya tescil ettirilmesine ve daha önce alınan 03/02/2017 tarih ve 16 sayılı Mahalli İskan Komisyon Kararının iptal edilmesine karar verildiği, hususlarının yer aldığı görülmektedir.
21. Yukarıda yapılan açıklamalar, anılan mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı çerçevesinde; her ne kadar bahsi geçen mahkeme kararı gereği tarımsal iskân hususunda hak sahipliği kabul edilen başvuranın ve bu konudaki diğer hak sahiplerinin tarımsal iskânına yönelik iş ve işlemlerin tamamlanması uzun bir süreç gerektirse de, idarenin geçen süreç içerisinde bu yönde önemli çalışmalar yürüttüğü görülmekle birlikte bu iş ve işlemleri makul sürede tamamlayamadığı, gelinen süreçte başvuranın talebi üzerine hak sahipliğinin devam ettirilerek, hak sahiplerinin şehirsel olarak iskan edilmelerine karar verildiği dikkate alındığında; başvuranın ve başvuranla aynı durumda olan diğer hak sahiplerinin mağduriyetinin makul sürede giderilememiş olması sebebiyle mülkiyet haklarını ihlal ettiği değerlendirildiğinden, tarımsal/şehirsel iskân iş ve işlemlerinin tamamlanamamasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Samsun İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvurana ve ilgili Komisyon kararında isimleri belirtilen diğer hak sahiplerine en kısa sürede şehirsel iskan sağlanarak mağduriyetlerinin giderilmesi hususunda Sinop Valiliği Çevre Ve
Şehircilik İl Müdürlüğü’ne TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Sinop Valiliği Çevre Ve
Şehircilik İl Müdürlüğü’nce bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI’na ve SİNOP
VALİLİĞİ ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ’ne tebliğine, Türkiye
Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi