Sınav iptali sonrası Munzur Üniversitesi’nin sınav ücretini iade etmemesi ve idarenin mahkeme kararını uygulama yükümlülüğü (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/16463-S.21.26401

BAŞVURU NO : 2021/10265

KARAR TARİHİ : 22/11/2021

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : MUNZUR ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ

Mahkeme kararı ile iptal edilen sınava ilişkin sınav ücretlerinin iade

BAŞVURUNUN KONUSU :

edilmesi talebi.

BAŞVURU TARİHİ : 02/06/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, Munzur Üniversitesi Çemişgezek Meslek Yüksekokulunda 15/08/2013 tarihinden beri

Bilgisayar İşletmeni olarak çalıştığını, Üniversite tarafından 17/09/2017 tarihinde yapılan unvan değişikliği sınavına girdiğini, Erzurum Bölge İdari Mahkemesinin kararı ile sınav ücreti yüksek olmasından dolayı sınavın iptal edildiğini, Üniversitenin 09/05/2017 tarihli duyurusunun 5 inci maddesinde sınavın iptal edilmesi durumunda sınav ücretinin iade edileceğinin açıkça belirtildiğini, mahkeme kararı gereği sınavın ve atanan kişilerin kadrolarının iptal edildiğini, fakat sınavın tekrar yapılmadığını, sınav ücretlerinin de iade edilmediğini belirterek; 17/09/2017 tarihinde yapılan unvan değişikliği sınavının Erzurum Bölge İdari

Mahkemesinin kararı ile iptal edilmesi nedeniyle, ödemiş olduğu 1702.68 TL sınav ücretinin iadesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddialar hakkında Munzur Üniversitesi Rektörlüğünün 07/10/2021 tarih ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. Bilgisayar İşletmeni olarak görev yapan başvuranın sınav ücretinin iadesi ile ilgili başvuru konusuna ilişkin olarak; 17/03/2017 tarihli 2017 yılı unvan değişikliği sınavı ilanın iptali istemiyle açılan davada

Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesinin 20/10/2020 tarih ve E:2019/1179, K:2020/752 sayılı kararı ile sınavın iptaline karar verildiği, 2.2. Söz konusu sınavın Atatürk Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi (ATASEM) tarafından yapıldığı ve sınava ilişkin ücretin Atatürk Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezine ödendiği,

2.3. Mahkemenin 20/10/2020 tarih ve E:2019/1179, K:2020/752 sayılı kararında sınav ücretinin iadesine ilişkin spesifik bir hüküm yer almadığından Sayıştay denetiminde sorun yaşanmaması için ücret iadesi yapılmadığı, ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı

5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü

eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun, “Kararların sonuçları” başlıklı 28 inci maddesinde; “1. Danıştay, Bölge İdare Mahkemeleri, İdare ve Vergi Mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.

…

3. Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemeleri kararlarına göre işlem tesis edilmeyen veya eylemde bulunulmayan hallerde idare aleyhine Danıştay ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.” 6. Yükseköğretim Üst Kuruluşları İle Yükseköğretim Kurumları Personeli Görevde Yükselme ve

Unvan Değişikliği Yönetmeliğinin, 6.1. “Sınav şartı” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Görevde yükselme suretiyle atanacakların yazılı ve sözlü sınavda başarılı olmaları gerekir.” 6.2. “Duyuru ve başvuru” başlıklı 11 inci maddesinde; (1) Yazılı sınava ilişkin duyurularda, atama yapılacak boş kadroların sınıfı, unvanı, derecesi, birimi, sayısı, son başvuru tarihi, başvuracak personelde aranan nitelikler, sınavlara ilişkin konu başlıkları ve yazılı sınava ilişkin diğer hususlara yer verilir.

(2) (Değişik:RG-11/3/2017-30004) İlan edilen kadrolar için belirlenen başvuru süresinin son günü itibarıyla aranan nitelikleri taşıyan personel, başvuru şartlarını taşıdığı farklı unvanlı kadrolardan sadece biri için duyuruda belirtilen şekilde başvuruda bulunabilir. Başvuruda bulunulan unvanlı kadroya ilişkin birim ve derece belirtilmez. Aylıksız izinde bulunanlar dâhil olmak üzere, ilgili mevzuatı uyarınca verilen izinleri kullanmakta olanların da başvuruda bulunarak sınava katılmaları mümkündür. İlan edilen kadrolara diğer kurumların personeli ve aday memur statüsünde bulunanlar başvuruda bulunamazlar.

(3) Kurumlar, yazılı sınavın merkezi olarak yaptırılması amacıyla her yılın Şubat ayı sonuna kadar görevde yükselme suretiyle atama yapacakları boş kadrolarına ilişkin bilgilere de yer vererek Başkanlığa talepte bulunabilir. Başkanlık, talepler çerçevesinde resmi internet sitesinden birinci fıkra hükümlerine göre yazılı sınav duyurusuna çıkar.

(4) (Değişik:RG-11/3/2017-30004) Yazılı sınavlara ilişkin başvurular, kapalı zarf içinde bir dilekçe ile ilgili personelin görev yaptığı kurumun personel işlerinden sorumlu birimine yapılır. Başvurular, söz konusu birimlerce başvuru süresinin sona ermesine müteakip açılarak incelenir. Aranan şartları taşıyanlara ilişkin aday listesi kurumların resmî internet sitesinde ilan edilir. Söz konusu aday listesine ilişkin olarak ilan

tarihinden itibaren beş iş günü içinde başvuru yapılan kurumun sınav kuruluna itiraz edilebilir ve itirazlar aynı kurul tarafından değerlendirilerek on iş günü içinde karara bağlanır.

(5) Kesinleşen aday listelerinin, beş iş günü içinde Başkanlığa gönderilmesi esastır. Başkanlık, aday listelerinin intikal etmesini müteakip yazılı sınava ilişkin protokolü tesis etmek amacıyla sınavı yapacak olan kuruma müracaat eder.

(6) Yazılı sınavın kurumlar tarafından müstakil olarak yapılması durumunda, duyuru birinci fıkra hükümlerine göre kurumların resmi internet sitesinden ve yazılı sınavlardan en az iki ay önce yapılır.

Başvurular ve itirazlara ilişkin hususlarda ikinci ve dördüncü fıkra hükümleri uygulanır.” 6.3. “Yazılı sınav” başlıklı 12 nci maddesinde; “Yazılı sınav, kurumlarca yapılabileceği gibi, yükseköğretim kurumlarından birine de yaptırılabilir. (Değişik cümle:RG4/2/2015-29257) Ayrıca, kurumlardan talep edilmesi halinde kurumların yazılı sınavı, Başkanlıkça Ölçme, Seçme ve Yerleştirme

Merkezi Başkanlığına veya Anadolu Üniversitesine merkezi olarak yaptırılır. Sınavın, Başkanlıkça merkezi olarak yaptırılması halinde, yazılı sınav Başkanlıkça belirlenecek konularda ve 11 inci madde çerçevesinde, talebin yapıldığı yıl içinde gerçekleştirilir. Sınavın şekli, yürütülmesi ve itirazlara ilişkin hususlar, Başkanlıkla sınavı yapacak kurum arasında düzenlenecek protokol çerçevesinde yürütülür. Yazılı sınavın kurumlarca müstakil olarak yapılması durumunda ise yazılı sınav konuları kurumlarca belirlenir…” düzenlemeleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; mahkeme kararı ile iptal edilmiş olan başvuru konusu sınava ilişkin ödenen sınav ücretlerinin iade edilmemesinde hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak; Tavsiye Kararı verilmesi gerektiği yönündeki öneri Kamu

Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, Munzur Üniversitesi Çemişgezek Meslek Yüksekokulunda 15/08/2013 tarihinden beri

Bilgisayar İşletmeni olarak çalıştığını, Üniversite tarafından 17/09/2017 tarihinde yapılan unvan değişikliği sınavına girdiğini, Erzurum Bölge İdari Mahkemesinin kararı ile sınav ücreti yüksek olmasından dolayı sınavın iptal edildiğini, Üniversitenin 09/05/2017 tarihli duyurusunun 5 inci maddesinde sınavın iptal edilmesi durumunda sınav ücretinin iade edileceğinin açıkça belirtildiğini, mahkeme kararı gereği sınavın ve atanan kişilerin kadrolarının iptal edildiğini, fakat sınavın tekrar yapılmadığını, sınav ücretlerinin de iade edilmediğini belirterek; 17/09/2017 tarihinde yapılan unvan değişikliği sınavının Erzurum Bölge İdari

Mahkemesinin kararı ile iptal edilmesi nedeniyle, ödemiş olduğu 1702.68 TL sınav ücretinin iadesini talep etmektedir.

9. Yükseköğretim Üst Kuruluşları İle Yükseköğretim Kurumları Personeli Görevde Yükselme ve Unvan

Değişikliği Yönetmeliği kapsamında, Munzur Üniversitesi Rektörlüğünün 17/03/2017 tarihli “2017 Yılı

Unvan Değişikliği Sınavı” ilanı ile 6 adet tekniker ve 6 adet teknisyen kadrosunun ilan edildiği, söz konusu kadrolara 42 kişinin başvuru yaptığı, idarece unvan değişikliği sınavının Erzurum Atatürk Üniversitesi tarafından yapılmasının istenildiği, 6 tekniker ve 6 teknisyen kadrosu olmak üzere toplamda 12 kadroya ilişkin 20 alanda yapılacak sınav için Erzurum Atatürk Üniversitesi tarafından sınav ücreti olarak 52.628,00

TL teklif verildiği, başvuran kişiler arasından 17 kişinin sınav ücretini yatırması ve alan sayısının 11’e düşmüş olması sebebiyle Erzurum Atatürk Üniversitesinden tekrar teklif istenildiği, yeni teklifin 28.945,41

TL olarak belirlendiği, sınava girecek kişi başına 1.702,00 TL sınav ücreti istendiği, sınav ücretinin yüksek olması sebebiyle sınava başvuran 42 personelden yalnızca 17’sinin sınava girebildiği anlaşılmıştır.

10. Daha sonrasında söz konusu unvan değişikliği sınav ilanın iptali istemiyle dava açılmıştır. 17/03/2017 tarihli 2017 yılı unvan değişikliği sınavı ilanın iptali istemiyle açılan davada Erzurum Bölge İdare

Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesinin 20/10/2020 tarih ve E:2019/1179, K:2020/752 sayılı kararında; sınav ücreti istenmesi ve bu ücretin yüksek olması sebebiyle bazı adayların sınava girmesinin engellenmiş olduğu, ilgili mevzuat hükümlerine göre, görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavının sınavı yapan kurumca başka bir kuruma yaptırabilmesinin mümkün olduğu, ancak sınav ücretinin sınava giren personelden tahsil edilmesi yönünde bir düzenleme bulunmadığı, bu şekilde bir düzenleme olmaksızın sınav hizmeti alımı için idarece ödenen ücretin adaylardan istenmesi suretiyle sınava başvuru açısından eşitsizlik oluşturulduğu anlaşıldığından, adaylardan sınav ücreti istenmesini içeren dava konusu ilanda bu yönden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak, dava konusu sınavın iptaline karar verilmiştir.

11. Başvuru konusuna ilişkin olarak Üniversite tarafından yapılan açıklamada; 17/03/2017 tarihli 2017 yılı unvan değişikliği sınavı ilanın iptali istemiyle açılan davada Erzurum Bölge İdare Mahkemesinin anılan kararı ile sınavın iptaline karar verildiği, kararda sınav ücretinin iadesine ilişkin spesifik bir hüküm yer almadığından, ayrıca söz konusu sınavın Atatürk Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi (ATASEM)

tarafından yapılmış ve sınava ilişkin ücretin Atatürk Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezine ödenmiş olması, Üniversite hesaplarında ilgili sınava ait herhangi bir ödenek olmadığından iadesi halinde kamu zararı oluşacağından, ücret iadesinin yapılamayacağı ifade edilmiştir.

12. Kanun koyucu, Anayasanın 138 inci ve İdari Yargılama Usulü Kanunun 28 inci maddesi ile yargı kararlarının ne olursa olsun uygulanmamasından idareyi sorumlu tutmuş ve idarenin yargı kararlarını uygulaması hususunda idareye Anayasal ve kanuni bir zorunluluk yüklemiştir. Buna göre, idarenin kararı uygulama yükümlülüğü devam ettikçe yargı kararının uygulanmamasından doğan sorumluluğu da devam edecektir. Dolayısıyla, idareler, mahkeme kararlarına uymak zorunda oldukları gibi, bağımsız ve tarafsız mahkemeler tarafından verilmiş kararların yerine getirilmesini de geciktirmemeleri gerekmektedir.

13. Mahkeme kararlarının nasıl uygulanması gerektiği konusunda ise, Danıştay 5. Dairesinin 27/10/2010 tarihli ve E:2008/1385, K:2010/6441 sayılı kararında; istikrar kazanmış yargısal içtihatlara göre iptal kararları dava konusu işlemi kurulduğu tarihe kadar geriye yürür şekilde ortadan kaldırarak, söz konusu işlemin kurulmasından önceki hukuki durumun geri gelmesini sağlayan nitelikte ve davacıyı işlemin kurulduğu tarihteki konumuna getiren kararlardır. Bu sebeple, idari yargılamada iptal kararlarının hukuki sonuçları itibarıyla başvuruya konu idari işlemin sanki hiç yapılmamış gibi işlem tesis edilmeden önceki duruma geri getirilmesi ve söz konusu hukuka aykırılığın giderilmesi yargısal bir zorunluk olduğu vurgulanmıştır.

14.“Yargı kararlarının sadece hüküm fıkraları itibarıyla değil gerekçeleri itibarıyla da bağlayıcı olmaları nedeniyle uygulanmasında idareler tarafından karardaki gerekçeler de dikkate alınmak suretiyle yeni işlemler tesis edilmesi gerektiği, öte yandan bireysel işlemlere karşı açılan davalarda iptal kararının sonuçlarından sadece davayı açan kişilerin yararlanabileceği de açıktır.” (Danıştay 2. Daire, E.

2007/1627, K. 2008/698, K.T. 13.02.2008) “Yargı kararlarının icaplarına uygun şekilde yerine getirilmesinden amaç, yargı kararının gerekçesi ve hüküm fıkrasıyla bir bütün olarak değerlendirilerek gereğinin yerine getirilmesidir.” (Danıştay 12. Daire, E. 2008/4343, K. 2008/5507,

K.T. 28.10.2008)

15. Başvuru konusu olayda sınavın Atatürk Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi (ATASEM) tarafından yapıldığı ve sınava ilişkin ücretin söz konusu Merkeze ödendiği ve Mahkemenin 20/10/2020 tarih ve

E:2019/1179, K:2020/752 sayılı kararında sınav ücretinin iadesine ilişkin spesifik bir hüküm yer almadığından Sayıştay denetiminde sorun yaşanmaması için ücret iadesi yapılmadığı yönündeki açıklamaya katılmak mümkün değildir. Zira anılan Mahkeme kararı ile sınav ücretinin sınava giren

personelden tahsil edilmesi yönünde bir düzenleme bulunmadığı, bu şekilde bir düzenleme olmaksızın sınav hizmeti alımı için idarece ödenen ücretin adaylardan istenmesi ve bu ücretin yüksek olması suretiyle sınava başvuru açısından eşitsizlik oluşturulduğu gerekçesiyle, adaylardan sınav ücreti istenmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak başvuru konusu sınavın iptaline karar verildiği görülmektedir.

16. Sonuç olarak yukarıda yer verilen açıklamalar ve yargı kararlarından da anlaşılacağı üzere idari yargı tarafından verilen iptal kararları üzerine idareler mahkeme kararının gerekçesinde belirtilen hukuka aykırılıkları yeni işlemler tesis etmek suretiyle gidermek zorundadırlar. Somut olayda görevde yükselme sınavının Erzurum Bölge İdare Mahkemesi tarafından sınav ücreti yönünden iptal edilmesi üzerine idare tarafından bu mahkeme kararının gereği olarak sınav ücretlerini iade etmesi gerekirken aksi yönde tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

17. Diğer taraftan başvuruya konu 17/03/2017 tarihli 2017 yılı unvan değişikliği sınavına ilişkin duyurunun 5 inci maddesinde; “Yapılması planlanan sınav ücretini yatırıp girmekten vazgeçilmesi durumunda sınav ücreti iadesi yapılmayacaktır. (sınav iptal olması durumu hariç)” ifadesine yer verildiği; söz konusu ifadeden de sınavın iptal olması durumunda sınav ücretinin iade edileceği anlaşılmaktadır.

18. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; mahkeme kararı ile iptal edilmiş olan başvuru konusu sınava ilişkin ödenen sınav ücretlerinin iade edilmemesinde hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece

“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; idarenin, başvurucuya verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği, bu nedenle

“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Erzurum İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuruya konu sınav ücretinin iade edilmesi hususunda, Munzur Üniversitesi Rektörlüğüne

TAVSİYEDE BULUNULMASINA;

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; İdare

tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kararın başvurana ve Munzur Üniversitesi Rektörlüğüne tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi