|
ÖZET: Başvuru, Samsun Su ve Kanalizasyon İdaresi (SASKİ) tarafından, su tüketimi olmayan dönemlerde abonelerden alınan “Sayaç Okuma Hizmeti İş Kaybı Bedeli”nin haksız olduğu iddiasıyla yapılmıştır. Şikayetçi, bu bedelin iadesini talep etmekte ve gelecekte benzer ücretlerin talep edilmemesini istemektedir. Başvuru, 18 Nisan 2023 tarihinde yapılmış olup, idare tarafından yapılan incelemelerde, bu ücretin yasal dayanağının bulunduğu belirtilmiştir.
SASKİ, 2560 sayılı İSKİ Kanunu ve kendi tarifeleri doğrultusunda, sayaç okuma hizmeti için belirli koşullar altında bu bedeli tahakkuk ettirdiğini ifade etmiştir. Abonelerin, sayaçlarının okunabilir durumda bulundurulması gerektiği, aksi takdirde idarenin ek maliyetler üstleneceği ve bu maliyetin karşılanması için söz konusu bedelin alındığı açıklanmıştır. Ayrıca, abonelerin su tüketimi olmaması durumunda geçici kapama talep edebilecekleri veya sayaç endeks bilgilerini ileterek uzaktan fatura tahakkuku yaptırabilecekleri belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuru sahibinin taleplerinin reddedilmesine karar vermiştir. Yapılan değerlendirmelerde, idarenin işlemlerinin hukuka uygun olduğu, abonelerin yasal haklarını kullanarak bedelin tahsil edilmemesi için gerekli adımları atmaları gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, başvurunun reddi işleminin hukuka aykırılık taşımadığı tespit edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/12446-S.23.19745
BAŞVURU NO : 2023/5486
KARAR TARİHİ : 29/09/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAMSUN SU VE KANALİZASYON İDARESİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikayetçinin, abonelerden kullanımı olmadığı dönemlerde sayaç okumak için sayaç okuma-hizmet iş kaybı bedeli altında kesilen ücretlerin tarafına iadesi ve sayaç okuma-hizmet iş kaybı bedeli ve benzeri ad altında ücret talep edilmemesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 18/04/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi, Kurumumuza yapmış olduğu başvuruda özetle; “Samsun Büyükşehir Belediyesi kuruluşu
SASKİ tarafından abonelerden kullanımı olmadığı dönem, tüketim 0 olduğunda tüketiciyi adeta cezalandırarak sayaç okuma-hizmet iş kaybı bedeli adı altında her ay haksız ücret aldığını, abone numaralı, sözleşme numaralı aboneliği ile ilgili CİMER’e başvurduğunu, (CİMER Başvuru
Sorgulama Başvuru Sayısı : Başvuru Zamanı: 04/01/2023) idarenin gelen cevabının olumsuz olduğunu , kanunda yazılı olmayan bir ücretin talep edilemeyeceğini” iddia ve ifade ederek “yasal dayanağı olmayan sayaç okuma-hizmet iş kaybı bedeli altında kesilen ücretlerin tarafına iadesini ve bundan sonra sayaç okuma hizmet iş kaybı bedeli ve benzeri ad altında ücret talep edilmemesini” talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18 inci maddesi hükmü uyarınca Samsun Büyükşehir Belediye Başkanlığı Su ve
Kanalizasyon İdaresi (SASKİ) Genel Müdürlüğü’nden 09/06/2023 tarih ve sayılı yazı ile bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
3. Samsun Büyükşehir Belediye Başkanlığı Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’nden alınan 20/06/2023 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle;
3.1. Başvuru konusu işlemin, 2560 Sayılı İSKİ Kanunu’nun Tarife Tespit Esasları başlıklı 23’üncü maddesinde yer verilen “…Tarifelerin tespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ile belirlenir” hükmü uyarınca alınan 27 Mayıs 2022 Tarih ve 11 Karar Numaralı SASKİ Genel Kurulu Kararı neticesinde
