|
ÖZET: Başvuran, Amasya’dan Samsun’a sağlık hizmeti almak üzere gidiş-dönüş yol giderinin eksik ödendiğini iddia ederek, Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan (SGK) yapılan ödemenin düzeltilmesini talep etmiştir. SGK, başvurana yapılan ödemenin, Amasya-Samsun arasındaki mesafenin 131-150 km olarak hesaplandığını ve bu mesafe için belirlenen mutat taşıt ücret tarifesi üzerinden 60 TL ödendiğini belirtmiştir. Başvuran, bu ödemenin yetersiz olduğunu ve güncellenmiş tarifeye göre hesaplanması gerektiğini savunmuştur.
Hukuki değerlendirme, 5510 sayılı Kanun’un 65. maddesi ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde yapılmıştır. Sağlık Uygulama Tebliği’nde belirtilen mutat taşıt ücretlerinin güncellenmesi gerektiği, mevcut tarifelerin geçerliliğini yitirdiği ve dolayısıyla başvuranın talebinin hukuka uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. Ancak, SGK’nın yol ücretlerini güncelleme çalışmalarının devam ettiği ve bu konuda tavsiye kararı verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi reddedilmiş, ancak SGK’nın mutat taşıt ücretlerini ivedilikle güncellemesi gerektiği hususunda tavsiyede bulunulmuştur. Bu durum, sağlık hizmeti alan bireylerin haklarının korunması açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/6533-S.21.10568
BAŞVURU NO : 2021/4789
KARAR TARİHİ : 26/04/2021
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, eksik ödendiğini iddia ettiği yol gideri ödemesinin düzeltilmesi ve yol gideri ödemelerinin güncellenmesi talebi.
BAŞVURU TARİHİ : 28/02/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. 31/01/2021 tarihli ilk başvurusunda özetle; Amasya Sabuncuoğlu Şerefeddin Eğitim ve Araştırma Hastanesinden aldığı sevk ile Samsun İli Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi
Onkoloji Hematoloji Bölümüne “Kronik Myleoid Lösemi(kan kanser)” hastalığının tedavisi için gittiğini, iki kişi için gidiş dönüş bilet ücreti 160 TL ödediğini, daha sonra yol giderini geri almak için
Amasya Sosyal Güvenlik Kurumuna doktor imzalı sevk ile başvurduğunu, SGK tarafından tren bileti üzerinden 60 TL yol gideri geri ödemesi yapıldığını, SGK sitesinde “13-Kişilerin özel araçları ile sağlık hizmeti sunucusuna gidiş ve dönüşlerinde mutat taşıt ücreti ödenir” hükmü yer almasına rağmen Kurumun yanlış bir işlem tesis ettiğini, bu konunun sadece kendisinin kişisel sorunu olmadığını, toplumsal bir sorun olduğunu belirterek SGK tarafından yapılan yol gideri ödemesinin bilet ücretine eşitlenmesini ve eksik ödenen ücretin düzeltilmesini talep etmiştir.
2. Başvuranın 31/01/2021 tarihli ilk dilekçesi, 05/02/2021 tarih ve S.21.3543 sayılı Gönderme Kararı ekinde Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına iletilmiş olup, ilgili Kurum tarafından Gönderme
Kararına olumsuz cevap verilmemesi üzerine başvuran tarafından tarihinde Kurumumuza tekrar başvuru yapılmıştır.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
3. Kurumumuzun 05/02/2021 tarih ve S.21.3543 sayılı Gönderme Kararı üzerine Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanlığı Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğünün 04/03/2021 tarih ve – – sayılı cevabi yazısında özetle; 3.1. Başvuranın 18/01/2021 tarihinde Amasya Üniversitesi Sabuncuoğlu Şerefeddin Eğitim ve Araştırma
Hastanesinden aldığı sevkle Samsun 19 Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesine gittiği, buna istinaden yapılan ödemede Amasya Samsun arası mesafenin 131-150 km olarak hesaplandığı ve Sağlık
Uygulama Tebliği hükümleri gereğince kendisine gidiş dönüş ücreti refakatli olarak 60,00 TL ödendiği, yapılan ödemede mevzuata göre eksiklik bulunmadığı, 3.2. Genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin Kurumlarınca finansmanı sağlanan sağlık hizmetlerine ilişkin yol, gündelik ve refakatçi giderlerinin Sağlık Uygulama Tebliğinin 2.6.
Yol ve gündelik giderleri maddesine istinaden karşılandığı, 3.3. Başvuranın tedavisine ait yol giderlerinin Tebliğin 2.6.1.B-2- Mutat taşıt ücretleri başlıklı maddesinde belirtilen “Karayolları Şehirler Arası yolcu Taşımacılığında Uygulanacak Taban Ücret
Tarifesi” üzerinden Kurumlarınca ödendiği, 3.4. Yol ücretlerinin güncellenmesine ilişkin çalışmaların devam etmekte olduğu
Belirtilmiştir.
4. 2018/1733 başvuru numaralı dosya üzerinden yapılan incelemede, Ulaştırma ve Altyapı
Bakanlığından 15/03/2018 tarihli ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup ilgili idarenin 29/03/2018 tarihli ve sayılı cevabi yazısıyla özetle; Karayoluyla Şehirlerarası Yolcu
Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkındaki Tebliğin (Tebliğ No: 67)
geçici/süreli bir tedbir olarak hazırlandığı ve yürürlük süresinin tamamlandığı, yolcu taşımacılığı alanında uygulanacak taban veya tavan ücret tarifesiyle ilgili herhangi bir tebliğ çalışması bulunmadığı, faaliyette bulunan firmaların serbest piyasa ortamı çerçevesinde ücretlerini belirlediği ve uyguladığı, yayımlanan tebliğlerle yolcu taşımacılığı alanında yetki belgesi almış olan firmaların uygulayacakları asgari taban ücretin belirlendiği, taşımacı firmaların uygulayacakları fiyat tarifelerinin belirlenen taban ücretin üzerinde olma zorunluluğu bulunduğunu, bu kapsamda yapılacak ödemelerde yolcunun ödediği ücreti gösterir yolcu biletinin dikkate alınmasının uygun olacağının değerlendirildiği tarafımıza bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı
74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkrasında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 7. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun; 7.1. “Yol gideri, gündelik ve refakatçi giderleri” başlıklı 65 inci maddesinin birinci, üçüncü ve son fıkrasında; “Hekimin veya diş hekiminin muayene veya tedavi sonrası tıbben göreceği lüzum üzerine genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlık hizmetinden yararlanmaları için muayene ve tedavi edildikleri yerleşim yeri dışına yapılan sevkinde, ayakta tedavilerde kendisinin ve bir kişi ile sınırlı olmak üzere refakatçisinin gidiş ve dönüş yol gideri ve gündelikleri; yatarak
tedavilerde ise gidiş ve dönüş tarihleri için gündelikleri ile yol gideri Kurumca karşılanır. (Ek cümle:
2/1/2017-KHK-681/77 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7073/76 md.) (3) Bu hüküm, 60 ıncı maddenin
onikinci, onüçüncü ve ondördüncü fıkralarında sayılan kişiler için uygulanmaz. (Ek cümle:
17/1/2012-6270/8 md.) Kurum gerekli gördüğü hallerde bu fıkra gereğince kişilerin ulaşım hizmetlerini, hizmet satın alma ve kiralama gibi usullerle temin etmeye yetkilidir.
…
Yurt içinde veya yurt dışına yapılan sevkler nedeniyle ödenecek gündelik, yol, yatak ve yemek giderlerinin tutarı 72 nci maddede belirtilen Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu tarafından belirlenir.
…
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” 7.2. “Sağlık hizmetlerinin ödenecek bedellerinin belirlenmesi” başlıklı 72 nci maddesinin birinci ve ikinci fıkrasında; “65 inci madde gereği ödenecek gündelik, yol, yatak ve yemek giderlerinin Kurumca ödenecek bedellerini belirlemeye Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu yetkilidir. Komisyon, tıp eğitimini, hizmet basamağını, alt yapı ve kaynak kullanımı ile maliyet unsurlarını dikkate alarak sağlık hizmeti sunucularını fiyatlandırmaya esas olmak üzere ayrı ayrı sınıflandırabilir. Komisyon,
63 üncü madde hükümlerine göre finansmanı sağlanan sağlık hizmetlerinin Kurumca ödenecek
bedellerini; sağlık hizmetinin sunulduğu il ve basamak, Devletin doğrudan veya dolaylı olarak sağlamış olduğu sübvansiyonlar, sağlık hizmetinin niteliği itibarıyla hayati öneme sahip olup olmaması, kanıta dayalı tıp uygulamaları, maliyet-etkililik ölçütleri ve genel sağlık sigortası bütçesi dikkate alınmak suretiyle, her sınıf için tek tek veya gruplandırarak belirlemeye yetkilidir.
(Değişik ikinci fıkra: 21/5/2013-6486/3 md.) Komisyon; Bakanlık, Maliye, Sağlık ve Kalkınma bakanlıkları, Hazine Müsteşarlığı, üniversite sağlık hizmeti sunucuları ile özel sağlık hizmeti sunucularını temsilen Bakanlıkça belirlenecek birer üye ve Kurumu temsilen iki üye olmak üzere toplam dokuz üyeden oluşur. Komisyon kararlarını salt çoğunluk ile alır. Komisyon kararları Resmî
Gazete’de yayımlanır. Komisyonca gerekli görülen hâllerde sağlık hizmetlerinin türlerine göre birden fazla alt komisyon kurulabilir. Komisyonun sekretarya işlemleri Kurumca yerine getirilir.” 8. 18/04/2014 tarihli ve 28976 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Genel Sağlık Sigortası
Uygulamaları Yönetmeliğinin; 8.1. “Yol gideri, gündelik ve refakatçi giderleri” başlıklı 16 ncı maddesinin birinci fıkrasında; “(1) Kurumca finansmanı sağlanan sağlık hizmetlerine ilişkin yol gideri, gündelik ve refakatçi giderleri için ödenecek tutarlar Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu tarafından belirlenir. “ 8.2. “Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği” başlıklı 45 inci maddesinde; “(1)Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği, …
ç) Kanunun 65 inci maddesi gereği ödenecek yol gideri, gündelik ve refakatçi giderlerinin karşılanmasına ilişkin usul ve esaslarını, …
kapsar.” 9. Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliğinin “2.6.1.B-2 – Mutat taşıt ücretleri” başlıklı maddesinde;
“(1) Yerleşim yeri dışındaki sağlık hizmeti sunucusuna yapılan sevklere istinaden mutat taşıt giderleri; a) 0-100 km arası mesafeler için fatura/bilet tutarını aşmamak üzere Ulaştırma, Denizcilik ve
Haberleşme Bakanlığı tarafından Resmî Gazetede yayımlanan “Karayolları Şehirlerarası Yolcu
Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ”de (ÜTHT) yer alan
Karayoluyla Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesinde (Ücret
Tarifesi) 101-115 km arası mesafe için belirlenen tutarın, 1)0-25 km arası mesafeler için 0,4 2)26-50 km arası mesafeler için 0,5 3)51-75 km arası mesafeler için 0,7 4)76-100 km arası mesafeler için 0,8 katsayıları ile çarpımı sonucu bulunacak miktarlar üzerinden, b) 101-2001 km ve üzeri mesafeleri için fatura/bilet tutarını aşmamak üzere ÜTHT’de yer alan
“Ücret Tarifesi” esas alınarak, ödenir.
(2) Ücret Tarifesini değiştiren yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar mevcut tarifeler geçerli olacaktır. Yeniden belirlenecek tarifelerin hangi tarihten itibaren uygulanacağı Kurumca belirlenerek duyurulacaktır.”
Hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm bilgi ve belgeler birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran özetle; Amasya Sabuncuoğlu Şerefeddin Eğitim ve Araştırma Hastanesinden aldığı sevk ile
Samsun İli Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesine gittiğini, sağlık hizmeti sunucusuna gidiş ve dönüş ücreti olarak mutat taşıt ücretinin ödenmediğini belirterek SGK tarafından yapılan yol gideri ödemesinin bilet ücretine eşitlenmesini ve eksik ödenen ücretin düzeltilmesini talep etmiştir.
12. Konuyla ilgili olarak Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğü tarafından ise başvurana yapılan ödemede Amasya Samsun arası mesafenin 131-150 km olarak hesaplandığı, 2.6.1.B-2- Mutat taşıt ücretleri başlıklı maddesinde belirtilen “Karayolları Şehirler
Arası yolcu Taşımacılığında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi” üzerinden gidiş dönüş ücreti refakatli olarak 60,00 TL ödendiği ve yol ücretlerinin güncellenmesine ilişkin çalışmaların devam etmekte olduğu belirtilmiştir.
13. 5510 sayılı Kanunun 65.maddesi ve Genel Sağlık Sigortası Uygulamaları Yönetmeliğinin 16.maddesinde hekimin muayene veya tedavi sonrası tıbben göreceği lüzum üzerine genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlık hizmetinden yararlanmaları için muayene ve tedavi edildikleri yerleşim yeri dışına başka bir sağlık kuruluşuna sevk edilebileceği ve refakatin hekim tarafından tıbben lüzumlu veya gerekli görülmesi ve sevk ile müracaat edilen sağlık hizmeti sunucusuna refakatçi eşliğinde gelindiğinin belirtilmiş olması halinde, ayakta tedavilerde kendisinin
ve bir kişi ile sınırlı olmak üzere refakatçisinin gidiş ve dönüş yol gideri ile gündeliklerinin Sosyal
Güvenlik Kurumunca karşılanacağı hüküm altına alınmıştır.
