|
ÖZET: Başvuran, 1991-2010 yılları arasında çiftçilik ve hayvancılık faaliyetinde bulunduğunu, ziraat odası kaydının 2003-2010 yılları arasında geçerli olduğunu belirtmiştir. 2000 yılında süt üretimi yaparak … Süt Ürünleri Sanayi ve Tic. A.Ş.’ye süt satışı gerçekleştirmiş ve bu süreçte müstahsil makbuzları edinmiştir. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), tevkifat kesintilerinin bildirim listelerinin teslim edilmemesi nedeniyle başvuranın sigortalılık tescilini reddetmiştir. Başvuran, bu durumu kendi kusuru olmaksızın yaşandığını savunarak, 30/09/2000 tarihinden itibaren tarım BAĞ-KUR tescilinin yapılmasını talep etmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın talebini, tevkifat kesintilerinin Kurum hesaplarına intikal etmemesi nedeniyle kabul etmemiştir. İlgili mevzuat, prim kesintisinin yapılmış olması durumunda, kesinti belgeleriyle birlikte yazılı talepte bulunulması gerektiğini belirtmektedir. Başvuranın ziraat odası kaydına dayanarak sigortalı sayılması talebi de reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın prim tevkifatına dayanan sigortalılık tescilinin kabul edilmesi yönünde bir öneri sunmuş, ancak ziraat odası kaydına istinaden kesintisiz sigortalı sayılma talebinin reddedilmesini önermiştir. Sonuç olarak, başvuranın 30/09/2000 tarihli prim tevkifatına istinaden sigortalılık tescilinin yapılması yönünde Sosyal Güvenlik Kurumu’na tavsiyede bulunulmuş, ancak ziraat odası kaydına dayanan talebinin reddedilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu karar, başvuran ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na tebliğ edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/2445-S.3536
BAŞVURU NO : 2018/15913
KARAR TARİHİ : 07/05/2019
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, adına yapılan prim tevkifatına istinaden geçmişe dönük olarak sigortalılık tescilinin yapılması ile ziraat odası kaydına istinaden kesintisiz sigortalı sayılma talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 30/11/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, kendisine ait olan tarlada 1991 yılından 2010 yılına kadar çiftçilik ve hayvancılık yaptığını, ziraat odası kaydının … kayıt numarası ile 26/08/2003 tarihinde başladığını ve 26/05/2010 tarihinde sona erdiğini, 2000 yılında süt üreticiliği yapmaktayken … Süt Ürünleri
Sanayi ve Tic. A.Ş.’ye süt satışı yaptığını, adına düzenlenmiş müstahsil makbuzları bulunduğunu, aynı zamanda süt üretiminden dolayı İlçe Tarım Müdürlüğü ve Ziraat Bankası işbirliğiyle süt teşviki aldığını, tevkifat kesintisine istinaden 30/09/2000 ile 26/05/2010 tarihleri arasındaki sürenin tarım BAĞ-KUR tesciline esas alınması yönündeki talebinin, kesintiyi yapan firma tarafından müstahsil makbuzu bildirim listelerinin Kurumlarına teslim edilmediği gerekçesiyle Sosyal Güvenlik Kurumunca reddedildiğini, oysaki müstahsil makbuzlarının teslim edilmemesinde kendisinin bir kusuru olmadığını belirterek tevkifata istinaden 30/09/2000 tarihinden başlatılacak tarım BAĞ-KUR tescil kaydının ziraat odası kaydının sona erdiği 26/05/2010 tarihine kadar yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 28/12/2018 tarihli ve … sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 23/01/2019 tarihli ve … sayılı yazıda ilgili mevzuat hükümlerine yer verilmek suretiyle özetle; 2.1. 01/03/2013 tarih ve 28574 sayılı Tarımsal Faaliyette Bulunanların Prim Borçlarının
Sattıkları Tarımsal Ürün Bedellerinden Kesinti Yapılmak Suretiyle Tahsil Edilmesine Dair
Tebliğin “1/10/2008 tarihinden önce yapılan prim kesintisi nedeniyle tescil işlemleri” başlıklı
11 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Ancak, mülga 2926 sayılı Kanunun 2 nci maddesine
göre sigortalı sayıldıkları halde Kuruma kayıt ve tescilleri yapılmamış ve sattıkları ürün bedellerinden 1/4/1994 tarihinden itibaren kesinti yapılan tarımsal faaliyette bulunanların, kesintinin yapıldığını gösteren belgeleri de eklemek suretiyle Kuruma yazılı talepte bulunmaları halinde, kesinti tutarının Kurum hesaplarına intikal etmesi şartıyla, kesinti yapılan tarihi takip eden aybaşından itibaren 4 Seri Nolu 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve
Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu Uygulama Tebliği uyarınca sigortalılıkları başlatılır. Sigortalılıkları bu şekilde başlatılan tarımsal faaliyette bulunanların tarımsal faaliyetlerini devam ettirmeleri koşuluyla, sigortalılıkları devam ettirilir. Tarımsal faaliyetin tespitinde ziraat odası kayıtları esas alınır. Ziraat odası kaydı olmaması halinde, kesintiye esas ürüne ilişkin kamu kurum ve kuruluşlarının, meslek kuruluşlarının, kooperatif veya birliklerin kayıtları esas alınır.” hükmü yer aldığı, 2.2. Başvurandan tevkifat kesintisi gerçekleştirmiş olan … Süt Ürünleri Sanayi ve Tic. A.Ş tarafından tevkifat kesintilerinin yer aldığı listelerin Kurumlarına gönderilmemiş olması ve tevkifat kesinti tutarının Kurum hesaplarına intikal etmemesinden dolayı, başvuranın 2926 sayılı Kanun kapsamında tescilinin söz konusu tevkifat kesintisine istinaden gerçekleştirilmesinin mümkün bulunmadığı, 2.3. Söz konusu tebliğin “Kesinti Bildirim Listelerinin Kuruma verilmesi” başlıklı 7 nci maddesinde; “Belge veya bilgileri elektronik ortamda göndermekle zorunlu tutulan gerçek ve tüzel kişilerin, bir ay içinde yaptıkları kesintilere ilişkin kesinti bildirim listelerini Kurumca sağlanacak elektronik altyapıdan yararlanmak suretiyle ve Kurumca belirlenen şekilde takip eden ayın son iş gününe kadar Kuruma göndermeleri gerekmektedir.” hükmü, “Kesinti tutarlarının Kurum hesabına yatırılması” başlıklı 8 inci maddesinde ise; “Kesinti yapmakla yükümlü olan gerçek ve tüzel kişiler ay içinde yaptıkları kesinti tutarlarını, kesintinin yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna kadar Kurum hesaplarına intikal ettirirler.” hükmü yer aldığı, 2.4. Bu itibarla tevkifat yapılan kişilerin bildiriminin yapılmasından ve tevkifat kesintilerinin Kurumları hesaplarına yatırılmasından tevkifatı gerçekleştirmiş olan gerçek veya tüzel kişilerin sorumlu olduğu belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. Mülga 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar
Kanununun; 5.1. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesi; “Kanunla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan sosyal güvenlik kuruluşları kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene hizmet akdi ile bağlı olmaksızın 3 üncü maddenin (b) bendinde tanımlanan tarımsal faaliyetlerde bulunanlar, bu Kanuna göre sigortalı sayılırlar…”, 5.2. “Sigortalılığın başlangıcı ve zorunlu oluşu” başlıklı 5’inci maddesi; “2 nci madde kapsamına girenler, onsekiz yaşını doldurdukları tarihi takip eden yılbaşından itibaren sigortalı sayılırlar. Ancak, 7 nci maddede belirtilen süre içinde kayıt ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülükleri kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlar. Bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümlülüğünden vazgeçilemez ve kaçınılamaz. Sigortalıların tescili ile ilgili işlemler, başvurma ve uymak zorunda oldukları usul ve esaslar yönetmelikle tespit edilir.”, 5.3. “Sigortalıların kayıt ve tescil yaptırma zorunluluğu” başlıklı 7’nci maddesi; “Bu
Kanuna göre sigortalı sayılanlar, sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç üç ay içinde
Kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorundadırlar.” 5.4. “Sigortalıları bildirme yükümlülüğü” başlıklı 8’inci maddesi; “Köy ve mahalle muhtarları, bu Kanuna göre sigortalı sayılanları sigortalılıklarının başladığı tarihten, sigortalılığı sona erenleri ise sigortalılıklarının sona erdiği tarihten itibaren, en geç üç ay içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdürler…”, 5.5. “Resen tescil” başlıklı 9’uncu maddesi; “Bu Kanuna göre sigortalı sayılanlardan sigortalılıklarının başladığı tarihten itibaren üç ay içinde Kuruma kayıt ve tescillerini yaptırmayanların tescil işlemleri, Kurumca resen yapılır.” , 5.6. “Tescilde esas alınacak kayıtlar” başlıklı 10’uncu maddesi; “Sigortalıların kayıt ve tescil işlemlerinde valilik, kaymakamlık, özel idare, belediye muhtarlık ve nüfus idareleri kayıtları ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının, kanunla kurulu meslek kuruluşlarının, 21/10/1935 tarih ve 2834 sayılı Kanuna göre kurulan tarım satış kooperatifleri ve birliklerinin, 18/4/1972 tarih ve 1581 sayılı Kanuna göre kurulan tarım kredi kooperatifleri ve birliklerinin, 24/4/1969 tarih ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanununa göre kurulan Pancar Ekicileri İstihsal
Kooperatifleri ile Birliği (Pankobirlik), Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi ve tarım kesimine yönelik faaliyette bulunan milli bankaların kayıtları esas alınır. Belirtilen bu merci, kurum, kuruluş, kooperatifler ve birlikleri ile şirket ve bankalar, Kurumun isteği üzerine her türlü bilgiyi ve belgeyi vermekle yükümlüdürler.” 5.7. “Primlerin Ödenmesi” başlıklı 36 ncı maddesi; “Sigortalı, 31 inci maddede belirtilen prim borcunu ait olduğu yıl içinde Bakanlar Kurulunca tespit edilen dönemlerde ödemek zorundadır Kurumun prim alacakları; Bakanlar Kurulu kararı ile ürün bedellerinden tevkif suretiyle de tahsil edilebilir.” 6. 26/03/1994 tarihli ve 21886 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılan “2926 Sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına
Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu Uygulama Tebliğin (Seri No : 4); 6.1. “Prim Tevkifatı Nedeniyle Tescil ve Sigortalılığın Başlangıcı” başlıklı (I) bendinin ikinci fıkrası; “Ancak, Kanunun 2 nci maddesine göre sigortalı sayıldıkları halde Kuruma kayıt ve tescilleri yapılmamış ve bu Tebliğ uyarınca sattıkları ürün bedellerinden 1/4/1994 tarihinden itibaren prim tevkifatı yapılan çiftçilerin, tevkifatın yapıldığını gösteren belgeleri de eklemek suretiyle Kuruma yazılı talepte bulunmaları halinde, tevkifat tutarının Kurum hesaplarına intikal etmesi şartıyla, tevkifat yapılan tarihi takip eden aybaşından itibaren sigortalılıkları başlatılır. Sigortalılıkları bu şekilde başlatılan çiftçilerin tarımsal faaliyetlerini devam ettirmeleri koşuluyla, sigortalılıkları devam ettirilir. Tarımsal faaliyetin tespitinde ziraat odası kayıtları esas alınır. Ziraat odası kaydı olmaması halinde, tevkifata esas ürüne ilişkin kamu kurum ve kuruluşlarının, meslek kuruluşlarının, kooperatif veya birliklerin, kayıtları esas alınır.” 6.2. “Hukuki ve Cezai Sorumluluk” başlıklı (İ) bendinin birinci ve ikinci fıkraları; “Tebliğin “Tevkifat Yapacak Olanlar” başlıklı (B) bölümünde belirtilen gerçek ve tüzel kişilerin, çiftçilerden satın aldıkları ürün bedellerinden bunların prim borçlarına mahsuben bu
Tebliğ’deki esaslar çerçevesinde tevkifat yapmamaları veya yaptıkları tevkifat tutarlarını süresi içerisinde ve tam olarak Kurum hesaplarına intikal ettirmemeleri halinde, sözkonusu gerçek ve tüzel kişiler Kuruma karşı sorumludurlar. Tevkifatın yapılmaması veya yapılan tevkifatın süresi içinde ve tam olarak Kurum hesaplarına aktarılmaması durumunda, aktarılmayan tevkifat tutarları sorumlularından yasal faizi ile birlikte tahsil edilecektir.
Ayrıca, bunlar hakkında (tüzel kişilerde yetkili organları hakkında) Türk Ceza Kanununun 526 nci maddesi uyarınca cezalandırılmalarını teminen Cumhuriyet Savcılıklarına suç duyurusunda bulunulacaktır.” 7. 01/03/2013 tarihli ve 28574 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tarımsal Faaliyette
Bulunanların Prim Borçlarının Sattıkları Tarımsal Ürün Bedellerinden Kesinti
Yapılmak Suretiyle Tahsil Edilmesine Dair Tebliğin; 7.1. “1/10/2008 tarihinden önce yapılan prim kesintisi nedeniyle tescil işlemleri” başlıklı 11 inci maddesinin ikinci fıkrası; (2) Ancak, mülga 2926 sayılı Kanunun 2 nci maddesine göre sigortalı sayıldıkları halde Kuruma kayıt ve tescilleri yapılmamış ve sattıkları ürün bedellerinden 1/4/1994 tarihinden itibaren kesinti yapılan tarımsal faaliyette bulunanların, kesintinin yapıldığını gösteren belgeleri de eklemek suretiyle Kuruma yazılı talepte bulunmaları halinde, kesinti tutarının Kurum hesaplarına intikal etmesi şartıyla, kesinti yapılan tarihi takip eden aybaşından itibaren 4 Seri Nolu 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve
Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu Uygulama Tebliği uyarınca sigortalılıkları başlatılır. Sigortalılıkları bu şekilde başlatılan tarımsal faaliyette bulunanların tarımsal faaliyetlerini devam ettirmeleri koşuluyla, sigortalılıkları devam ettirilir. Tarımsal faaliyetin tespitinde ziraat odası kayıtları esas alınır. Ziraat odası kaydı olmaması halinde, kesintiye esas ürüne ilişkin kamu kurum ve kuruluşlarının, meslek kuruluşlarının, kooperatif veya birliklerin kayıtları esas alınır.” hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın, prim tevkifatına istinaden sigortalılık tescilinin yapılması talebinin kabulü; daha sonraki bir tarihte başlayan ziraat odası kaydı esas alınarak adına prim tevkifatı yapıldığı tarihten itibaren kesintisiz olarak sigortalı sayılması talebinin reddi yönünde hazırlanan öneri Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran tarafından özetle, 30/09/2000 tarihinde sattığı ürün bedeli üzerinden adına yapılan tevkifata istinaden 2926 sayılı Kanun kapsamındaki Tarım BAĞ-KUR sigortalılığının başlatılması ve ziraat odası kaydının sonlandığı 26/05/2010 tarihine kadar devam ettirilmesi talep edilmektedir.
10. Sosyal Güvenlik Kurumu’nca özetle, prim tevkifatı yapılan çiftçilerin tevkifat yapılan tarihi takip eden aybaşından itibaren sigortalılıklarının başlatılabilmesi için mevzuatta belirlenmiş diğer şartların yanında tevkifat tutarlarının da Kurum hesaplarına intikal etmesi şartının arandığı, Kurum kayıtlarında yapılan inceleme sonucu başvuran adına yapılmış olan tevkifat kesintilerine ilişkin listenin Kurumlarına gönderilmediğinin ve yapılan kesinti tutarının
Kurum hesaplarına intikal etmediğinin tespit edildiği, bu nedenle başvuranın tescilinin anılan tarihten itibaren başlatılmasına imkan bulunmadığı bildirmiştir.
11. Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden, başvuranın, süt üreticisi olarak … Süt
Ürünleri Sanayi ve Tic. A.Ş.’ye sattığı ürünlere istinaden 30/09/2000 tarihinde adına düzenlenmiş … sıra no’lu müstahsil makbuzunu ibraz etmek suretiyle tevkifata istinaden sigortalılık tescilinin yapılması talebiyle ilk olarak 08/04/2008 tarihinde SGK’ya başvurduğu ancak başvurana yazılı herhangi bir cevap verilmediği, daha sonra başvuranın 28/01/2010 tarihinde ekinde 2002,2003,2004 ve 2005 yıllarına ait çiftçi kayıt sistemi kayıtlarının ve 26/08/2003 – 26/05/2010 tarihleri arasında ziraat odası kaydının bulunduğunu gösterir belgenin olduğu dilekçesiyle tarımsal faaliyette bulunduğunu belirterek sigortalılık tescili talebini yenilemesi üzerine SGK tarafından ziraat odası kaydına istinaden tarımsal faaliyette bulunduğu tespit edildiği gerekçesiyle başvuranın 05/04/2010 tarihinden itibaren tarım sigortalılığı (2926
SK. – 4/1-(b)) tescil işleminin yapıldığı, son olarak 30/12/2015 ve 21/09/2016 tarihli dilekçeleriyle tevkifata istinaden sigortalılık tescilinin yapılmasını yenileyen başvuranın talebinin müstahsil makbuzunu düzenleyen firmanın bildirim listelerinin İl Müdürlüğüne teslim edilmemesi ve adına ait herhangi bir kesinti bulunamadığından reddedildiği görülmüştür.
12. Bu çerçevede uyuşmazlığın, başvuranın sigortalılığının tevkifat makbuzuna istinaden 30/09/2000 tarihinden başlatılıp başlatılamayacağı ile ziraat odası kaydına istinaden 26/05/2010 tarihine kadar sigortalı sayılıp sayılamayacağı noktalarında düğümlendiği anlaşıldığından söz konusu iki husus yönünden ayrı ayrı incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
Başvuranın, tevkifata istinaden sigortalılık tescilinin yapılması talebi yönünden:
13. 2926 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinde Kurumun prim alacaklarının Bakanlar Kurulu kararı ile ürün bedellerinden tevkif suretiyle de tahsil edilebileceği düzenlenmiştir. Bu çerçevede, ilk olarak 03/04/1993 tarihli ve 93/4384 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Kurumun prim alacaklarının ürün bedellerinden tevkif suretiyle tahsil edilebileceğine karar verilmiş ve 01/04/1994 tarihinden itibaren ürün bedelleri üzerinden % 1 oranında prim tevkifatı yapılması suretiyle uygulama başlamıştır.
14. Tevkifat uygulamasına ilişkin usul ve esaslar yıllar içerisinde birden fazla tebliğ ile düzenlenmiştir. İlk olarak 26/03/1994 tarihli ve 21886 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılan “2926 Sayılı Tarımda Kendi Adına ve
Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu Uygulama Tebliği (Seri No: 4)” ile belirlenen söz konusu usul ve esaslar, son olarak 01/03/2013 tarihli ve 28574 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığınca çıkarılan “Tarımsal Faaliyette
Bulunanların Prim Borçlarının Sattıkları Tarımsal Ürün Bedellerinden Kesinti Yapılmak
Suretiyle Tahsil Edilmesine Dair Tebliğ” ile yeniden belirlenmiş ve 4 Seri No’lu tebliğ yürürlükten kaldırılmıştır.
15. Tarımsal Faaliyette Bulunanların Prim Borçlarının Sattıkları Tarımsal Ürün
Bedellerinden Kesinti Yapılmak Suretiyle Tahsil Edilmesine Dair Tebliğin 11 inci maddesinde
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun ilgili hükümlerinin de
yürürlük tarihi olan 1/10/2008 tarihinden önce yapılan tevkifata istinaden yapılacak tescil işlemleri düzenlenmiştir. Maddeye göre, bu kapsamdaki çiftçilerin, tevkifat kesintinin yapıldığını gösteren belgeleri de eklemek suretiyle Kuruma yazılı talepte bulunmaları halinde, kesinti tutarının Kurum hesaplarına intikal etmesi şartıyla, kesinti yapılan tarihi takip eden aybaşından itibaren 4 Seri No’lu 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar
Sosyal Sigortalar Kanunu Uygulama Tebliği uyarınca sigortalılıklarının başlatıldığı anlaşılmaktadır.
16. Diğer taraftan, başvurandan tevkifat yapıldığı tarihte yürürlükte olan 2926 Sayılı
Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu Uygulama Tebliğinin (Seri No: 4) Hukuki ve Cezai Sorumluluk başlıklı (İ) bendinde, tevkifat yapmakla yükümlü olan gerçek ve tüzel kişilerin, Tebliğ’deki esaslar çerçevesinde tevkifat yapmamaları veya yaptıkları tevkifat tutarlarını süresi içerisinde ve tam olarak Kurum hesaplarına intikal ettirmemeleri halinde Kuruma karşı sorumlu oldukları, ayrıca, bunlar hakkında Türk Ceza
Kanununun 526 ncı maddesi uyarınca cezalandırılmalarını teminen Cumhuriyet Savcılıklarına suç duyurusunda bulunulacağı belirlenmiştir. Gerek bu maddede gerekse tebliğin diğer maddelerinde, kendilerinden tevkifat yapılanların tevkifat bildirimin yapılmasında ya da tevkif edilen tutarın ödenmesinde yükümlülüğü ya da sorumluluğu bulunduğuna dair herhangi bir hükme ise yer verilmemiştir.
17. Nitekim Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 20.09.2010 tarihli ve E.2009/11965, K.2010/8609 sayılı kararında 4 No.lu Tebliğe göre ürün bedellerinden %1 oranında tevkifat yapmakla yükümlü gerçek ve tüzel kişilerin bu tevkifatı yaparak Kurum hesabına intikal ettirmek zorunda oldukları, kesinti yaptığı halde Kurum hesabına yatırmayan gerçek veya tüzel kişilerin Kuruma karşı sorumlu oldukları, bu kesintilerin yasal faiziyle birlikte kendilerinden tahsil olunacağı, davacının sattığı ürün bedelinden kesinti yapıldığının tespitinin sigortalılığın kabulü için yeterli olduğu, kesintiyi yapan gerçek ve tüzel kişiler Kuruma karşı sorumlu olduğundan kesinti yapıldıktan sonra Kurum hesabına yatırılmamış olmasının dahi sonuca etki etmediği yönünde değerlendirmeler yapıldığı görüldüğü gibi aynı mahiyetteki başka bir başvuruya ilişkin olarak Kurumuzca verilmiş 18/05/2018 tarihli ve 2017/15034 Başvuru no’lu
Tavsiye Kararı bulunduğu da görülmektedir.
18. Buna göre, prim tevkifatı yapma yetkisi ve yükümlülüğü bulunan tüzel kişiye sattığı ürün karşılığı adına düzenlenen 30/09/2000 tarihli müstahsil makbuzundan, kendisinden prim tevkifatı yapıldığı dolayısıyla prim ödeme yükümlülüğünü yerine getirdiği anlaşılan başvuranın, tevkifatın Kuruma bildirilmesi veya Kurum hesaplarına yatırılmasında herhangi bir sorumluluğundan söz edilemeyeceği değerlendirildiğinden, tevkifat karşılıklarının Kurum hesabına intikal etmemesi nedeniyle idarece sigortalı olarak tescil edilmemesine yönelik işlemlerin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Başvuranın, ziraat odası kaydına istinaden sigortalı sayılması talebi yönünden:
19. 2926 sayılı Kanunun 5 inci maddesinde Kanun kapsamına girenlerin onsekiz yaşını doldurdukları tarihi takip eden yılbaşından itibaren sigortalı sayılacakları ancak 7 nci maddede belirtilen süre içinde kayıt ve tescillerini yaptırmayanların hak ve yükümlülüklerinin kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlayacağı, sigortalı olmak hak ve yükümlülüğünden vazgeçilemeyeceği ve kaçınılamayacağı, sigortalıların tescili ile ilgili işlemler ile başvurma ve uymak zorunda oldukları usul ve esasların ise yönetmelikle tespit edileceği; 7 nci maddesinde de Kanuna göre sigortalı sayılanların sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç üç ay içinde Kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorunda oldukları düzenlenmiştir.
20. Diğer taraftan, Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışan Sigortalıların Tescili İle İlgili
İşlemler, Başvurma ve Uymak Zorunda Oldukları Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 5 inci maddesinde Sigortalı sayılanların kayıt ve tescillerinin Kurumca hazırlanan ve sigortalı tarafından usulüne uygun doldurularak imzalanan ve tarımsal faaliyetin yapıldığı mahaldeki köy veya mahalle muhtarına onaylattırılan “2926 sayılı Kanuna Göre BAĞ-KUR’a Giriş
Bildirgesi”nin ilgili il müdürlüğüne elden verilmesi veya posta ile gönderilmesi suretiyle yapılacağı; 7 nci maddesinde Kanun kapsamına girenlerin kapsama girdikleri tarihten itibaren
3 ay içerisinde Kuruma başvurmak zorunda olduğu, başvurma süresi olan üç ay içerisinde kayıt
ve tescilini yaptırmayanların sigortalılık hak ve yükümlülüklerinin, kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlayacağı; 17 nci maddesinde Kanunun 6 ve 7 nci maddelerinde belirtilen tescil ve sigortalılığın sona ermesi ile ilgili bildirim yükümlülüğüne uymayan sigortalılara 1479 sayılı Kanununun 80 inci maddesi gereğince idari para cezası verileceği düzenlenmiştir.
21. Bu çerçevede, 2926 sayılı Kanun kapsamında sigortalı sayılanların en geç 3 ay içerisinde Kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorunda oldukları, söz konusu işlemi 3 ay içerisinde yaptırmayanların kanundan doğan hak ve yükümlülüklerinin kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından başlayacağı, sigortalıların kayıt ve tescilin yapılmasından anlaşılması gerekenin ise yönetmeliğin 5 inci maddesi gereği hazırlanan bildirgenin Kuruma verilmesi üzerine Kurumca yapılan işlem ile sigortalılığın hak ve yükümlülüklerinin başlaması olduğu, bildirim (başvurma) yükümlülüğüne uymayan sigortalılara idari para cezası uygulanacağı, dolayısıyla 2926 sayılı Kanun kapsamında sigortalı sayılanların bildirim yükümlülüğünün esas olarak sigortalıların kendilerinde olduğu anlaşılmaktadır.
22. Diğer taraftan, Kanunun 9 uncu maddesinde Kanuna göre sigortalı sayılanlardan sigortalılıklarının başladığı tarihten itibaren üç ay içinde Kuruma kayıt ve tescillerini yaptırmayanların tescil işlemlerinin Kurumca resen yapılacağı; 10 uncu maddesinde kanunla kurulu meslek kuruluşlarının kayıtlarının da sayıldığı hangi kayıtların tescilde esas alınacağı belirlenmiştir. Yine, Yönetmeliğin 12 nci maddesinde sigortalılık kapsamına girdikleri tarihten itibaren üç ay içinde Kuruma kayıt ve tescillerini yaptırmayanların tescil işlemlerinin Kanunun
10 uncu maddesinde belirtilen kurum ve kuruluş kayıtları esas alınarak Kurumca resen
yapılacağı, sigortalılığın ise resen tescil işleminin yapıldığı tarihi takip eden aybaşından itibaren başlatılacağı ve sigortalıya yazı ile bildirileceği düzenlenmiştir.
23. Bu çerçevede, Kanun kapsamına girdiği halde 3 ay içerisinde kayıt ve tescillerini yaptırmayanların tescil işlemlerinin, Kanunun 10 uncu maddesinde sayılan kayıtlar esas alınarak Kurumca resen yapılacağı, sigortalılığın ise resen tescil işlemini takip eden aybaşından itibaren başlayacağı açıktır. Ancak, 10 uncu maddede sayılı kayıtların, resen tescil işleminin tesis edilmesi amacıyla ilgili mercilerce düzenli aralıklarla Kuruma gönderilmesinin ya da
Kurumca ilgili mercilerden düzenli aralıklarla alınmasının zorunlu olduğuna ilişkin herhangi bir düzenlemeye gerek Kanunda gerekse Yönetmelikte yer verilmemiştir.
24. Bununla beraber, tarım BAĞ-KUR sigortalılığının tespiti istemine ilişkin yapılan başvurular neticesinde verilen yargı kararlarında, Tarım BAĞ-KUR sigortalılığının temel koşulunun 2926 sayılı Yasanın 2/1 ve 3/b maddelerinde belirtildiği gibi tarımsal faaliyette bulunmak olduğu belirtilmiş, tek başına ziraat odası kaydının olmasının ve devam etmesinin
2926 sayılı yasa kapsamında tescile esas kabul edilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır (Yargıtay
Hukuk Genel Kurulu 07/07/2010, E.2010/10359, K.2010/368; Yargıtay 21. Hukuk Dairesi
08/04/2013, E:2013/459, K:2013/6823).
25. Buna göre, 2926 sayılı Kanun kapsamındaki tescil ve kayıt işlemlerinin sigortalı sayılanların başvurusu üzerine yapılacağı, bildirim (başvuru) yükümlülüğünün sigortalılar üzerine olduğu, tek başına ziraat odası kaydı bulunmasının 3 aylık süre içerisinde yapılmayan başvurular yönünden geçmişe dönük tarım BAĞ-KUR sigortalılığı tescili için esas kabul edilemeyeceği anlaşıldığından, ziraat odası kaydına istinaden sigortalılık tesciline yönelik ilk başvurusunun 05/04/2010 tarihinde yapıldığı ve anılan tarih itibarıyla da tescilinin yapıldığı görülen başvuranın, 26/08/2003 tarihinden başlayan ziraat odası kaydına istinaden, adına tevkifat yapılan 30/09/2000 tarihinden ziraat odası kaydının sona erdiği 26/05/2010 tarihine kadar kesintisiz ve geçmişe dönük olarak sigortalı sayılmamasına yönelik olarak idarece yapılmış işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 26. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin
Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
27. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun
Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede Kütahya İş Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜNE- KISMEN REDDİNE;
Başvuranın, 26/08/2003 tarihinden başlayan ziraat odası kaydına istinaden, adına tevkifat yapılan 30/09/2000 tarihinden ziraat odası kaydının sona erdiği 26/05/2010 tarihine kadar kesintisiz ve geçmişe dönük olarak sigortalı sayılma talebinin REDDİNE, Başvuranın 30/09/2000 tarihli prim tevkifatı esas alınarak 2926 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık tescilinin yapılması yönünde işlem tesis edilmesi hususunda SOSYAL
GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Sosyal Güvenlik Kurumunca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA
TEBLİĞİNE;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi