|
ÖZET: Başvuran, 14/02/2001 tarihinde belde muhtarı imzalı Bağ-kur sigortalılık tescil belgesini Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) sunmasına rağmen, tescil kaydının 01/07/2001 tarihinde yapıldığını ve bu durumun hak kaybına yol açtığını iddia ederek, tescil kaydının düzeltilmesini talep etmiştir. Başvuru, 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu çerçevesinde değerlendirilmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın muhtar onaylı giriş bildirgesinin üç aylık süre içinde Kuruma iletilmediğini, bu nedenle sigortalılığının 01/07/2001 tarihinde başlatıldığını belirtmiştir. Kurum, 2926 sayılı Kanunun ilgili maddelerine dayanarak, başvuranın tescil kaydının 14/02/2001 tarihinde yapılmasının mümkün olmadığını ifade etmiştir. Bu bağlamda, başvuranın talebinin hukuka uygun bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. Ayrıca, idarenin başvuruya ilişkin süreçte iyi yönetim ilkelerine uymadığı, başvuranın hak arama özgürlüğünü kısıtlayıcı uygulamalarda bulunduğu tespit edilmiştir. İdarenin gelecekte bu ilkelere uygun hareket etmesi önerilmiştir. Başvuranın, kararın tebliğinden itibaren dava açma hakkı bulunmaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/8422-S.23.13714
BAŞVURU NO : 2023/644
KARAR TARİHİ : 10/07/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal
BAŞVURUNUN KONUSU :
Sigortalar Kanunu kapsamında sigortalılık başlangıcı hk.
BAŞVURU TARİHİ : 12/01/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, T.C. no.lu ve Tarım Bağ-kur no.lu sigortalı olarak 14/02/2001 tarihinde belde muhtarı imzalı Bağ-kur sigortalılık tescil belgesinin Sosyal Güvenlik
Kurumuna (SGK) verilmesine rağmen kurum tarafından anılan tarihte yapılması gereken sigortalılık tescil kaydının 01/07/2001 tarihinde yapılması sebebiyle hak kaybının olduğunu, anılan durumun düzeltilmesini kuruma iletmesine rağmen kurum tarafından tescil kaydının düzeltilmediğini belirterek ilgili mevzuatı gereğince Sosyal Güvenlik Kurumunca tescil kaydının düzeltilerek 14/02/2001 olduğunun kabul edilmesi yönünde karar verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 24/02/2023 tarih ve – / -S. sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından kurumumuz kayıtlarına 14/03/2023 tarihinde giren E- – – sayılı yazı ve eklerinde özetle; 2.1. T.C. kimlik numaralı nın 2926 sayılı Kanun kapsamındaki sigortalığının, muhtar onaylı giriş bildirgesinin Kurumlarına intikal tarihi olan 01/07/2001 tarihi yerine muhtar onay tarihi olan 14/02/2001 tarihinde başlatılmasını talep ettiği başvurusu hakkında öncelikle dostane çözüm kararı kapsamında, başvuru konusunun ve başvurucunun somut durumunun yeniden incelenerek, başvurucunun talebi doğrultusunda işlem yapılıp yapılamayacağı hususunda gerekli açıklamaların yapılacağı,
2.2. 2926 sayılı Kanunun “Sigortalıların kayıt ve tescil yaptırma zorunluluğu” başlıklı 7 nci maddesinde:
“Bu Kanuna göre sigortalı sayılanlar, sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç üç ay içinde Kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorundadırlar.” hükmü, “Sigortalıları bildirme yükümlülüğü” başlıklı 8 inci maddesinde: “Köy ve mahalle muhtarları sigortalıları, sigortalılıklarının başladığı tarihten itibaren üç ay içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdürler.” hükmü, “Sigortalılığın başlangıcı ve zorunlu oluşu” başlıklı 5 inci maddesinde ise “2 nci madde kapsamına girenler, 22 yaşını doldurdukları tarihi takip eden yılbaşından itibaren sigortalı sayılırlar. Ancak, 7 nci maddede belirtilen süre içinde kayıt ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülükleri kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlar.” hükmünün yer aldığı, 2.3. 31/07/2000 tarih ve B.13.1.BKG.0.10.00.07_SVK_1.5_93188 sayılı genelgede ise: “Bilindiği üzere,
2926 sayılı kanunun ”kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; ”kanunla veya kanunların verdiği yetkiye
dayanılarak kurulan sosyal güvenlik kuruluşları kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene hizmet akdi ile bağlı olmaksızın, tarımsal faaliyette bulunan kimselerden, a) 22 yaşını doldurmuş erkekler, b) 22 yaşını doldurmuş aile reisi kadınlar, bu kanuna göre sigortalı sayılırlar.” denilmekte, Sigortalılığın başlangıcı ve zorunlu oluşu” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ise; ”2 nci madde kapsamına girenler 22 yaşını doldurdukları tarihi takip eden yılbaşından itibaren sigortalı sayılırlar. Ancak, 7 nci maddede belirtilen süre içinde kayıt ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülükleri kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlar.” hükmüne yer verildiği, 2.4. Diğer taraftan, bu kanuna göre sigortalı sayılanların, Kanunun 7 nci maddesi gereğince sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç üç ay içinde kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorundadırlar. Bu zorunluluğa uymayanların sigortalılıkları ise kayıt ve tescillerinin yapıldığı tarihi takip eden aybaşından itibaren başlatılmaktadır. Bu nedenle, kanunun 2 nci maddesine göre sigortalı sayılanlardan, Kanunun 7 nci maddesinde belirtilen süre içerisinde kuruma kayıt ve tescillerini yaptırmayanların giriş bildirgeleri ayın ilk günü kurum kayıtlarına intikal etmiş olsa dahi, 5 inci madde gereği, sigortalılıklarının talep tarihlerini takip eden aybaşından itibaren başlatılması gerekmektedir.” hükmünün yer aldığı, 2.5. Başvuran sigortalının muhtar onaylı giriş bildirgesini Kuruma vermesinin bahse konu 7 inci madde kapsamında bir bildirim olduğu, mezkur 8 inci maddede hükme bağlanan düzenlemenin ise muhtarlıkların
Kuruma re’sen yaptıkları bildirimlere ilişkin olduğu, 2.6. Bu nedenle başvuran sigortalının 14/02/2001 muhtar onaylı giriş bildirgesinin üç aylık süreden sonra 21/06/2001 tarihinde Kurumumuz kayıtlarına intikal ettirmesinden dolayı 2926 sayılı Kanun kapsamındaki sigortalılığı 21/06/2001 tarihini takip eden aybaşı olan 01/07/2001 tarihinde başlatıldığı, 2.7. Başvuranın 17/01/2023 tarih ve sayılı dilekçesine verilen cevabi yazının Kurumumuza iletildiği,
2.8 Uyuşmazlık konusuna ilişkin başvuran ile Sosyal Güvenlik Kurumu arasında görülmekte olan ya da
sonuçlanan dava bulunmadığı, Açıklamalarına yer verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” hükmüne, 4. 14/6/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve
hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne, 5. 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu’nun; 5.1. ”kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; ”kanunla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan sosyal güvenlik kuruluşları kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene hizmet akdi ile bağlı olmaksızın, tarımsal faaliyette bulunan kimselerden, a) 22 yaşını doldurmuş erkekler, b) 22 yaşını doldurmuş aile reisi kadınlar, bu kanuna göre sigortalı sayılırlar.” hükmü, 5.2. “Sigortalılığın başlangıcı ve zorunlu oluşu” başlıklı 5 inci maddesinde: “2 nci madde kapsamına girenler, 22 yaşını doldurdukları tarihi takip eden yılbaşından itibaren sigortalı sayılırlar. Ancak, 7 nci maddede belirtilen süre içinde kayıt ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülükleri kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlar.” hükmü, 5.3. “Sigortalıların kayıt ve tescil yaptırma zorunluluğu” başlıklı 7 nci maddesinde: “Bu Kanuna göre sigortalı sayılanlar, sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç üç ay içinde Kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorundadırlar.” hükmü, 5.4. “Sigortalıları bildirme yükümlülüğü” başlıklı 8 inci maddesinde: “Köy ve mahalle muhtarları, bu
Kanuna göre sigortalı sayılanları sigortalılıklarının başladığı tarihten, sigortalılığı sona erenleri ise sigortalılıklarının sona erdiği tarihten itibaren, en geç üç ay içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdürler.” hükmü, 5.5. “Resen tescil” başlıklı 9 uncu maddesinde: “Bu Kanuna göre sigortalı sayılanlardan sigortalılıklarının başladığı tarihten itibaren üç ay içinde Kuruma kayıt ve tescillerini yaptırmayanların tescil işlemleri, Kurumca resen yapılır.” hükmü, 6. 31/07/2000 tarih ve B.13.1.BKG.0.10.00.07_SVK_1.5_93188 sayılı genelgede: “2926 sayılı kanunun
”kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; ”kanunla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan sosyal güvenlik kuruluşları kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene hizmet akdi ile bağlı olmaksızın, tarımsal faaliyette bulunan kimselerden, a) 22 yaşını doldurmuş erkekler, b) 22 yaşını doldurmuş aile reisi kadınlar, bu kanuna göre sigortalı sayılırlar.” denilmekte, Sigortalılığın başlangıcı ve zorunlu oluşu” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ise; ”2 nci madde kapsamına girenler 22 yaşını doldurdukları tarihi takip eden yılbaşından itibaren sigortalı sayılırlar. Ancak, 7 nci maddede belirtilen süre içinde kayıt ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülükleri kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlar.” hükmüne yer verilmektedir. Diğer taraftan, bu kanuna göre sigortalı sayılanlar, Kanunun 7 nci maddesi gereğince sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç üç ay içinde kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorundadırlar. Bu zorunluluğa uymayanların sigortalılıkları ise kayıt ve tescillerinin yapıldığı tarihi takip eden aybaşından itibaren başlatılmaktadır.
Bu nedenle, kanunun 2 nci maddesine göre sigortalı sayılanlardan, Kanunun 7 nci maddesinde belirtilen süre içerisinde kuruma kayıt ve tescillerini yaptırmayanların giriş bildirgeleri ayın ilk günü kurum kayıtlarına intikal etmiş olsa dahi, 5 inci madde gereği, sigortalılıklarının talep tarihlerini takip eden aybaşından itibaren başlatılması gerekmektedir.” hükmü,
Düzenlemesine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, 1 numaralı paragrafta özetle: T.C. no.lu ve Tarım Bağ-kur no.lu sigortalı olarak 14/02/2001 tarihinde belde muhtarı imzalı Bağ-kur sigortalılık tescil belgesinin Sosyal
Güvenlik Kurumuna (SGK) verilmesine rağmen kurum tarafından anılan tarihte yapılması gereken sigortalılık tescil kaydının 01/07/2001 tarihinde yapılması sebebiyle hak kaybının olduğunu, anılan durumun düzeltilmesini Kuruma iletmesine rağmen Kurum tarafından tescil kaydının düzeltilmediğini belirterek ilgili mevzuatı gereğince Sosyal Güvenlik Kurumunca tescil kaydının düzeltilerek 14/02/2001 olduğunun kabul edilmesi yönünde karar verilmesini talep etmektedir.
9. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle: başvuran sigortalının 14/02/2001 muhtar onaylı giriş bildirgesinin üç aylık süreden sonra 21/06/2001 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal ettirmesinden dolayı
2926 sayılı Kanun kapsamındaki sigortalılığının 21/06/2001 tarihini takip eden aybaşı olan 01/07/2001
tarihinde başlatıldığı, başvuran sigortalının muhtar onaylı giriş bildirgesini Kuruma vermesinin 2926 sayılı
Kanunun 7 inci madde kapsamında bir bildirim olduğu, mezkur 8 inci maddede hükme bağlanan düzenlemenin ise muhtarlıkların Kuruma re’sen yaptıkları bildirimlere ilişkin olduğu ifade edilerek bağkur tescil işleminin 14/02/2001 itibariyle yapılmasının mümkün olmadığı, ifade edilmektedir.
10. Bu bağlamda uyuşmazlığın, tarımsal faaliyette bulunduğu 14/02/2001 tarihinde belde muhtarı tarafından onaylanan başvuranın Bağ-kur sigortalılık tescil belgesinin 22/06/2001 tarihinde Sosyal
Güvenlik Kurumuna (SGK) verilmesi halinde hangi tarihte sigortalı sayılacağı ve tescil kaydının hangi tarihten başlatılması gerektiği noktasında düğümlendiği görülmektedir.
11. Uyuşmazlığa ilişkin ilgili mevzuat incelendiğinde 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına
Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu’nun “kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde yer alan şartları taşıyan başvuranın anılan kanunun kapsamında olduğu, sigortalı sayılanların kayıt ve tescilleri açısından anılan kanunun 7’ nci maddesinde: Sigortalıların kayıt ve tescil yaptırma zorunluluğuna, 8’ inci maddesinde: Köy ve mahalle muhtarının sigortalıları bildirme yükümlülüğüne, 9’ uncu maddesinde de: Kurum tarafından re’sen tescil işlemlerine yer verildiği görülmektedir.
12. Yine 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 5 inci maddesinde “Sigortalılığın başlangıcı ve zorunlu oluşu” başlığı altında sigortalılığın başlangıcının
“belirtilen süre içinde kayıt ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülükleri kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlar.” ifadesiyle düzenlendiği anlaşılmaktadır.
13. İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuranın 14/02/2001 tarihinde tarımsal faaliyette bulunduğunun muhtarlıkça tasdiklendiğinden bahisle anılan tarihten sigortalılık tescil kaydının yapılarak sigortalılık başlangıcının sağlanması talebi açısından, başvuranın muhtar onaylı giriş bildirgesini Sosyal Güvenlik Kurumuna vermesinin 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 7 nci maddesi kapsamında sigortalı sayılanların, sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç üç ay içinde
Kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorunda oldukları, anılan Kanunun 8 inci maddesinde hükme bağlanan düzenlemenin ise muhtarlıkların Kuruma re’sen yaptıkları bildirimlere ilişkin olduğu değerlendirilerek başvuranın 14/02/2001 muhtar onaylı giriş bildirgesinin üç aylık süreden sonra 21/06/2001 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal ettirmesinden dolayı 2926 sayılı Kanunun 5 inci maddesinde yer alan, belirtilen süre içinde kayıt ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülükleri kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlar düzenlemesi kapsamında sigortalılığının kurum kayıtlarına girdiği 21/06/2001 tarihini takip eden aybaşı olan 01/07/2001 tarihinde başlatılmasına ilişkin işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetişim ilkelerine uygun işlem tesis etmeleri de beklenmektedir.
15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verilmekle birlikte idareden istenilen bilgilerin talep edilen incelemelerin yapılmadan, muğlak ifadelerle bildirilmesinde, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ilkelerine uygun davranmadığı, ayrıca, idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’, başvuranın ilk başvuru dilekçesine cevap vermediği bu nedenle de ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ve ‘makul sürede karar verme’ ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bundan böyle bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
16. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Balıkesir İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi