|
ÖZET: Başvuru, Ankara’nın Altınpark bölgesinde başıboş köpeklerin spor yapan vatandaşlara saldırma riski nedeniyle gerekli önlemlerin alınması talebini içermektedir. Başvuran, bu konuda daha önce Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvuruda bulunmuş, ancak henüz bir çözüm üretilmediğini belirtmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, konuyla ilgili olarak Ankara Büyükşehir ve Altındağ belediyeleri ile Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan bilgi talep etmiş ve bu süreçte, başvuranın iddialarının ciddiyetini vurgulamıştır.
Ankara Büyükşehir Belediyesi, başıboş hayvanların korunması ve yönetimi konusundaki yasal çerçeveye uygun olarak çeşitli çalışmalar yürütmektedir. Bu kapsamda, sokak hayvanlarının kısırlaştırılması, aşılama ve rehabilitasyon işlemlerinin yapılması gerektiği ifade edilmiştir. Ayrıca, hayvanların alındıkları ortama geri bırakılması ve bu süreçte yerel yönetimlerin etkin bir şekilde çalışması gerektiği vurgulanmıştır. Altındağ Belediyesi ise, başıboş hayvanlarla ilgili şikayetlerin değerlendirildiğini ve gerekli önlemlerin alındığını belirtmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerini dikkate alarak, sokak hayvanlarının insanlara zarar vermemesi için acil önlemler alınmasını ve kısırlaştırma ile aşılama çalışmalarının kesintisiz sürdürülmesini tavsiye etmiştir. Bu bağlamda, hayvan rehabilitasyon merkezlerinin sayısının artırılması ve iyileştirilmesi gerektiği de önerilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/7854-S.12012
BAŞVURU NO : 2019/5546
KARAR TARİHİ : 02/09/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
ALTINDAĞ BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Sokak köpeklerine yönelik gerekli önlemlerin alınması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 06/03/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi … … başvurusunda; Altınpark’ta sabah spor yaparken başıboş köpekler nedeniyle tehlike yaşadıklarını, spor yapanlara yönelik köpeklerin saldırma eğiliminde olduklarını, huzur içinde spor yapamadıklarını, park içinde ve civarındaki başıboş köpekler ile ilgili hayvan barınakları oluşturulması şeklinde gerekli önlemlerin alınmasını talep ettiğini ve konu ile ilgili 21/01/2019 tarihinde Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvuru yaptığını, Kamu
Denetçiliği Kurumu tarafından 31/01/2019 tarih ve … sayılı Gönderme Kararı ile Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Altındağ Belediye Başkanlığı’na konunun iletildiğini; ancak şikâyeti ile ilgili halen bir çözüm bulunamadığını iddia ederek, sorunun çözümüne dönük kapsamlı düzenlemeler yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurularının çözüme kavuşturulması amacıyla öncelikle konunun yasal olarak muhatabı olan Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Altındağ Belediye
Başkanlığı başta olmak üzere, konu ile ilgili denetleyici ve genel düzenleyici işlem yetkisine haiz olan Tarım ve Orman Bakanlığı ile Ankara Valiliği’nden (İl Hayvanları
Koruma Kurulu) bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
2.1. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığının 02/04/2019 tarihli ve … sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1.1. Sahipli ve sahipsiz hayvanlara yönelik çalışmaların; 5199 sayılı Haranları Koruma
Kanunu ve 12.05.2006 tarih ve 26166 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Hayvanların
Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliği, İçişleri Bakanlığı Genelgeleri ve İl Hayvanları
Koruma Kumlu kararlan doğrultusunda yürüttükleri, 5199 sayılı Hayvanları Koruma
Kanunu ve Uygulama Yönetmeliğinin yürürlüğe girmesiyle sokak hayvanlarına yönelik çalışmaların yoğunluk kazandığı, İdarelerinden talep edilmesi durumunda İlçe
Belediyelerince sokaklardan toplanarak getirilen sokak hayvanlarına yönelik Kurtuluş Parkı içerisinde bulunan Evcil Hayvan Sağlık Merkezi’nde, Sincan İlçesinde bulunan Geçici
Hayvan Rehabilitasyon Merkezi ve Gölbaşı İlçesinde bulunan Gölbaşı Geçici Bakım
Evleri’nde kısırlaştırma, aşılama, tedavi etme ve kayıt altına alma başta olmak üzere veterinerlik hizmetleri verdikleri, 2.1.2. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve Uygulama Yönetmeliği 6 ncı maddesinin üçüncü paragrafında, “sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanların en hızlı şekilde yerel yönetimlerce kurulan veya izin verilen hayvan bakım evlerine götürülmesi zorunludur. Bu hayvanların öncelikle söz konusu merkezlerde oluşturulacak müşahede yerlerinde kısırlaştırılan, aşılanan ve rehabilite edilen hayvanların kaydedildikten sonra öncelikle alındıkları onama bırakılmaları esastır” hükmünün yer aldığı, ayrıca 12.05.2006 tarih ve
26166 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama
Yönetmeliğinin 7 nci maddesinde “geçici bakım evleri” tabiri kullanıldığı, burada yaşlı, hasta, güçten düşmüş hayvanlar ile kısırlaştırılmış hayvanların operasyon sonrasında en az
7 (yedi) gün süre ile rehabilite edilmesinin amaçlandığı, dolayısıyla belirtilen kanun
gereğince sağlıklı bir sokak hayvanının barınağa alınabilmesi imkânının olmadığı, belediyelerce sahipsiz hayvanların alınarak aşılanması, işaretlenmesi ve alındığı ortama bırakılması ile yükümlülüğünün bulunduğu, 2.1.3. 12.05.2006 tarih ve 26166 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Hayvanların
Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliğinin Dördüncü Kısım Birinci Bölüm Madde 21 d bendinde de “ Geçici bakım evlerinde on gün süre ile gerekli duyumlar yapıldığı halde sahiplendirilemeyen hayvanlar kontrolleri, aşılan ve tıbbi müdahaleler ile kısırlaştırılmaları yapıldıktan ve operasyon yaraları kapandıktan en az yedi gün sonra kayıt altına alınıp, müdahale görmüş olduklarını gösteren işaretleri üzerlerinde olacak şekilde veteriner hekimin onayıyla alındıkları ortama geri bırakılır. Bu onamlarda belediyeler, gönüllü kuruluşlarla işbirliği içerisinde besleme odaklan kurar ve hayvanların beslenmesine yardımcı olur. Hayvanlar, hiçbir suretle ilgili belediye sınırlan dışındaki bir onama, ormanlık alana veya diğer yaban hayatı yaşam alanlarına bırakılmaz” hükmünün bulunduğu, ayrıca 12.05.2006 tarih ve 26166 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Hayvanların
Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliğinin Geçici Madde 3 ‘de “Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce açılmış olan belediyeye ait geçici bakım evleri hayvanların bakımına devam eder, bir yıl içinde bu yönetmeliğin 20.21.22 nci maddelerindeki şartları uygun hale getirirler” hükmünün yer aldığı, bu amaçla hizmete devam etmekte olan Sincan İlçesi’nde bulunan Geçici Hayvan Rehabilitasyon Merkezi ve Gölbaşı İlçesinde bulunan Gölbaşı
Geçici Bakım Evinin şartlarının her geçen gün olgunlaşarak hizmet vermeye devam ettiği, bütün bunların yanında Ankara Büyükşehir Belediyesi ve Ankara Üniversitesi Veteriner
Fakültesi arasında imzalanan protokol gereğince “153′ “Mavi Masa” hatlına gelen ihbarlar doğrultusunda Ankara İli’nde sokak hayvanlarının, yaralanma vakaları ve güçten düşmüş kendini besleyemeyecek kadar hasta olan hayvanlarına etkili bir şekilde hizmet verildiği, 2.1.4. Ayrıca özel olarak Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından talep edilen hususlara ilişkin olarak, eldeki verilere göre, 01.01.2019 İle 31.03.2019 tarihleri arasında Altınpark civarında ikamet edenler tarafından konuya ilişkin ”153″ “Mavi Masa” hattımıza 69 (altmış dokuz), başvuru olduğu, bunların yanında telefon aracılığıyla da ulaşan vatandaşlar olduğu, söz konusu başvurular İlçe Belediyeler ile koordinasyon kurularak değerlendirildiği, ” 153″
“Mavi Masa” hattına vatandaştan gelen ısırma ve saldırı vakaları bilgisi bulunmadığı, 2.1.5. Belediye olarak sokak hayvanları ile ilgili görüş ve öneri sundukları farklı platformlar bulunduğu, ilk olarak 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve Uygulama
Yönetmeliği çıkarılırken uygulayıcısı olan yerel yönetimlere görüş sorulmamış olmasına karşın; kanunun uygulaması sırasında karşılaştıkları sorunlar, Sağlık İşleri Dairesi Başkanı
… … … (Veteriner Hekim) ve Veteriner Hekim … … tarafından Ankara Büyükşehir
Belediyesinin görüşleri olarak çeşitli makamlara sunulduğu, çözüm önerileri olarak; “1) Sahipli ve sokak hayvanlarının mikroçip “kulak numarası ile kayıt altına
alınması:
a.) Sahipli hayvanlar İçin mutlaka kuduz aşısı, parazit İlaçları ve kısırlaştırma zorunlu hale getirilip bulunduğu belediyeye mikroçip numarası ile kayıt yaptırılmalı bu veriler belediyeler tarafından bakanlığın veri tabanına girilmelidir. Bu sayede sokağa terkler önlenmesi mümkün olabilir, sahipli hayvan popülasyonu kontrol altına alınıp gerçekçi sayı ve istatistiklere ulaşılabilir.
Hayvanını kısırlaştırmayıp üretmek isteyenler için yasaklı olmayan ırklar dışındakiler İçin belediyelerce İzin verilip doğacak yavrularında mikroçip ile kayıt ve kontrol altına alınmaları sağlanabilir.
b.)Sokak hayvanlarında mutlaka kulak numarası ve mikroçip zorunlu hale getirilmeli özellikle kısırlaştırma operasyonu sonrası mikroçip takılarak ameliyatın yapıldığı yer veya belediye bakanlığın veri tabanına İşlenmelidir. Bu şekilde sokak köpeği popülasyonu kontrol altına alınıp gerçekçi sayı ve istatistiklere ulaşılabilir. Kısırlaştırma operasyonu başarısı ve tekrar doğumların engellenmesi ve köpeğe en son kuduz aşısı uygulanma tarihide ancak bu şekilde kontrol altına alınabilir.
2) Yerel yönetimlerce kısırlaştırılan sokak hayvanlarının geri alındıkları yere
bırakılmaları yerine etrafı çevrili besleme alanları oluşturup bu alanlara (özellikle köpeklerin) bırakılmaları sağlanmalıdır. Bu alanlarda aynı zamanlarda sokağa terkleri engellemek İçin bakamayan vatandaşların mecburi yaşlılık, ölüm gibi durumlarında da yardımcı olunmalıdır. Her yerel yönetim bakabileceği hayvan sayılarını ve yerlerini belirlemeli, bu alanların yiyecek İhtiyacı yerel yönetimlerce bütçe imkanları ölçüsünde karşılanmalı aynı zamanda bu alanlarda
STK’lardan da bakım ve besleme konusunda yardım alınabilmelidir.
3) 12.05.2006 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan 26166 sayılı Hayvanların
Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliği, 25. maddesinde bulunan mobil kısırlaştırma üniteleri tanımının tamamen kaldırılması ve kısırlaştırma operasyonlarının uzman ekiplerce sabit bir operasyon merkezinde yapılarak aşılanması, kulak numarası ve mutlaka mikroçip uygulanması; operasyonun yapıldığı merkezin bu verileri Tanm ve Orman Bakanlığının veri tabanına
İşlenmesinin zorunlu hale getirilmesi sağlanmalıdır.
4) Kurulacak olan besleme alanlarına yerel yönetimler ve bakanlık tarafından
bütçe imkanları dahilinde mama veya gıda temini yapılmalı ve bu alanlarda kısırlaştırılmamış hayvan bulundurulmamalıdır. Her yıl bu alanlarda bulunan hayvanların kuduz aşısı düzenli olarak yerel yönetimlerce tekrarlanmalı 26166 sayılı Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliği, madde 7 ‘ye eklenmelidir.
5) Belediyelerce “sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların en hızlı ve güvenilir
şekilde, yerel yönetimlerce yakalanabilmesi ve kurulan geçici bakım evlerine getirilebilmeleri için; özel telefon numaralan bulunan ihbar hatları oluşturulmalıdır.(Ankara Büyükşehir Belediyesi ALO 153 Mavi Masa hattı gibi )
26166 sayılı Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliği, madde 7’ye
eklenmelidir.
6) Yakalama amacıyla çift kabinli, arkası kapalı tercihen yandan açılan kapısı
bulunan ve I (bir) adet Veteriner Hekim, 2 (iki) adet eğitimli hayvan bakıcısı ve 1 (bir) adet şötÖrden oluşan 4(dört) kişilik ekiplerce uygun yöntemler ve ilaçlar ile yakalama yapılmalıdır ve 26166 sayılı Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama
Yönetmeliği, madde 7’ye eklenmelidir.
7) Büyükşehir Belediyeleri sınırlan içinde kalan ilçe belediyelerinin kurdukları
ekiplerin, birbirlerinin sorumluluk alanlarına girmemek gibi sınırlamalar nedeniyle tam anlamıyla yakalama görevlerini yapamamaktadırlar. Bu sebeple
Büyükşehir Belediyeleri tarafından merkezi bir başvuru hattı ve birim kurmaları ve İlçe belediyelerinin kurulan bu merkeze her I ()0.000 (yüzbin) nüfus için yukarıda belirtilen 4 (dört) personel ve 1 (bir) araç ile katılımlarının sağlanmasını, her 100.000-199.999 nüfus için 2 ekip, her 200.000-299.999 için 3 ekip olacak şekilde veya merkezin uygun gördüğü alım veya ihalesinde kendi payına düsen ekip masraflarını karşılamalı ve 26166 sayılı Hayvanların
Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliği, madde 7’sine eklenmelidir.
8) Yakalamalarda kullanılacak zarar vermeyen uygun ilaçların temini için Tanm
ve Orman Bakanlığı tarafından uygun görülen ülke ve firmalardan ruhsat, gerekli belge ve izinleri alınarak temini gerçekleştirilecek ilaçlar ücreti karşılığında belediyelere talepleri doğrultusunda verilmeli ve 26166 sayılı Hayvanların
Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliği, madde 7′ sine eklenmelidir.
9) 26166 sayılı Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliğine
eklenecek bir maddede sahipli hayvanlara mutlaka mikroçip uygulanıp bulundukları belediyeye kayıtlarının zorunlu tutulması ve belediyelerinde bu kayıtlan bakanlık veri tabanına girmek zorunluluğunun getirilmesi. Bu sayede sokağa terkleri önlemenin en azından parasal ceza yolunun açılması ve
Türkiye’deki sahipli hayvan sayısının nitelikli takibinin sağlanmışı gerçekleştirilebilir.
10) Belediyeler tarafından mikroçip uygulanması ve besleme alanları
oluşturulmasından sonra yapılacak kontrollerde kısırlaştırılmış hayvanlardan agresif tavırlar sergilemeye devam edenler ile toplum güvenliği ve sağlığı açısından ısırma güdüsünü alışkanlık haline getirmiş olanların istatistik takiplerinin yapılarak, 26166 sayılı Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama
Yönetmeliği Madde 31-1 ‘de belirtilen hükümlerin uygulanması ve bu amaçla kullanılacak uygun ilaçların temini için Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından uygun görülen ülke ve firmalardan ruhsat, gerekli belge ve izinleri alınarak temini gerçekleştirilecek ilaçların ücreti karşılığında belediyelere talepleri doğrultusunda verilmesi.
11)YEREL YÖNETİMLERDE Çalışan Personellerin (kamu adına görev yapanların) görevlerini engelleyici hakarete, psikolojik ve fiziksel baskılara karşı koruma altına alınmaları ve bu tarz harekette bulunan kişi veya kişilere caydırıcı özellikte olmak kaydıyla cezai müeyyidelerin konulması ve alanda çalışma yapan görevlilere gerekli durumlarda kolluk kuwetlerinin (POLİS, JANDARMA) OLAYA
EN HIZLI ŞEKİLDE MÜDAHALE ETMESİNİ SAĞLAYACAK KOLAYLIGIN
GETİRİLMESİ GEREKMEKTEDİR.
12) Büyükşehir Belediyeleri kapsamında bulunmayan ilçelerde, alanında ihtisas
gerektiren sokak hayvanları popülasyon kontrol çalışmalarının yapılabilmesi için
Veteriner İşleri Müdürlüklerinin kurulması gerekmektedir. (halen zabıta, park bahçeler ve temizlik işleri bünyesinde hizmet veren veteriner işleri bulunmaktadır.)
13) Petshop ve üreticilerin kayıtsız ve mikroçipsiz hayvan satışlarına kesinlikle
engel getirilmeli hayvanın büyüdükçe ekonomik değerinin azalması nedeniyle sokağa terkler engellenmelidir.
14) Bölgeler arası veya ilçeler arası sokak köpeklerinin nakil edilmesi ya da
köyden kente göçler sırasında sahipli hayvanların sokağa terklerinin engellenebilmesi için mikroçip takiplerine ve kayıtlara önem verilmeli ve bu konuda cezai yaptırımlar getirilmelidir.” şeklinde detaylı değerlendirmeler yapıldığı, 2.1.6. Türkiye çapındaki tüm belediyelerin katılımıyla gerçekleştirilen IV. Türk
Veteriner Hekimliği Kurultayında oluşturulan Çevre, Sokak Hayvanları ve Yaban
Hayatı Komisyonu olarak görüş ve öneriler sundukları, söz konusu Komisyon tarafından ülke örnekleri de dikkate alınarak detaylı değerlendirmeler yapıldıktan sonra sonuç kısmında öneri olarak; “ Her ülkenin sahipsiz sokak hayvanları konusundaki hassasiyetleri gerek birey bazında gerekse de kurumlar bazında ciddi farklılıklar göstermekte, bu da sahipsiz sokak hayvanlarının refahlarının bulundukları ülkelere ve hatta şehirlere göre farklılıklar göstermesine sebep olmaktadır.
Özellikle Doğu Anadolu, İç Anadolu ve Güney Doğu Anadolu illerinde fiziki ve teknik imkanları yeterli Hayvan Rehabilitasyon Merkezleri kurulmalı ve denetimleri yapılmalıdır.
Bu merkezlerde çalışacak personeller alanında eğitim almış kişilerden oluşmalıdır.
Hayvan haklan ile ilgili yaşalar antroposentrik bir yaklaşımdan ekosentrik bir anlayışa evrilmelidir.
Taraf olduğumuz uluslararası anlaşmalar ve yerel kanunların getirdiği yükümlülüklerin uygulanması sağlanmalıdır.
Gerek etik boyutu gerekse yasal boyutlan gereği sokak hayvanlarının da sahipli hayvanlar gibi bakılıp, beslenmeleri sağlanmalıdır.
Ekonomik odaklı olan geleneksel İnşan-hayvan İlişkileri, sevgi ve paylaşım odaklı
İlişkiye everilmelidir.
Eğitim müfredatlarında Avrupa ülkelerinde olduğu gibi, hayvan haklan ile ilgili dersler yer almalıdır.
Türkiye’de mevcut sahipsiz hayvan popülasyonu tam ve kesin olarak bilinmemektedir.
Sahipsiz hayvanların bakımı, denetimi ve kayıt altına alınmaları ile ilgili olarak yapılan çalışmalar hakkında kamuoyu doğru olarak bilgilendirilmemiştir.
Sahipsiz hayvan popülasyonunun artmasına neden olan denetimsiz evcil hayvan ticareti üzerinde yasal düzenlemeler eksiktir
Sahipsiz hayvan popülasyonunun kontrolü ile ilgili çalışmalarda ve müdahalelerde bulunan veteriner hekimlere yönelik tehditlerle ilgili düzenlemeler eksiktir.
Bu alanda resmi kurumlarca görevlendirilen veteriner hekimlerin Sayısı yetersiz olup, çalışma koşulları da elverişli değildir.
Mevcut sahipsiz hayvan popülasyonunun kontrolü amacıyla oluşturulan barınaklar yetersizdir.
Sahipsiz hayvanlar hakkında yapılan çalışmalarda koordinasyon, yetki ve sorumluluk konularında belirsizlikler mevcuttur.
Hayvan sahipleri sıkı bir şekilde takip edilmelidir.
Hayvan çiftlikleri, üretim, satış ve sahiplendirmeler takip edilmelidir.
Sahipli hayvanların kayıt altına alınıp, tavizsiz yönetilmesi İle sahipsiz hayvan varlığının kaynağının önlenmesi gerekmektedir.
İlçe belediyeleri tarafından ormanlara atılan hayvanların refahının nasıl sağlandığının belirlenmesi gerekmektedir.
5199 Sayılı Kanun ve Uygulamaları yönetmeliği eksiklikleri en kısa zamanda
tamamlanmalıdır.
Sahipli hayvanların hepsi kayıt altına alınmalı, sokağa terk edildiğinde çipi okutularak terk edenler tespit edilip cezalandırılmalı ve yeniden hayvan sahiplenmeleri yasaklanmalıdır.
5199 sayılı yasa gereği sahipsiz hayvan yönetimi süreci ‘topla, kısırlaştır, aşla,
işaret bırak’ şeklinde olmalı; fakat Türkiye genelinde bir işaretleme bulunmamaktadır. Küpeli ve Dövmeli hayvan, kısır ve kuduz aşılı olması gerekirken bazı belediyeler küpeli hayvana sâdece aşı yapmaktadır. Küpeler düşebilir, bu nedenle dövme (tattoo) daha doğru olacaktır.
Geçici sahipsiz hayvan bakımevi kurulmalıdır.
Hayvan sahiplendirmeler İçin ciddi şartlar getirilmeli ve sahiplendirme süreçleri kayıt altına alınmalıdır.
Sokakta yaşayamayacak olan saldırgan karakterli hayvanlara çözüm bulunmalıdır.
Sahiplenilen hayvanlara bir sınırlama getirilmeli ya da mevzuat açık hale getirilmelidir.
Bu alandaki rehabilitasyon hizmetleri ülke bazında gerçekleştirilmelidir.
Pet shoplarda satılan hayvanların çiplenmesi ve bırakılmaları halinde ceza uygulanması gerekmektedir.
Sahipsiz kedi ve köpekler tüm ile ve ilçelerde, mahallelerde eşit miktarda dağıtılmalı, bir bölgeye köpek yığılmamalıdır.
Orman ve Su İşleri, Tarım ve Hayvancılık Bakanlıkları sahipsiz hayvanlar konusunda yetkili ve etkili personel bulundurmalıdır.
Sahipsiz Hayvanları Bilgi İşlem Sistemi tek elden oluşturulmalıdır ve takibi yapılmalıdır.
Sahipsiz hayvan popülasyonu kısırlaştırma ve mikroçip ile kayıt altına alınarak kontrol altına alınmalıdır.
Ormanlık alanda besleme yapılarak sahipsiz hayvanlar yabanileşmekte ve hastalık artmaktadır.
Yerel yönetimlerde veteriner hekimlik mesleğinin etkili ve yetkili kılınarak kendi çalışma alanında bağımsız olmaları sağlanmalıdır.
Mikroçip uygulaması tüm hayvanlarda zorunlu hale getirilmeli ve kayıtların özenle tutulması sağlanmalıdır.
Rehabilitasyon merkezlerinin artırılması gerekmektedir.
Eğitimin okuldan topluma yayılması gerekmektedir.
Beslenme odakları ile ilgili sınırlama olmalıdır.
Sahipsiz hayvanların toplanması kolay olmamaktadır. İlçe belediyelerinde yeterince barınak bulunmamaktadır.
Hayvanlar kısırlaştırıldıktan sonra ormanlara atılmaktadır.
Hayvanların sokağa bırakılması önemli, tüm hayvanlara mikroçip takılmalıdır.
İnternet ortamında satış önlenmelidir.
5199 Sayılı Kanun’da sözü geçen geçici bakım merkezlerinin ilçelerde kurulması
gerekmektedir.
Konunun, kamudan çok sivil toplum örgütlenmesine ağırlık verilerek “Satın Alma!
Sahiplen” gibi kampanyalarla sahipsizlik ve sorumsuzlukla beslenmenin önüne geçilmelidir.
Sahipsiz hayvan yoktur, her kurum görev sınırlan içinde hepsinin doğal görevsel sahibidir.
Hayvan sahiplenme konuşunda ciddi değişiklikler yapılmalıdır.
Hayvan sahipleri eğitime tabii tutulmalıdır.
Sahipli hayvanların tümü mikroçip ile kayıt altına alınmalıdır.
Doğal yaşam alanı oluşturulmalıdır.
Sahipsiz hayvanların rehabilitasyonu için halk daha çok bilgilendirilmelidir.
Trafik kazasına maruz kalan hayvanlara her belediye müdahale etmelidir.
Yüz binlerce yabancı turistin gezdiği mekânlarda sahipsiz hayvanlar gruplar halinde dolaşabilmekte, mahalle aralarında insanlar, çocuklar saldırıya uğramaktadır. Bunun sebebi İlçe dışı mekânlardan sahipsiz hayvanı geçişi olmasıdır.
Modem ülkelerde artık bizim gibi sahipsiz hayvan problemleri yaşanmamaktadır.
Bakımevleri denetlenmelidir.
Bakanlıklar düzenlenmelidir.
Hayvan gönüllüsü ‘işbirliği’ adı altında hekimin ve personelin işine müdahale etmesinin önüne geçilmelidir.
Kısırlaştırma ve aşılama çalışmaları sadece belediye tarafından mevcut alanda değil, köylerde de Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ve İl Özel İdaresi tarafından yapılmalıdır.
Kötü muameleyi önlemede ayrı ekipler oluşturulmalıdır.
Pet shoplar denetlenmeli ve hayvan ticaretinin önüne geçilmelidir.
Sokağa bırakılan daha önce sahiplendirilmiş hayvanları bırakanlara yaptırım uygulanmalıdır.
5199 Sayılı Kanun’da belirtildiği gibi büyükşehirler tarafından toplanma merkezi
oluşturulmalıdır.
Hayvan sahiplerine eğitim verilmelidir.
Hayvanlara düzenli aralıklarla daha çok tetkik yapılmalıdır.
5199 Sayılı Kanun AB uyum sürecinden çıktı ancak farklı yasa ve uygulamalar
var, hayvan bakımevi, hayvan cezaevi gibi uygulamalar incelenmelidir.
Hayvan Barınaklarındaki; Teknik yapı eksikliği, Nitelikli personel yetersizliği, Yanlış projelendirme, Veteriner hekimleri istihdam yetersizliği, Yetersiz tıbbi donanım, Kapasitenin üstünde barındırma ve Teknolojik uygulamalardaki yetersizlikler giderilmelidir.
Sahipsiz hayvanların (sokak hayvanlarının) yaşamlarını kendi yaşam alanlarında sürdürmeleri İçin gerekli çalışmaların yapılması gerekir” şeklinde değerlendirmeler yapıldığı, 2.1.7. 24.012019 tarihinde Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından gerçekleştirilen
“Sokak Hayvanları Çözüm Çalıştayı” na katılım sağladıkların ve sorunun çözümüne yönelik olarak; “ 1- Sahipli ve sokak hayvanlarının mikroçip /kulak numarası ile kayıt altına
alınması:
a) Sahipli hayvanlar için mutlaka kuduz aşısı, parazit ilaçları ve kısırlaştırma zorunlu hale getirilip bulunduğu belediyeye mikroçip numarası ile kayıt yaptırılmalıdır. Belediyeler mutlaka bu verileri bakanlığın veri tabanına girmelidir. Bu sayede sokağa terkler önlenebilir. Sahipli hayvan popülasyonu kontrol altına alınıp gerçekçi sayı ve istatistiklere ulaşılabilir. Hawanını kısırlaştırmayıp üretmek isteyenler için yasaklı olmayan ırklar dışındakiler için belediyelerce izin verilip doğacak yavrularında mikroçip ile kayıt ve kontrol altına alınmaları sağlanabilir.
b) Sokak hayvanlarında mutlaka kulak numarası ve mikroçip zorunlu hale getirilmeli özellikle kısırlaştırma operasyonu sonrası mikroçip takılarak ameliyatın yapıldığı yer ve belediye bakanlığın veri tabanına işlenmelidir. Bu şekilde sokak köpeği popülasyonu kontrol altına alınıp gerçekçi sayı ve istatistiklere ulaşılabilir. Kısırlaştırma operasyonu başarısı ve tekrar doğumların engellenmesi ve köpeğe en son kuduz Aşısı uygulanma tarihide ancak bu şekilde kontrol altına alınabilir.
2- Besleme Alanlarının Oluşturulması
Yerel yönetimlerce kısırlaştırılan sokak hayvanlarının geri alındıklara yere bırakılmaları yerine etrafı çevrili besleme alanları oluşturup bu alanlara (özellikle köpeklerin) bırakılmaları sağlanmalıdır. Her yerel yönetim bakabileceği hayvan sayılarını ve yerlerini belirlemelidir. Bu alanlarda aynı zamanlarda vatandaşların mecburi yaşlılık, ölüm gibi durumlarında da yardımcı olunarak sokağa terkleri engellemek için bakım alanları olmalıdır. Bu alanların yiyecek ihtiyacı yerel yönetimlerce bütçe imkanları ölçüsünde karşılanmalı aynı zamanda bu alanlarda STK’ lar dan da bakım ve besleme konusunda yardım alınabilmelidir.
3- Üreticilerin Kontrol Altına Alınması
Petshop ve üreticilerin kayıtsız ve mikroçipsiz hayvan satışlarına kesin engel getirilmeli hayvanın büyüdükçe ekonomik değerinin azalması nedeniyle sokağa terkler engellenmelidir.
4- Ülke Genelinde Kısırlaştırma Seferberliği Yapılmalı
Ülke genelinde aynı zaman içerisinde yapılan kısırlaştırma programı şehirlerde ortak harekete geçmeyi sağlayacağı için programın başarısına çok büyük katkı olacaktır. Bakanlığın bütçesinden yerel yönetimlere destek sağlanmalıdır.
5- İlaçlar kısmında BAKANLIK desteği
Yerel yönetimlerin yakalamada kullandıkları ilaçların konsantre yoğunlukları yeterli olmadığı için yakalama kısmında sıkıntı yaşanmakta istenilen ilaçlarınsa ülkemize giriş kısmında ruhsat sorunu ve maliyet sıkıntısı bulunmakta bakanlığın yapacağı aracılıkla yerel yönetimlerin talepleri miktarda ve maliyeti de yerel yönetimlerce karşılanmak kaydıyla çözüm yolu oluşturulmalı (sedazoo, listenon, toz rompun (bayer firması Türkiye’ye ithalat ruhsatı olmasına rağmen talep düzensizliği sebebiyle 1 kutuda 5 adet sulandırmaya hazır filakon 1 kutu :1 lot bir partide 100 bin lot verildiği için getirmiyor vb.)
6- İlgili Kurumda Sokak Hayvanlarıyla Mücadele Birimi Kurulmalı a) Büyükşehir Belediyeleri sınırları içinde kalan ilçe belediyelerinin kurdukları ekiplerinin, birbirlerinin sorumluluk sınırlarına girmemek gibi sınırlamalar nedeniyle tam anlamıyla yakalama görevlerini yapamamaları nedeniyle; Büyükşehir belediyeleri tarafından merkezi bir başvuru hattı ve birim kurmalarım ve ilçe belediyelerinin her 100.00üe kadar nüfus için kurulan bu merkeze yukarıda belirtilen 4 (dört) personel ve 1 araç ile her 100.000 içinde birer ekip daha katılmalarının sağlanmasını, (26166 sayılı yönetmelikteki madde 7 nin içine konulmalı)
b) Belediyelerce “sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların en hızlı ve güvenilir şekilde, yerel yönetimlerce yakalanabilmesi ve kurulan geçici bakım evlerine getirilebilmeleri için; özel telefon numaraları bulunan ihbar hatları oluşturulmalıdır. (26166 sayılı yönetmelikteki madde 7 nin içine konulmalı)
c) Yakalama amacıyla çift kabinli, arkası kapalı tercihen yandan açılan kapısı bulunan ve I(bir) adet Veteriner Hekim, 2 (iki) adet eğitimli işçi ve 1 (bir) adet şöför den oluşan 4( dört )kişilik ekiplerce uygun yöntemler ve ilaçlar ile yakalama yapılmalıdır. . (26166 sayılı yönetmelikteki madde 7 nin içine konulmalı)
d) Büyükşehir Belediyeleri kapsamında bulunmayan ilçelerde, alanında ihtisas gerektiren sokak hayvanları popülasyon kontrol çalışmalarının yapılabilmesi için
Veteriner işleri Müdürlüklerinin kurulması ( halen zabıta, park bahçeler ve temizlik olarak hizmet veren ) gerekmektedir.
7- Kanunda ve Yönetmelikte Değişiklikler ve Çaldırıcı Cezai Müeyyidelerin
Olması a) Bölgeler arası veya ilçeler arası sokak köpeklerinin nakil edilmesi yada köyden kente göçler sırasında sahipli hayvanların sokağa terklerinin engellenebilmesi için mikroçip takiplerine ve kayıtlara önem verilmeli ve bu konuda cezai yaptırımlar getirilmelidir.
b) Sokak köpekleri ile mücadelede yeterli personel ve Veteriner Hekim istihdam edilmesi ve bu personelin görevlerini yerine getirmesi sırasında saldırılara karşı
5237 sayılı TCK 177 maddesi gereğince korunmalarının sağlanması,
c) 5199 sayılı hayvan hakları kanunu ile 26166 sayılı uygulama yönetmeliğinde yukarıda sayılan işlemlerin yapılabilmesi için ek li gerekli değişiklik ve düzenlemeler yapılmalıdır.” şeklinde önemli değerlendirmelerin yapıldığı, 2.1.8. Son olarak, Ankara İli’nde 80-100 bin arasında sokak hayvanı olduğunun tahmin edildiği ve Ankara Büyükşehir Belediyesi olarak sokak hayvanlarına yönelik harcama tutarları tablo halinde sunulduğu, buna göre;
Belediye olarak yapılan çalışmaların detaylarının ortaya konulduğu,
2.2. Altındağ Belediyesinin 04/04/2019 tarihli ve … sayılı yazısı ve eklerinde; 2.2.1. Belirtilen bölge ve çevresinden çok sık olmamakla birlikte başıboş sokak hayvanları ile ilgili şikâyetler geldiği, Altınpark içi bölgesi Ankara Büyükşehir Belediyesi hizmet sınırı olmasından dolayı bu bölgede ancak yardım istenildiği takdirde Müdürlüğümüz ekiplerince
Büyükşehir Belediyesi ile ortak çalışma yürütüldüğü, bölge çevresinde bulunan Altınpark
Caddesi … Sokak çevresinden 11/03/2018 tarihinde saldırı olayı olduğu ve şikayetçi tarafından eşkali belirlenen başıboş hayvan ekiplerimizce yakalanarak gerekli müşahade süresi (10 gün) tamamlandıktan sonra rehabilitasyon işlemi yapıldığı, Tarım ve Orman Bakanlığı’nca düzenlenen valilik nezdinde tüm ilçe ve büyükşehir belediyeleri yetkililerinin de katıldığı İl Hayvanları Koruma Kurulu’nda sokak hayvanlarına yönelik alınması gereken tedbirler ve yapılacak çalışmalar hakkında toplantılar düzenlendiği, çıkan kararlar doğrultusunda Belediyelerin çalışmasını sürdürdüğü, 2.2.2. 12/05/2006 ve 26166 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Hayvanların Korunmasına
Dair Uygulama Yönetmeliğinin Dördüncü Kısım Birinci Bölüm Madde 21 (d) bendinde
“Geçici bakımevlerinde on gün süre ile gerekli duyurular yapıldığı halde sahiplendirilemeyen hayvanlar kontrolleri, aşıları ve tıbbî müdahaleler ile kısırlaştırılmaları yapıldıktan ve operasyon yaraları kapandıktan en az yedi gün sonra kayıt altına alınıp, müdahale görmüş olduklarını gösteren işaretleri üzerlerinde olacak şekilde veteriner hekimin onayıyla alındıkları ortama geri bırakılır. Bu ortamlarda belediyeler, gönüllü kuruluşlarla işbirliği içerisinde besleme odakları kurar ve hayvanların beslenmesine yardımcı olur. Hayvanlar, hiçbir suretle ilgili belediye sınırları dışındaki bir ortama, ormanlık alana veya diğer yaban hayatı yaşam alanlarına bırakılmaz” denildiği,
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve buna bağlı yayımlanan yürütme yönetmeliğinde
özellikler “geçici bakımevleri” tabiri kullanılmış olup, sağlıklı sokak hayvanlarının barınağa alınması bulunmadığı, Belediye olarak 2019 tarihinde yapımı tamamlanan yeni geçici bakımevinin kısa süre içerisinde faaliyete gireceği, bölge halkı ve sokak hayvanlarına daha iyi hizmet verileceği,
2.3. Tarım ve Orman Bakanlığının (Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü) tarihli ve … sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 2.3.1. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nun 6 ncı Maddesinin dördüncü fıkrasına göre sahipsiz hayvanların toplatılması, rehabilitasyonu (kısırlaştırma, aşılama, işaretleme, alındığı ortama bırakma, sahiplendirme) ve hayvan bakımevlerinin kurulması ile ilgili çalışmalar yerel yönetimler tarafından yapıldığı, Bakanlıklarınca 5199 sayılı Kanun kapsamında denetim ve koordinasyon çalışmaları yürütülmekte olup, 5199 sayılı Kanunun
17 nci Maddesinde belirtilen Bakanlık denetleme yetkisi “yetki devri” ile mahallin en
büyük mülki amirine devredildiği, bu kapsamda, sokak hayvanlarına ilişkin şikâyetler yerel yönetimlerle koordinasyonun sağlanması maksadıyla Bakanlık İl Şube Müdürlüklerine gönderildiği, 5199 sayılı Kanunun 6 ncı Maddesi gereği hayvan bakımevi kurmakla yükümlü yerel yönetimlere, Bakanlık olarak yayımlanan 2013/8 ve 2013/16 sayılı “Geçici
Hayvan Bakımevi Yapımı İle İlgili Ödenek Tahsisi Hakkında” Genelgeler kapsamında hayvan bakımevi yapımı ile ilgili mali destek sağlandığı, bu bağlamda, Bakanlık olarak hayvan bakımevi yapımı maksadıyla 60 yerel yönetime 31.513.315 TL ödenek aktarıldığı, bununla birlikte; 217/3 sayılı “Sokak Hayvanlarının Kısırlaştırılması İle İlgili Ödenek
Tahsisi Genelgesi” kapsamında sahipsiz hayvanların kısırlaştırılması maksadıyla yerel yönetimlere hayvan başına 65 TL (2019 yılı için) mali destek sağlandığı, Bakanlık olarak söz konusu Genelge kapsamında yerel yönetimlere; 2017 yılında 50.179 sahipsiz hayvan için 2.581.770 TL, 2018 yılında 36.330 sahipsiz hayvan için 2.361.450 TL olmak üzere toplam 86.509 hayvanın kısırlaştırılması maksadıyla 4.943.220 TL mali destek sağlandığı, Bakanlık olarak, rehabilite edilen hayvanların işaretlenmesi maksadıyla 2014–2018 yılları arasında 3.746.114 TL’lik mikroçip, kulak küpesi ve mikroçip okuyucu temin edilerek yerel yönetimlere dağıtımı yapıldığı, ayrıca, 2017 ve 2018 yıllarında sahipsiz hayvanların barınması maksadıyla 1.349.375 TL tutarında kedi evi ve köpek kulübesi yaptırılarak dağıtımı sağlandığı, 2018 yılında sahipsiz hayvanların beslenmesi maksadıyla 150.000 TL tutarında sabit su ve mama kabı temin edilerek dağıtımı yapıldığı, 2.3.2. Yerel yönetimlerce rehabilite edilerek alındıkları ortama bırakılan ve sokakta başıboş gezerek gruplar oluşturan sahipsiz hayvanlar gerek zoonoz hastalıklar gerekse hijyen bakımından insan ve çevre sağlığı ile güvenliğini tehdit ettiği, yerel yönetimler tarafından sahipsiz hayvanlar ile ilgili olarak etkin ve eş zamanlı bir şekilde kısırlaştırma çalışmalarının yapılmaması sebebiyle populasyonları hızla arttığı, ayrıca, söz konusu hayvanlar yerel yönetimler tarafından rehabilite edilmelerine rağmen tekrar alındıkları ortama bırakıldıklarında; başıboş sokakta oldukları süre içinde trafik kazası, açlık, susuzluk, hastalık, darp, tecavüz vb. olaylara maruz kalıp yaralandıkları veya öldükleri, bununla birlikte, Bakanlığa iletilen, sahipsiz hayvanların sebep olduğu saldırı vakaları ile ilgili şikayetlerde de artış görüldüğü, bu kapsamda, 2014 yılında 5199 sayılı Kanun değişikliği çalışmaları kapsamında Türkiye Büyük Millet Meclisi Çevre Komisyonu’nda 25/6/2014 tarihinde kabul edilen ancak, 24 üncü Yasama Dönemi’nin sona ermesiyle yasalaşma süreci tamamlanamayan Taslakta; yerel yönetimlerce rehabilite edilerek sahiplendirilemeyen hayvanların; okul, hastane, ibadethane, çocuk oyun alanı gibi toplumun yoğun olarak kullandığı yerler hariç alındıkları ortama bırakılmasına dair hüküm yer alındığı, bu bağlamda, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunun 6 ncı maddesinde, yerel yönetimlerce rehabilite edilen ve saldırgan karakterli olmayan sahipsiz hayvanların toplumun yoğun olarak kullandığı yerler hariç kontrollü bir şekilde alındığı ortama bırakılması yönünde değişiklik yapılması hususunda uygun mütalaa edildiği, 2.3.3. 5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nda değişiklik yapılmasına dair çalışmaların yürütülmesi maksadıyla, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin 20/2/2019 tarih ve 1210 sayılı kararı ile hayvanların haklarının korunması ile hayvanlara eziyet ve kötü muamelelerin önlenmesi için alınması gereken tedbirlerin belirlenmesine dair “Meclis Araştırma
Komisyonu” kurulması hususunun 22/02/2019 tarihli ve 30694 sayılı Resmi Gazete’de yayımlandığı,
2.4. Ankara Valiliği’nden (İl Hayvanları Koruma Kurulu) talep edilen bilgi ve belge yazısına yönelik Tarım ve Orman Bakanlığı XI. Bölge Müdürlüğü tarafından gönderilen 07/05/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazıda özetle; 2.4.1. Kurum olarak sahipli ve sahipsiz hayvanlara yönelik çalışmaların, 5199 sayılı
Hayvanları Koruma Kanunu ve 12.05.2006 tarih ve 26166 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliği kapsamında Madde-5
İl Müdürlüğünün görev ve sorumlulukları gereği gelen şikayet dilekçeleri üzerine ekipleri tarafından alanlarda çalışmalar yürüttükleri, Konu ile ilgili olarak Altınpark Spor Salonu etrafı ve park civarında gelen şikayetler Ankara Büyükşehir Belediyesi ve Altındağ
Belediyesi’ne bildirildiği, Son olarak Ömer Faruk Akaslan’ın şikayeti üzerine Altındağ
Belediyesi Veteriner İşleri Müdürlüğü ve Kurumları tarafından 05.04.2019 tarihinde saat:
15:00 da yapılan denetimde park içinde 8-9 adet kulağı küpeli hayvanlar olduğu gözlemlendiği ve tutanak altına alındığı, konuyla ilgili olarak Sağlık İşleri Müdürlüğü’ne bildirildiği, alan ile ilgili olarak 15.05.2019 tarihinde yapılacak olan İl Hayvanları Koruma
Kurul toplantısı gündemine alındığı, Ankara Büyükşehir Belediyesi ve Altındağ Belediyesi
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama
Yönetmeliğinin Madde 7 Belediyelerin alacağı tedbirler çerçevesinde çalışmalarının devam edeceği, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Anayasa’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.” 4. Anayasa’nın “Mülkiyet hakkı” kenar başlıklı 35 nci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.” 5. 24/06/2004 tarihli ve 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunun “İlkeler” başlıklı 4 üncü maddesinin c fıkrasında “Hayvanların korunması, gözetilmesi, bakımı ve kötü muamelelerden uzak tutulması için gerekli önlemler alınmalıdır”, d fıkrasında “Hiçbir maddi kazanç ve menfaat amacı gütmeksizin, sadece insani ve vicdani sorumluluklarla, sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanlara bakan veya bakmak isteyen ve bu Kanunda öngörülen koşulları taşıyan gerçek ve tüzel kişilerin teşviki ve bu kapsamda eşgüdüm sağlanması esastır.”, g fıkrasında “Hayvanların korunması ve rahat yaşamalarının sağlanmasında; insanlarla diğer hayvanların hijyen, sağlık ve güvenlikleri de dikkate alınmalıdır”, j fıkrasında “Yerel yönetimlerin, gönüllü kuruluşlarla işbirliği içerisinde, sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanların korunması için hayvan bakımevleri ve hastaneler kurarak onların bakımlarını ve tedavilerini sağlamaları ve eğitim çalışmaları yapmaları esastır”, k fıkrasında “Kontrolsüz üremeyi önlemek amacıyla, toplu yaşanan yerlerde beslenen ve barındırılan kedi ve köpeklerin sahiplerince kısırlaştırılması esastır. Bununla birlikte, söz konusu hayvanlarını yavrulatmak isteyenler, doğacak yavruları belediyece kayıt altına aldırarak bakmakla ve/veya dağıtımını yapmakla yükümlüdür” 5.1. “Sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanların korunması” başlıklı 6 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında “Sahipsiz hayvanların korunması, bakılması ve gözetimi için yürürlükteki mevzuat hükümleri çerçevesinde, yerel yönetimler yetki ve sorumluluklarına ilişkin düzenlemeler ile çevreye olabilecek olumsuz etkilerini gidermeye yönelik tedbirler, Tarım ve
Köyişleri Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı ile eşgüdüm sağlanarak, diğer ilgili kuruluşların da görüşü alınmak suretiyle Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir”; dördüncü fıkrasında “Sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların en hızlı şekilde yerel yönetimlerce kurulan veya izin verilen hayvan bakımevlerine götürülmesi zorunludur. Bu hayvanların öncelikle söz konusu merkezlerde oluşturulacak müşahede yerlerinde tutulması sağlanır.
Müşahede yerlerinde kısırlaştırılan, aşılanan ve rehabilite edilen hayvanların kaydedildikten sonra öncelikle alındıkları ortama bırakılmaları esastır”; beşinci fıkrasında “Sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların toplatılması ve hayvan bakımevlerinin çalışma usul ve esasları, ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri alınarak Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
Hayvan bakımevleri ve hastanelerin kurulması amacıyla Hazineye ait araziler öncelikle tahsis edilir. Amacı dışında kullanıldığı tespit edilen arazilerin tahsisi iptal edilir.”; altıncı fıkrasında “Hiçbir kazanç ve menfaat sağlamamak kaydıyla sadece insani ve vicdani amaçlarla sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanlara bakan veya bakmak isteyen ve bu Kanunda öngörülen şartları taşıyan gerçek ve tüzel kişilere; belediyeler, orman idareleri, Maliye
Bakanlığı, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından, mülkiyeti idarelerde kalmak koşuluyla arazi ve buna ait binalar ve demirbaşlar tahsis edilebilir. Tahsis edilen arazilerin üzerinde amaca uygun tesisler ilgili Bakanlığın/İdarenin izni ile yapılır.” 5.2. “Cerrahi müdahaleler” başlıklı 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında “Kontrolsüz üremenin önlenmesi için, hayvanlara acı vermeden kısırlaştırma müdahaleleri yapılır.” 5.3. “Yasak müdahaleler” başlıklı 8 inci maddesinin birinci fıkrasında “Bir hayvan neslini yok edecek her türlü müdahale yasaktır.” 5.4. “İl hayvanları koruma kurulunun görevleri” başlıklı 16 ncı maddesinde
“ a) Hayvanların korunması ve kullanılmasında onların yasal temsilciliği niteliği ile bu
Kanunda belirtilen görevleri yerine getirmek, b) İl sınırları içinde hayvanların korunmasına ilişkin sorunları belirleyip, koruma sorunlarının çözüm tekliflerini içeren yıllık, beş yıllık ve on yıllık plan ve projeler yapmak, yıllık hedef raporları hazırlayıp Bakanlığın uygun görüşüne sunmak, Bakanlığın olumlu görüşünü alarak hayvanların korunması amacıyla her türlü önlemi almak, c) Hazırlanan uygulama programlarının uygulanmasını sağlamak ve sonuçtan Bakanlığa bilgi vermek, d) Hayvanların korunması ile ilgili olarak çeşitli kişi, kurum ve kuruluşların il düzeyindeki faaliyetlerini izlemek, yönlendirmek ve bu konuda gerekli eşgüdümü sağlamak, e) İlde kurulacak olan hayvan bakımevleri ve hayvan hastanelerini desteklemek, geliştirmek ve gerekli önlemleri almak, f) Yerel hayvan koruma gönüllülerinin müracaatlarını değerlendirmek, g) Hayvan sevgisi, korunması ve yaşatılması ile ilgili eğitici faaliyetler düzenlemek, j) Bu Kanuna göre çıkarılacak mevzuatla verilecek görevleri yapmak, ile görevli ve yükümlüdür.” 5.5. “Denetim” başlıklı 17 nci maddesinin üçüncü fıkrasında “Yerel yönetimler, ev ve süs hayvanları ile sahipsiz hayvanların kayıt altına alınması ile ilgili işlemleri yapmakla yükümlüdürler.” 5.6. “Yerel hayvan koruma görevlilerinin sorumlulukları” başlıklı 18 inci maddesinin ikinci fıkrasında “Yerel hayvan koruma görevlileri; bölge ve mahallerindeki, öncelikle köpekler ve kediler olmak üzere, sahipsiz hayvanların bakımları, aşılarının yapılması, aşılı hayvanların markalanması ve kayıtlarının tutulmasının sağlanması, kısırlaştırılması, saldırgan olanların eğitilmesi ve sahiplendirilmelerinin yapılması için yerel yönetimler tarafından kurulan hayvan bakımevlerine gönderilmesi gibi yapılan tüm faaliyetleri yerel yönetimler ile eşgüdümlü olarak yaparlar.” 6. 12/05/2006 tarihli ve 26166 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Hayvanların
Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliğin “Belediyelerin alacağı tedbirler” başlıklı 7 nci maddesinin birinci fıkrasının a bendinde “Sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların toplatılması, kısırlaştırılması, aşılanması, gerekli tıbbi bakımlarının yapılması ve işaretlenmesi, alındığı ortama geri bırakılması, sahiplendirilenlerinin kayıt altına alınmasıyla,” b bendinde “Geçici bakımevine gelen hayvanları öncelikle Ek-2 deki Sahipsiz
Hayvan Kayıt Defterine kaydederek müşahede altına almakla, gerekli tedavilerin yapılmasını, kısırlaştırıp aşılanmasını ve işaretlenmesini müteakip alındığı ortama bırakmakla, geçici bakımevlerine gelen hayvanların sahiplenilmesi için yerel hayvan koruma görevlileri ve gönüllü kuruluşlar ile işbirliği yapmakla,” c bendinde “Geçici bakımevinde bulunan tüm hayvanların sahiplendirilmesi için belediye ilan panoları ile belediyenin internet ortamı ve diğer tüm yayın organlarında duyuru yapılmasıyla,”; ç bendinde “Bölge ve mahallerindeki, özellikle köpekler ve kediler olmak üzere, sahipsiz hayvanların bakımları, aşılarının yapılması, işaretlenmesi ve kayıtlarının tutulmasının sağlanması, kısırlaştırılması, alındığı ortama geri bırakılması ve sahiplendirilmelerinin yapılması için hayvan geçici bakımevlerine gönderilmesi gibi yapılan tüm faaliyetlerde yerel hayvan koruma görevlileri ve gönüllü kuruluşlar ile belediye veteriner hekimlerinin koordinasyonunun sağlanmasıyla,”; d bendinde “Sahipsiz hayvanların beslenmesi amacıyla, bölgesinde bulunan lokanta, işyeri ve fabrikaların sahiplerinin uygun görmesi halinde işletmelerinde ve mutfaklarında oluşan hayvan beslemeye elverişli besin maddelerinin toplanmasıyla,”; “Geçici bakımevlerinde kaldıkları süre içerisinde; kanuni istisnalar ile bulaşıcı, tedavi edilemez veya tedavi sonrası iyileşme ihtimali olmayan bir hastalığa sahip olduğuna, alındığı ortama bırakıldığında insan ve çevre sağlığını önlenemez derecede tehdit edeceğine geçici bakımevi veteriner hekimince karar verilerek rapor tutulan hayvanların en az acı veren ve en hızlı şekilde ölümünü sağlayan yöntemlerle öldürülmesiyle,” g bendinde “Geçici bakımevlerinde oluşan atık ve artıkların çevre ve toplum sağlığına zarar vermesinin önlenmesiyle,” ı bendinde “Ev ve süs hayvanları ve kontrollü hayvanların, Ek-1 deki Sahipli Hayvan Kayıt Defterine kayıtlarının yapılmasıyla,”; j bendinde
“Ev ve süs hayvanını bulunduran hayvan sahiplerinin, ölümü ya da hayvanına bakamayacak şekilde hastalanması durumunda; hayvan sahiplerinin yakınları tarafından gerekçelerinin belediyeye bildirilmesi halinde, belediye görevlilerince hayvanları geçici bakımevlerine göndermek ya da sahiplendirmekle”,… ilgili hususlarda gerekli tedbirleri alır.” 6.1. “Hayvan sahiplerinin görev ve sorumlukları başlıklı” 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının a bendinde “Kedi ve köpek gibi hayvanlara yapılan bütün işlemlerin, mevcut ya da geriye doğru izlenebilmeleri ve denetim altında tutulmalarının sağlanması amacıyla; hayvanını veteriner hekimler tarafından, mikroçip uygulaması ile kimliklendirip kayıt altına almakla,” b bendinde “Mikroçip uygulaması yapılamadığı durumlarda; hayvanına ve kendisine ait bilgileri içerecek şekilde ilgili belediyeye Ek-1 deki Sahipli Hayvan Kayıt
Defterine belirtildiği şekilde kayıt yaptırmakla,”… görevli ve sorumludur.” 6.2. “Yerel hayvan koruma görevlilerinin yetki ve sorumlulukları” başlıklı 11 inci maddesinin birinci fıkrasının a bendinde “Bölge ve mahallerindeki sahipsiz hayvanların özellikle kedi ve köpeklerin bakım ve aşılarının yapılması, aşılı hayvanların işaretlenmesinin sağlanması, bölgedeki hayvanların kısırlaştırılması ve aşılandıktan sonra geri bırakılmak veya sahiplendirilmek üzere belediye tarafından kurulan geçici bakımevlerine gönderilmesi gibi yapılan tüm faaliyetler kapsamında yerel yönetimlerle eşgüdüm sağlamakla,” b bendinde “Bölgelerindeki lokanta, işyeri ve fabrika gibi kuruluşlardaki besin maddelerinden sahipsiz hayvanların faydalanmasını ilgili belediye ile işbirliği içinde gerçekleştirmekle”; e bendinde “Sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanların korunması ile ilgili konularda halkı aydınlatmak amacıyla dergi, broşür ve benzeri yayınların çıkarılmasında yerel yönetimlere yardımcı olmakla” görevli ve sorumludur.” 6.3. “Sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanların toplatılması” başlıklı 20 nci maddesinin birinci fıkrasının a bendinde “Belediyelerde sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların toplatılması için ihtiyacı karşılayacak bir toplama ekibi kurulur.”; c bendinde “Eziyet edilmeden toplanılacak veya toplattırılacak sahipsiz hayvanlar, nakliye araçlarında kafesler içerisinde geçici bakımevlerine kısırlaştırılıp ve aşılattırıldıktan sonra tekrar geri bırakılmaları için nakledilir. Toplanan hayvanların nakil esnasında herhangi bir zarar görmemesi için tüm önlemler alınır”; ç bendinde “Gönüllü kuruluşlar, belediye ile işbirliği yaparak bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak sahipsiz hayvanları toplayabilir.” 6.4. “Toplanılan sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanların bakılması” başlıklı 21 inci maddesinin birinci fıkrasının b bendinde “Geçici bakımevlerine getirilen hayvanların yaşı, cinsiyeti, ırkı, davranış şekli Ek-2 deki Sahipsiz Hayvan Kayıt Defterine yazılır ve sağlık, gebelik durumu ve parazit açısından bir ön muayeneden geçirilir.”; c bendinde “Ön muayenede gebelikleri tespit edilen hayvanlar kısırlaştırılmadan kaydedilerek ayrı bölümlere alınır. Hayvan sağlığına zarar vermeyecek ve cenin oluşumunu tamamlamamış şekildeki gebelikler sonlandırılır. Doğan yavruların sütten ayrılıncaya kadar geçici bakımevinde gerekli bakımı yapılır. Geçici bakımevinde bulunan tüm hayvanların sahiplendirilmesi için belediye tarafından belediye ilan panoları ile belediyenin internet ortamında ve diğer tüm yayın organlarında duyuru yapılır ve sahiplendirilme teşvik edilir.” ; ç bendinde “Sahipsiz hayvanlar kısırlaştırıldıktan ve gerekli tıbbi müdahaleler yapıldıktan sonra sahiplenme talebinde bulunan ve 5199 sayılı Kanun ve bu Yönetmelikte öngörülen şartları taşıyan kişilere teslim edilir ve belediyece kayıt altına alınır. Belediyeler sağladıkları bu hizmetten dolayı belli bir ücret talep etmez.”; d bendinde “Geçici bakımevlerinde on gün süre ile gerekli duyurular yapıldığı halde sahiplendirilemeyen hayvanlar kontrolleri, aşıları ve tıbbi müdahaleler ile kısırlaştırılmaları yapıldıktan ve operasyon yaraları kapandıktan en az yedi gün sonra kayıt altına alınıp, müdahale görmüş olduklarını gösteren işaretleri üzerlerinde olacak şekilde veteriner hekimin onayıyla alındıkları ortama geri bırakılır. Bu ortamlarda belediyeler, gönüllü kuruluşlarla işbirliği içerisinde besleme odakları kurar ve hayvanların beslenmesine yardımcı olur. Hayvanlar, hiçbir suretle ilgili belediye sınırları dışındaki bir ortama, ormanlık alana veya diğer yaban hayatı yaşam alanlarına bırakılmaz.”; e bendinde
“Geçici bakımevlerinde kaldıkları süre içerisinde; kanuni istisnalar ile bulaşıcı, tedavi edilemez veya tedavi sonrası iyileşme ihtimali olmayan bir hastalığa yakalanan ve alındığı ortama bırakıldığında insan ve çevre sağlığına önlenemez derecede tehdit vereceğine geçici bakımevi veteriner hekimince karar verilen hayvanların dışında hiçbir hayvan öldürülmez.
Öldürme işleminde hayvanlara en az acı veren ve süratle ölümünü sağlayan yöntemler uygulanır.”; g bendinde “Sahipli veya sahipsiz hiçbir hayvan belediye, gönüllü kuruluş veya diğer üçüncü şahıslarca belediye sınırları dışında yaban hayatı yaşam alanlarına bırakılmaz.” 6.5. “Mobil kısırlaştırma üniteleri” başlıklı 25 inci maddesinin birinci fıkrasında “Mobil kısırlaştırma ünitelerinde operasyon yapılabilmesi için uygun hijyenik şartlar, gerekli ameliyat malzemesi ve tesisat bulunur” ; ikinci fıkrasında “Mobil kısırlaştırma ünitelerinde hayvanların aşılama ve kısırlaştırmaları sağlanır. Bu hayvanlardan tedavileri uzayanlar, geçici bakımevine nakledilebilir.” 6.6. “Öldürme yöntemi” başlıklı 31 inci maddesinin birinci fıkrasında “Kanuni istisnalar ile tıbbi ve bilimsel gerekçeler ve gıda amaçlı olmayan, veteriner hekimce tespit edilen insan ve çevre sağlığına yönelen önlenemez tehditler bulunan hayvanlardan öldürülmesine karar verilenlerin öldürme işlemi, hayvanlara en az acı veren ilaçlarla, veteriner hekim tarafından uygun bir yöntem ve anestezi dozu verilmek suretiyle gerçekleştirilecektir. Veteriner hekim kararıyla tespit edilen durumlarda yapılacak öldürme işlemi, şuur kaybı ve ölümü hemen gerçekleştirilip, derin genel anestezi ile başlayarak, kesin ve mutlak ölümle sonuçlandırılır.”, hüküm ve açıklamalara yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından, benzer şikayet konusu hakkında Kurumumuzun 29/01/2019 tarih ve … sayılı, yine 23/07/2019 tarih ve 2019/5961-S.8968 sayılı Tavsiye Kararlarında yer verilen hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönünden değerlendirmeler ve Kurumumuz tarafından
24 Ocak 2019 tarihinde gerçekleştirilen ve rapor olarak kitaplaştırılan “Hayvan Hakları Çözüm
Çalıştayı” nda ortaya konulan öneriler dikkate alınmak üzere mezkur şikayet konusu hakkında
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Altındağ Belediye Başkanlığının saldırgan ve sürü halinde gezerek insanlara zarar veren hayvanların acilen toplatılması ve kısırlaştırma ve aşılama gibi çalışmaların kesintisiz ve dikkatli bir şekilde yürütülmesi, hayvan rehabilitasyon merkeze ve bakım evlerinin sayısının artırılması ve iyileştirilmesi gibi daha etkin önlemler alması gerekçesiyle ilgili idareye tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Şikayetçi, Ankara İli, Altındağ İlçesi sınırlarında bulunan Altınpark’ta kalabalık gruplar halinde başıboş dolaşan ve çok fazla saldırgan köpekler hakkında ivedi bir çözüm bulunmasını talep etmektedir.
9. Şikâyet konusunun bir tarafta başıboş sokak hayvanlarının insanlara zarar vermesi ve diğer tarafta hayvan hakları boyutu ile hassasiyet arz etmesi nedeniyle son dönemde gündemi çok fazla meşgul etmektedir. Kamu Denetçiliği Kurumu olarak Kurumumuza bu konudaki yapılan şikayetlerin arttığı da dikkate alınarak detaylı inceleme konusu yapılması ihtiyacı doğmuştur.
Bu nedenle Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından konunun tarafları ile 24 Ocak 2019 tarihinde
“Hayvan Hakları Çözüm Çalıştayı” düzenlenmiş ve çalıştayda sokak hayvanlarına yönelik hukuki düzenlemeler, sokak hayvanlarıyla ilgili olarak yerel yönetimlerin çözüm uygulamaları ve önerileri, hayvan barınakları, hayvan haklarını koruma stratejilerinin ele alınmıştır. Söz konusu çalıştayın akabinde Kurumumuz tarafından ‘Hayvan Hakları Çözüm
Çalıştayı’ raporu hazırlanarak, başta Türkiye Büyük Millet Meclisi Hayvan Haklarının
Araştırılması Komisyonu olmak üzere konunun muhatapları olan tüm ilgililere, yetkililere, kurumlara ve STK’lara gönderilmiştir.
10. Şikayet konusu edilen olayda da, Altınpark’ta spor yapmak isteyen vatandaşlara park içinde yaşayan başıboş köpek tarafından saldırı olduğu iddiası yer almaktadır. İdarelerin cevabından parkta saldırı olayı olduğu, Ankara Büyükşehir Belediyesi “Mavi Masa” başvuru merkezine
01.01.2019 İle 31.03.2019 tarihleri arasında Altınpark civarında ikamet edenler tarafından 69
(altmış dokuz), başvuru olduğu, ayrıca Altındağ Belediyesinin cevabi yazısında “… bölge çevresinde bulunan Altınpark Caddesi … Sokak çevresinden 11/03/2018 tarihinde saldırı olayı olduğu ve şikayetçi tarafından eşkali belirlenen başıboş hayvan ekiplerimizce yakalanarak gerekli müşahede süresi (10 gün) tamamlandıktan sonra rehabilitasyon işlemi yapıldığı…” ifadelerine yer verilmek suretiyle teyit edilmektedir. Konunun sadece bu bölgede yaşayan sakinler boyutu ile değil daha geniş ve kapsamlı ele alınması gerektiği bir kez daha ortaya çıkmaktadır.
11. Benzer şikâyet konusu hakkında Kurumumuz yapılan 2018/9733 ve 2019/2609 nolu başvurular hakkında Kurumumuz Başdenetçilik Makamınca verilen 29/01/2019 tarih ve
… sayılı ve 23/07/2019 tarih ve 2019/5961-… sayılı Tavsiye Kararlarında konu detaylı şekilde ele alınarak; “ … 35) Sahipsiz hayvanlar konusunda yapılan önerilerin bilimsel bir temelde değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda öncelikli olarak sokaklardaki şikayete konu olan saldırgan ve sürü halinde gezerek insanlara zarar veren hayvanların acilen toplatılarak rasyonel çözümlerin bulunması gerekmektedir.
Ayrıca sahipsiz kedi ve köpeklerin bir bölgeye yığılmamasına dikkat edilmelidir.
36) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde özetle,
Öncelikli olarak sahipli ve sahipsiz hayvanlarla ile ilgili gerekli verilerin oluşturulması için çalışma yürütülmesi, İlgili verilerin elde edilmesiyle birlikte hem insanların şikayetleri hem de sokak hayvanlarının yaşadığı zorluklar bakımından gerekli analizlerin yapılması, Uygulamada meydana gelen sorunlar göz önünde bulundurularak yapılacak olan mevzuat çalışmalarında öncelikli olarak yerel yönetimlerin tespit ve önerilerinin dikkate alınarak yetki ve sorumluluk dengesinin sağlanmasına dikkat edilmesi, Sokak hayvanlarına yönelik meydana gelen sorunun yalnızca hayvanları ilgilendirmediği insan sağlığı ile de ilgili olduğu göz önüne alınarak yapılacak kanun ve yönetmelik çalışmalarında veterinerler, doktorlar, biyologlar gibi görevlilerin bilimsel ve teknik görüşlerine başvurulması, Ülkemiz koşullarının göz önünde bulundurulduğu ve bilimsel yöntemlerle hazırlanan ve popülasyonun kontrol altına alınmasını amaçlayan “sokak hayvanları popülasyonunun kontrol altına alınmasına yönelik bir yönetim programının” hazırlanması, Sokak hayvanlarına yönelik oluşturulan programın, bakanlıklardan, yerel yönetimlere hatta saha çalışanlarına ve hayvan sahiplerine kadar her seviyede sıkı bir şekilde uygulanabilmesi için etkili bir yönetim yapısına sahip olması, Gösteriş veya eğlence amaçlı hayvan sahiplenilmesinin engellenmesi amacıyla yasal olarak caydırıcı nitelikte cezai yaptırımların bulunması, Uzun vadede bir başarı sağlanması adına sokak hayvanları popülasyonu yönetim sistemine yönelik oluşturulan plan ve programın da bir ulusal politika haline getirilerek sağlık, eğitim, çevre, kırsal kalkınma gibi ulusal politikalara entegrasyonunun ve mevcut koşullara uyarlığının sağlanması, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Dünya Hayvanlarını Koruma (World Animal
Protection/WAP) gibi dünya çapındaki kurumların bilgileri ele alınarak ve diğer ülkelerin, mevzuat, yapı ve yönetim programlarındaki deneyimlerinden yararlanılarak gerekli programın hazırlanması, Daha etkin bir hizmet sağlanması için her belediyede veteriner hizmetleri biriminin ve ilgili birimlerde de yeteri kadar veterinerin görev yapmasına dikkat edilmesi, Sokak hayvanlarının kontrolüne yönelik çalışmalar yapılırken yetkili olmayan kişiler tarafından kontrol dışı hayvan koruma hareketlerinin ortaya çıkması engellenerek “işbirliği” adı altında yetki-sorumluluk dengesini bozucu çalışmaların ve sorumlu kişilerin işlerini engelleyici düzenlemelerin yapılmaması, Hayvanların sahiplendirme çalışmaları için sivil toplum kuruluşlarının da yerel yönetimlerle işbirliği yapmasının gerektiği ve bu kapsamda yapılacak olan eğitim faaliyetlerinin de önemli olduğu tespitlerinin yapılması, Ayrıca hayvan ticaretinin engellenmesi adına pet shoplar ve hayvan satışı yapan çiftlikler denetlenerek buralardan evcil hayvan satışının kontrol altına alınması, “Satın alma, sahiplen” türünde kampanyalarla barınaklardan sahiplendirme işlemlerinin teşvik edilmesine yönelik düzenlemelerin yapılması, Hangi ilçede ya da ilde kaç hayvan barınağının olduğu, kaç hayvanın aşılandığı, kısırlaştırıldığı, bakım ve tedavilerinin yapıldığı gibi bilgilerin kamuoyunun bilgisine açık olması, Sahipli ya da sahipsiz tüm hayvanlarda kayıt sisteminin zorunlu tutulması ve uygulamasının sıkı takibi yapılarak kısırlaştırma ve mikroçip ile kayıt altına alınan hayvanların tutulduğu bilgi sisteminin tek elden yapılması ve entegre edilmesi, Belediyeler tarafından hayvanların kısırlaştırması ve aşılanması gibi çalışmaların tavizsiz ve büyük bir titizlikle yürütülmesi, Program dâhilinde yürütülen kısırlaştırma ve aşılama faaliyetlerinin kırsal alanlarda ve köylerde de Bakanlık, İl Özel İdaresi gibi kuruluşlarca yapılarak sistem bütünlüğü sağlanması, Sahipsiz hayvanlar konusunda yapılan önerilerin bilimsel bir temelde değerlendirilmesi ve öncelikli olarak sokaklardaki şikayete konu olan saldırgan ve sürü halinde gezerek insanlara zarar veren hayvanların acilen toplatılarak rasyonel çözümlerin bulunması gerektiği hususları tespit edildiğinden ilgili yasal ve yönetsel düzenlemelerde gerekli işlemlerin yapılması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.” şeklinde, uyuşmazlık konusu hakkında hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönünden değerlendirmelere yer verilerek; “1. 36 numaralı paragrafta belirtilen öneriler göz önünde bulundurularak makul sürede işlem tesis edilmesi ile gerekli mevzuat çalışmalarında dikkate alınması, – 36 numaralı paragrafta belirtilen çalışmaların işbirliği içinde yürütülmesi için en kısa zamanda yerel yönetim temsilcileri ile veterinerler, doktorlar, biyologlar gibi görevlilerden oluşan bir temsilci grubu ile çalışma yapılması ve
– Kısırlaştırma ve aşılama faaliyetlerinin kırsal alanlarda ve köylerde de
Bakanlık, İl Özel İdaresi gibi kuruluşlarca yapılarak sistem bütünlüğü sağlanması için TARIM ve ORMAN BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA 2. Uzun vadede bir başarı sağlanması adına sokak hayvanları popülasyonu yönetim sistemine yönelik oluşturulan plan ve programın da bir ulusal politika haline getirilerek sağlık, eğitim, çevre, kırsal kalkınma gibi ulusal politikalara entegrasyonunu sağlanarak mevcut koşullara uyarlığının sağlanması için TARIM
VE ORMAN BAKANLIĞINA, SAĞLIK BAKANLIĞINA, MİLLİ EĞİTİM
BAKANLIĞINA, İÇİŞLERİ BAKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA
3. Sokaklardaki şikayete konu olan saldırgan ve sürü halinde gezerek insanlara zarar veren hayvanların acilen toplatılmasının ve kısırlaştırma ve aşılama gibi çalışmaların kesintisiz ve dikkatli bir şekilde yürütülerek daha dikkatli olunması için ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA VE ÇANKAYA
BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA
Kararın ŞİKÂYETÇİYE ve TARIM VE ORMAN BAKANLIĞINA, SAĞLIK
BAKANLIĞINA, MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA, İÇİŞLERİ
BAKANLIĞINA, ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA ve
ÇANKAYA BELEDİYE
BAŞKANLIĞINA tebliğine, Kararın bir örneğinin de bilgileri için CUMHURBAŞKANLIĞI HUKUK
POLİTİKALARI KURULU ile HUKUK VE MEVZUAT GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,” karar verilmiştir.
12. Bununla birlikte şikâyet konusuna ilişkin İdarelerin cevaplarından, sokak hayvanları konusunda önemli çalışmalar gerçekleştirildiği, mevzuat anlamında önemli adımlar atıldığı anlaşılmakla birlikte, sorunun halen toplum gündeminde önemli yer tuttuğu görülmektedir.
Diğer yandan konu hakkında Kurumumuza halen şikâyetler geldiği dikkate alınarak, soruna ilişkin daha kapsamlı çözümler üretilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Bu anlamda Kamu
Denetçiliği Kurumu tarafından konunun tarafları ile 24 Ocak 2019 tarihinde gerçekleştirilen ve
Rapor olarak kitaplaştırılan “Hayvan Hakları Çözüm Çalıştayı” nda, Ankara Büyükşehir
Belediyesinin cevabi yazısında da belirttiği üzere pek çok Kurumun değerlendirmeleri, görüşleri ve önerileri yer almaktadır. Bu rapor doğrultusunda ulaşılan sonuçların ilgili
Kurumlar tarafından hayata geçirilmesi çok büyük önem arz etmektedir.
13. Bu doğrultuda başvuranın iddiaları, idarenin konuya ilişkin açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; benzer şikayet konusu hakkında Kurumumuzun 29/01/2019 tarih ve … sayılı, yine 23/07/2019 tarih ve 2019/5961… sayılı Tavsiye Kararlarında yer verilen hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönünden değerlendirmeler ve Kurumumuz tarafından 24 Ocak 2019 tarihinde gerçekleştirilen ve rapor olarak kitaplaştırılan “Hayvan Hakları Çözüm Çalıştayı” nda ortaya konulan öneriler dikkate alınmak üzere mezkur şikayet konusu hakkında Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve
Altındağ Belediye Başkanlığının saldırgan ve sürü halinde gezerek insanlara zarar veren hayvanların acilen toplatılması ve kısırlaştırma ve aşılama gibi çalışmaların kesintisiz ve dikkatli bir şekilde yürütülmesi, hayvan rehabilitasyon merkeze ve bakım evlerinin sayısının artırılması ve iyileştirilmesi gibi daha etkin önlemler alması gerektiği tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idarelerden Ankara
Büyükşehir Belediyesi, Altındağ Belediyesi, Tarım ve Orman Bakanlığının (Doğa Koruma ve
Milli Parklar Genel Müdürlüğü) istenilen bilgi ve belgeleri Kurumumuza süresi içinde gönderdikleri, ayrıca talep edilen bilgi ve belgelere detaylı ve doyurucu cevap verdikleri, Tarım ve Orman Bakanlığı 9. Bölge Müdürlüğünün de bilgi belge talebine cevap vermede aynı hassasiyeti göstermesi gerektiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara
İdare Mahkemesi’ne yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, ŞİKÂYETİN KABULÜNE; Sokaklardaki şikayete konu olan saldırgan ve sürü halinde gezerek insanlara zarar veren hayvanların acilen toplatılması ve kısırlaştırma ve aşılama gibi çalışmaların kesintisiz ve dikkatli bir şekilde yürütülmesi, hayvan rehabilitasyon merkezi ve bakım evlerinin sayısının artırılması ve iyileştirilmesi hususlarında daha dikkatli olunması için ANKARA
BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI ile ALTINDAĞ BELEDİYE
BAŞKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Ankara Büyükşehir Belediye
Başkanlığı ile Altındağ Belediye Başkanlığı’nca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi