Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuran, 2021 Yükseköğretim Kurumları Sınavı’nda (YKS) ek süre talep eden bir bireydir. Serebral palsi hastası olan başvuran, sınav esnasında yaşadığı fiziksel zorluklar nedeniyle süre yetersizliği yaşadığını belirtmiştir. Ancak, ÖSYM’nin uygulamalarında yalnızca işaretleyici yardımı alma imkânı varken bu talepte bulunmadığı tespit edilmiştir. İdare, başvuranın sınavda engel türü ve derecesine göre gerekli düzenlemeleri yaptığını, ayrıca başvuranın ek puan uygulamasından faydalandığını ifade etmiştir.

Danıştay, engelli bireyler için farklı düzenlemelerin yapılmasının, fırsat eşitliğini sağlamak amacıyla hukuka uygun olduğunu belirtmiştir. Başvuranın talebinin reddedilmesi, engelli bireylerin durumlarına göre farklı tedbirlerin alınmasının gerekliliği ile açıklanmıştır. Bu bağlamda, başvuranın durumunun diğer engel gruplarından farklı olduğu ve dolayısıyla ek süre talebinin reddedilmesinin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/5922-S.21.9551

BAŞVURU NO : 2020/98957

KARAR TARİHİ : 12/04/2021

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ BAŞKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran 2021 Yükseköğretim Kurumları Sınavında (YKS) kendisine ek süre verilmesini talep etmektedir.

BAŞVURU TARİHİ : 22/10/2020

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza başvuruda bulunan başvuran, 22 yaşında olduğunu, sol kol ve sol bacağında kısalık ve zayıflık bulunduğunu, ÖSYM sınavlarında sol kolunun aktif hareket etmediği, çok kısıtlı hareket ettiği için zorlandığını, çoğu zaman parmaklarında uyuşma olduğu için sınavları yetiştiremediğini, çoğu zaman tırnak kesmek gibi ihtiyaçlarını kendisi göremediğinden yardım aldığını, kendisinin serebral palsi hastası olduğunu ve astım tedavisi gördüğünü, sınavlar esnasında çoğu zaman nefesi kesildiği için sınavda konsantrasyon bozukluğu yaşadığını, tüm bu sıkıntılarının sınavlar esnasında sorunlar yaşatarak sınavlarının verimli bir şekilde geçmemesine ve sınav süresinin yetmemesine neden olduğunu, hastalık grubu olan CP hastalığına sadece isteğe bağlı olarak ÖSYM tarafından işaretlemede yardımcı gönderildiğini, sınav esnasında işaretlemede yardımcı gönderildiği zaman ise soruları kendi okuyamadığı ve matematik bölümü işlem gerektirdiği için yine zaman sorunu yaşadığını ancak yüzde 25 ve üzeri görme engeli yaşayan ve diğer bazı engel grupları bakımından ÖSYM tarafından adaylara ek süre verildiğini, yaşadığı zorluklar nedeniyle eşitlik anlayışı gereği bu ek sürenin kendisine de verilmesi gerektiğini ifade ederek gereğinin en kısa sürede yapılarak mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

“Sınava başvuran adaylar, kılavuzlarda ve ilgili mevzuatta yer alan düzenlemeleri kabul etmiş sayılırlar.”,

“7.9. ENGELLİ/SAĞLIK SORUNU OLAN ADAYLAR VE SAĞLIK DURUMU/ENGEL BİLGİ

FORMUNUN DOLDURULMASI” başlıklı maddesinde “Engelli/sağlık sorunu olan adayların “Engelli

Salonlarında” sınava alınabilmeleri için bir üniversite veya devlet hastanesinden alacakları; 1) Engelli

Sağlık Kurulu Raporu / Sağlık Kurulu Raporu / Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER) onaylı bir örneğini 2) Sağlık/Engel Bilgi Formunu (doldurulmuş olarak) 3) Sağlık/engel durumlarını belirten dilekçelerini 4) Aday Başvuru Kayıt Bilgilerinin bir fotokopisini başvuru süresi içerisinde ÖSYM’ye ulaştırmaları gerekmektedir. Bir üniversite veya devlet hastanesinden alınmayan raporlar kabul edilmez.

Bedensel özelliklerinde ağır derecede ve sürekli olarak işlev kaybı veya bozukluğu (bütün düzeltmelere rağmen bedensel, görme veya işitme gücünde tam ya da önemli ölçüde eksiklik) olması nedeniyle eğitimöğretim hizmetlerinden yeterince yararlanamayan adayların seçme ve yerleştirme işlemleri engel türü, engel derecesi, puanları ve tercihleri göz önünde bulundurularak yapılacaktır. Sağlık kurulu raporlarında belirtilen engel dereceleri, ÖSYM tarafından incelenecek, adayların engelleri nedeniyle ayrı bir seçme ve yerleştirme işlemine tabi tutulup tutulmayacakları bu incelemelerin sonuçlarına göre belirlenecektir.

Değerlendirme işleminde engel türü ve derecesi dikkate alınarak işlem yapılan adayların Sınav Sonuç

Belgesi de buna uygun olarak düzenlenmiş olacaktır.”, “ENGELLİ/SAĞLIK SORUNU OLAN

ADAYLARA SINAV UYGULAMALARI” başlıklı maddesinde “GÖRME ENGELİ OLAN ADAYLAR

Görme engelli adaylardan okuyucu yardımı talep eden adaylara; şekil, grafik, tablo, resim gibi görsel verilerin yer aldığı sorular ile karmaşık ifade içeren sorular sorulmaz. Bu adayların, okuyucu ve işaretleyici yardımcı görevlileri verilerek, tekli salonlarda sınava alınmaları sağlanır. Sınav soru ve süre miktarlarına göre belirlenen ölçüde ek süre verilir. Bu adayların soru kitapçığını kendilerinin okumasına izin verilmez. Sınavda okuyucu yardımı aldığı halde soruları kendisinin de okuduğu tespit edilen adayların sınavı geçersiz sayılır. Soruları kendisi okuyabilecek durumda olan (sınavda okuyucu yardımı talep etmeyen) ancak, Engelli Sağlık Kurulu Raporlarında Görme Sistemi, Göz Hastalıkları, Görme Bozukluğu vb. oranı % 25 ve üzerinde olan az gören adaylar ile Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporunda (ÇÖZGER)

özel gereksinim düzeyi “Özel gereksinimi vardır (ÖGV)”/Özel Gereksinim Kodu “1” ve üzeri olan adaylara ek süre verilir. Bu durumdaki adaylar hariç, soru kitapçığını kendisi okuyabilecek durumda olan (sınavda okuyucu yardımı talep etmeyen) görme engelli adaylara sınavda ek süre verilmez. İŞİTME ENGELİ OLAN

ADAYLAR İşitme engelli adayların raporlarında, işitme engelinin tipi (sensörinoral, iletim veya mixt olarak), her bir kulak için ayrı ayrı işitme eşikleri (dB olarak) ve konuşma engellerinin olup olmadığının (ve varsa derecesinin) belirtilmesi zorunludur. Bu adaylar, raporlarına işitme testinin imzalı ve onaylı bir örneğini de eklemelidirler. İşitme engelli adaylardan Engelli Sağlık Kurulu Raporu/ÇÖZGER ile istenen diğer belgeleri Merkezimize ulaştıranlara ek süre verilir. BEDENSEL ENGELİ OLAN ADAYLAR Sınavda işaretleyici yardımına ihtiyacı olan bedensel engelli adaylara işaretleyici yardımı verilir. Bedensel engelli adaylardan, sağlık kurulu raporlarında, vücutlarında motor sistem mekanizması yeterli düzeyde gelişmediği için vücut hareketlerine hâkim olamadığı belirtilen CP (Serebral palsi vb.) hastalarından sınavda okuyucu ve işaretleyici yardımı talep eden adaylara, okuyucu ve işaretleyici yardımı verilir. DİĞER ENGELİ OLAN

ADAYLAR Engelli Sağlık Kurulu Raporlarında/ÇÖZGER’de; zihinsel MR (mental retardasyon) ile sınıflanamayan grupta yer alan yaygın gelişimsel bozukluk (otizm spektrum bozuklukları (OSB), asperger sendromu, RETT sendromu, dezintegratif bozukluk vb.), özgül/özel öğrenme güçlüğü (disleksi, dikkat eksikliği, hiperaktivite vb.) olduğu belirtilen adaylara ek süre ve talepleri doğrultusunda okuyucu ve/veya

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

5. 15/07/2018 tarihli, 4 Sayılı, Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum Ve Kuruluşlar İle Diğer

Kurum Ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin

Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı’nı düzenleyen yirmibeşinci bölümünün; “Kuruluş, görev ve yetkiler” başlıklı 347 nci maddesinde; “(2) Başkanlığın görev ve yetkileri şunlardır; a)

Yükseköğretim Kurulu kararlarına veya ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında ön lisans, lisans veya lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti veya yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama veya yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere, ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek veya yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak…i) Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak…”

6. 04/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun;

6.1. “Ana ilkeler” başlıklı 5 inci maddesinde; “…e) Yükseköğretimde imkan ve fırsat eşitliğini sağlayacak önlemler alınır…”

6.2. “Yükseköğretim Kurulunun görevleri” başlıklı 7 nci maddesinde; “Yükseköğretim Kurulunun görevleri; a) Yükseköğretim kurumlarının bu Kanunda belirlenen amaç, hedef ve ilkeler doğrultusunda kurulması, geliştirilmesi, eğitim-öğretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi ve yükseköğretim alanlarının ihtiyaç duyduğu öğretim elemanlarının yurt içinde ve yurt dışında yetiştirilmesi için kısa ve uzun vadeli planlar hazırlamak, üniversitelere tahsis edilen kaynakların, bu plan ve programlar çerçevesinde etkili bir biçimde kullanılmasını gözetim ve denetim altında bulundurmak…e) Yükseköğretim kurumlarında eğitim – öğretim programlarının asgari ders saatlerini ve sürelerini, öğrencilerin yatay ve dikey geçişleriyle ve yüksekokul mezunlarının bir üst düzeyde öğrenim yapmalarına ilişkin esasları Üniversitelerarası Kurulun da görüşlerini alarak tespit etmek, h) Üniversitelerin her eğitim – öğretim programına kabul edeceği öğrenci sayısı önerilerini inceleyerek kapasitelerini tespit etmek; insangücü planlaması, kurumların kapasiteleri ve öğrencilerin ilgi ve yetenekleri doğrultusunda ortaöğretimdeki yönlendirme esaslarını da dikkate alarak öğrencilerin seçilmesi ve kabul edilmesi ile ilgili esasları tespit etmek, ı) Yükseköğretim kurumlarında ve bu kurumlara girişte imkan ve fırsat eşitliği sağlayacak önlemleri almak…m) Çeşitli bilim ve sanat alanlarında bilimsel milli komiteler ve çalışma grupları kurmak…”

6.3. “Yükseköğretime giriş ve yerleşme” başlıklı 45 inci maddesinde; “Yükseköğretime giriş ve yerleştirme aşağıdaki şekilde yapılır: a. Yükseköğretim kurumlarına giriş ve yerleştirme işlemleri imkân ve fırsat eşitliğini sağlayacak tedbirleri almak kaydıyla, Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslara göre yapılır..

7. 01/07/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunu’nun;

7.1.“Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.”

7.2. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “… b) Dolaylı ayrımcılık: Görünüşte ayrımcı olmayan her türlü eylem, işlem ve uygulamalar sonucunda engelliliğe dayalı ayrımcılık temeliyle bağlantılı olarak, engellinin hak ve özgürlüklerden yararlanması bakımından nesnel olarak haklılaştırılamayan dezavantajlı bir konuma sokulmasını,…ifade eder.”

7.3. “Genel esaslar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “…c) Engellilerin tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanması esastır. d) Engellilerin bağımsız yaşayabilmeleri ve topluma tam ve etkin katılımları için erişilebilirliğin sağlanması esastır…”

7.4. “Ayrımcılık” başlıklı 4/A maddesinde; “Doğrudan ve dolaylı ayrımcılık dâhil olmak üzere engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılık yasaktır. Eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tedbirler alınır. Engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak özel tedbirler ayrımcılık olarak değerlendirilemez.”

7.5. “Eğitim ve öğretim” başlıklı 15 inci maddesinde; “Hiçbir gerekçeyle engellilerin eğitim alması engellenemez. Engelliler, özel durumları ve farklılıkları dikkate alınarak, yaşadıkları çevrede bütünleştirilmiş ortamlarda, eşitlik temelinde, hayat boyu eğitim imkânından ayrımcılık yapılmaksızın yararlandırılır. Genel eğitim sistemi içinde engellilerin her seviyede eğitim almasını sağlayacak bütünleştirici planlamalara yer verilir. Örgün eğitim programlarına farklı nedenlerle geç başlamış engellilerin bu eğitime dâhil edilmesi için gerekli tedbirler alınır. Üniversite öğrencilerinden engelli olanların öğrenime etkin katılımlarını sağlamak amacıyla Yükseköğretim Kurulu koordinasyonunda, yükseköğretim kurumları bünyesinde, engellilere uygun araç-gereç ve ders materyallerinin, uygun eğitim, araştırma ve barınma ortamlarının temini ile eğitim süreçlerinde yaşadıkları sorunların çözümü gibi konularda çalışma yapmak üzere Engelliler Danışma ve Koordinasyon Merkezleri kurulur…”

8. 14/08/2010 tarih ve 27672 sayılı Yükseköğretim Kurumları Engelliler Danışma ve Koordinasyon

Yönetmeliği’nin “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı; yükseköğrenim gören engelli öğrencilerin öğrenim hayatlarını kolaylaştırabilmek için gerekli akademik ortamın hazırlanmasını ve eğitim-öğretim süreçlerine tam katılımlarını sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak ve düzenlemeler yapmak üzere, Yükseköğretim Kurulu Engelli Öğrenciler Komisyonu, Engelli Öğrenciler

Danışma ve Koordinasyon Birimi, ÖSYM Engelli Öğrenciler Danışma ve Koordinasyon Birimi ile yükseköğretim kurumları bünyesinde oluşturulacak engelli öğrenci birimlerinin çalışma usul ve esaslarını düzenlemektir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

9. Yükseköğretim Genel Kurulunun 30/01/2020 tarihli toplantısında kabul edilen ve 5 Şubat 2020 tarihinde ÖSYM Başkanlığının internet sayfasında yayımlanan 2020-Yükseköğretim Kurumları

Sınavı (YKS) Kılavuzunda; “Kapak sayfasında “Sınava başvuran adaylar, kılavuzlarda ve ilgili

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

mevzuatta yer alan düzenlemeleri kabul etmiş sayılırlar.”, “ENGELLİ/SAĞLIK SORUNU OLAN

ADAYLARA SINAV UYGULAMALARI” başlıklı maddesinde “GÖRME ENGELİ OLAN ADAYLAR

ENGELİ OLAN ADAYLAR” başlıklı maddesinde; “Sınavda işaretleyici yardımına ihtiyacı olan bedensel engelli adaylara işaretleyici yardımı verilir. Bedensel engelli adaylardan, sağlık kurulu raporlarında, vücutlarında motor sistem mekanizması yeterli düzeyde gelişmediği için vücut hareketlerine hâkim olamadığı belirtilen CP (Serebral palsi vb.) hastalarından sınavda okuyucu ve işaretleyici yardımı talep eden adaylara, okuyucu ve işaretleyici yardımı verilir.”, “DİĞER ENGELİ OLAN ADAYLAR” başlıklı maddede; “Engelli Sağlık Kurulu Raporlarında/ÇÖZGER’de; zihinsel MR (mental retardasyon) ile sınıflanamayan grupta yer alan yaygın gelişimsel bozukluk (otizm spektrum bozuklukları (OSB), asperger sendromu, RETT sendromu, dezintegratif bozukluk vb.), özgül/özel öğrenme güçlüğü (disleksi, dikkat eksikliği, hiperaktivite vb.) olduğu belirtilen adaylara ek süre ve talepleri doğrultusunda okuyucu ve/veya işaretleyici yardımı verilir. Bu adaylar tüm sorulardan sorumludur. Okuyucu yardımı alan adayların istedikleri takdirde sınav esnasında soruları kendilerinin de okumalarına izin verilir. Okuyucu ve/veya işaretleyici yardımı talep etmeyenler istedikleri takdirde tekli salonlarda sınava alınır.”

10. Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 27/01/2021 tarihli toplantısında kabul edilen ve 4 Şubat

2021 tarihinde ÖSYM Başkanlığının internet sayfasında yayımlanan 2021-Yükseköğretim

Kurumları Sınavı (YKS) Kılavuzunda: “ENGELLİ/SAĞLIK SORUNU OLAN ADAYLARA

SINAV UYGULAMALARI- GÖRME ENGELİ OLAN ADAYLAR başlıklı maddede: “Görme engelli adaylardan okuyucu yardımı talep eden adaylara; şekil, grafik, tablo, resim gibi görsel verilerin yer aldığı sorular ile karmaşık ifade içeren sorular sorulmaz. Bu adayların, okuyucu ve işaretleyici yardımcı görevlileri verilerek, tekli salonlarda sınava alınmaları sağlanır. Sınav soru ve süre miktarlarına göre belirlenen ölçüde ek süre verilir. Bu adayların soru kitapçığını kendilerinin okumasına izin verilmez.

Sınavda okuyucu yardımı aldığı halde soruları kendisinin de okuduğu tespit edilen adayların sınavı geçersiz sayılır. Soruları kendisi okuyabilecek durumda olan (sınavda okuyucu yardımı talep etmeyen)

ancak Engelli Sağlık Kurulu Raporlarında Görme Sistemi, Göz Hastalıkları, Görme Bozukluğu vb. oranı

% 25 ve üzerinde olan az gören adaylar ile Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporunda (ÇÖZGER) özel gereksinim düzeyi “Özel gereksinimi vardır (ÖGV)”/Özel Gereksinim Kodu “1” ve üzeri olan adaylara ek süre verilir. Bu durumdaki adaylar hariç, soru kitapçığını kendisi okuyabilecek durumda olan (sınavda okuyucu yardımı talep etmeyen) görme engelli adaylara sınavda ek süre verilmez. Soru kitapçığını kendi

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

okuyabilecek durumda olan görme engelli adaylara, talepleri doğrultusunda 9 ya da 14 punto yazı karakterinde yazılmış soru kitapçığı ile işaretleyici yardımı verilir (Aşağıda örneği verilmiştir.). Soru kitapçığı yazı boyutu 14 punto yazı olsa da, cevap kâğıdı boyutu standart olduğundan (Bütün adaylara sadece 9 punto cevap kâğıdı verilir.), adayların cevap kâğıdı işaretleme durumlarını göz ardı etmemeleri gerekmektedir. İşaretleyici yardımı isteyen adaylar tekli, istemeyen adaylar ise toplu salonlarda sınava alınır. Sınavda sadece işaretleyici yardımı alan adaylara, işaretleyici görevli tarafından soruların okunmasına ve/veya adayın kendisinin cevap kâğıdında işaretleme (kodlama) yapmasına izin verilmez.

Sadece işaretleyici yardımı aldığı halde işaretleyici görevliden okuma yardımı aldığı tespit edilenler ile sınavda işaretleyici yardımı aldığı halde kendisi cevap kâğıdında işaretleme (kodlama) yapan adayların sınavı geçersiz sayılır…”, “BEDENSEL ENGELİ OLAN ADAYLAR” başlıklı maddede; “Sınavda işaretleyici yardımına ihtiyacı olan bedensel engelli adaylara işaretleyici yardımı verilir. Bedensel engelli adaylardan, sağlık kurulu raporlarında, vücutlarında motor sistem mekanizması yeterli düzeyde gelişmediği için vücut hareketlerine hâkim olamadığı belirtilen CP (Serebral palsi vb.) hastalarından sınavda okuyucu ve işaretleyici yardımı talep eden adaylara, okuyucu ve işaretleyici yardımı verilir. Cevap kâğıdında işaretleme (kodlama) yapamayan adaylardan Merkezimizden “işaretleyici” talebinde bulunanlara işaretleyici görevli yardımı verilir. Sınavda işaretleyici görevli yardımı alan adayların, cevap kâğıdında kendisinin işaretleme (kodlama) yapmasına izin verilmez. İşaretleyici yardımı talep ettiği halde sınavda cevap kâğıdında işaretleme (kodlama) yapan adayların sınavı geçersiz sayılır. Sınavda işaretleyici yardımı alan adaylara, işaretleyici görevli tarafından soruların okunmasına izin verilmez. Sadece işaretleyici yardımı aldığı halde işaretleyici görevliden okuma yardımı da aldığı tespit edilen engelli adayların sınavı geçersiz sayılır.” “DİĞER ENGELİ OLAN ADAYLAR” başlıklı maddede; “Sağlık

Durumu/Engel Bilgi Formunda Sürekli Engel Grubunda;  Süreğen Hastalık (Kronik)  Dil ve Konuşma

Bozukluğu  Zihinsel (MR)  Sınıflanamayan alanlarını işaretleyen adaylar, bu grupta yer almaktadır.

Diyabet hastalarının insülin pompası, şeker ölçüm cihazı, ek gıda vb. ile engelli sınav salonlarına alınmalarına izin verilir. Sürekli sağlık sorunu nedeniyle ilaç kullanan adayların yanlarında ilaç getirmesine izin verilir. Sürekli sağlık sorunu nedeniyle ilaç vb. kullanan adayların bu durumlarını dilekçelerinde belirtmeleri gerekmektedir. Adayların bu talepleri ÖSYM tarafından değerlendirilecektir.”

Hüküm ve düzenlemelerine yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; İdarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

12. 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, başvuran, sol kol ve sol bacağında kısalık ve zayıflık bulunduğunu, serebral palsi hastası olduğunu ve astım tedavisi gördüğünü, tüm bu sıkıntılarının sınavlar

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

esnasında sorunlar yaşatarak sınavlarının verimli bir şekilde geçmemesine ve sınav süresinin yetmemesine neden olduğunu, hastalık grubu olan CP hastalığına sadece isteğe bağlı olarak ÖSYM tarafından işaretlemede yardımcı gönderildiğini, sınav esnasında işaretlemede yardımcı gönderildiği zaman ise soruları kendi okuyamadığı ve matematik bölümü işlem gerektirdiği için yine zaman sorunu yaşadığını ancak yüzde 25 ve üzeri görme engeli yaşayan ve diğer bazı engel grupları bakımından ÖSYM tarafından adaylara ek süre verildiğini, yaşadığı zorluklar nedeniyle eşitlik anlayışı gereği bu ek sürenin kendisine de verilmesini talep etmektedir.

13. İdarenin Kurumumuza sunduğu bilgi ve belgelerin incelenmesinde; adayın beyan ettiğinin aksine yalnızca işaretleyici yardımı alma imkânı varken bu yönde herhangi bir talepte bulunmadığı, 2020 YKS dâhil olmak üzere katıldığı sınavlarda okuyucu ve/veya işaretleyici yardımı talebinde bulunmadığı, başvuranın beyan ettiğinin aksine yalnızca işaretleyici yardımı alma imkânı almasının mümkün olduğu, başvuranın 2020-YKS’de talebi doğrultusunda, Bedensel ve Süreğen (Kronik) sağlık durumu nedeniyle astım ilacı/spreyi/pompası ile Engelli Salonunda sınava alındığı, adayın 2020-YKS değerlendirme işleminin 2020-YKS Kılavuzunda belirtildiği şekilde engel türü ve derecesi dikkate alınarak gerçekleştirilmiş ve ilaveten Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı kararı uyarınca 2020-YKS ham puanlarına ek puan eklenerek sınav sonucu sonuç açıklama sistemine yansıtıldığı anlaşılmıştır.

14. 01/07/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “…engellilerin … toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamak” olduğu vurgulanmıştır.

15. Aynı Kanunun “Genel esaslar” başlıklı 4/1-c hükmünde, engellilerin tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanmasının esas olduğu; “Ayrımcılık” başlıklı 4/A maddesinin ilgili fıkralarında, eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tedbirler alınacağı ve engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak özel tedbirlerin ayrımcılık olarak değerlendirilemeyeceği düzenlenmiştir. Bahsi geçen kanunda vurgulanan hususun, engelli bireyler açısından ‘fırsat eşitliğini’ sağlamak olduğu görülmüştür.

16. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından, Ortaöğretime Geçiş Ortak Sınavlarında dislektik öğrencilere ek süre verildiği ve Yükseköğretime Geçiş Sınavında ek süre verilmemesinin eşitlik ilkesine aykırılık oluşturduğu iddiasına ilişkin açılan davalarda Danıştay’ın şu hususları vurguladığı görülmektedir: “Dava konusu

Kılavuzda yer alan düzenlemeler ve idarelerin uygulaması irdelendiğinde, Yükseköğretime Geçiş Sınavına katılacak olan engelli öğrencilerin dezavantajlı bir grup olarak ele alınıp sınava erişimleri konusunda yaşayabilecekleri zorlukların önüne geçme adına Kılavuzda ayrıntılı düzenlemelerin yapıldığı, idarece uyulması gereken ayrımcılık yasağı ve fırsat eşitliği ilkeleri kapsamında engelli bireylerin durumlarını ortaya koyan bilgi ve belgeleri sunması halinde, engelin türü ve derecesine göre öngörülen çeşitli tedbirlerin uygulamaya geçirildiği, dislektik öğrenciler için tekli salonda sınava alınma, okuyucu ve işaretleyici yardımı öngörülerek onlara özgü bir sınav uygulamasının gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır.

Bu nedenle, mevzuat tarafından kendilerine yüklenmiş olan, engellilerin eğitime erişiminde ayrımcılığın

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

önlenmesi ve gerekli pozitif tedbirlerin alınması yönündeki görevin davalı idarelerce yerine getirildiği anlaşıldığından dava konusu Kılavuzda ve dislektik öğrencilere uygulanan sınavda hukuka aykırılık görülmemiştir.” (Danıştay, 8. Daire, 2014/4195 E., 2016/3641 K., 13.04.2016 tarihli kararı ve 2014/4582

E., 2016/3856 K., 18.04.2016 tarihli kararı)

17. Danıştay söz konusu kararlarında, idareler tarafından, engelli bireyler ile engeli bulunmayan bireyler arasındaki fırsat eşitliğini engelleyici, pozitif tedbirlerin alınıp alınmaması hususlarını vurgulamıştır.

Nitekim söz konusu başvuruda başvuran, sınav merkezlerinde ya da eğitime erişmede herhangi bir sıkıntı ya da zorluk yaşadığını belirtmemiştir.

18. Kurumumuz tarafından, diyalize giren hastalar bakımından YKS’de ek puan uygulanması talepli başvuruda Ret Kararı verilmiş olup, söz konusu kararda şu hususlar vurgulanmıştır; “YÖK’ün ek puan uygulamasından faydalandırılacak adayları belirlerken engellilik durumunu, eğitim öğretim hizmetine

“erişilebilirlik” kavramı ile ölçtüğü anlaşılmıştır. Yükseköğretime girişte sınavlar engelli adaylar için erişilebilir bir şekilde ve ortamda yapılmasının sağlandığı ve ek puan uygulamasının yapılma nedeninin ortaöğretimde eğitim-öğretim imkânlarından yeterince faydalanamadığı yani erişemediği düşünülen engel gruplarını kapsadığının değerlendirildiği anlaşılmıştır.” (Başvuru No : 2020/98957 2019/18322, 11/04/2020 tarihli karar) Nitekim başvuranın bu kapsamda ek puan uygulamasından faydalandığı anlaşılmaktadır.

19. Yükseköğrenim gören engelli öğrencilerin, öğrenim hayatlarını kolaylaştırabilmek için gerekli tedbirleri almak ve bu yönde düzenlemeler yapmak üzere, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun gereğince, YÖK tarafından hazırlanan “Yükseköğretim Kurumları Engelliler Danışma ve Koordinasyon

Yönetmeliği” gereği alanında yetkin kişilerden oluşan Engelli Öğrenci Çalışma Grubu oluşturulduğu, bu

Çalışma Grubunun düzenli olarak toplandığı ve engelli öğrenciler için kararlar aldığı anlaşılmıştır.

20. Yükseköğretim Genel Kurulunca kabul edilen ve ÖSYM Başkanlığının internet sayfasında yayımlanan 2020 ve 2021 YKS Kılavuzlarının incelenmesinden adayların engel türü ve derecesine göre çeşitli düzenlemeler getirildi, bu düzenlemeler doğrultusunda örneğin Görme engelli adaylardan okuyucu yardımı talep eden adaylara; şekil, grafik, tablo, resim gibi görsel verilerin yer aldığı sorular ile karmaşık ifade içeren sorular sorulmayacı, sınav soru ve süre miktarlarına göre belirlenen ölçüde ek süre verileceği, soruları kendisi okuyabilecek durumda olan (sınavda okuyucu yardımı talep etmeyen) ancak, Engelli Sağlık Kurulu Raporlarında % 25 ve üzerinde olan az gören adaylar ile Çocuklar İçin Özel

Gereksinim Raporunda (ÇÖZGER) özel gereksinim düzeyi “Özel gereksinimi vardır (ÖGV)”/Özel

Gereksinim Kodu “1” ve üzeri olan adaylara ek süre verileceği, bu durumdaki adaylar hariç, soru kitapçığını kendisi okuyabilecek durumda olan (sınavda okuyucu yardımı talep etmeyen) görme engelli adaylara sınavda ek süre verilmeyeceğini, BEDENSEL ENGELİ OLAN ADAYLAR ise Sınavda işaretleyici yardımına ihtiyacı olan bedensel engelli adaylara işaretleyici yardımı verileceği bedensel engelli adaylardan, sağlık kurulu raporlarında, vücutlarında motor sistem mekanizması yeterli düzeyde gelişmediği için vücut hareketlerine hâkim olamadığı belirtilen CP (Serebral palsi vb.) hastalarından sınavda okuyucu

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

ve işaretleyici yardımı talep eden adaylara, okuyucu ve işaretleyici yardımı verileceği yönünde düzenlemelerin mevcut olduğu anlaşılmıştır.

21. Başvuran görme engelli adaylara ek süre verilirken kendisine verilmemesinin eşitliğe aykırı olduğunu ifade etmiş olsa da engelli adayların yararlanabileceği haklar arasında bu gibi farklılıklar olmasının esasen eşitliği sağlamaya yönelik bir olduğunu unutmamak gerekir. Zira Anayasamızda düzenleme alanı bulan eşitlik ilkesi herkesin her yönden aynı hükümlere bağlı olması gerektiği anlamına gelmemekte, bu ilke aynı hukuki durumda bulunan kişilerin aynı işleme tabi tutulmasını öngörürken, farklı konumda olanlara farklı kurallar uygulanmasına da imkân tanıyan nispi eşitlik ilkesini de içeriğinde barındırmaktadır. Anayasa

Mahkemesinin, uzun yıllar aynı doğrultuda verdiği çeşitli kararları ışığında, genel eşitlik ilkesinden nispi eşitlik anlayışını benimsediği anlaşılmaktadır. İdarenin engel çeşitleri ve oranlarına göre farklı düzenlemelere giderek fırsat eşitliğini sağlamaya çalışmasında haklı bir nedeninin olduğu, bunun her engel grubu ve oranın farklı dezavantajlara sahip olabilmesinden ileri geldiği, değerlendirilmiştir. Nitekim ilgili

İdarenin eğitimde imkân ve fırsat eşitliği sağlamak için farklı engel gruplarına göre farklı düzenlemeler yapması esasen Anayasamızda yer bulan eşitlik ilkesinin ve temek hak ve özgürlükler arasında yer alan eğitim hakkının bir gereği olarak karşımıza çıkmaktadır.

22. Her ne kadar başvuran, emsal olarak sunduğu, 2016/1863 numaralı, 28/10/2016 tarihli Tavsiye

Kararının kendisi için uygulanmasını talep etmişse de, 2016/1863 numaralı dosyada başvuranın, “% 91 oranında bedensel engelli olduğunu ve ellerini kullanamadığını, ÖSYM’nin yaptığı sınavlarda ellerini kullanamadığı için soruları işaretleyici yardımıyla cevapladığını, soruların çözümü için yapılacak işlemleri işaretleyiciye yazdırmasının kendi eliyle çözmesine göre daha fazla süre gerektirmesi sebebiyle sayısal testleri yetiştiremediğini, ÖSYM tarafından yapılan sınavlarda ortopedik engeli bulunan ve kendisi gibi ellerini kullanamayan engelli adaylara ek süre verilerek diğer adaylarla eşit koşullarda sınava tabi tutulmayı talep ettiği” görülmüştür. Mevcut başvuruda ise başvuran sol elini kullanamadığını ifade etmişse de, başvuranın engel halinin farklılık arz ettiği ve işaretleyici yardımından faydalanmadığı tespit edilmiştir.

23. Yukarıda yapılan açıklamalar ve tüm dosya kapsamı çerçevesinde, başvuranın talebinin İdarece reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

24. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi

Yönetim İlkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurulara ilişkin İdareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içerisinde ve gerekçeli bir şekilde Kurumumuza gönderildiği; İdarenin kanunlara uygunluk, hesap verilebilirlik, makul sürede ve gerekçeli karar verme ve kararın gerekçeli olarak bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı değerlendirilmiştir.

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

25. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. Maddesinin 1. fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE,

Kararın Başvurana ve Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığına tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr