Bilindiği üzere, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 4’üncü maddesinde Sayıştayın denetim alanı düzenlenmiştir. Buna göre, Sayıştay;
a) Merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarını, mahallî idareleri, sermayesinde doğrudan veya dolaylı olarak kamu payı olan özel kanunlar ile kurulmuş anonim ortaklıkları, diğer kamu idarelerini (kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları hariç),
b) bendinde sayılan idarelere bağlı veya bu idarelerin kurdukları veya doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak ortak oldukları her çeşit idare, kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketleri, denetler.
Mezkur maddenin devamında ise (a) ve (b) bentleri kapsamına giren şirketlerden doğrudan veya dolaylı olarak kamu payı %50’den az olup ilgili mevzuatı uyarınca bağımsız denetime tabi olan; şirketler, bunların iştirakleri ve bağlı ortaklıklarının denetiminin, ilgili mevzuatı uyarınca düzenlenen ve Sayıştaya gönderilecek olan bağımsız denetim raporları esas alınarak yapılacağı ve Sayıştayın münhasıran kendisine sunulan bağımsız denetim raporlarını esas alarak hazırlayacağı raporu Türkiye Büyük Millet Meclisine sunacağı hüküm altına alınmıştır.
6085 sayılı Sayıştay Kanununun 2’nci maddesinde ise kamu idaresinden ne anlaşılması gerektiği açıklığa kavuşturulmuş olup, buna göre kamu idaresi, kamu veya özel hukuk hükümlerine tabi olup olmadığına bakılmaksızın Sayıştay denetimine tabi tüm idare, kuruluş, müessese, birlik, işletme, bağlı ortaklık ve şirketleri ifade etmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince, mahalli idarelerin kurdukları veya doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak ortak oldukları şirketlerin (Bundan sonra kısaca “şirket” denilecektir) 6085 sayılı Sayıştay Kanunu çerçevesinde Sayıştayın denetimi kapsamında yer aldığı açıkça anlaşılmaktadır.
Burada dikkatten kaçmaması gereken önemli bir husus belediyelerin şirketleri ile bütçe içi işletmelerinin birbirinden ayrı tutulması gerektiğidir.
Belediyeler tarafından kurulan bütçe içi işletmeler ile belediyelerin şirketleri birbirinden tamamen ayrı olup işletmeler 5393 sayılı Kanun’un 55’inci maddesine göre denetlenmekte iken şirketler 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 4’üncü maddesi hükmüne göre denetlenmektedir.
6085 sayılı Kanun’un 36’ncı maddesine göre Sayıştay tarafından yapılan denetim, kamu idarelerinin hesap, mali işlem ve faaliyetleri ile iç kontrol sistemlerinin incelenmesi ve kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak kullanılmasının değerlendirilmesidir.
Sayıştay; kamu idarelerinin mali faaliyet, karar ve işlemlerini hesap verme sorumluluğu çerçevesinde denetler. Hesap verme sorumluluğu, her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olmasını ifade eder.
Sayıştay denetimi, düzenlilik denetimi ve performans denetimini kapsar.
Kanun’un 35 inci maddesine göre düzenlilik denetimi;
c) Kamu idarelerinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olup olmadığının tespiti,
d) Kamu idarelerinin mali rapor ve tablolarının, bunlara dayanak oluşturan ve ihtiyaç duyulan her türlü belgelerin değerlendirilerek, bunların güvenilirliği ve doğruluğu hakkında görüş bildirilmesi,
e) Mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin değerlendirilmesi, suretiyle gerçekleştirilir.
Bu çerçevede, mahalli idarelerin kurdukları veya doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak ortak oldukları şirketler Sayıştay tarafından düzenlilik denetimine tabi olmaktadır. Bu kapsamda kamu idaresi tanımı içinde yer alan şirketlerin Sayıştay denetiminin hukuka uygunluk denetimi yanında mali rapor ve tablolarının güvenilirliği ve doğruluğu hakkında görüş bildirilmesi şeklinde yapılması zorunludur. Bunun yanı sıra mali yönetim ve iç kontrol sisteminin değerlendirilmesi gerektiği de pek tabiidir.
Mahalli İdare Şirketleri Denetim Kılavuzu
| ÖZET: 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 4’üncü maddesi, Sayıştay’ın denetim alanını belirlemekte ve merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumları, yerel idareler ve kamu payı olan özel şirketleri denetleme yetkisini kapsamaktadır. Ayrıca, belediyelerin kurduğu şirketler ile bütçe içi işletmelerin ayrı denetim süreçlerine tabi olduğu belirtilmektedir. Sayıştay, kamu idarelerinin mali işlemlerini, hesap verme sorumluluğu çerçevesinde denetlerken, düzenlilik denetimi ve performans denetimi yaparak mali raporların güvenilirliğini değerlendirir. |