|
ÖZET: Başvuran, silah taşıma ruhsatına sahip bir avukat olarak, 18 Haziran 2023 tarihinde İstanbul Topkapı Sarayı’na girişte güvenlik görevlileri tarafından silahıyla içeri alınmadığını belirtmiştir. Güvenlik personeli, yalnızca hâkim, savcı, polis ve askerlerin silahlarıyla girebileceğini ifade etmiş, bu durumun hukuka aykırı olduğunu savunan başvuran, güvenlik amirine durumu açıklamaya çalışmış, ancak olumsuz yanıt almıştır. Başvuran, Milli Saraylar İdaresi’nden uygulamanın yasal dayanağını talep etmiş, gelen yanıtta ise güvenlik yönergesinin uygulandığı belirtilmiştir.
Milli Saraylar İdaresi, müzelere silahla girişin yasak olduğunu ve yalnızca devlet başkanlarının korumalarının bu kuraldan muaf olduğunu açıklamıştır. Ancak, başvuranın taşıma ruhsatı bulunan bir avukat olarak, müzelere silahıyla giriş yapabilmesi gerektiği yönündeki iddiaları, ilgili mevzuatla çelişmektedir. Anayasa ve ilgili yasalar, taşıma ruhsatı olan kişilerin, yasaklı yerler dışında silahlarını taşıyabileceğini belirtmektedir. Dolayısıyla, başvuranın silahıyla Topkapı Sarayı’na alınmaması uygulaması hukuka aykırı bulunmuştur. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerini değerlendirerek, müzelere girişlerde silahların emanete alınabilmesini sağlayacak tedbirlerin alınmasını önermiştir. İdarenin, başvuranın hak arama özgürlüğünü kısıtlamadan, yasal çerçevede hareket etmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu bağlamda, Milli Saraylar İdaresi’ne, silahların emanet alınmasına yönelik düzenlemeler yapılması tavsiye edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9039-S.24.14078
BAŞVURU NO : 2024/3758
KARAR TARİHİ : 28.08.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ SARAYLAR İDARESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın; silah taşıma ruhsatı olan avukatların silahla müzelere girişine izin verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 13.03.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran; 18/06/2023 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Milli Saraylar Başkanlığına bağlı İstanbul Topkapı Sarayı’nı ziyaret etmek için Sultanahmet Meydanı tarafından giriş yapmak istediğini, girişte güvenlik personelinin taşıma ruhsatlı silahla girilemeyeceğini yalnızca hâkim, savcı, polis ve asker gibi kişilerin sivil olarak silahla girişine izin verilebileceğini belirttiğini, bu sebeple güvenlik noktasından içeri alınmadığını, böyle bir uygulamanın kesinlikle yasal olmadığını, hâkim, savcı gibi sivil taşıma ruhsatına sahip yargı mensupları içeri alınırken avukat mesleğinden olan yargı mensuplarının ise içeri taşıma ruhsatlı silahları ile alınamayacağı ve avukatın üzerinin, çantasının aranacağı uyarısının hukuka aykırı olduğunu, avukat olduğunu belirterek görevliye kimlik ibraz ettiğini ancak kendisine: “Bize amirlerden talimat geldi. Almıyoruz.” cevabının verildiğini, kendisinin de “Amirinizin gelmesi gerekir bu uygulamanın yasal dayanağını bana izah etmeli, ben şehir dışından geldim. Sadece Topkapı Sarayını gezmek için bilet aldım. Böyle bir uygulama nedeniyle maddi ve manevi tazminat talep edeceğim. Kesinlikle hukuka aykırı bir uygulamadır. Gerekirse ben silahımı teslim edip öyle girmek istiyorum.” cevabını verdiğini, bunun üzerine görevliler tarafından silah teslim bölgesi ve kasa olmadığından içeri giremeyeceğinin belirtildiğini, 6136 sayılı Kanun ve uygulama yönetmeliğinin açık olduğunu, silahla girilemeyecek yerlerin kanunla düzenlendiğini, keza silahla girilemeyecek yerlerde de silah teslim noktası ve kasa bulundurmanın zorunlu olduğunu, aksi halde bir alana girme zorunluluğu olduğunda girilememesinin hak kaybı oluşturarak tazminat sorumluluğu doğuracağını, keza 1136 sayılı Avukatlık
Kanunu’nun 58’inci maddesinde düzenlenmiş olan “Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren bir suçtan dolayı suçüstü hali dışında avukatın üzeri aranamaz.” hükmü uyarınca konunun açık olduğunu ve tutanakla bu durumun kayıt altına alınması gerektiğini görevlilere beyan ettiğini, o sırada tam yetkili güvenlik amiri olduğunu beyan eden kişinin: “Biz taşıma ruhsatı olan hâkimleri savcıları içeri alırız avukatları ise almayız, istediğiniz yere şikâyet edin.” diyerek tutanak tutmanın gerekli olmadığını, kamera
kayıtlarını delil göstererek şikâyetçi olabileceğini belirttiğini, bunun üzerine yoğunluk nedeniyle zorluk yaşanmaması için bölgeden ayrıldığını, yapılan uygulamanın yasal dayanağını CİMER aracılığıyla Milli
Saraylar İdaresinden talep ettiğini, tarafına gönderilen cevabi yazıda Milli Saraylar İdaresi Başkanlığı
Koruma, Güvenlik, Afet ve Acil Durum Hizmetleri Yönergesi’nin 11’inci maddesinin uygulandığının dolayısıyla tarafına uygulanan hukuksuz eylemin doğru olduğunun beyan edildiğini, bu durumun yasal dayanağı olmayan ve tamamen keyfi bir uygulama olduğunu belirterek hukuka aykırılık oluşturan uygulamaya son verilmesini aksi durumda ise bu uygulamanın yasal dayanaklarının tarafına bildirilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Milli Saraylar İdaresi Başkanlığının 17/07/2024 tarihli ve E- – – sayılı yazısında özetle; 2.1. Milli Saraylar Başkanlığı Genelgesi’nin Gezi Usul ve Esasları’nın 7’nci maddesinin (ğ) bendinde açıkça ateşli silahlar ile giriş yapılamayacağı ve emanet alınamayacağının yer aldığı, ayrıca gerek mekanların gerekse eserlerin hassasiyetlerinden dolayı yalnızca avukatlara değil silah taşıma izni olan herkese bu maddenin uygulandığı, bu maddeye tek istisna olarak devlet başkanlarının yakın korumalarının taşıdıkları silahlar ile girişlerine müsaade edildiği, 2.2. Müzelerde bulunan eserlerin ünik eserler olduğu, bu eserlerin korunması için vitrin, bariyer vb.
muhafazalar kullanılmasına rağmen dünya müzeciliğinde eserlere karşı art niyetli uygulamalar ve olumsuz müdahaleler gerçekleşebildiğinden ilgili maddede belirtilen yasaklı aletler ile bu tür yerlere girişlerin kısıtlandığı, müze ziyaretlerine gelen vatandaşların ziyaretlerinde gerekli özen ve ihtimamı göstererek, eserlerin ünik olmasından dolayı oluşabilecek olumsuzlukları engellemek bakımından ateşli silahlar ile girmekte ısrarcı olmamaları hususunda anlayışlı olunması beklendiği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü” başlıklı 11’inci maddesinde: “Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır.
Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.” 3.2. “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13’üncü maddesinde: “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”
3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde:
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” 4. 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun “Soruşturmaya yetkili Cumhuriyet Savcısı” başlıklı 58’inci maddesinde: “…Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren bir suçtan dolayı suçüstü hali dışında avukatın üzeri aranamaz…” 5. 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’un
Ek 1’inci maddesinde: “A) Duruşmalarda, mahkeme salonlarında, hastanelerin psikiyatri bölümlerinde, /
akıl hastanelerinde, ceza ve tutukevleri ile her türlü ıslah ve infaz kurumlarında veya bunların eklentilerinde, B) Öğrencilerin toplu olarak oturdukları yurtlarda, eğitim ve öğretim kurumlarında, siyasi partilerin açık hava ve kapalı yer toplantılarında, izinli veya izinsiz yapılan toplantı ve gösteri yürüyüşlerinde, sendikalarda, derneklerde veya bunlara yönetim ve yapı olarak doğrudan doğruya bağlantılı olan yerlerde veya bunların toplantı ve kongrelerinde, her türlü spor karşılaşma veya yarışmalarının yapıldığı yerlerde, kanuna uygun veya kanuna aykırı olarak grev ve lokavt yapılmakta olan iş yerlerinde, C) Türkiye Büyük Millet Meclisi ana binaları ile Meclis Başkanlığınca belirlenen yerlerde, Ateşli silahlar taşınamaz…” 6. 01/06/1991 tarihli ve 20888 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Ateşli Silahlar
ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Yönetmelik’in “Taşıma ruhsatı” başlıklı 5’inci maddesinde:
“Taşıma ruhsatları nereden verilmiş olursa olsun, Kanunun ek 1 inci maddesinde belirtilen yerler haricinde her yerde ve her zaman geçerlidir…” 7. T.C. Cumhurbaşkanlığı Milli Saraylar İdaresi Başkanlığı Bünyesinde Bulunan Saray, Köşk, Kasır, Müze ve Tarihi Fabrikalarda Uygulanacak Ziyaret, Tahsis, Arşiv, Araştırma ve Görüntü Alma Usul ve Esasları’nın; “Ziyaret Kuralları ve Sorumluluk” başlıklı 7’nci maddesinde: “…(2) Ziyaretçilerin, ziyaret esnasında görevli personelin yönlendirme, ikaz ve uyarılarını dikkate almaları ve belirlenen kuralların dışına çıkmamaları zorunludur. Bu kurallar;…ğ) Ateşli, kesici, delici, bayıltıcı araç, gereç ve aletle girilemez, bu materyaller emanet alınamaz…”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Taşıma ruhsatlı silahı yanında olduğu için Topkapı Sarayı’na alınmayan başvuran, bahse konu uygulamaya son verilmesini talep etmektedir.
10. Kimlere hangi şart ve durumlarda silah taşıma ruhsatı verileceğine dair hususlar; 6136 sayılı Ateşli
Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun ile Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler
Hakkında Yönetmelik’te ayrıntılı olarak düzenleme altına alınmıştır. Avukat olan başvuranın da silah taşıma ruhsatı bulunmaktadır. Silah taşıma ruhsatı mahiyeti itibariyle ruhsat sahibi kişilere, silahlarını mevzuatın yasakladığı yerler dışında her zaman taşıyabilme ve bulundurma yetkisi vermektedir.
11. Ateşli silahların hangi yerlerde taşınamayacağı anılan Kanun’un ek 1’inci maddesinde düzenleme altına alınmış olup bu yerler; duruşmalar, mahkeme salonları, hastanelerin psikiyatri bölümleri, akıl hastaneleri, ceza ve tutukevleri ile her türlü ıslah ve infaz kurumları veya bunların eklentileri, öğrencilerin toplu olarak oturdukları yurtlar, eğitim ve öğretim kurumları, siyasi partilerin açık hava ve kapalı yer toplantıları, izinli veya izinsiz yapılan toplantı ve gösteri yürüyüşleri, sendikalar, dernekler veya bunlara yönetim ve yapı olarak doğrudan doğruya bağlantılı olan yerler veya bunların toplantı ve kongreleri, her türlü spor karşılaşma veya yarışmalarının yapıldığı yerler, kanuna uygun veya kanuna aykırı olarak grev ve lokavt yapılmakta olan iş yerleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi ana binaları ile Meclis Başkanlığınca belirlenen yerler şeklinde sayma yoluyla açıkça belirlenmiştir.
12. Mezkûr Yönetmelik’in 5’inci maddesinde ise, taşıma ruhsatlarının nereden verilmiş olursa olsun, Kanun’un ek 1’inci maddesinde belirtilen yerler haricinde her yerde ve her zaman geçerli olduğu düzenlenmiştir. Bu düzenlemelerden taşıma ruhsatı bulunan silahların kural olarak her yerde ve her zaman taşınabileceği ve sadece Kanun’un ek 1’inci maddesinde sayılan yerlerde taşınamayacağı anlaşılmaktadır.
13. Anayasa’nın 2’nci maddesinde Devletin temel nitelikleri arasında sayılan hukuk devleti, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir(Anayasa Mahkemesi, E.2011/42, K.2013/60, 09/05/2013).
14. Hukuk devletinin temel unsurlarından biri belirlilik ilkesidir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey, kanundan, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını bilmelidir. Birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir(Anayasa Mahkemesi, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017).
15. Diğer yandan Anayasa’nın 13 üncü maddesine göre verilen bir hak ancak kanunla sınırlanabilmektedir.
6136 sayılı Kanun tarafından müzelere taşıma ruhsatlı silahla girilmesine hukuken bir engel olmamasına
ve başvuruya konu Topkapı Sarayı’nın taşıma ruhsatlı silahların taşınamayacağı yerler arasında sayılmamasına rağmen T.C. Cumhurbaşkanlığı Milli Saraylar İdaresi Başkanlığı Bünyesinde Bulunan
Saray, Köşk, Kasır, Müze ve Tarihi Fabrikalarda Uygulanacak Ziyaret, Tahsis, Arşiv, Araştırma ve Görüntü
Alma Usul ve Esasları ile ziyarete açık birimlere ateşli, kesici, delici, bayıltıcı araç, gereç ve aletle girilemeyeceği ve bu materyallerin emanet alınamayacağı yönünde sınırlama getirildiği, bu durumun kanunilik şartını taşımadığı görülmektedir.
16. Bunun yanında hukukumuzda normlar hiyerarşisi olarak ifade edilen sisteme göre alt normların üst normlara uygun olması ve üst normla getirilen hakkın alt normla kısıtlanmaması gerektiği, zira Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 17/5/2012 tarihli ve E.2011/2500, K.2012/9052 numaralı kararında normlar hiyerarşisinin: “Anayasa’nın 138. maddesinde de yer alan, “Normlar hiyerarşisi” ilkesi uyarınca, hukuk kuralları yukarıdan aşağıya doğru “Anayasa”, “Kanun”, “Kanun Hükmünde Kararname”, “Tüzük”, “Yönetmelik” ve “Diğer alt düzenleyici işlemler (Yönerge, Genelge vb.)” şeklinde sıralanmakta olup, alt kademe yer alan bir normun üst kademedeki norma aykırı olması ya da onun kapsamını aşan düzenlemeler içermesi mümkün bulunmamaktadır.” şeklinde açıklandığı, dolayısıyla ateşli silahların taşınabileceği yerlere ilgili Kanun ve Yönetmelik’te açıkça belirtilen yerler dışında idarece çıkarılan usul ve esaslarla başka yerler eklenemeyeceği ve sınırlama getirilemeyeceği, tüm bu sebeplerle mezkûr usul ve esasların normlar hiyerarşisine de aykırılık oluşturduğu anlaşılmaktadır.
17. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın taşıma ruhsatlı silahıyla Topkapı Sarayı’na alınmaması yönündeki uygulamanın hukuka aykırı olduğu ve hatalı davranıldığının kabulü gerektiği, bununla birlikte müzelerde bulunan eserlerin benzersizliği ve hassasiyetleri göz önünde bulundurularak bu eserlerin korunması için mekânlara girişlerde ateşli silahların emanete alınabilmesini sağlayacak emanet dolabı ve benzeri tedbirlerin alınabileceği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan
değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idare tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır. Buna karşılık, başvurana iletilen cevabi yazıda, idarenin kararına karşı hangi sürelerde hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği anlaşıldığından
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup, idareye bu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anılan Kanun’un 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın taşıma ruhsatlı silahıyla Topkapı Sarayı’na alınmaması yönündeki uygulamada hatalı davranıldığının kabulü ve mekânlara girişlerde ateşli silahların emanete alınabilmesini sağlayacak emanet dolabı ve benzeri tedbirlerin alınması konusunda MİLLİ SARAYLAR İDARESİ BAŞKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın; BAŞVURANA ve MİLLİ SARAYLAR İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/