|
ÖZET: Sincan İlçesi Ertuğrul Gazi Mahallesi’nde bisiklet yolu yapılması talebi üzerine gerçekleştirilen başvuru, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından incelenmiştir. Başvuran, Ahi Mesud Bulvarı ve çevresindeki caddelerde bisiklet yolu yapılmasını istemekte, bu mümkün değilse alternatif güzergâhların değerlendirilmesini talep etmektedir. Sincan ve Ankara Büyükşehir belediyeleri, mevcut imar planlarının bisiklet yolları için uygun olmadığını belirtmiş, ancak Ankara Büyükşehir Belediyesi, şehrin genelinde bisiklet yollarının yaygınlaştırılması amacıyla pilot projeler üzerinde çalıştığını ifade etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, bisiklet kullanımının artırılması için bu talebin dikkate alınması gerektiği sonucuna varmıştır. Mevcut trafik yoğunluğu ve bisiklet yollarının güvenliği gibi unsurların göz önünde bulundurulması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, bisiklet yollarının planlanması ve niteliği ile güvenliğinin artırılması, sürdürülebilir ve çevre dostu bir ulaşım sistemi oluşturulması açısından önem taşımaktadır. Bu bağlamda, ilgili belediyelere tavsiyelerde bulunulmuştur. Sonuç olarak, başvurunun kabul edilmesi ve bisiklet yollarının planlamasında başvuranın talebinin değerlendirilmesi yönünde önerilerde bulunulmuştur. Bu karar, ilgili idarelere tebliğ edilerek, 30 gün içinde gerekli işlemlerin yapılması istenmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/65535-S.20.71204
BAŞVURU NO : 2020/2082
KARAR TARİHİ : 23/07/2020
TAVSİYE KARARI
SİNCAN BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Bisiklet yolu yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 30/01/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Şikâyetçi, Sincan İlçesi Ertuğrul Gazi Mahallesinde bisikletlilerin kullanımına
sunulabilmesi için Ahi Mesud Bulvarı – 1562. Cadde – Muammer Aksoy Caddesi – Hürriyet
Caddesi güzergâhında bisiklet yolu yapılmasını, mümkün olmaması halinde adı geçen mahalledeki alternatif sokak veya caddelere bisiklet yolu yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Başvuruya konu hususlar hakkında Sincan Belediye Başkanlığı ile Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talep edilmiş olup Sincan Belediye Başkanlığının 24/03/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1) 1956 yılında bucak olan, 1983 yılında ilçe statüsüne alınan Sincan İlçesinin, geçmişte
yapılan imar planı aşamasında bisiklet yollarının planlanmadığını, yeni yapılacak şehir planlarında bisiklet yollarının bulundurulmasına özen gösterildiğini, Gökçek Mahallesinde bulunan GOP Metro istasyonu ile Gazi Osman Paşa Mahallesinde bulunan Sera Park arasında, mevcut yeşil akstan geçecek olan 1418,86 m uzunluğunda yürüyüş yolu, bisiklet ve scooter yolu projesi üzerinde çalışıldığı,
2.2) Talep konusu Ahi Mesud Bulvarı, 1562. Cadde, Muammer Aksoy Caddesi ve Hürriyet
Caddesinin imar planı genişlikleri 15 m ve üzerinde olduğundan Ankara Büyükşehir
Belediyesinin yetki ve sorumluluğunda olduğu, ilçe belediyesi olarak söz edilen cadde ve bulvarlarda planlama yetkisinin bulunmadığı,
2.3) Ertuğrulgazi Mahallesinde şikayete konu sokak ve caddelere alternatif güzergahlarda
bisiklet yolu yapılmasının ise, mevcut imar planına göre nüfus ve trafik yoğunluğu dikkate alındığında sokak genişlikleri bisiklet yolları tahsisine uygun olmadığı, tahsis yapılması halinde bisikletli kullanıcılar için tehlike oluşturacağı değerlendirmesinin yapıldığı açıklamalarına yer verilmiştir.
3) Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığının 09/07/2020 tarihli ve sayılı
yazısında;
3.1) Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur YAVAŞ tarafından lansmanı yapılan 53.6
km’lik bisiklet yolunun ilk olarak 9 Etap olarak planlandığı, bisiklet yollarının öncelikli olarak yaşam alanlarını metro istasyonlarına bağlayacak şekilde planlandığı, pilot proje olarak uygulanacak bisiklet yollarından elde edilecek verilerle bisiklet yollarının şehrin geneline yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalara devam edileceği, bisiklet yolu konusundaki ilgili talebin bu kapsamda değerlendirilmeye alınacağı belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
5) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6) 03/05/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunun Ek 6 ncı maddesinde; “1/6/2019
tarihinden itibaren, imar uygulaması görmemiş alanlar için hazırlanıp onaylanacak yeni imar planlarında, Bakanlıkça belirlenen usul ve esaslara uygun şekilde ve plan bütününde ulaşım amaçlı bisiklet yolları ve bisiklet park istasyonları bulunması zorunludur. Topoğrafya ve arazi eğimi nedeni ile bisiklet yolu yapılamayan yerlerde ise yaya yolları düzenlenir.”
7) 12/12/2019 tarihli ve 30976 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren
Bisiklet Yolları Yönetmeliğinin “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Bu Yönetmelik, yapılacak farklı türlerdeki bisiklet yollarının; birbirleriyle, taşıt yollarıyla, yaya kaldırımlarıyla ve ulaşım sistemleri ile bütünleşme ilkelerini kapsar. Özel kanunları kapsamında korunan alanlarda ilgili mevzuatı uyarınca planlama ve uygulama yapılır, özel kanunlara dayalı yönetmeliklerde aksine bir hüküm bulunmuyorsa bu Yönetmelik hükümleri uygulanır.”
7.1) “Genel Esaslar” Başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Bisiklet yolları, ulaşım
ihtiyacını güvenli bir şekilde karşılamak amacıyla, yerleşim yerlerini, ulaşım noktalarını, spor tesislerini ve yoğun olarak kullanılan kamu ve özel hizmet alanlarını birbirleriyle irtibatlandıran diğer ulaşım türleriyle entegre edilen bütünsel bir ağ şeklinde planlanır.”, beşinci fıkrasında; “Plansız alanlar için yeni yapılacak imar planlarında ayrılmış bisiklet yollarına ve bisiklet park istasyonlarına yer verilmesi zorunludur. İmar planı bulunmayan yerlerde bu Yönetmelikte belirtilen kırsal bisiklet bantları ve bisiklet patikaları yapılabilir. İmar planı bulunan yerlerde; paylaşımlı bisiklet yolları, bisiklet şeritleri ve bisiklet parkurları hariç olmak üzere uygulama imar planı değişikliği yapılmadan bisiklet yolu tesis edilemez. Ayrılmış bisiklet yolları, bisiklet otobanları, bisiklet köprü ve tünelleri için imar planında yer ayrılması zorunludur. İmar planı revizyonlarında bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak plan bütününde ayrılmış bisiklet yolları ve bisiklet park istasyonlarına yer verilir.”, altıncı fıkrasında; “Şehir içinde öncelikli olarak ayrılmış bisiklet yolu tesis edilmesi esas olmakla birlikte; bisiklet yolunun yapılacağı bölgenin trafik yoğunluğu, fiziksel şartları ve benzeri özellikler dikkate alınarak uygulanacak bisiklet yolu türüne, İdaresince karar verilir.
Uygulama imar planında bu Yönetmelikteki hangi tür bisiklet yolunun uygulanacağı belirtilmişse buna uygun projelendirme ve uygulama yapılması zorunludur.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8) Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili
açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek; sağlıklı, çevre dostu ve sürdürülebilir kentler bağlamında bisiklet kullanımının artırılmasını teminen trafik yoğunluğu ve bisiklet yollarının güvenliği gibi benzeri hususlar dikkate alınarak ilgili talebin de bisiklet yolu planlamalarında değerlendirmeye alınması yönünde hazırlanan Tavsiye Karar
Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, Sincan İlçesi Ertuğrul Gazi
Mahallesindeki Ahi Mesud Bulvarı – 1562. Cadde – Muammer Aksoy Caddesi – Hürriyet
Caddesi güzergâhında bisiklet yolu yapılmasını, mümkün olmaması halinde adı geçen mahalledeki alternatif sokak veya caddelere bisiklet yolu yapılmasını talep etmektedir.
10) Motorlu taşıt kullanımının fazlalaşmasına bağlı olarak trafik problemlerinin, hava ve
gürültü kirliliğinin artması hem bireyleri hem de kent yaşantısını olumsuz yönde etkilemektedir. Bu kapsamda ekonomik, sağlıklı ve çevre dostu olarak ulaşımda kullanılabilecek, hem bireylere hem de kente önemli faydalar sağlayabilecek olan bisiklet; kent içi trafik sorunlarının çözümü kapsamında kullanımının yaygınlaştırılması gereken bir ulaşım aracıdır. Ancak trafik güvenliği, altyapı eksikliği ve bisikletin bir ulaşım aracı olarak görülmeyip daha çok spor ve sosyal amaçlar için benimsenmesi gibi nedenler bisikletin yaygın kullanımını etkilemektedir.
11) Ülkemizde; Sağlıklı Kentler Birliği üyesi olan bazı belediyelerde bisiklet yolları yapımına
önem verilmekte ve bisikletin ulaşım aracı olarak kullanımı teşvik edilmekle birlikte bisiklet kullanımının ve bisiklet yollarının yaygın olduğunu söylemek mümkün değildir.
(https://webdosya.csb.gov.tr/db/ meslekihizmetler/haberler/b-s-klet-yollari-kilavuzu-23.11.201920191223102511.pdf, s.13.) Bu çerçevede bisikletin yoğun olarak kullanıldığı veya kullanılabileceği illerde yol altyapısının düzenlenmesi, park sorununun çözülmesi ve bisikletli güvenliğinin sağlanması gibi çalışmalarla bisikletin ulaşımda daha çok kullanılmasının sağlanabileceği, böylelikle trafikten kaynaklanan pek çok problemin azaltılabileceği değerlendirilmektedir. Ayrıca tasarlanan bisiklet yollarında yol yapısı ve trafik koşulları göz önünde bulundurulmalı aynı zamanda bisiklet yolu planlamalarının diğer ulaşım türlerinin planlanması ile bütüncül ve geniş ölçekte ele alınmalıdır.
12) Ülkemizde bisikletin ulaşım aracı olarak kullanıldığı alanlara ilişkin ilk mevzuat
düzenlemesi Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 03/11/2015 tarihli Resmi Gazete ile yürürlüğe konulan “Şehir İçi Yollarda Bisiklet Yolları, Bisiklet İstasyonları ve Bisiklet Park
Yerleri Tasarımına ve Yapımına Dair Yönetmelik” tir. 3194 sayılı İmar Kanunun ek 6 ncı maddesi ile de; 01/06/2019 tarihinden itibaren, imar uygulaması görmemiş alanlar için hazırlanıp onaylanacak yeni imar planlarında, Bakanlıkça belirlenen usul ve esaslara uygun şekilde ve plan bütününde ulaşım amaçlı bisiklet yolları ve bisiklet park istasyonları bulunması zorunluluğu getirilmiştir. Bu süreç içinde Yönetmelik’te revizyon ihtiyacı doğmuş olup, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nca ilgili birimlerin, kamu kurum ve kuruluşların, üniversitelerin ve
STK’ların görüşleri de alınarak yeni Yönetmelik çalışmaları tamamlanmış ve “Bisiklet Yolları
Yönetmeliği” 12/12/2019 tarih ve 30976 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. (https://webdosya.csb.gov.tr/db/meslekihizmetler/haberler/b-s-klet-yollari-kilavuzu23.11.2019-20191223102511.pdf, s.14)
13) Bisiklet kullanımının artırılması mevzuat düzenlemelerinin yanı sıra ilgili kurumların
projeleriyle de desteklenmektedir. Nitekim Fiziksel Aktivitenin Teşviki Projesi kapsamında
“2025 yılına kadar fiziksel olarak inaktif nüfus sıklığını %10 azaltmak için 3 yıl içerisinde bisiklet kullanımını hedef gruplarda %5 artırmak amacıyla MEB’e bağlı okullar, üniversiteler, kriterlere uygun bisiklet yolu yapan belediyeler, resmi kurumlar ve sivil toplum kuruluşlarına bisiklet desteği sağlandığı, 2015-2018 yılları arasında yaklaşık 330.000 bisiklet dağıtımı yapıldığı” anlaşılmaktadır. (Sağlık Bakanlığı 2018 Yılı Faaliyet Raporu, s.71.)
14) Ancak kentlerimizde motorlu taşıt kullanımının artması, altyapı konusundaki eksiklikler ve
yetersizlikler ile bisiklet kültürünün çok yaygınlaşmaması gibi nedenlerin, bisikletin bir ulaşım aracı olarak kullanımından ziyade sosyal veya sportif amaçlarla kullanımını artıran faktörlerden olduğu değerlendirilmektedir. Bu çerçevede bisikletin ulaşım amaçlı kullanımının artırılması amacıyla bisikletin yoğun olarak kullanılacağı düşünülen alanlarda güzergâh planlarının yapılmasının ve ulaşım sistemleri ile uyumlaştırılmasının fayda sağlayacağı düşünülmektedir.
15) Ayrıca yoğun ve yüksek hızlı motorlu taşıt trafiğinde bisikletliler için güvenlik koşullarının
kötüleşmesi, bisiklet kullanımının zorlaşması ve risklerin artması gibi nedenlerle güvenli bisiklet kullanımı için bisiklet yolu, altyapısında oluşturulacak emniyet önlemleri ve güzergahtaki trafik hızının da göz önünde bulundurularak tasarlanması gerekmektedir.
(https://webdosya.csb.gov.tr/db/ meslekihizmetler/haberler/b-s-klet-yollari-kilavuzu23.11.2019-20191223102511.pdf, s.43.)
16) Ülkemizde genel olarak bisiklet ulaşımının artırılması hedeflenmesine ve bu hedefin
gerçekleştirilmesi için proje ve teşvikler yapılmasına rağmen bisiklet ulaşımının etkin bir seviyeye gelmesi sağlanamamıştır. Bu kapsamda bisiklet kullanımını artıran ya da etkileyen farklı faktörler bulunmasına rağmen bisiklet yollarının planlanması ve niteliği ile bu yolların güvenliği söz konusu faktörler içinde çok önemli bir konuma sahiptir. Bu amaçla kentlerde çevre dostu, sürdürülebilir ve ekonomik bir ulaşım türü olan bisikletin yaygınlaştırılması ve kullanım oranının arttırılması için güvenli bisiklet kullanımını gerçekleştirilecek şekilde emniyet önlemleri alınmış bisiklet yollarının tasarlanması ve bisiklet yollarının diğer ulaşım sistemleri ile entegrasyonunu sağlanması gerektiği kanaatine varılmış olup bu kapsamda yerel yönetimler tarafından verilen desteğin önemli olduğu değerlendirilmiştir.
17) Somut olayda da başvuran tarafından Sincan İlçesi Ertuğrul Gazi Mahallesinde Ahi Mesud
Bulvarı – 1562. Cadde – Muammer Aksoy Caddesi – Hürriyet Caddesi güzergâhında bisiklet yolu yapılmasını, mümkün olmaması halinde adı geçen mahalledeki alternatif sokak veya caddelere bisiklet yolu yapılması talep edilmiştir. Talep konusu Ahi Mesud Bulvarı, 1562.
Cadde, Muammer Aksoy Caddesi ve Hürriyet Caddesinin imar planı genişlikleri 15 m ve üzerinde olduğundan Ankara Büyükşehir Belediyesinin yetki ve sorumluluğunda olduğu anlaşılmıştır. Bu çerçevede Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından; pilot proje olarak uygulanacak bisiklet yollarından elde edilecek verilerle bisiklet yollarının şehrin geneline yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalara devam edileceği, bisiklet yolu konusundaki ilgili talebin bu kapsamda değerlendirilmeye alınacağı belirtilmiştir. Sincan Belediyesi tarafından ise; talebe konu alternatif güzergâhlarda bisiklet yolu yapılması hususunda, nüfus ve trafik yoğunluğu dikkate alındığında sokak genişlikleri bisiklet yolları tahsisine uygun olmadığı, tahsis yapılması halinde bisikletli kullanıcılar için tehlike oluşturacağı değerlendirmesinin yapıldığı, geçmişte yapılan imar planı aşamasında bisiklet yollarının planlanmadığını, yeni yapılacak şehir planlarında bisiklet yollarının bulundurulmasına özen gösterildiği belirtilmiştir.
18) Bu çerçevede; bisiklet ulaşımının artırılmasında bisiklet yollarının planlanması ve niteliği
ile bu yolların güvenliği önemli olduğundan trafik yoğunluğu ve bisiklet yolu altyapısında oluşturulacak emniyet önlemleri gibi benzeri hususlar dikkate alınarak bisiklet kullanımın artırılması ve bisiklet yollarının yaygınlaştırılması kapsamında ilgili talebin de değerlendirmeye alınması gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.
19) Başvuranın iddiaları, idarelerin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümlerinin
incelenmesi ve Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; sağlıklı, çevre dostu ve sürdürülebilir kentler bağlamında bisiklet kullanımının artırılmasını teminen bisiklet yollarının planlanması, niteliği ve bu yolların güvenliği ile trafik yoğunluğu gibi benzeri hususlar dikkate alınarak ilgili talebin de bisiklet yolu planlamalarında değerlendirmeye alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup;
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, ‘makul sürede karar verme’ ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının
idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosyanın kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE; Sağlıklı, çevre dostu ve sürdürülebilir kentler bağlamında bisiklet kullanımının artırılmasını teminen trafik yoğunluğu ve bisiklet yollarının güvenliği gibi benzeri hususlar dikkate alınarak ilgili talebin de bisiklet yolu planlamalarında değerlendirmeye alınması yönünde ANKARA
BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI ile SİNCAN BELEDİYE BAŞKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI ile
SİNCAN BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine;
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi