Sigortalılık tespiti davasında işe giriş bildirgesi yeterli midir, eylemli çalışmanın ispatı nasıl sağlanmalıdır (Yargıtay)

10. Hukuk Dairesi         2024/12176 E.  ,  2024/12833 K.

“İçtihat Metni”

MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/843 E., 2024/1671 K.

Taraflar arasındaki (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının ve sigorta başlangıcının tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle;kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının Orman Genel Müdürlüğünce yapılan araziyi ağaçlandırmaya hazırlama ve arazinin ağaçlandırılması faaliyetlerinde İncirliova ve Germencik sınırları içinde 15.02.1993 tarihinde girerek hizmet akdine dayalı olarak 1993 yılı Şubat ayı ile 1993 yılı Mayıs ayı ve 1993 yılı Aralık ayı ile 1994 yılı Mayıs ayı arasında çalıştığını beyan ederek, müvekkilinin … veya buna bağlı yerel işyerinde 15.02.1993 tarihinde işe girerek hizmet akdine müsteniden, asgari ücretle 15.02.1993 – 1993 yılı Mayıs ayı ve 1993 Aralık ayı ile 1994 yılı Mayıs ayları arasında çalıştığının, kabul edilmemesi halinde, en az bir gün çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiş, 22.10.2021 tarihli dilekçesi ile istemlerinin sigortalılık başlangıç tarihinin tespiti olduğunu beyan etmiştir.

II. CEVAP
1. Davalı … vekili, Aydın İşletme Müdürlüğü bünyesinde yapılan incelemeler sonucunda, davacının çalıştığına dair herhangi bir bilgi ve belgeye rastlanılmadığını, davada Kurumlarının davalı sıfatını haiz olmadığını beyan ederek, davanın reddini talep etmiştir.
2. Davalı SGK Başkanlığı vekili, Orman İşletme Müdürlüğü adına kayıtlı 42260,09 sicil sayılı dosyada davacıya ilişkin herhangi bir bilgi ve belge bulunmadığını, Kurum kayıtlarının aksinin yazılı delille ispatlanması gerektiğini, sigortalılıktan söz edebilmek için, eylemli ve gerçek biçimde çalışmanın varlığının bulunması gerektiğini, hizmet tespiti iddiasında, çalışma olgusunun somut ve inandırıcı delillerle kanıtlanması gerektiğini beyan ederek, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının Orman Genel Müdürlüğüne bağlı 102114226009.01 sicil numaralı iş yerinde 15.02.1993 tarihinde hizmet akdine tabi olarak, günün asgari ücreti ile 1 (bir) gün fiilen çalıştığının, ancak sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını tamamladığı 01.05.1994 tarihi olduğunun tespitine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
1.Davacı vekili, müvekkilinin, ilk işe giriş tarihi olarak 15.02.1993 tarihi olmasına rağmen sigortalılık başlangıç tarihinin 01.05.1994 tarihi olarak kabul edilmesinin hatalı olduğunu beyan ederek, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesini istemiştir.
2. Davalı … vekili, davacının çalışmalarına ilişkin Aydın İşletme Müdürlüğü bünyesinde yapılan incelemeler sonucunda herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamadığını, müvekkili Kurumun resmi devlet Kurumu olduğundan tutulan kayıtlar ve belgelerin aksinin ispatlandığı ana kadar geçerli olduğunu, hak düşürücü sürenin geçtiğini, davanın reddi gerektiğini beyan ederek, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesini istemiştir.
3.Davalı SGK Başkanlığı vekili, davada hak düşürücü sürenin geçtiğini, davacının, Orman İşletme Müdürlüğü adına kayıtlı 42260,09 sicil sayılı işyerinde çalışmasına ilişkin herhangi bir bilgi ve belge bulunmadığını, Kurum kayıtlarının aksinin yazılı delille ispatlanması gerektiğini, eylemli veya gerçek biçimde çalışmanın varlığı saptanmadıkça hizmet akdine dayanılsa dahi sigortalılıktan söz edilemeyeceğini, Yargıtay içtihatları kapsamında çalışma olgusunun somut ve inandırıcı delillerle kanıtlanması gerektiğini beyan ederek, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesini istemiştir.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili ile davalı … vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili ile davalı … davanın reddine karar verilmesi gerektiğini belirterek kararın temyizen bozulmasını talep etmişlerdir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının ve sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 369. maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.
2. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun’un 2, 6, 9, 60. maddenin (G) bendi, 79, 108, Geçici 81. maddesi hükümleridir.
Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanun’un belirlediği biçimde (506 sayılı Kanunun 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun’un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun’un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun’un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.
Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.
Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.
Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanunlar ile Yargıtayın yerleşik içtihatları gereğidir.
3. Değerlendirme
1.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Buna göre eldeki davada,mahkemenin verdiği hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.
2. Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır. Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacı adına davalı … Müdürlüğüne bağlı Aydın Orman İşletme Müdürlüğü ünvanlı işverenin … sicil no.lu işyerinden 15.02.1993 tarihli işe giriş bildirgesi verilmiş olduğu, işyerinin ormancılık faaliyetleri mahiyetli olduğu, 01.01.1979-devam şeklinde Kanun kapsamında olduğu, davacının işe giriş bildirge tarihinde 17 yaşında olduğu, dava konusu 1993/1-3 dönem bordroları ile 1994/ 1-3. arasına ait dönem bordrolarının dosyaya gönderildiği, davacının beyanında İncirliova köylerinde arazinin ağaçlandırılmaya hazırlanması ve ağaçlandırılması işinde çalıştığını belirttiği,4 davacı tanığının dinlendiği ancak bunların 3 ünün 1993 işyeri dönem bordrolarında isimlerine rastlanmadığı böylelikle anılan tanıkların beyanı ile diğer deliller değerlendirilmek suretiyle eksik araştırma ve incelemeye dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.
3.Buna göre, Mahkemece,işyerinin 1993 yılının, özellikle dava konusu tarihi içeren 1. dönem bordrosunda adı geçenlerden dinlenmeyen diğer tanıklardan yeteri kadarı dinlenmeli, toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilerek, davacının işyerinde çalışıp çalışmadığı hususu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir.
4. Kabule göre de; 5510 sayılı Kanun’un Geçici 7. maddesi yollamasıyla uygulanan mülga 506 sayılı Kanun’un 60/G maddesinde “bu maddenin uygulanmasında; 18 yaşından önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olanların sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edilir. Ancak bu tarihten önceki süreler için ödenen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri prim ödeme gün sayılarının hesabına dahil edilir” hükmü öngörülmüştür.
5. Yukarıdaki düzenleme değerlendirildiğinde kabule göre de, işverenin ünvan ve işyeri sicil no.su belirtilmek suretiyle davacı adına işe giriş bildirgesi verildiği tarihte davacının (1) gün süre ile çalıştığının,18 yaşını ikmal ettiği tarihin sigorta başlangıcı olduğunun ve 18 yaşını ikmalinden önceki 1 günlük hizmet süresinin prim gün sayısına ilave edilmesi gerektiğinin tespiti yerine yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması isabetsiz bulunmuştur.
6.Öte yandan sigorta başlangıcının tespiti talepli dava, niteliği itibariyle Kurum işleminin iptali olup buna göre SGK yasal hasım olup esasen davanın sadece SGK’ya yöneltilmesi yeterli olduğundan SGK’nun davalı olmasına karşın feri müdahil olarak gösterilmesi de isabetsiz bulunmuştur.
7.Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeple,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
11.12.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.