|
ÖZET: Başvuran, sosyal güvenlik sigorta primlerinin mevzuata aykırı olarak fazla kesildiğini iddia ederek, fazla kesilen tutarın yasal faizi ile birlikte geri ödenmesini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, başvurunun incelenmesi sonucunda, yapılan denetimlerde herhangi bir usulsüzlük tespit edilmediğini ve başvuranın alacak iddiasının mahkemeye taşınabileceğini belirtmiştir.
Başvurunun değerlendirilmesi sırasında, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun ilgili maddeleri göz önünde bulundurulmuştur. Bu çerçevede, sigortalıların prim ödemelerinin zorunlu olduğu ve başvuranın prim kesintilerinin yasal bir yükümlülükten kaynaklandığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, başvurunun iyi yönetim ilkeleri açısından da değerlendirildiği, ancak idarenin başvurana hangi mercilere başvurabileceği konusunda yeterli bilgi vermediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi, hukuka ve hakkaniyete uygunluk açısından değerlendirildiğinde reddedilmiştir. Ret kararı, başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/10628-S.23.16980
BAŞVURU NO : 2023/4246
KARAR TARİHİ : 24/08/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Sigorta prim kesintileri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 27/03/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, sosyal güvenlik sigorta primlerinin mevzuata aykırı olarak fazla kesildiğini düşündüğünü
belirterek fazla kesilen tutarın tarafına yasal faizi ile birlikte ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü İşverenler Daire
Başkanlığının 2/6/2023 tarihli ve sayılı yazısı ile Ankara Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü
Rüzgârlı Sosyal Güvenlik Merkezinin 19/7/2023 tarihli ve sayılı yazısında özetle; 2.1. Başvuru konusunun 22/12/2022 tarihli ve sayılı yazı ile Sosyal Güvenlik Denetmenlik
Servisine intikal ettirildiği, yapılan denetim sonucunda başvuru konusu hakkında yapılması gereken herhangi bir işlemin olmadığı kanaatine varıldığı ve başvurana, alacak iddiasına ilişkin olarak yetkili mahkemeye başvurabileceği yönünde bilgilendirme yapıldığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
/
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin
birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun;
5.1) ““Prim oranları ve Devlet katkısı” başlıklı 81. maddesinin birinci fıkrasının (a), (c) ve (f)
bentlerinde;
“Bu Kanun gereğince alınacak sigorta prim oranları aşağıdaki şekildedir:
Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim oranı, sigortalının prime esas kazancının % 20’sidir. Bunun
%9’u sigortalı hissesi, %11’i işveren hissesidir.
…
Kısa vadeli sigorta kolları prim oranı, sigortalının prime esas kazancının %2’sidir. Bu primin tamamını işveren öder. Bu oranı %1,5 oranına düşürmeye ya da %2,5 oranına artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.
…
Genel sağlık sigortası primi, kısa ve uzun vadeli sigorta kollarına tabi olanlar için 82 nci maddenin birinci fıkrasına göre hesaplanan prime esas kazancın %12,5’idir. Bu primin %5’i sigortalı, %7,5’i ise işveren hissesidir. Yalnızca genel sağlık sigortasına tabi olanlar ile 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (e) bendi ve bu Kanunun geçici 13 üncü maddesinde belirtilenlerin genel sağlık sigortası primi, prime esas kazancın
%12’sidir. Ancak, 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (g) bendine tabi olanlar için genel sağlık sigortası primi, prime esas kazancın %3’ü olup, bu oranı %12’ye kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.”
5.2) “Prim borçlarına halef olma, gecikme cezası ve gecikme zammı ile iadesi gereken primler”
başlıklı 89. maddesinin üçüncü fıkrasında;
“Yanlış veya yersiz alınmış olduğu tespit edilen primler, alındıkları tarihten on yıl geçmemiş ise, hisseleri oranında işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara veya genel sağlık sigortalılarına veya hak sahiplerine kanuni faizi ile birlikte geri verilir. Kanuni faiz, primin Kuruma yatırıldığı tarihi takip eden ay başından, iadenin yapıldığı ayın başına kadar geçen süre için hesaplanır. Ancak Borçlar
Kanununun 65 inci maddesi hükmü saklıdır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
/
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7) Başvuran bir numaralı paragrafta da ifade edildiği üzere, sigorta prim kesintilerinin fazla yapıldığını
düşündüğünü belirterek fazla kesilen tutarın iade edilmesini talep etmektedir.
8) Bilindiği üzere 5510 sayılı Kanun’un 92. maddesi uyarınca, kısa ve uzun vadeli sigorta kapsamındaki
kişilerin sigortalı olması zorunludur. Öte yandan Kanun’un 79. maddesinin birinci fıkrasında da, kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası için, 5510 sayılı Kanun’da öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak üzere Kurumun prim almak, ilgililerin de prim ödemek zorunda olduğu düzenlenmiştir. Şu halde 5510 sayılı Kanun hükümleri uyarınca sigortalı olan kişilerin prim ödemelerinin zorunlu olduğu, sigortalılığın ancak Kanun’da yer alan şartların vuku bulması halinde başlatılacağı ve sona ereceği anlaşılmaktadır.
9) Buraya kadar yapılan açıklamalar sonrasında somut olaya gelince başvuranın, 5510 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin birinci fıkrasını (a) bendi kapsamında zorunlu sigortalı olduğu, bu kapsamda sigortalılığının bir sonucu olarak kazançlarından prim alınmasının yasal zorunluluk olduğu anlaşılmaktadır. Bu noktada başvuran tarafından prim kesintilerinin fazla olduğunun düşünüldüğü ifade edilmekte ise de, söz konusu hususun Kurumca denetime konu edildiği, yapılan denetim sonucunda bu yönde bir tespite ulaşılamadığı görüldüğünden, başvurandan prim alınmasına yönelik Kurum işlemlerinin 5510 sayılı Kanun’un yukarıda değinilen emredici hükümlerinin uygulanmasından ibaret olduğu anlaşılmaktadır.
10) Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; zorunlu sigortalı başvurandan prim kesintisi
yapılmasına yönelik Kurum işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
11) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
12) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının tebliğ tarihinden
itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvuranın talebinin reddine;
Kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/