SASKİ Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğine eklenen 37/2’nci maddesi ile usulüne uygun olarak yürürlüğe girdiği, işlemin hukuki gerekçesinin 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun
Amaç başlıklı 1’inci maddesinde de yer verilen “kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılması” ilkesi olduğu, zira abonelerle imzalanan sözleşmede de belirtildiği üzere abonelerin, sayaçlarını okumaya elverişli halde bulundurmakla yükümlü olduğu, aksi bir durumda, keyfiyeti İdare’ye bildirmeleri gerektiği, zira okuma işlemi yapılmak üzere personelin bir bölgeye sevki işgücü ve yakıt anlamında Kuruma bir maliyet yarattığı, bu maliyetin karşılığında işlemin yapılamamasının
“kamu kaynakları etkin ve verimli kullanılmaması” sonucunu doğurduğundan oluşan maliyeti karşılamak adına söz konusu tutarın tahakkuk ettirildiği,
3.2. Başvuruya konu numaralı aboneye söz konusu bedelin, Genel Kurul Kararının yürürlüğe girmesinin akabinde, 28 Ağustos 2022 tarihinde düzenlenen 2022 Ağustos ayı dönemi faturası ile tahakkuk ettirilmeye başlandığı,
3.3. İtiraza konu olan iş kaybı bedeli hakkında SASKİ Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği ‘nin 37/2.
maddesinde [Bir takvim yılı içerisinde toplam iki aydan (iki okuma döneminden) fazla kilit altında olup sayaca ulaşılamayan ve/veya su tüketimi olmayan aboneler için sayaç okuma personeli ve hizmet aracı giderlerinin karşılanması için fatura başına (ayda bir kez uygulanmak kaydıyla) “Sayaç Okuma Hizmeti İş
Kaybı Bedeli” alınır] denildiğinden ilgili tutarın aktif abonelerin faturalarına yansıtıldığı, aboneler tarafından su kullanımı olmayan sözleşmelerinin tahliyeden kesme (sözleşme iptali) veya geçici kapama başvurusu yapılarak sözleşmelerini pasif hale almaları durumunda söz konusu bedelin tahakkuk ettirilmediği,
3.4. SASKİ Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği 37/2. Maddesi gereği Sayaç Okuma Hizmeti İş
Kaybı Bedeli tahakkuk ettirilmekte olduğu, söz konusu düzenlemenin SASKİ Genel Kurulu (Samsun
Büyükşehir Belediye Meclisi) kararı ile yürürlüğe konulduğundan idari işlem yoluyla düzenlemenin iptal edilmesinin mümkün bulunmadığı, abonenin meskende bulunmadığı durumlarla geçici kapama talebi halinde su kullanıma kapatılarak okuma yapılmayacağından tahakkuk ettirilmeyeceği gibi Kurumla yazılı veya sözlü olarak iletişime geçilerek sayaç endeks bilgilerinin ulaştırılması halinde uzaktan fatura tahakkuku yapılabildiği, bu şekilde işlem yapıldığında da başvuru konusu bedelin faturaya yansıtılmadığı,
3.5. Tahliyeden kesme başvurusunun ilgilinin su sözleşmesi olan bağımsız birimden tamamen ayrılması (kiracı ise kiracılığın sona ermesi, mülk sahibinin mülkü başka birine devretmesi durumlarında) e-devlet üzerinden, bizzat başvuru veya vekil aracılığı ile yapılabildiği, geçici kapamanın ise ilgili aboneliğin bulunduğu bağımsız birimde geçici (yılın belli dönemlerinde su kullanımı yapılmayacaksa örnek yazlık veya kışlık olarak kullanılan meskenler) bir süre kullanım olmayan sözleşmeler için sözleşme sahibinin bizzat SASKİ’ye gelerek yazılı başvurusu ile veya vekil aracılığı ile yapıldığı, geçici kapama başvurusunun
bir yıl içinde birden fazla yapılabildiği, yazlık ve benzeri ikamet edilmeyen konutlarda ayrı bir uygulama bulunmadığı, aktif olan tüm aboneler için aynı görevli tarafından okuma ve tespitler yapıldığı, abonenin nolu CİMER başvurusuna ilişkin cevap yazısının ekte gönderildiği, Sayaç Okuma Hizmet
Kaybı Bedelinin iptali için Aboneler tarafından tüketici hakem heyetlerine başvuru yapıldığı ve tüm başvurulara ret kararı verildiği, örnek olarak 3 Tüketici Hakem Heyeti Kararının ekte gönderildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının
4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”
, 4.2. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5’inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun
5.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
5.2. “İnceleme ve araştırma başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,
6. 5393 sayılı Belediye Kanununun;
6.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasında, “Belediye: Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisini,… ifade eder.”,
6.2. “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde; “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: b) Kanunların belediyeye verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, belediye yasakları koymak ve uygulamak, kanunlarda belirtilen cezaları vermek. c) Gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı vermek. e) Müktesep haklar saklı kalmak üzere; içme, kullanma ve endüstri suyu sağlamak; atık su ve yağmur suyunun uzaklaştırılmasını sağlamak; bunlar için gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek; kaynak sularını işletmek veya işlettirmek.…”
6.3. “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde; “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları
Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır. …
Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar…”,
7. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu Kanununun, “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesinde; “Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: … (r) Su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak; kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak. …”,
8. 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında
Kanunu’nun
8.1. “Görev ve yetkiler” başlıklı 2 nci maddesinin (d) bendinde; “Su ve kanalizasyon hizmetleri konusunda hizmet alanı içindeki belediyelere verilen görevleri yürütmek ve bu konulardaki yetkileri kullanmak”; Ek 5 inci maddesinde, “(5/6/1986 – 3305/3 md. ile gelen Ek 4 üncü madde hükmü olup madde numarası teselsül ettirilmiştir.) Bu Kanun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanır.”,
8.2. “Kurulun görevleri” başlıklı 6/f) maddesinde, “ Genel Kurulun görevleri şunlardır: … su satışı ve kullanılmış suların boşaltılmasına ilişkin tarifeleri inceleyerek karar bağlamak …” , 6/l) maddesinde, “Yönetim Kurulunca ön incelemeleri yapılan yönetmelikleri inceleyip karara bağlamak”,
8.3. “Yönetim Kurulunun görevleri” başlıklı 9/k) maddesinde, “Yönetim Kurulunun görevleri şunlardır: … Genel Müdürlükçe hazırlanan su satışı ve kullanılmış suların boşaltılmasına ilişkin tarifeleri tespit ederek Genel Kurulun onayına sunmak…”, 9/b maddesinde, “Genel Müdürlükçe hazırlanacak yönetmelik, bütçe, bilanço ve kadro taslaklarına ilişkin önerilerin ön incelemelerini yaparak
Genel Kurulu sunmak”,
8.4. “Tarife Tespit Esasları” başlıklı 23’üncü maddesinde, “Su satışı, kanalizasyon tesisi bulunan yerlerdeki kullanılmış suların uzaklaştırılması, septik çukurların boşaltılması giderleri için ayrı tarifeler yapılır. Bu tarifelerin tespitinde, yönetim ve işletme giderleri ile,amortismanları doğrudan gider yazılan (aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsi masraflave (…) bir kar oranı esas alınır.
Tarifelerin tespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ile belirlenir.”,
9. SASKİ Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğinin “Sayacın abone engelinden dolayı okunamaması” başlıklı 37’nci maddesinde, “(1) Abonenin binada bulunmaması, kapıyı açmaması, sayaç yerinin kilitli olması veya herhangi bir nedenle su sayacının okunamaması durumunda, abonenin önceki tüketimleri kıyas alınmak suretiyle, bir sonraki dönem tüketiminden mahsup edilmek üzere tahakkuk yapılır ve bu şekilde tahakkuk yapılan aboneye su sayacının endeksini okuyup idareye iletmesi için bildirimde bulunulur. Bu şekilde peş peşe iki defa kıyasen tahakkuk yapılabilir. Üçüncü tahakkuk döneminde de endeks tespit edilememiş ise, abonenin suyu ana vanadan kesilebilir. (2) Bir takvim yılı içerisinde toplam iki aydan (iki okuma döneminden) fazla kilit altında olup sayaca ulaşılamayan ve/veya su tüketimi olmayan aboneler için sayaç okuma personeli ve hizmet aracı giderlerinin karşılanması için fatura başına (ayda bir kez uygulanmak kaydıyla) “Sayaç Okuma Hizmeti İş Kaybı Bedeli” alınır. Bu bedeli belirlemeye Genel Kurul yetkilidir. (Değişiklik:27 Mayıs 2022 tarih ve 11 nolu G.K.Kararı)” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Şikayetçi, iş bu kararın 1 No.lu paragrafında “Başvuranın İddia ve Talepleri” başlıklı bölümünde açıklandığı üzere özetle, abonelerden su kullanımı olmadığı dönemlerde tüketim 0 olduğunda tüketiciyi adeta cezalandırarak sayaç okuma karşılığı bedel alındığını iddia ve ifade ederek sayaç okuma-hizmet iş kaybı bedeli altında kesilen ücretlerin tarafına iadesini ve bundan sonra sayaç okuma-hizmet iş kaybı bedeli ve benzeri ad altında ücret talep edilmemesini talep etmektedir.
12. 19/01/2023 tarihinde şikâyetçinin, 2023/1043 şikâyet numaralı başvurusu ile Kurumumuza yapmış olduğu başvuru üzerine, 27/02/2023 tarihinde Kurumumuz tarafından idari başvuru yollarının tüketilmediği gerekçesiyle Gönderme Kararı tesis edildiği, Gönderme Kararında belirtilen taleple ilgili idarece olumsuz cevap verilmesi üzerine tarihinde şikâyetçi tarafından tekrar Kurumumuza başvuruda bulunulduğu anlaşılmıştır.
13. İdare ile abone arasında su kullanımına dair yapılan sözleşmeler, ‘abonelik sözleşmesi’ olarak adlandırılmaktadır. Bilindiği üzere abonelik sözleşmeleri, tüketicinin, belirli bir mal veya hizmeti sürekli veya düzenli aralıklarla edinmesini sağlayan sözleşmelerdir. Abonelik sözleşmesi ile İdare, su kullanımına dair tüm hizmetleri vermekle, sözleşmenin diğer tarafındaki abonman ise genel ifade ile kullanımından kaynaklı tahakkuk eden tutarı ödemekle yükümlüdür.
14. Anayasanın 2’nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden birisi belirliliktir. Belirlilik hukuki güvenliğin bir sonucu olarak; normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Bilindiği üzere, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları içinde hareket etmesi hukuk devletinin bir diğer ilkesidir. Bu kapsamda,
idari işlemin belli bir sebebe dayanması gerektiği açık bir kuraldır. İdari işlemin dayanağı olan sebebin açıkça kanunlarda gösterilerek bağlı yetkinin bulunduğu durumlarda idarenin, kanunun koyduğu sınırlar içinde kalması, sebep ve konu yönünden kanun ile belirtilen koşullara uyması gerekir.
15. Kurumumuz tarafından istenen bilgi-belge isteme yazısına istinaden Samsun Büyükşehir
Belediye Başkanlığı Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’nün Kurumumuza verdiği cevap ve ekleri tetkik edildiğinde,
15.1. “Sayaç Okuma Hizmeti İş Kaybı Bedelinin SASKİ Tarifeler ve Abone Hizmetleri
Yönetmeliği’nin 37/2. Maddesi uyarınca bir takvim yılı içerisinde toplam iki aydan (iki okuma döneminden) fazla kilit altında olup sayaca ulaşılamayan ve/veya su tüketimi olmayan aboneler için sayaç okuma personeli ve hizmet aracı giderlerinin karşılanması için fatura başına (ayda bir kez uygulanmak kaydıyla) ilgili tutarın aktif abonelerin faturalarına yansıtıldığı; aboneler tarafından su kullanımı olmayan, sözleşmelerinin tahliyeden kesme (sözleşme iptali) veya geçici kapama başvurusu yapılarak sözleşmelerini pasif hale almaları durumunda söz konusu bedelin tahakkuk ettirilmediği, SASKİ
Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği 37/2. Maddesi gereği tahakkuk ettirilen Sayaç Okuma Hizmeti
İş Kaybı Bedeli SASKİ Genel Kurulu (Samsun Büyükşehir Belediye Meclisi) kararı ile yürürlüğe konulduğundan idari işlem yoluyla düzenlemenin iptal edilmesinin mümkün bulunmadığı, aboneye söz konusu bedelin, Genel Kurul Kararının yürürlüğe girmesinin akabinde, 28 Ağustos 2022 tarihinde düzenlenen 2022 Ağustos ayı dönemi faturası ile tahakkuk ettirilmeye başlandığı,
15.2. Başvuru konusu işlemin, 2560 Sayılı İSKİ Kanunu’nun Tarife Tespit Esasları başlıklı 23’üncü maddesinde yer verilen “…Tarifelerin tespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ile belirlenir” hükmü uyarınca alınan 27 Mayıs 2022 Tarih ve 11 Karar Numaralı SASKİ Genel Kurulu Kararı neticesinde
SASKİ Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğine eklenen 37/2’nci maddesi ile usulüne uygun olarak yürürlüğe girdiği, işlemin hukuki gerekçesinin 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol
Kanunu’nun Amaç başlıklı 1’inci maddesinde de yer verilen “kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılması” ilkesi olduğu, zira abonelerle imzalanan sözleşmede de belirtildiği üzere abonelerin, sayaçlarını okumaya elverişli halde bulundurmakla yükümlü olduğu, aksi bir durumda, keyfiyeti İdare’ye bildirmeleri gerektiği, zira okuma işlemi yapılmak üzere personelin bir bölgeye sevki işgücü ve yakıt anlamında Kuruma bir maliyet yarattığı, bu maliyetin karşılığında işlemin yapılamamasının “kamu kaynakları etkin ve verimli kullanılmaması” sonucunu doğurduğundan oluşan maliyeti karşılamak adına söz konusu tutarın tahakkuk ettirildiği,
15.3. Abonenin iki aydan daha uzun süreyle meskende bulunmadığı ve su tüketiminin bulunmadığı durumlarla geçici kapama talebi halinde su kullanıma kapatılarak okuma yapılmayacağından tahakkuk ettirilmeyeceği gibi Kurumla yazılı veya sözlü olarak iletişime geçilerek sayaç endeks bilgilerinin ulaştırılması halinde uzaktan fatura tahakkuku yapılabildiği, bu şekilde işlem yapıldığında da başvuru konusu bedelin faturaya yansıtılmadığı, tahliyeden kesme başvurusunun ilgilinin su sözleşmesi olan bağımsız birimden tamamen ayrılması (kiracı ise kiracılığın sona ermesi, mülk sahibinin mülkü başka birine devretmesi durumlarında) e-devlet üzerinden, bizzat başvuru veya vekil aracılığı ile yapılabildiği, geçici kapamanın ise ilgili aboneliğin bulunduğu bağımsız birimde geçici (yılın belli dönemlerinde su kullanımı yapılmayacaksa örnek yazlık veya kışlık olarak kullanılan meskenler) bir süre kullanım olmayan sözleşmeler için sözleşme sahibinin bizzat SASKİ’ye gelerek yazılı başvurusu ile veya vekil aracılığı ile yapıldığı, geçici kapama başvurusunun bir yıl içinde birden fazla yapılabildiği, yazlık ve benzeri ikamet edilmeyen konutlarda ayrı bir uygulama bulunmadığı, aktif
olan tüm aboneler için aynı görevli tarafından okuma ve tespitler yapıldığı, abonenin nolu
CİMER başvurusuna ilişkin cevap yazısının ekte gönderildiği, Sayaç Okuma Hizmet Kaybı Bedelinin iptali için Aboneler tarafından tüketici hakem heyetlerine başvuru yapıldığı ve tüm başvurulara ret kararı verildiği” şeklinde açıklama yapıldığı görülmektedir.
16. İdarece, Sayaç Okuma Hizmet Kaybı Bedelinin iptali için Aboneler tarafından tüketici hakem heyetlerine başvuru yapıldığı ve başvurularının reddedildiği ifade edilmiştir. Tüketici Hakem
Heyetlerine başvuru üzerine verilen kararlar incelediğinde, Canik İlçe Tüketici Hakem Heyeti tarafından 28/4/2023 tarihli karar numaralı dosyada, “… SASKİ Tarifeler ve Abone Hizmetleri
Yönetmeliğinin Sayacın abone engelinden dolayı okunamaması başlıklı 37. Maddesinin 2. Fıkrasında “(2)
Bir takvim yılı içerisinde toplam iki aydan (iki okuma döneminden) fazla kilit altında olup sayaca ulaşılamayan ve/veya su tüketimi olmayan aboneler için sayaç okuma personeli ve hizmet aracı giderlerinin karşılanması için fatura başına (ayda bir kez uygulanmak kaydıyla) “Sayaç Okuma Hizmeti İş Kaybı
Bedeli” alınır. Bu bedeli belirlemeye Genel Kurul yetkilidir.” hükmü yer alırken Atıksu tarifesi başlıklı 13.
maddesinin 4. fıkrasında “(4) İdarenin su hizmetlerinden yararlanıp, kanalizasyon şebekesine bağlantısı olmayan, kullanılmış sularını projesine göre yapılmış atıksu çukurlarına (fosseptik) boşaltan abonelerden, İdarece verilen kullanılmış suların uzaklaştırılması ve nihai bertarafı hizmetine karşılık, dâhil olduğu abone grubuna uygulanan birim fiyatı üzerinden kullandıkları su (m3 ) kadar atıksu bedeli alınır” hükmünün yer aldığı da bilinmektedir. Başkanlığımızca yapılan değerlendirmelerde yukarıda bahsedilen hükümler çerçevesinde tüketici şikayetine konu olan bedellerin yasal çerçevede alındığı bilindiğinden tüketicinin talebinin reddi gerektiği kanaatine varılmıştır.” İfadelerine yer verilerek başvuru sahibinin talebinin reddine karar verilmiştir.
Atakum İlçe Tüketici Hakem Heyeti tarafından 29/3/2023 tarihli karar numaralı dosyada, “Dosyada mevcut bilgi ve belgelerin incelemesinde, şikayetli firma hatasına bağlı olarak herhangi bir ayıplı hizmetin tespit edilemediği, sunulan hizmetin bu hali ile ayıplı olmadığı anlaşılmıştır. Tüm dosya kapsamına göre yapılan değerlendirmede, Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğinin 37/2 maddesine istinaden işlem yapıldığı, tüketicinin başvurusunda belirttiği şikayetlere ilişkin şikayetli firmanın ayıplı hizmeti görülmediği anlaşıldığından, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 13. ve 14.
maddelerine göre ayıplı hizmet niteliğinde olmadığına dair aşağıda mevcut hükmün verilmesi gerekmiştir.” ifadelerine yer verilerek tüketici talebinin reddine karar verilmiştir.
17. Şikayetçinin başvurusu Samsun Büyükşehir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi tarafından su kullanımının olmadığı dönemlerde haksız ve kanunda yazılı olmayan bir ücretin talep edildiği iddiasına dayanmaktadır. Konuya ilişkin mevzuat hükümleri incelendiğinde, 5393 sayılı Belediye Kanununun 15’inci maddesi ile belediyelere “Kanunların belediyeye verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, belediye yasakları koymak ve uygulamak” yetkisinin verildiği, 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon
İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunu’nun 23’üncü maddesinde “Tarifelerin tespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ile belirlenir.” ve Ek 5 inci maddesinde, Kanunun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanacağı hükmüne yer verilerek her Büyükşehir Belediyesinin ayrı ayrı Yönetmelik çıkarma yetkisine sahip olduğunun belirtildiği, Samsun Büyükşehir Belediyesi
Meclisi tarafından çıkarılan SASKİ Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğinin “Sayacın abone engelinden dolayı okunamaması” başlıklı 37’nci maddesinde 27 Mayıs 2022 tarih ve 11 nolu Genel Kurul
Kararı ile değişiklik yapılarak ikinci fıkraya “Bir takvim yılı içerisinde toplam iki aydan (iki okuma döneminden) fazla kilit altında olup sayaca ulaşılamayan ve/veya su tüketimi olmayan aboneler için sayaç okuma personeli ve hizmet aracı giderlerinin karşılanması için fatura başına (ayda bir kez uygulanmak kaydıyla) “Sayaç Okuma Hizmeti İş Kaybı Bedeli” alınır. Bu bedeli belirlemeye Genel Kurul yetkilidir.” hükmünün eklendiği anlaşılmaktadır.
18. Somut olay incelendiğinde, şikayetçinin, idarenin “Sayaç Okuma Hizmeti İş Kaybı Bedeli” adı altında tesis ettiği işlemin yasal dayanağının bulunmadığı iddiasının sübut bulmadığı, düzenlemenin amacı olarak belirtilen sayaç okuma personeli ve hizmet aracı giderlerinin karşılanması gerekçesinde kamu yararına aykırılık bulunmadığı, ayrıca 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol
Kanunu’nun Amaç başlıklı 1’inci maddesinde de yer verilen “kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılması” ilkesi uyarınca düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı, düzenlemenin bir takvim yılı içerisinde toplam iki aydan (iki okuma döneminden) fazla kilit altında olup sayaca ulaşılamayan ve/veya su tüketimi olmayan aboneler için öngörüldüğü, idarelerin açıklamalarından abonelerin bu bedeli ödememek için su kullanımı olmayan sözleşmeleri için tahliyeden kesme (sözleşme iptali) veya geçici kapama başvurusu yapabileceği, somut olay kapsamında şikayetçinin yazın bulunduğu adreste su tüketiminin olmadığı gerekçesiyle faturasında
“Sayaç Okuma Hizmeti İş Kaybı Bedeli” adı altında bedel tahakkuk ettirilmemesi için sözleşmesini geçici olarak pasif hale alması gerektiği, geçici kapama talebinin sözleşme sahibinin bizzat SASKİ’ye gelerek yazılı başvurusu ile veya vekil aracılığı ile ulaştırılabileceği, bu durumda söz konusu bedelin tahakkuk ettirilmeyeceği, geçici kapama talebinin idareye iletilememesi halinde Kurumla yazılı veya sözlü olarak iletişime geçilerek sayaç endeks bilgilerinin ulaştırılması halinde uzaktan fatura tahakkuku da yapılabildiği, bu şekilde işlem yapıldığında da başvuru konusu bedelin faturaya yansıtılmadığı bilgisinin idareden edinildiği tespit edilmiştir. Bu durumda iki aydan daha uzun süreli su tüketimi gerçekleştirilmemesine rağmen, geçici kapama gerçekleştirmediğinde ya da yazılı veya sözlü olarak iletişime geçilerek sayaç endeks bilgileri İdareye ulaştırılmadığında, İdare su tüketimi olmadığını bilmediğinden, sayaç okuma personeli ve hizmet aracı giderleri yapmak durumunda kalmaktadır. İlgi masraf su tüketimi yapmasa da evine gidilen aboneden tahsil edilmemesi, bu bedelin durumdan hiç dahli olmayan diğer abonelerden tahsilini gerektirecektir. Bu noktada amacın su tüketimi yapmayan aboneyi cezalandırmak değil, bu durum yazılı yada sözlü olarak bildirilmediği için yapılmak zorunda kalan masrafı, bu durumda kusuru olmayan diğer abonelerden alınmasının engellenmesi olduğu açıktır.
19. Kamu hizmetlerini yürütmekle yetkili ve yükümlü olan idareye kamu kudretinden kaynaklanan bir takım üstünlük ve ayrıcalıklar tanınmıştır. Bu üstünlük ve ayrıcalıklarla donanmış ve kamu hizmetini yürütmek için bir takım kararlar almak ve işlemler yapmak durumunda olan idare, özel hukuk ilişki ve işlemleri dışında, kamu tüzel kişiliğine sahip olma ve mevzuat tarafından açıkça yetkilendirilmesine bağlı olarak, kamu kudretinden yararlanarak bir takım idari işlemler yapmaktadır. Şikâyet konusu olayda da olduğu gibi su aboneliğinin yapılması ve tüketim karşılığında fatura tahakkuk ettirilmesi önem taşımakta olup bu tür kamu hizmetlerinin sunulması hem vatandaşlar hem de yerel yönetimler içinelzem bir durumdur.
20. 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında
Kanun’un ‘Tarife tespit esasları’ başlıklı 23’üncü maddesinin ikinci fıkrasında “Tarifelerin tespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ile belirlenir.” hükmü uyarınca hazırlanan Samsun Su ve
Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü SASKİ Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliğinin “Sayacın abone engelinden dolayı okunamaması” başlıklı 37’nci maddesinde 27 Mayıs 2022 tarih ve 11 nolu
Genel Kurul Kararı ile değişiklik yapılarak ikinci fıkraya “Bir takvim yılı içerisinde toplam iki aydan (iki okuma döneminden) fazla kilit altında olup sayaca ulaşılamayan ve/veya su tüketimi olmayan
aboneler için sayaç okuma personeli ve hizmet aracı giderlerinin karşılanması için fatura başına (ayda bir kez uygulanmak kaydıyla) “Sayaç Okuma Hizmeti İş Kaybı Bedeli” alınır. Bu bedeli belirlemeye Genel Kurul yetkilidir.” hükmü eklendiğinden idarece su tüketimi yapılmayan dönem için şikayetçiye ait aboneliğe tahakkuk ettirilen faturada “Sayaç Okuma Hizmeti İş Kaybı Bedeli” talep edildiği, bu kapsamda Samsun Büyükşehir Belediyesi tarafından Genel Kurul Kararı ile kabul edilen
Yönetmelik hükmü kapsamında “Sayaç Okuma Hizmeti İş Kaybı Bedeli” talep edildiğinin açıkça anlaşıldığı, şikayetçinin sayaç okuma-hizmet iş kaybı bedeli altında kesilen ücretlerin tarafına iadesi ve sayaç okuma-hizmet iş kaybı bedeli ve benzeri ad altında ücret talep edilmemesi talebinin reddedilmesi işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı, İdarece uzun süreli su tüketimi yapılmadığında geçici kapama yapılabildiği yazılı veya sözlü olarak iletişime geçilerek sayaç endeks bilgileri ulaştırılması durumunda ilgi personel ve araç masrafı oluşmadığından ilgi ödemenin alınmadığının bildirildiği, bu noktada kişi bildirimde bulunmadığında oluşan masrafın diğer abonelere yansıtılmamasına yönelik olarak Kurumumuzca kullanılan yetkinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı kullanıldığına dair bir tespitin yapılamadığı, bu nedenle ilgili idarenin yasalarla tanınan yetkiyi kamu yararı ve hizmet gerekleri kapsamında ve kendisine verilen yetkinin amacı doğrultusunda kullandığı, bu doğrultuda nesnel, tarafsız ve orantılı şekilde, gerekçeli olarak kullanarak işlem tesis ettiği ve işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde başvuranın talebinin reddi işleminin hukuka uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
21. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri, konu ile ilgili tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; şikâyetçinin talebinin idarece reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’ ilkelerine uygun davrandığı, ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin makul sürede karar verme ve kararların gerekçeli olması ilkelerine uygun şekilde Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin işlem ve eylemine karşı Samsun İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
REDDİNE,
Kararın BAŞVURAN ile SAMSUN BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SU VE KANALİZASYON
İDARESİ (SASKİ) GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi