|
ÖZET: Başvuran, 4/a sigortalılık statüsündeki sürelerinin 4/b statüsüne aktarılması nedeniyle, bu sürelerin tekrar 4/a statüsüne geçirilmesini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ise, başvuranın Limited Şirket ortaklığına dayalı olarak 4/b statüsünde sigortalı sayıldığını ve bu durumun 5510 sayılı Kanun’un ilgili maddelerine uygun olduğunu belirtmiştir. Başvuranın 1/10/2008 tarihinden itibaren 4/a statüsünde sigortalı kabul edilmesi gereken sürelerin, 4/b statüsündeki sürelerle çakışması nedeniyle iptal edildiği ifade edilmiştir.
SGK’nın açıklamalarında, başvuranın Limited Şirketindeki ortaklığının 17/1/2005-18/10/2018 tarihleri arasında sürdüğü ve bu dönemdeki sigortalılık işlemlerinin yasal çerçevede gerçekleştirildiği vurgulanmıştır. Ayrıca, 5510 sayılı Kanun’un geçici 8. maddesi uyarınca, sigortalılık hak ve yükümlülüklerinin yürürlük tarihinden itibaren başladığı belirtilmiştir. Başvurunun incelenmesi sonucunda, SGK’nın işlemlerinde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi, SGK’nın uygulamalarına ve ilgili mevzuata uygun olarak reddedilmiştir. Ret kararı, başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/9509-S.22.14620
BAŞVURU NO : 2022/4388
KARAR TARİHİ : 29/07/2022
RET KARARI
Adres
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Sigortalılık işlemleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 21/03/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran özetle; şirket ortaklığı nedeniyle 4/a sigortalılık statüsü kapsamındaki sürelerinin 4/b
sigortalılık statüsüne aktarıldığını belirterek söz konusu sürelerinin 4/a sigortalılık statüsüne aktarılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 19/4/2022
tarihli ve sayılı yazısında özetle;
2.1) Uyuşmazlık konusu hizmetlerin geçtiği tarihler dikkate alındığında 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun yürürlükte olan 53. maddesi hükmü gereği sigortalıların 5510 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinde yer alan sigortalılık hallerinden birden fazlasına aynı anda tabi olmasını gerektirecek şekilde çalışması halinde; öncelikle aynı maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında, (c) bendi kapsamında çalışması yoksa ilk önce başlayan sigortalılık ilişkisi esas alınarak sigortalı sayılacağı,
2.2) Aynı Kanun’un geçici 8. maddesine göre ise 4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin dört
numaralı alt bendi hariç diğer alt bentlerine göre sigortalılık niteliği taşıdıkları halde Kanun’un yürürlük tarihine kadar kayıt ve tescillerini yaptırmayanların sigortalılık hak ve yükümlülüğünün Kanun’un yürürlük tarihinden itibaren başlayacağı,
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
2.3) Bu kapsamda başvuranın Limited Şirketindeki 17/1/2005-
18/10/2018 tarihleri arası ortaklığına istinaden Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine istinaden 1/10/2008 tarihinden itibaren sigortalılık tescilinin yapıldığı, bu tarihten sonra 16/10/2008 tarihinde başlamış olan Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine tabi hizmetlerinin (1/3/2011 tarihine kadar olan) Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında geçen sigortalılık süreleri ile çakışmasından dolayı iptal edildiği,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma
hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5.
maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun;
5.1) “Sigortalı sayılanlar” başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin üç numaralı alt
bendinde;
“Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından;
…
Köy ve mahalle muhtarları ile hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan ise;
…
Anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortakları, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları, diğer şirket ve donatma iştiraklerinin ise tüm ortakları, …
sigortalı sayılırlar.”
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
5.2) “Sigortalılık hallerinin birleşmesi” başlıklı 53. maddesinin birinci ve beşinci fıkralarının 6111
sayılı Kanun’un 33. maddesi ile değiştirilmeden önceki hallerinde;
“Sigortalının, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinde yer alan sigortalılık hallerinden birden fazlasına aynı anda tabi olmasını gerektirecek şekilde çalışması halinde; öncelikle aynı maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında, (c) bendi kapsamında çalışması yoksa ilk önce başlayan sigortalılık ilişkisi esas alınarak sigortalı sayılır.
…
Sigortalının, bu madde hükmüne göre sigortalı sayılması gereken sigortalılık halinden başka bir sigortalılık hali için prim ödemiş olması durumunda, ödenen primler birinci fıkraya göre esas alınan sigortalılık hali için ödenmiş ve esas alınan sigortalılık halinde geçmiş kabul edilir.”
5.3) “1479 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 8. maddesinin birinci fıkrasının
birinci cümlesinde;
“Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendi hariç diğer alt bentlerine göre sigortalılık niteliği taşıdıkları halde bu Kanunun yürürlük tarihine kadar kayıt ve tescillerini yaptırmayanların sigortalılık hak ve yükümlülüğü bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren başlar.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7) Somut olayda başvuranın, numaralı işyerinden 16/10/2008 – 6/1/2009, 1/10/2009 –
1/12/2009; numaralı işyerinden 7/1/2009 – 30/9/2009; numaralı işyerinden 1/4/2010 – 31/5/2010; numaralı işyerinden 26/11/2009 – 31/3/2010; numaralı işyerinden 1/6/2010
– 21/2/2011; numaralı işyerinden ise 22/2/2011 – 28/2/2011 tarihleri arasında 5510 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı bildirildiği anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte başvuranın, 25/1/2005 tarihli ve 6225 sayılı Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinde 17/1/2005 tarihinde kurulan Limited Şirketinin kurucu ortağı olduğunun tescil ve ilan edildiği, başvuranın söz konusu şirketteki pay sahipliğinin ise 18/10/2018 tarihinde sona erdiğinin 31/10/2018 tarihli ve 9692 sayılı Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinde tescil ve ilan edildiği görülmektedir.
8) Bu kapsamda Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından, başvuranın 1/10/2008 tarihinden 5510 sayılı
Kanun’un 53. maddesinde 6111 sayılı Kanun ile yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği 1/3/2011 tarihine
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
kadar olan 16/10/2008 tarihinde başlamış Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine tabi sigortalılık süreleri, Limited Şirketindeki ortaklığına istinaden başlatılan Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında geçen sigortalılık süreleri ile çakışmasından dolayı iptal edilmiştir. Bu işlem ile başvuran belirtilen tarihler arasında 5510 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı sayılmıştır. Dolayısıyla eldeki uyuşmazlıkta sorun, söz konusu tarihler arasında başvuranın hangi statü kapsamında sigortalı kabul edilmesi gerektiği meselesidir.
9) Bilindiği üzere 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin üç numaralı alt
bendi uyarınca limitet şirket ortakları zorunlu sigortalı kabul edilmektedirler. Söz konusu sigortalılığa bağlı hak ve yükümlülükler, mezkûr Kanun’un 7. maddesi uyarınca limitet şirketin ticaret sicil memurluklarınca tescil edildikleri tarihten itibaren başlamakta ve yine aynı Kanun’un 9. maddesi uyarınca da limitet şirket ortaklarından hisselerinin tamamını devreden sigortalıların, hisse devrinin yapılmasına ortaklar kurulunca karar verildiği tarihten itibaren sona ermektedir.
10) Diğer taraftan 5510 sayılı Kanun’un geçici 8. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi uyarınca,
mezkûr Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre sigortalılık niteliği taşıdıkları halde
Kanun’un yürürlük tarihine kadar kayıt ve tescillerini yaptırmayanların sigortalılık hak ve yükümlülükleri
Kanun’un yürürlük tarihinden itibaren başlayacaktır. Bununla birlikte aynı Kanun’un 53. maddesinin birinci fıkrasının 6111 sayılı Kanun’un 33. maddesi ile değiştirilmeden önceki halinde sigortalının, mezkûr 4. maddenin birinci fıkrasında yer alan sigortalılık hallerinden birden fazlasına aynı anda tabi olmasını gerektirecek şekilde çalışması halinde; öncelikle aynı maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında, (c)
bendi kapsamında çalışması yoksa ilk önce başlayan sigortalılık ilişkisi esas alınarak sigortalı sayılacağı hüküm altına alınmıştır.
11) Tüm bu açıklamalar sonrasında somut olaya gelince, başvuranın
Limited Şirketinde 17/1/2005- 18/10/2018 tarihleri arasındaki ortaklığına istinaden 5510 sayılı
Kanun’un geçici 8. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi uyarınca 1/10/2008 tarihinden itibaren sigortalılık tescilinin yapılmasının ve yine bu tarihten sonra 16/10/2008 tarihinde başlamış olan Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine tabi sigortalılık sürelerinin iptal edilerek, 6111 sayılı Kanun ile
5510 sayılı Kanun’un 53. maddesinde yapılan değişikliklerin yürürlüğe girdiği 1/3/2011 tarihine kadar
Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılık statüsüne üstünlük tanınmasının yasal zorunluluk olduğu anlaşılmaktadır.
12) Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuranın
Limited Şirketindeki ortaklığına istinaden sigortalılık statüsünün belirlenmesine yönelik Sosyal
Güvenlik Kurumu işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
13) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin
“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının tebliğ tarihinden
itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, İstanbul İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvuranın talebinin reddine;
Kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr