Sigortalılık başlangıç tespitinde işe giriş bildirgesi yeterli mi, eylemli çalışmanın ispatı zorunlu mu? (Yargıtay)

10. Hukuk Dairesi         2024/8987 E.  ,  2024/9562 K.

“İçtihat Metni”

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/1028 E., 2024/1413 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 33. İş Mahkemesi
SAYISI : 2023/126 E., 2024/27 K.

Taraflar arasındaki sigorta başlangıcının tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının 01.06.1087 tarihinde … – … … Lokanta işletmesinde işe başladığını ve sigorta kaydı oluşturulduğunu, müvekkilinin bu çalışmasından sonra uzun yıllar yurt dışında bulunduğunu, en son 1184491 iş yeri Kurum no.lu iş yerinde çalışmaya başlayarak 13.02.2018-17.02.2018 tarihleri arasında sigorta kaydı yapıldığını, müvekkilinin bu hizmetlerinin birleştirilerek emekli olması ve sigorta başlangıç tarihinini 01.06.1987 olarak kabul edilmesi için Kuruma başvurulduğunu, Kurum tarafından müvekkilin işe giriş tarihi 01.06.1987 olarak belirtilmesine rağmen 1987 yılındaki çalışma ile ilgili prim yatırılmadığı, Kurum kayıtlarının tetkikinde 1987 yılına ait bordro kayıtlarında müvekkilin ismine rastlanılmadığının bildirildiğini belirterek müvekkilin sigorta başlangıç tarihinin 01.06.1987 olarak tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı SGK Başkanlığı vekili; davanın reddini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının sigorta başlangıç tarihinin 01.06.1987 tarihi olduğunun tespitine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
Davalı Kurum vekili, çalışma olgusuna ilişkin yeterli kanıt bulunmadığını gıda işletmesine ait portör muayenelerinin araştırılması gerektiğini ileri sürmüş ve davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile somut olayda dosyadaki kayıt ve belgelerden, 22.06.1987 tarihinde Kuruma verilen işe giriş bildirgesi ile davacının … – … Lokanta unvanlı 28520.032.098 sicil numaralı iş yerinde çalışmaya başladığının Kuruma bildirildiği, davacının aynı sigorta sicil numarası ile çalışmaya devam ettiği ve sigorta sicil numarasının 1987 yılı Muğla serisi olduğu, iş yerinin 15.12.1983-31.10.2000 tarihleri arasında Kanun kapsamında bulunduğu, işe giriş bildirgesinin verildiği tarihe ilişkin dönem bordrosunun bulunmadığı, işe giriş bildirgesindeki imzanın davacının eli ürünü olduğu, gelen kayıtlara göre davacının çalıştığını iddia ettiği iş yeri ile aynı işhanı içindeki, komşu iş yeri mahiyetinde bulunan kayıtlı tanıklar … ve …’nın beyanları ile davacının 01.06.1987 tarihinde çalıştığının kanıtlandığı gerekçesiyle, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili istinaf dilekçe içeriğini tekrarla kararın temyizen bozulmasını talep etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık 01.06.1987 tarihinin sigorta başlangıç tarihi olduğunun tespiti istemine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 369. maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371. maddeleri.
2. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 2., 6., 9., 60. maddenin (G9 bendi,79., 108. maddesi hükümleridir.
Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanunun belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun’un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun’un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun’un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun’un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının iş yerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.
Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği iş yerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.
Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.
Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu iş yeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanun’lar ile Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğidir.
3. Değerlendirme
1.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Buna göre eldeki davada, Mahkemenin verdiği hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.
2. Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır. Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacının, … -… ünvanlı işverenin 28520.032.098 sicil no.lu iş yerinden davacı adına 01.06.1987 tarihinde işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, lokanta işletmesi mahiyetli iş yerinin 15.12.1983-31.10.2000 tarihleri arası kanun kapsamında olduğu, iş yerinden dava konusu 1987 yılında dönem bordrosu verilmediğinin bildirildiği, Mahkemece emniyet vasıtasıyla yaptırılan komşu iş yeri araştırmasında komşu iş yeri tespit edilemediği, başkaca komşu iş yeri araştırması yapılmadığı, buna karşın davacı tanıkları olan dinlenen ve komşu iş yeri olduğu belirtilen … unvanlı iş yerinden dinlenen davacı tanıklarının beyanına ve dosyadaki diğer delillere göre eksik araştırma ve incelemeye dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.
3.Buna göre Mahkemece SGK, vergi ve belediye aracılığıyla da dava konusu dönemde iş yerine komşu iş yeri ve kayıtlı çalışanları tespit edilerek çalışma ve sigortalılık, vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanlarına başvurulmalı, böylelikle dosya kapsamında toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle, sonucuna göre bir karar verilmelidir.
4.Kabule göre de sigortalılığın başlangıcı, işverence yasal süresinde verilmekle zorunlu sigortalılık tescilinin dayanağını oluşturan bildirgede işe giriş günü olarak yazılı tarihin kabul edilmemesi yönündeki Kurum işleminin iptali ile anılan bir günlük çalışma süresinin geçerliliğinin tespiti niteliğinde olduğundan, davacının 01.06.1987 tarihinin sigorta başlangıcı olduğunun yanı sıra 01.06.1987 tarihinde asgari ücretle 1 gün çalıştığının tespitine de hükmedilmesi gerektiğinin gözetilmeden yazılı şekilde karar verilmiş olması isabetsiz bulunmuştur.
5.Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeple
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
04.10.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.