14. Sağlık Uygulama Tebliğinin 2.6.1.B-2. Mutat taşıt ücretleri başlıklı maddesinde ise söz konusu ödemelerin yapılmasında esas alınacak ücret tarifelerine yer verilmiş olup, yerleşim yeri dışındaki sağlık hizmet sunucusuna yapılan sevklere istinaden ödenecek yol giderlerinde 0-100 km arası mesafeler için Karayolları Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret
Tarifesi Hakkında Tebliğde (ÜTHT) 101-115 km arası mesafe için belirlenen tutarın belirli katsayılar ile çarpımı sonucu bulunan miktarlarda, 100-2001 ve üzeri mesafeler için ise ÜTHT de yer alan ücret tarifesi esas alınarak ödeme yapılacağı düzenlenmiştir.
15. Başvuruya konu olayda, başvuranın Amasya Sabuncuoğlu Şerefeddin Eğitim ve Araştırma
Hastanesinden aldığı sevk ile Samsun İli Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesine müracaat ettiği, iki il arasındaki mesafenin 131-150 km arası olması nedeniyle ÜTHT de yer alan ücret tarifesi esas alınarak ödeme yapıldığı anlaşılmıştır.
16. Aynı taleple Kurumuza yapılan 2018/1733 başvuru numaralı dosya kapsamında Ulaştırma ve Altyapı
Bakanlığı ile yapılan yazışma neticesinde, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından 29/01/2013 tarihli
Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolları Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında
Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğde belirlenen taban ücret tarifesi üzerinden ödeme yapılmakla birlikte Tebliğ’in yürürlük süresinin tamamlandığı ve firmalarca serbest piyasa ortamı çerçevesinde ücretlerin belirlendiği, dolayısıyla yapılacak ödemelerde yolcunun ödediği ücreti gösterir yolcu biletinin dikkate alınmasının uygun olacağının değerlendirildiği tarafımıza bildirilmiştir.
17. 2018/1733 başvuru numaralı dosya üzerinden “Başvuranın eksik ödendiğini belirttiği yol giderlerinin güncel fiyat tarifesi üzerinden hesaplanarak geçmişe yönelik ödenmesi” yönündeki talebi reddedilmiş, “Karayolları Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında
Tebliğde belirlenen taban ücret tarifesinin geçerliliğini yitirdiği dolayısıyla mutat taşıt ücretlerinin ivedilikle güncellenmesi” yönünde Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tavsiyede bulunulmuş olup, bahse konu 10/08/2018 tarih ve E.14159 sayılı Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararına cevaben
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğünün 31/08/2018 tarih ve sayılı yazısında yol ücretinin güncellenmesine ilişkin Genel Müdürlüklerinde yürütülen çalışmaların devam etmekte olduğu ve Sağlık Uygulama Tebliğinde yapılacak düzenleme ile mutat taşıt ücretinin güncellenmesinin planlandığı bildirilmiştir.
18. Ancak, iş bu başvurudan Sosyal Güvenlik Kurumunca halen yol ücretlerinin güncellenmesine ilişkin çalışmaların tamamlanmadığı anlaşıldığından, tekrar tavsiye kararı verilmesi gerekliliği doğmuştur.
19. Sonuç olarak, ilgili mevzuat hükümleri ve somut olay birlikte değerlendirildiğinde: Sağlık
Uygulama Tebliğinde mutat taşıt ücretlerinin yürürlük süresi dolmuş Karayolları Şehirlerarası Yolcu
Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğde belirlenen taban ücreti üzerinden ödenmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6’ncı maddesinde “İyi yönetim ilkeleri” yer verilmiş olup, Sosyal Güvenlik Kurumunun “makul sürede karar verme” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenden bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede Samsun İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; Başvuranın eksik ödendiğini iddia ettiği yol gideri ödemesinin düzeltilmesi talebinin REDDİNE; Karayolları Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında
Tebliğde belirlenen taban ücret tarifesinin geçerliliğini yitirmiş olması nedeniyle mutat taşıt ücretlerinin ivedilikle güncellenmesi hususunda SOSYAL GÜVENLİK KURUMU
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi