TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/16802-S.21.26914
BAŞVURU NO : 2021/11469
KARAR TARİHİ : 30/11/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TRABZON KÜLTÜR VARLIKLARINI KORUMA BÖLGE
KURULU MÜDÜRLÜĞÜ
Sit alanı içerisinde yapılan inşa faaliyetleri hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 28/06/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi başvurusunda özetle; bulunan betonarme yapı hakkında; belediyesinden yapı kullanım onayı alınarak 3 katlı bina yapıldığı, arsanın sit alanı olması nedeniyle Trabzon Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun yapıya uygunluk vermediğini, sonrasında yapılan tadilat projelerini de onaylamadığını, ancak tarihi alanda olan binanın tescilli bina olmadığı, binanın belediye denetiminde yapıldığı, yöre ve alana uygun olarak sadece projede olmayan 2 ve 3. kat tarihi köşe taşlarının sorun edildiği, söz konusu köşe taşlarının bölgede birçok yapıda bulunduğunu belirterek, yapının uygunluğunun kabulünü talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Trabzon Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünün başvuruya ilişin ilettiği 19/10/2021 tarihli ve sayılı yazıda; “ parselde bulunan taşınmaz nolu Kentsel sit ve yenileme alanında kalmaktadır. Trabzon Kültür
Varlıkları Koruma Bölge Kurulunun 22.03.2013 tarih ve sayılı kararıyla Koruma Amaçlı İmar Planı onaylanmıştır. Ayrıca bu plan eki olarak cephe siluetleri de onaylıdır. Söz konusu yapıya ilişkin ilgilisi tarafından hazırlatılarak sunulan uygulama projesi Trabzon Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulun
04.09.2018 tarih ve sayılı kararı ile onaylanmıştır. Onaylanan projesinde köşe taşları olmadan
çizilmiş olup, Koruma Bölge Kurulu tarafından da ayrıca işlenmemiştir. Uygulama esnasında keyfi davranılarak yapıya bu köşe taşları sonradan eklenmiştir. Bu keyfi uygulama yapıldığı esnada da Kuruldan izin alınmasına ilişkin herhangi bir müracaat yapılmamıştır. Koruma Bölge Kurulları yetkisini 2863 Sayılı
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunundan almaktadır. Kanunun 9.maddesinde; “… Koruma
Yüksek Kurulunun ilke kararları çerçevesinde koruma bölge kurullarınca alınan kararlara aykırı olarak, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarında inşaî ve fizikî müdahalede bulunulamaz, bunlar yeniden kullanıma açılamaz veya kullanımları değiştirilemez.”
denilmektedir. Aynı kanunun 8.maddesinde ise; “… Yedinci maddeye göre tescil edilen korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının korunma alanlarının tespiti ve bu alanlar içinde inşaat ve tesisat yapılıp yapılamayacağı konusunda karar alma yetkisi Koruma Kurullarına aittir.” denilmektedir. Onay sürecinde de Koruma Bölge Kuruluna sunulan proje üzerinden karar verilmiştir. Projelerin değerlendirilmesi işlemi mülk sahibinin izni ve bilgisi doğrultusunda müellif mimara hazırlatılarak Müdürlüğümüze sunulduktan sonra Koruma Bölge Kurulu tarafından değerlendirilmesi şeklindedir.
Trabzon Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulun 04.09.2018 tarih ve sayılı kararı ile ilk onaylanmış projesinde sadece güney cephede bulunan dış kapı düzeltilerek cephe karakterine uygun hale getirilmiştir. Cephe taşlarının sunulmadığı ilk onaylı projesinden de anlaşılmaktadır. Trabzon Kültür
Varlıklarını Koruma Bölge Kurulun 26.01.2021 tarih ve sayılı kararı ile onaylı projesinde ise ilk onaylı projesinde onaylanan cephenin aynısının yapılacağı belirtilerek cephede düzeltme yapılmıştır. Öyle ki; Trabzon Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 25.09.2019 tarih ve sayılı, 27.11.2019 tarih ve sayılı, 25.08.2020 tarih ve sayılı, 26.01.2021 tarih ve sayılı kararlarında ilk onaylı projesine atıfta bulunularak 04.09.2018 tarih ve kararla onaylanan mimari uygulama projesinin geçerli olduğuna karar verildi denilmiştir. Zaten Koruma Bölge Kurulunun kendi yetkilerini aşarak, kentsel sit alanına ilişkin onaylanan Koruma Amaçlı İmar Planına aykırı karar alması mümkün değildir. Bu alınan
4 kararla da Koruma Amaçlı İmar Planı ve eklerinde çizilmiş cephe siluetleri korunmaya ve keyfiyetle
yapılacak uygulamaların önüne geçilmeye çalışılmıştır. Kişinin uygulama esnasında yapacağı keyfi uygulamaları Bölge Kurulunun kabul etmesini beklemesi Kurulun yetkilerini ve onay sürecindeki çevresel incelemelerini de göz ardı ettirmektedir. Kurul 26.01.2021 tarih ve sayılı kararla tadilat projesini keyfiyetle değiştirip onaylamamıştır. 04.09.2018 tarih ve sayılı karar ile Kurul tarafından daha önceden onaylı projesindeki halinin geçerli olduğu belirtilerek proje düzeltilerek onaylanmıştır.
Ayrıca ilk onaylı projesinde sadece cephedeki taşlar değil, bu taşlardan hariç keyfi olarak projesinden farklı birçok aykırı uygulama yapmıştır. Koruma Bölge Kurulu 2. onaylanan projesinde bu hususların bir kısmını olumlu bularak yetkisi kapsamında onaylamış, ancak cephe siluetleri ile belirlenmiş ve Koruma
Amaçlı İmar Planına uymayan kısımları onaylamamıştır. (Projesine aykırı yapılan diğer uygulamalara ilişkin 20.01.2021 tarih ve sayılı Müdürlük raporumuzda; ” üzerinde bulunan yapı
Kurulun 04.09.2018 tarih ve sayılı kararıyla onaylanmış projesine uymamaktadır. Batı cephe zemin katta fazladan açılan pencere, güney cephe giriş kapısı tek kanat olması, ön cephede pencere doğramalarının onaylı cephe projeleri ile örtüşmemesi, düşey taş silmeler yapılması, çatısında asansör makine dairesi için mekân oluşturulması nedeniyle çatı formundaki farklılık, cephelerde enine çizgilerin yapılmaması vb. farklılıklar bulunmaktadır.” denilmektedir.) Alınan kararlarda Kurul proje onaylarken
2863 sayılı yasa kapsamında çevreyi de dikkate alarak projeyi onaylamaktadır.
Şikâyetçinin dediği gibi yakınında bulunan bitişik parselinde ( ) köşe taşları bulunan bina mevcuttur. Bahsedilen bina tescilli yapı olup, şikâyete konu köşe taşları yeni yapılan parseldeki yapının tescilli binalardan ayrımının da önemli bir unsurudur. Ancak in ilgilisi kendisinin onaylattığı projeyi uygulamayıp keyfi davranarak, ilgili belediyesi ve Trabzon Kültür
Varlıklarını Koruma Bölge Kurulundan hiçbir izin almadan uygulama yapmıştır. Kurulun yetkisini aşarak
Koruma Amaçlı imar planına aykırı davranması söz konusu olamaz. Şikâyetçinin parselinin yakınında herhangi bir binada olabilecek detayların kendi binasında olmasını istemesi ve bu husustaki mevzuata aykırı ısrarı anlaşılamamaktadır. Zaten ilk sunduğu ve Kurul tarafından da onaylanan projesinde de köşe taşları yoktur. Son onaylanan tadilat projesinde de ilk projesine atıfta bulunularak uygulamanın ilk projedeki gibi yapılması onaylanmıştır. Kurulun bu konuya ilişkin aldığı 5 kararı hiçe sayılarak keyfi uygulama yapılmış, bunun onaylanması istenmektedir.
Koruma Bölge Kurulu bu konuda, Koruma Amaçlı İmar Planı ve eki olan yeni yapılanma uygulamasının olduğu caddeye özel olarak çizilmiş cephe siluetlerine bağlı kalarak 2863 sayılı yasa kapsamında proje onaylamıştır. Mülk sahibi ise onaylanan projesini kendi hazırlatarak sunmuş, sonrasında ise bu projeye bağlı kalmadan Koruma Bölge Kurulu kararlarını hiçe sayarak keyfi uygulama yapmıştır. Bu yapılan uygulamaların her kişiye özel keyfiyetle değiştirilmesinin doğuracağı sakıncalar aşikârdır. Ayrıca Koruma
Bölge Kurullarının da görev ve sorumluluklarını yerine getirmemesi durumunda cezai sonuçlar doğuracaktır.
Konu ilgi yazı ile Müdürlüğümüze iletilmiş olup, yeniden Koruma Bölge Kurulu gündeminde değerlendirilmiştir. Konuya ilişkin alınan 27.09.2021 tarih ve sayılı kararda “… ada parseldeki yeni yapılanmada, projesine aykırı yapılan mevcut uygulamadaki cephe değişikliğinin, Trabzon
Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulunun 22.03.2013 tarih ve sayılı kararıyla onaylanan koruma amaçlı imar planına ve plan eki olan cephe siluetlerine uymadığından 2863 sayılı yasa gereği reddine; Kurulumuzun 04.09.2018 tarih ve sayılı ve 26.01.2021 tarih ve sayılı kararlarıyla onaylı projelerinin geçerli olduğuna karar verildi” denilmiştir.”
3. Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığının başvuruya ilişkin ilettiği 17/11/2021 tarihli sayılı yazıda; “Söz konusu parsel üzerindeki bina cepheleriyle ilgili sunulan proje, silüet tasarımının yerel kurguyu bozmaması ve çevredeki cephe yapılarıyla uyumlu olması nedeniyle Belediye Meclisince onaylanmış, ancak Bölge kurulunca uygun görülmemiştir.” denilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 8 ve 9 uncu maddeleri; “8)Yedinci maddeye göre tescil edilen korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının korunma alanlarının tesbiti ve bu alanlar içinde inşaat ve tesisat yapılıp yapılamayacağı konusunda karar alma yetkisi Koruma
Kurullarına aittir. Korunma alanlarına dair koruma bölge kurulu kararları, 7201 sayılı Kanun uyarınca maliklere tebliğ edilir. Koruma Kurullarının kararına 61 inci maddenin ikinci fıkrasına göre itiraz edilebilir.
Malikleri idarece tespit edilemeyen kültür ve tabiat varlıklarının korunma alanlarının tesciline ilişkin kararlar, Resmî Gazete’de ilan yoluyla duyurulur ve Bakanlığın internet sayfasında bir ay süreyle yayımlanır.
Korunma alanlarının tespitinde, korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının korunması, görünümlerinin ve çevreleri ile uyumlarının muhafazası için yeteri kadar korunma alanına sahip olmaları dikkate alınır. Bu hususlarla ilgili esaslar. Kültür ve Turizm Bakanlığınca hazırlanacak yönetmelikte belirtilir.
9)Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları çerçevesinde koruma bölge kurullarınca alınan kararlara aykırı olarak, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarında inşaî ve fizikî müdahalede bulunulamaz, bunlar yeniden kullanıma açılamaz veya kullanımları değiştirilemez. Esaslı onarım, inşaat, tesisat, sondaj, kısmen veya tamamen yıkma, yakma, kazı veya benzeri işler inşaî ve fizikî müdahale sayılır.” şeklindedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Ret Karar Önerisi
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran, uygulama projesinde yer almamakla birlikte, inşa aşamasında eklettirdiği dış cephe uygulamalarının Koruma Bölge Kurulunca onaylanmasını talep etmektedir.
9. Başvuruya konu parselin Ortahisar, Pazarkapı ve Gülbaharhatun mahalleleri I ve II nolu kentsel sit alanları kapsamında ilan edilen Kentsel Yenileme Alanı içerisinde yer aldığı, bu çerçevede Belediye
Meclisinin 06/02/2013 tarihli ve 43 sayılı kararıyla bölgeye yönelik olarak 1/5000 Koruma amaçlı nazım imar planının, 1/1000 koruma amaçlı uygulama imar planının, 1/500 ölçekli kentsel tasarım projesinin ve 1/200 ölçekli siluet tasarımlarının gerçekleştirildiği, Trabzon Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulunun
22.03.2013 tarih ve 1114 sayılı kararıyla da Koruma Amaçlı İmar Planının onaylandığı tespit edilmiştir.
Şikayete konu dış cepheye yönelik talep 1/200 ölçekli siluet tasarımlarıyla ilgilidir.
10. Başvuruya ilişkin bilgi ve belgelerin incelenmesinde, başvuranın 2018 yılı içerisinde Bölge Koruma
Kuruluna sunduğu projenin Kurulca 04.09.2018 tarih ve 4409 sayılı karar ile onaylandığı, inşa faaliyeti sırasında ise söz konusu projeye aykırılık teşkil edecek işlemlerin gerçekleştirildiği, zaman içerisinde yapılan kontroller neticesinde bazı aykırılıkların giderilmesinin talep edildiği bazı aykırılıkların ise müsaade edilebilir sınırlar içerisinde kalması nedeniyle Kurulca uygun görüldüğü tespit edilmiştir. Şikayete konu dış siluette yapılan köşe taşı uygulamasının ise Kurulca kabul görmediği Kurul Kararlarının incelemesinden anlaşılmaktadır.
11. Başvuruya konu belgelerin incelenmesinden, Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığına yapılan 1/200 ölçekli şikayete konu tasarımın değiştirilmesi talebinin Belediye Meclisince; “Değişikliğin bölge mimarisiyle uyumlu olması” gerekçesiyle uygun gördüğü ve bu hususu Koruma Bölge Kuruluna ilettiği görülmektedir.
12. Ancak iletilen Meclis Kararının 2863 sayılı Kanun çerçevesinde, sit alanı içerisindeki inşa faaliyetleriyle ilgili karar alma yetkisine haiz Koruma bölge kurulunca; “Söz konusu bölgedeki tescilli yapılarda bulunan köşe taşı uygulamasının, başvuran tarafından tescilli olmayan söz konusu yapıya da uygulanmasının, gerek 1/200 ölçekli siluet tasarımına aykırılık teşkil etmesi, gerekse tescilli yapılarla ayırıcı unsuru ortadan kaldırması nedeniyle, aynı zamanda ruhsat aşamasında taahhüt edilenin aksine bir yapılaşmaya izin verilmesinin, daha sonrasında yapılacak inşa faaliyetlerine de örnek teşkil edeceği” düşüncesiyle uygun görülmediği anlaşılmaktadır.
13. Bu çerçevede yapılan incelemeler neticesinde, Kurul Kararının 2863 sayılı Kanunun 8 inci ve
9 uncu maddelerinde yer alan açık hükümler çerçevesinde alındığı tespit edildiğinden, başvuranın
iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ilgili İdarece proje değişikliğinin uygun görülmemesine yönelik işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği, bu çerçevede “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin bildirilmemesi ile Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu ve Kültür Varlıklarını Koruma Bölge
Kurulları Yönetmeliğinin 18 inci maddesi çerçevesinde itiraz yollarının başvurana bildirilmemesi nedeniyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren varsa dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, işlemi yapan İdareye karşı Trabzon İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve TRABZON KÜLTÜR VARLIKLARINI KORUMA BÖLGE KURULU
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Sadettin KALKAN
Kamu Başdenetçisi V.