SGK mevzuatında refakatçi sayısının bir kişi ile sınırlı olması, sağlık hakkı ve kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından nasıl değerlendirilir (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/1977-S.23.3279

BAŞVURU NO : 2022/12804

KARAR TARİHİ : 17/02/2023

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın ikinci refakatçi için yol ve gündelik gideri ödenmesi yönünde mevzuat değişikliği yapılması talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 05/09/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza 07/07/2022 tarihinde yapılan başvuruda başvuran özetle; oğlu ’in tedavisi için Elazığ ilinden Ankara iline iki kez sevk edildiğini, sevk belgesinde ‘bebeğin anne ve babası refakatinde, tarifeli uçak ile sevki uygundur’ ibaresine yer verildiğini, eşi, çocuğu ve kendisinin uçak ile seyahat masraflarının 3.631,92 TL tuttuğunu, ayrıca tedavi süresince gündelik masraflarının da olduğunu, ancak Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yol ve gündelik giderleri için toplam 2.047,84 TL ödeme yapıldığını, hem yol hem de gündelik ücretlerin hastanın yanında bir refakatçi dikkate alınarak eksik hesaplandığını, idareye başvuru yaptığında mevzuat gereği refakatçi olarak tek kişinin kabul edildiği bilgisinin verildiğini, ancak üç aylık bebeğin yalnızca annesi refakatinde hastane işlemlerinin yapılmasının mümkün olmadığını belirterek Sağlık Uygulama Tebliğinde bebek hastalar için anne dışında ayrı bir kişinin daha refakatçi olarak kabul edilmesi hususunda değişiklik yapılmasını ve ikinci refakatçi için de yol ve gündelik ödenmesini talep etmiştir. İlgili başvuru 25/07/2022 tarih ve sayılı Gönderme Kararı ekinde Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na iletilmiştir.

1.1. Başvuran tarihinde başvurusunu yineleyerek, mevzuatta bebek hastalar için anne dışında ayrı bir kişinin daha refakatçi olarak kabul edilmesi hususunda değişiklik yapılmasını ve ikinci refakatçi için de yol ve gündelik gideri ödenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Kurumumuzun 13/10/2022 tarih ve sayılı yazısı Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’ndan bilgi ve belge talep edilmiş olup, ilgili

idarenin 22/08/2022 tarihli – – sayılı ve 26/10/2022 tarihli –

– sayılı cevabi yazılarında özetle:

2.1. Yeşil kartlı ’in SSGM Merkez Müdürlüğüne 30/03/2022 tarihinde müracaat ederek 25/08/2021 ve 25/02/2022 tarihli mutat taşıt dışı sevk belgeleri ve eklerini yol ödeme servisine sunduğu, yol ödeme servisince yapılan inceleme ve kontrol neticesinde 25/08/2021 tarihindeki sevkte yapılan işlemde 26/08/2021 tarihinde Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesine giriş yapıldığı görüldüğü ancak 03/09/2021 tarihinde bahse konu hastanece muayenesinin yapıldığı ve doktor el yazısıyla sevk üzerinde yazmış olduğu bilgi notunda ise pediatri yoğun bakım ünitesinin olmadığından pediatri yoğun bakım ünitesi olan bir hastanede tedavi edilmesinin daha uygun olacağı belirtildiği, bahse konu hastanede hastanın yatarak veya ayakta tedavi olduğu belirtilmediğinden SUT hükümlerine göre 25/08/2022 ve 03/09/2022 arası gündelik ödenmediği, 03/09/2021 tarihinde bahse konu hastaneden çıkışının yapılmasına rağmen 06/09/2021 tarihinde Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesine giriş yapıldığı ve ayaktan 06/09/2021 tarihinde tedavi yapıldığı ve ayrıca 07/09/2021 tarihinde yatarak tedavi olduğu, 09/09/2021 tarihinde de taburcu olduğu, Gazi Üniversitesi Araştırma Görevlisi tarafından bilgi notu yazıldığı görüldüğünden ‘e mutat taşıt dışı uçak bileti gidiş ve geliş tutarının tamamı olan 898,00 TL ve 06/09/2021 tarihinde 1 gün ayakta tedavi gördüğünden refakatçisine ve hastaya 71,92 TL, yatarak tedavilerde SUT yattığı günler kadar değil sadece 2 gündelik sınırlı olmak kaydıyla gündelik ödeneceğinden dolayı da 71,92 TL toplam 4 gündelik ödendiği ve toplamda 1.041,84 TL ödemenin doğru olarak yapıldığının tespit edildiği, 2.2. Başvuranın SSGM Merkez Müdürlüğüne 30/03/2022 tarihinde müracaat ederek 25/02/2022 tarihli mutat taşıt dışı anne ve baba refakatinde sevkin yapıldığı belgeleri ve eklerini yol ödeme servisine sunduğu, yol ödeme servisince yapılan inceleme ve kontrol neticesi sonucunda 25/02/2022 tarihinde sevk yapılan belgede 01/03/2022 tarihinde Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesine giriş yapıldığı görülmüş ve hastayı muayene eden Doktor el yazısıyla sevk üzerinde sadece 01/03/2022 tarihinde Gazi Üniversitesi

Tıp Fakültesi Hastanesinde muayene olduğu notu görülmüş olduğundan adı geçen doktor kendi el yazısıyla tarih aralığından bahsetmediğinden ve MEDULA sisteminden yapılan kontrol neticesinde de aynı gün içerisinde taburcu olduğu görüldüğünden MEDULA yol ödeme menüsü sisteminden aynı gün içerisinde hastaneye giriş ve çıkışlarda gündelik ödemesinin gerçekleştirmediğinden gündelik ödenmediği, 2.3. Başvuranın SSGM Merkez Müdürlüğüne 30/03/2022 tarihinde müracaat ederek 25/02/2022 tarihli mutat taşıt dışı anne ve baba refakatinde sevkin yapıldığı belgeleri ve eklerini yol ödeme servisine sunduğu, yol ödeme servisince yapılan inceleme ve kontrol neticesi sonucunda 25/02/2022 tarihinde sevk yapılan belgede anne ve baba refakatinde sevk yapıldığı görülmüş ancak Sağlık Uygulama Tebliğinin (SUT) 2.6.3 maddesinde Genel Sağlık Sigortası ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin bir kişiyle sınırlı olmak üzere refakatçi giderlerinde; sevki düzenleyen sağlık hizmet sunucusunda refakatin tıbben gerekli olduğunun, sevk ile müracaat edilen sağlık hizmeti sunucusunda refakatçi eşliğinde gelindiğinin ve/veya kalındığının elektronik ortamda veya SUT eki EK-F/2 formunda belirtilmiş olması gerektiği, 18 yaşını doldurmamış çocuklar için de bir kişiyle sınırlı olmak üzere yol ve gündelik giderleri ödeneceğinin düzenlendiği, anılan madde hükümleri doğrultusunda ‘e 1.006,00 TL sadece uçak ücreti ödemesi yapıldığı, 2.4. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, Genel Sağlık Sigortası Uygulamaları

Yönetmeliği ve Sağlık Uygulama Tebliğinin ilgili maddelerinde genel sağlık sigortalısı veya bakmakla yükümlü olduğu kişilere refakat eden kimselere ödenecek yol ve gündelik giderleri hususunda düzenlemeler yer aldığı, genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin refakatçi giderlerine ilişkin yapılan ödemelerin söz konusu Kurum mevzuatı doğrultusunda yürütülmekte olduğu,

dolayısıyla ikinci refakatçi için ödeme yapılmasının mümkün bulunmadığı, refakatçi sayısının bir kişi ile sınırlı olmamasının ancak kanun değişikliği ile mümkün olabileceği ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın; 3.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2’nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.” 3.2. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17’nci maddesinde; “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.

Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulamaz.” 3.3. “Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması” başlıklı 56’ncı maddesinde; “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir.

Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir.

Devlet, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak, işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenler.

Devlet, bu görevini kamu ve özel kesimlerdeki sağlık ve sosyal kurumlarından yararlanarak, onları denetleyerek yerine getirir.

Sağlık hizmetlerinin yaygın bir şekilde yerine getirilmesi için kanunla genel sağlık sigortası kurulabilir.” 3.4. “Sosyal güvenlik hakkı” başlıklı 60’ıncı maddesinde; “Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir.

Devlet bu güvenliği sağlayacak tedbirleri alır ve teşkilatı kurar”

3.5. “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65’inci maddesinde; (Değişik:

3/10/2001-4709/22 md.), “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.” 3.6. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun; 5.1. “Yol gideri, gündelik ve refakatçi giderleri” başlıklı 65 inci maddesinin birinci, üçüncü ve son fıkrasında; “Hekimin veya diş hekiminin muayene veya tedavi sonrası tıbben göreceği lüzum üzerine genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlık hizmetinden yararlanmaları için muayene ve tedavi edildikleri yerleşim yeri dışına yapılan sevkinde, ayakta tedavilerde kendisinin ve bir kişi ile sınırlı olmak üzere refakatçisinin gidiş ve dönüş yol gideri ve gündelikleri; yatarak tedavilerde ise

gidiş ve dönüş tarihleri için gündelikleri ile yol gideri Kurumca karşılanır. (Ek cümle: 2/1/2017-KHK681/77 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7073/76 md.) (3) Bu hüküm, 60 ıncı maddenin onikinci, onüçüncü ve ondördüncü fıkralarında sayılan kişiler için uygulanmaz. (Ek cümle: 17/1/2012-6270/8 md.) Kurum gerekli gördüğü hallerde bu fıkra gereğince kişilerin ulaşım hizmetlerini, hizmet satın alma ve kiralama gibi usullerle temin etmeye yetkilidir.

…

Yurt içinde veya yurt dışına yapılan sevkler nedeniyle ödenecek gündelik, yol, yatak ve yemek giderlerinin tutarı 72 nci maddede belirtilen Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu tarafından belirlenir.

…

Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” 5.2. “Sağlık hizmetlerinin ödenecek bedellerinin belirlenmesi” başlıklı 72 nci maddesinin birinci ve ikinci fıkrasında; “65 inci madde gereği ödenecek gündelik, yol, yatak ve yemek giderlerinin Kurumca ödenecek bedellerini belirlemeye Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu yetkilidir. Komisyon, tıp eğitimini, hizmet basamağını, alt yapı ve kaynak kullanımı ile maliyet unsurlarını dikkate alarak sağlık hizmeti sunucularını fiyatlandırmaya esas olmak üzere ayrı ayrı sınıflandırabilir.(…)

(Değişik ikinci fıkra: 21/5/2013-6486/3 md.) Komisyon; Bakanlık, Maliye, Sağlık ve Kalkınma bakanlıkları, Hazine Müsteşarlığı, üniversite sağlık hizmeti sunucuları ile özel sağlık hizmeti sunucularını temsilen Bakanlıkça belirlenecek birer üye ve Kurumu temsilen iki üye olmak üzere toplam dokuz üyeden oluşur. Komisyon kararlarını salt çoğunluk ile alır. Komisyon kararları Resmî Gazete’de yayımlanır.

Komisyonca gerekli görülen hâllerde sağlık hizmetlerinin türlerine göre birden fazla alt komisyon kurulabilir. Komisyonun sekretarya işlemleri Kurumca yerine getirilir.” 6. 18/04/2014 tarihli ve 28976 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Genel Sağlık Sigortası

Uygulamaları Yönetmeliğinin; 6.1. “Yol gideri, gündelik ve refakatçi giderleri” başlıklı 16 ncı maddesinin birinci fıkrasında; “(1) Kurumca finansmanı sağlanan sağlık hizmetlerine ilişkin yol gideri, gündelik ve refakatçi giderleri için ödenecek tutarlar Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu tarafından belirlenir.” 6.2. “Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği” başlıklı 45 inci maddesinde; “(1)Sosyal

Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği, …

ç) Kanunun 65 inci maddesi gereği ödenecek yol gideri, gündelik ve refakatçi giderlerinin karşılanmasına ilişkin usul ve esaslarını, … kapsar.” 7. Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliğinin; 7.1. “1.1. Amaç” başlıklı maddesinde; “(1) Tebliğin amacı (bundan sonra SUT olarak ifade edilecektir); sağlık yardımları Sosyal Güvenlik Kurumunca (bundan sonra Kurum olarak ifade edilecektir) karşılanan ve kapsam maddesinde tanımlanan kişilerin, (Ek ibare:RG-18/2/2017-29983) (80)

sağlıklı kalmalarını, hastalanmaları halinde sağlıklarını kazanmalarını, iş kazası ile meslek hastalığı, hastalık ve analık sonucu tıbben gerekli görülen sağlık hizmetlerinin karşılanmasını, iş göremezlik hallerinin ortadan kaldırılmasını veya azaltılmasını temin etmek amacıyla Kurumca finansmanı sağlanan sağlık hizmetleri, yol, gündelik ve refakatçi giderlerinden yararlanma esas ve usulleri ile bu hizmetlere ilişkin Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonunca belirlenen Kurumca ödenecek bedellerin bildirilmesidir.”

7.2. “2.6.1.B – Yol gideri sevk belgesi ve ücretler” başlıklı maddesinde; “ (1) SUT eki EK-2/F veya bu

formda istenilen bilgilerin yer aldığı belgede:

a) Sevk belgesini düzenleyen sağlık hizmeti sunucusu hekimi tarafından sevk belgesinde genel sağlık sigortalısı ve hasta bilgileri ile birlikte, sevk edildiği tanı/tedavi branşının, sevk gerekçesinin (gerekli teşhis/tedavi cihazlarının veya ilgili branş uzman hekiminin bulunmaması vb. tıbbi nedenlerinin), sevk edileceği şehir ve/veya sağlık hizmeti sunucusunun adının, hasta sevk vasıtasının (mutat taşıt dışı araç öngörülmüş ise), sevk eden hekim tarafından refakatçi öngörülmüş ise refakatin tıbben gerekli olduğunun gerekçesi ile birlikte (18 yaş altındaki çocuklar için aranmaz), b) Sevk ile müracaat edilen sağlık hizmeti sunucusu hekimi tarafından sevk belgesinde sağlık kurum/kuruluşuna başvuru tarihinin, sağlık kurum/kuruluşundan ayrılış tarihinin, ayakta ve/veya yatarak tedavi başlangıç ve bitiş tarihinin, tedavi tarihlerinde istirahat raporu verilmiş ise rapor başlangıç bitiş tarihinin, refakatçisi olması durumunda refakatli olarak gelindiğinin/kalındığının, belirtilmesi gereklidir.(…)

7.3. “2.6.3 – Refakatçi giderleri (Ek ibare: RG-21/3/2018-30367) (yol, gündelik)” başlıklı maddesinde; “(1) Genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin bir kişiyle sınırlı olmak üzere(Mülga cümle: RG-26/11/2016-29900) (…) refakatçi giderlerinde; sevki düzenleyen sağlık hizmeti sunucusunca refakatin tıbben gerekli olduğunun, sevk ile müracaat edilen sağlık hizmeti sunucusunca refakatçi eşliğinde gelindiğinin ve/veya kalındığının elektronik ortamda veya SUT eki EK-2/F formunda belirtilmiş olması gerekmektedir. (Ek cümle: RG-26/11/2016-29900) (Ek ibare:RG-21/3/2018-30367)

%40 ve üzeri engelli kişilerde, organ, doku, kök hücre nakli, uzuv replantasyonu tedavilerinde ve 18 yaşını doldurmamış çocuklar için bir kişi ile sınırlı olmak üzere refakatçi giderlerinin ödenmesinde yukarıda belirtilen koşullar aranmaz.(…)”

Düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SN. YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, (1) numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; bebek hastalar için anne dışında ayrı bir kişinin daha refakatçi olarak kabul edilmesi hususunda mevzuatta değişiklik yapılmasını ve ikinci refakatçi için de yol ve gündelik gideri ödenmesini talep etmektedir.

10. Anayasamızın 17’nci maddesinde “yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma” hakkına, 56’ncı maddesinde de “herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama” hakkına sahip olduğu düzenlenmiş olup, 56’ncı maddesinin üçüncü fıkrasında “Devlet, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak, işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenler.” denilmek suretiyle Devlet herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içerisinde sürdürmesi için gerekli iş ve işlemleri yapmakla yükümlendirilmiştir. Diğer yandan 65’inci maddede devletin sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini ekonomik istikrarın korunması gözetilerek mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceği sınırlamasına yer verilmiştir. Ancak Anayasa Mahkemesi, Anayasa’nın 65.

maddesindeki düzenlemeyi yorumlarken, ekonomik gelişmişlikten hareketle devleti yönetenlerin, ekonomik ve sosyal haklar bakımından tamamen keyfi hareket edemeyeceklerine işaret etmiştir.

11. Nitekim Anayasa Mahkemesi kararında “Kişinin yaşama hakkı, maddi ve manevi varlığını koruma hakkı, birbirleriyle sıkı bağlantıları olan, devredilmez, vazgeçilmez temel haklardandır. Bu haklara karşı olan her türlü engelin ortadan kaldırılması da devlete ödev olarak verilmiştir. Güçsüzleri güçlüler karşısında koruyacak olan devlet, gerçek eşitliği sağlayacak, toplumsal dengeyi koruyacak, böylece gerçek hukuk devleti niteliğine ulaşacaktır. Hukuk devletinin amaç edindiği yaşama hakkının korunması, sosyal güvenliğin sağlanmasıyla gerçekleşecektir. Sosyal güvenliği sağlayacak olan kuruluşların yasal düzenlemelerin “yaşama hakkı ile maddi ve manevi varlığı koruma haklarını” zedeleyecek veya ortadan kaldıracak hükümler içermemesi gerekir.” diyerek devletin ekonomik ve sosyal alandaki görevlerini yerine getirirken uygulayacağı sınırlamalarda ‘yaşama hakkını’ ortadan kaldıran düzenlemeler yapamayacağını vurgulamıştır. (Anayasa Mahkemesinin 17/01/1991 tarih ve E.1990/27, K.1991/2 sayılı kararı)

12. Sağlık hakkı, sosyal devlet ilkesinin bir unsuru olarak kabul edilmekte olup sosyal devlet, bütün vatandaşlarını hastalıklar dahil çeşitli risklere karşı korumak ve bu amaç için gerekli düzenlemeleri yapmakla yükümlü kılınmıştır. Sağlık hizmetinin yerine getirilmesinde, bu hizmetin özelliği ve insan yaşamının önemi nedeniyle, hizmetin kalitesinin ön planda tutulması gerektiği için sırf sağlık harcamalarında tasarruf sağlamak, sağlık kurum ve kuruluşlarına yapılan ödemelerde oluşan denetim eksikliğini gidermek amacıyla yapılan düzenlemelerin yaşam hakkını kısıtlar nitelikte olmamasına dikkat etmek gerekmektedir. (Danıştay 15. D. 06/03/2018 tarih ve E.2014/6132, K.2018/2209 sayılı kararı)

13. Sosyal sigortalar ile genel sağlık sigortası bakımından kişileri güvence altına almak, bu sigortalardan yararlanacak kişileri ve sağlanacak hakları, bu haklardan yararlanma şartları ile finansman ve karşılanma yöntemlerini belirlemek, sosyal sigortaların ve genel sağlık sigortasının işleyişi ile ilgili usûl ve esasları düzenlemek amacıyla 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu yayımlanmıştır.

Kanun kapsamında, genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin muayene, tetkik, tahlil, tedavi, ilaç ve sarf malzemelerine ait giderler ile yol, gündelik ve refakatçi giderleri Sosyal Güvenlik

Kurumu Başkanlığı tarafından yayımlanan Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) doğrultusunda ilgili Kurum tarafından karşılanmaktadır.

14. 5510 sayılı Kanununun 65’inci maddesinde “Yol gideri, gündelik ve refakatçi giderleri” düzenlenirken, 72’nci maddesinde gündelik, yol, yatak ve yemek giderlerinin Kurumca ödenecek bedellerini belirlemeye Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonunun yetkili kılındığı, Komisyonun bu belirlemeyi yaparken tıp eğitimini, hizmet basamağını, alt yapı ve kaynak kullanımı ile maliyet gibi kıstasları dikkate alacağı düzenlenmiştir.

15. 5510 sayılı Kanunun 65’inci maddesi ve Genel Sağlık Sigortası Uygulamaları Yönetmeliğinin 16’ncı maddesinde genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin müracaat ettikleri SGK ile sözleşmeli sağlık hizmeti sunucusunda yapılan hekim veya diş hekiminin muayenesi veya tedavisi sonrasında, gerekli teşhis veya tedavi cihazlarının veya ilgili branş uzmanının bulunmaması gibi tıbbi ve zorunlu nedenlerle yerleşim yeri dışındaki sağlık hizmeti sunucusuna sevk edileceği ve bu sevklere istinaden söz konusu kişilerin yol, gündelik ve refakatçi giderlerinin SUT hükümleri doğrultusunda

Sosyal Güvenlik Kurumunca karşılanacağı hüküm altına alınmıştır.

16. Buna göre hekimin veya diş hekiminin tıbben göreceği lüzum üzerine yerleşim yeri dışında bulunan sağlık kuruluşuna sevk edilen genel sağlık sigortalısının 18 yaşından küçük olması ya da refakatin tıbben gerekli görülmesi halinde bir kişi ile sınırlı olmak üzere refakatçisi için de yol gideri ve gündelik

ödeneceği düzenlenmiştir. Kanun koyucu tarafından yol gideri, gündelik ve refakatçi giderlerinin ödenmesinde tıp eğitimi, hizmet basamağı, alt yapı ve kaynak kullanımı, maliyet gibi kamu kaynaklarının tahsisi noktasındaki takdir hakkının keyfi kullanılmasını engelleyen objektif ölçütler belirlenerek bazı sınırlamalar getirilmesi mümkün olup, bu doğrultuda refakatçi giderlerinin ödenmesi hususu da bir refakatçi ile sınırlanması öngörülmüştür.

17. Sonuç olarak, ilgili mevzuat hükümleri ve somut olay birlikte değerlendirildiğinde: yaşam hakkıyla aralarında kuvveti bir bağ bulunan sağlık hakkının sosyal haklar arasında düzenlendiği, başvuranın oğlunun tedavi amacıyla yerleşim yeri dışına sevk edilerek tedavisinin yapıldığı, bununla birlikte kendisinin ve 18 yaşından küçük olduğu dolayısıyla bir kişilik refakatçisinin de yol ve gündelik giderlerinin Kurumca karşılanarak sağlığa erişim konusunda gerekli desteğin sağlandığı, böylelikle devletin yaşam hakkı bağlamındaki pozitif yükümlülüğünü yerine getirdiği değerlendirilmiştir. Diğer yandan refakatçi giderlerinin bir kişi ile sınırlandırılması hususunda da Anayasanın 65’inci maddesi bağlamında devletin sosyal haklar bakımından görevlerini, ekonomik gelişmeye paralel olarak, mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceği dikkate alındığında; Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu tarafından objektif ölçütler çerçevesinde sınırlamalar yapılarak takdir hakkının kullanıldığı değerlendirildiğinden başvurunun reddi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, dosya kapsamında ilgili idarelerce bahse konu ilkelere aykırı davranıldığına dair herhangi bir tespit yapılmamıştır.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

19. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Elazığ İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI’NA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi