Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Yozgat Belediye Başkanlığı’nda çalışan bir kamu görevlisi, 2022 yılında sosyal denge tazminatı ödemesi talep etmiş, ancak sendika üyesi olmadığı gerekçesiyle talebi reddedilmiştir. İdare, sosyal denge tazminatının yalnızca sendika üyelerine ödeneceğini belirtmiş, bu durum başvuranın 2019-2021 yıllarında aldığı ödemelerin aksine 2022 yılında tazminat alamamasına neden olmuştur. Uyuşmazlık, sendika üyeliği şartının sosyal denge tazminatı ödemesi açısından hukuka uygun olup olmadığına odaklanmaktadır.

Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan inceleme sonucunda, sosyal denge tazminatının ödenmesi konusunda sendika üyeliği şartı aranmaması gerektiğine ve tüm kamu görevlilerinin bu haktan eşit şekilde yararlanması gerektiğine karar vermiştir. 4688 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat, sendika üyesi olan ve olmayan kamu görevlileri arasında ayrım yapılmasını yasaklamaktadır. Bu nedenle, başvuranın sosyal denge tazminatı talebinin kabul edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Sonuç olarak, Yozgat Belediye Başkanlığı’na, başvuranın sosyal denge tazminatı ödemesinin yapılması hususunda tavsiyede bulunulmuştur. İdarenin, bu karar üzerine 30 gün içinde gerekli işlemleri bildirmesi zorunludur.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/15240-S.22.23343

BAŞVURU NO : 2022/8096

KARAR TARİHİ : 28/11/2022

TAVSİYE KARARI

YOZGAT BELEDİYE BAŞKANLIĞI

BAŞVURUYA KONU İDARE :

BAŞVURUNUN KONUSU : Sosyal denge tazminatı ödenmesi talebine ilişkindir.

BAŞVURU TARİHİ : 06/06/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Yozgat Belediye Başkanlığı

Müdürlüğünde olarak görev yaptığını, 2019 yılında atandığı kurumunda yetkili sendikanın mevcut sendika olduğunu, 04/04/2022 tarihine kadar sendika üyesi olmadığını, 2019, 2020 ve 2021 yıllarında Sosyal Denge Sözleşmesi (SDS) kapsamında belirlenen Sosyal

Denge Tazminatı miktarının maaşında herhangi bir ad altında kesinti olmadan yatırıldığını; ancak 2022 yılında tarafına Sosyal Denge Tazminatı yatırılmadığını, konu ile ilgili 19/04/2022 ve 20/05/2022 tarihinde idareye başvurduğunu ancak talebinin ‘sosyal denge sözleşmesinden tüm kamu görevlileri sendika üyesi ve sözleşme aidatı ödemek kaydıyla faydalanır’ ifadesi gerekçe gösterilerek reddedildiğini, yetkili sendika toplu sözleşme taslağında herhangi bir sendikaya üye olmayana sosyal denge tazminatı ödenmeyeceğine ilişkin bir ibare bulunmadığını, 2022-2023 yıllarını kapsayan sosyal denge sözleşmesinin tarafına tebliğ edilmediğini, tarafına tebliğ edilmeyen sözleşmede yer alan ancak yasal olmayan bir maddeden dolayı hak ettiği ödemeyi alamadığını, 2022-2023 yıllarına ait Yozgat Belediye Başkanlığı ile yetkili sendika BEMBİR-SEN arasında imzalanan ve Yozgat Belediye Başkanlığında çalışan tüm memurları kapsayan sözleşme kapsamında diğer personele yatırılan ve maaş bordrosunda sosyal denge tazminatı olarak geçen toplam 5.451,74 TL’nin tarafına yatırılmadığını belirterek maaş bordrosunda sosyal denge tazminatı olarak geçen 5.451,74 TL’nin tarafına yatırılmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun bilgi belge isteme yazısına istinaden Yozgat Belediye Başkanlığı İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürlüğü tarafından gönderilen 25/08/2022 tarihli sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;

2.1. Belediye Başkanlığı ile taraf sendika (BEMBİRSEN) arasında 13/01/2022 tarihinde imzalanan

Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesinin 5 inci Maddesinin b bendinde belirtilen “Bu sosyal denge tazminatı sözleşmesinden tüm kamu görevlileri sendika üyesi ve sözleşme aidatı ödemek kaydıyla faydalanır” ibaresine istinaden ve 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesinin 39/4 maddesine istinaden bahse konu olan personelin 04/04/2022 tarihinde BEMBİRSEN sendikasına üye olması nedeniyle ödeme talebinde bulunmuş olduğu 2022 yılı Ocak, Şubat, Mart aylarında tarafına Sosyal Denge Tazminatı ve devlet tarafından 3 (Üç) Aylık periyotlarda ödenen Sendika Ödeneği ödenmediği ve üyeliği olmadığı içinde kendisinden sendika kesintisi yapılmadığı, 2.2. Başvuranın ödeme talebinde bulunduğu 2022 yılı Ocak, Şubat, Mart aylarında herhangi bir sendikaya üyeliği olmadığı için tarafına ödeme yapılamayacağının üst yazı ile kendisine bildirildiği, 2.3. Başvuru konusu idari işleme ilişkin olarak 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme

Kanunu ve 20222023 yıllarını kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşme ve 13/01/2022 tarihinde Belediye

Başkanlığı ile BEMBİRSEN arasında imzalanan Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesinin yazı ekinde bulunduğu, 2.4. Başvuranın memur kadrosunda Veri Hazırlama ve Kontrol İşletmeni olarak çalışmakta olduğu ve hizmet belgesinin yazı ekinde gönderildiği, 2.5. Başvuru konusu ile ilgili aynı durumda olan herhangi bir personel bulunmadığı, 2.6. Başvuru talebinde bulunan personel ve diğer personeller tarafından yargı organlarında açılmış herhangi bir dava bulunmadığı, 2.7. Konunun çözüme kavuşturulabilmesi için herhangi bir işlem yapılmamış olup; üst yazı ile işlem gerekçesinin başvuru talebinde bulunan personele bildirildiği, Hususları bildirilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 3.2. “Genel ilkeler” başlıklı 128 inci maddesi; “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.” 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesi; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

5. 27/06/1986 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 15 inci maddesi; “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir” 6. 25/06/2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun

“Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32 nci maddesi; “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. Bu sözleşme bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz.

Yapılacak sözleşme, toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanır ve sözleşme süresi hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemez. Mahalli idareler genel seçim tarihini izleyen üç ay içerisinde de toplu sözleşme dönemiyle sınırlı olmak üzere sözleşme yapılabilir. Bu sözleşmeye dayanılarak yapılan ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.

İlgili mahalli idarenin; vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ile Hazine Müsteşarlığına olan borç toplamının gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yüzde onunu aşması, ödeme süresi geçtiği halde ödenmemiş aylık ve ücret borcu bulunması veya gerçekleşen en son yıla ilişkin toplam personel giderinin, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin belediyelerde yüzde otuzunu, il özel idaresinde yüzde yirmibeşini aşması hallerinde bu madde kapsamında sözleşme yapılamaz. Sözleşmenin yapılmasından sonra bu koşulların oluşması durumunda mevcut sözleşme kendiliğinden hükümsüz kalır.” 7. 25/08/2021 tarihli ve 31579 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve

Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2022 ve 2023 Yıllarını kapsayan 6. Dönem

Toplu Sözleşmenin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” başlıklı Dördüncü

Bölümünün “Sosyal denge tazminatı” başlıklı 1 inci maddesi; “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanun’un 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı, en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dâhil)

%120’sidir. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla çeşitli adlar altında yapılan ödemeler dâhil ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.

Sosyal denge sözleşmesinin taraf sendikası, üyesi olmayan kamu görevlilerinden, aynı unvanlı üyesinden aldığı aidatın iki katına kadar sosyal denge sözleşmesi aidatı alabilir. Bu aidatı ödeyen kamu görevlileri, söz konusu sözleşmeden aynı usul ve esaslar dâhilinde yararlanır.

8. Yozgat Belediye Başkanlığı ile BEM-BİR-SEN Arasında Akdedilen Sosyal Denge Tazminatı

Sözleşmesinin “Sözleşmenin Kapsamı ve Yararlanma Koşulları” başlıklı 5 inci maddesi; “a) Bu sözleşme, yer olarak, işverene bağlı tüm işyerleri ile bu işyerlerinin bağlantı ve eklerini; kişi olarak, işyerlerinde çalışan ve sözleşme süresince işe alınan kamu görevlilerini kapsar.

b) Bu sosyal denge tazminatı sözleşmesinden tüm kamu görevlileri sözleşme aidatı ödemek kaydıyla faydalanır. Sözleşme aidatı oranı, Bem-Bir-Sen üyesi kamu görevlileri için taban aylığının %1’i kadardır.

Sosyal denge sözleşmesinin taraf sendikası, üyesi olmayan kamu görevlilerinden, aynı unvanlı üyesinden aldığı aidatın iki katı oranında sosyal denge sözleşmesi aidatı alır. Bu aidatı ödeyen kamu görevlileri, söz konusu sözleşmeden aynı usul ve esaslar dâhilinde yararlanır.

Yukarıdaki oranlara göre hesaplanacak sözleşme aidatı işveren tarafından sosyal denge tazminatından tevkif edilerek, kesinti tarihini izleyen beş iş günü içinde sendikanın bildirdiği banka hesabına aktarılır.

İşverence, sendika aidatının ödenmesi için tahakkuk esastır. Ödemenin geciktirilmesi halinde temettü faizi işletilir.

c) Geçici olarak görevden uzaklaştırılanlar ve ücretsiz izin alanlar, bu süreler içerisinde sosyal denge tazminatından yararlanamazlar.”

Hükmünü amirdir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebine ilişkin tavsiye karar önerisi, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Yozgat Belediye Başkanlığı

Müdürlüğünde olarak görev yaptığını, 04/04/2022 tarihine kadar sendika üyesi olmadığını, 2019, 2020 ve 2021 yıllarında Sosyal Denge Sözleşmesi (SDS) kapsamında belirlenen Sosyal Denge Tazminatı miktarının maaşında herhangi bir ad altında kesinti olmadan yatırıldığını; ancak 2022 yılında tarafına Sosyal Denge Tazminatı yatırılmadığını, belirterek maaş bordrosunda sosyal denge tazminatı olarak geçen tutarın tarafına yatırılmasını talep etmektedir.

11. Yozgat Belediye Başkanlığı tarafından gönderilen cevabi yazıda ise özetle; Belediye Başkanlığı ile taraf sendika (BEMBİRSEN) arasında 13/01/2022 tarihinde imzalanan Sosyal Denge Tazminatı

Sözleşmesinin 5 inci Maddesinin b bendinde belirtilen “Bu sosyal denge tazminatı sözleşmesinden tüm kamu görevlileri sendika üyesi ve sözleşme aidatı ödemek kaydıyla faydalanır” ibaresine istinaden ve 6356

Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesinin 39/4 maddesine istinaden bahse konu olan personelin 04/04/2022 tarihinde BEMBİRSEN sendikasına üye olması nedeniyle ödeme talebinde bulunmuş olduğu

2022 yılı Ocak, Şubat, Mart aylarında tarafına Sosyal Denge Tazminatı ve devlet tarafından 3 (Üç) Aylık

periyotlarda ödenen Sendika Ödeneği ödenmediği ve üyeliği olmadığı içinde kendisinden sendika kesintisi yapılmadığı hususları ifade edilmiştir.

12. Başvuranın iddiaları ve idarenin cevabi yazısı incelendiğinde uyuşmazlığın; Belediye Başkanlığı ile yetkili sendika arasında sözleşme imzalandığı dönemde, sendika üyeliği olmadığı gerekçesiyle başvurana sosyal denge tazminatı adı altında ödeme yapılmaması noktasında düğümlendiği görülmektedir.

13. Belediyeler, bağlı kuruluşları ve il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen ve 4688 sayılı Kanun kapsamında kamu görevlisi tanımına uyan tüm personel sosyal denge tazminatından faydalandırılabilmektedir. Kurumlarca yapılacak sosyal denge tazminatı ödemelerinde, kamu görevlileri arasında sendika üyesi olup olmamaları bakımından herhangi bir ayrıma gidilmemesi ve kamu görevlisi kapsamına giren tüm personelin bu ödemeden yararlandırılması gerekmektedir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenmektedir.

14. Bilindiği üzere sendika özgürlüğü sendikaya üye olmama özgürlüğünü de kapsamaktadır. Kişinin, çeşitli nedenlerle üye olmak istemediği bir sendikaya üye olmaya zorlanması Anayasa’nın 51 inci maddesinde güvence altına alınan sendika özgürlüğüne aykırılık oluşturmaktadır. Belediye ile bir sendikanın imzaladığı sosyal yardım sözleşmesinde üye olmayanların yardımdan yararlanmasını üyelerin ödediği aidatın iki katı aidat ödemeleri şartına bağlanması, bu miktarda aidat ödemek istemeyen kişinin ödemeden faydalanmasının tek yolu olarak tercih etmediği bir sendikaya üye olmak zorunda bırakılmasına neden olmaktadır.

15. Başvuranın talebine istinaden idare tarafından gönderilen cevabi yazıda ‘Sosyal Denge tazminatına hak kazanabilmek için sendika üyeliği bulunması gerektiği, başvuranın da sendika üyesi olmaması nedeniyle bu tazminatı alma imkânının bulunmadığı’ ifade edilmiş olmakla beraber, gerek 375 sayılı KHK’nın Ek 15 inci maddesine gerekse 4688 sayılı Kanunun 32 inci maddesine istinaden “sosyal denge tazminatının ödenmesi” hususunda Belediyede görev yapan kamu görevlileri arasında ayrım yapılamayacağı, bir başka deyişle Belediyede görev yapan kamu görevlilerin sendika üyesi olmamasının sosyal denge tazminatından yararlanmasına bir engel teşkil etmediği görülmektedir.

16. Yukarıda anılan mevzuat hükümlerinden; sosyal denge tazminatı sözleşmelerinin konusunun, toplu sözleşmelerde belirlenen tavanı aşmamak kaydıyla ilgili kurum ve kuruluşlarda çalışan kamu görevlilerine ödenecek sosyal denge tazminatını belirlemek olduğu, yine 4688 sayılı Kanun’un 28 inci maddesinde belirtildiği şekilde sendika üyesi olan ve sendika üyesi olmayan kamu görevlileri arasında ayrım yapılamayacağı, aksine bir yorumun sosyal denge tazminatının adaletli bir ücret dağılımı yoluyla ekonomik ve sosyal barışı sağlama amacına ve Anayasanın eşitlik ilkesine aykırı olduğu, kaldı ki; Kanun’un 32. maddesinde böyle bir ayrım yapılmasına imkân sağlayan bir düzenleme bulunmadığı gibi sosyal denge sözleşmesinde ancak görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre bir farklılığa gidilebileceği, bunun dışında sendika üyesi olan ile sendika üyesi olmayan ya da başka bir sendikaya üye olanlar arasında bir ayrıma gidilemeyeceği değerlendirilmektedir.

17. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin E:2021/6541, K:2021/10867 sayılı kararında; “Sosyal denge sözleşmelerinde, bu sözleşmenin tarafı davalı sendikanın üyelerinden ayrıca sosyal denge tazminatı için sendika yararına aidat kesintisi yapılmasına karar verilmiş ise de; kesintinin yasal dayanağına 6289 sayılı Kanun’un 33. maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye eklenen Ek 15. maddede, 4688 Sayılı Kanun’da ya da bu kanunda düzenleme olmayan hallerde uygulanabilecek olan

Mülga 2821 Sayılı Kanun ile halen yürürlükte olan 6356 Sayılı Kanun’da rastlanılmamaktadır. Aksine,

4688 Sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 25. maddesinin 3. fıkrasında

“Sendika Tüzüğüne, üyelik ödentisi dışında her ne ad altında olursa olsun, üyelerden başka bir kesinti yapılmasını öngören hükümler konulamaz” düzenlemesine yer verilmiştir.

Sözü edilen düzenleme emredici mahiyettedir. Düzenlemeye göre kanun koyucu üyelerden yalnızca üyelik ödentisi kesilmesini öngörmüştür. Kanunda, Sendika Tüzüğüne dahi konulması yasaklanan hükümlerin davalı Sendika ile davacının çalıştığı Belediye arasında bağıtlanan Sosyal Denge Sözleşmelerine konulması mümkün olmayıp 4688 Sayılı Kanun’un 25/3 maddesine aykırı sözleşme yapılamaz.” ifadelerine yer verildiği görülmektedir. Ayrıca, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel

Yönetimler Genel Müdürlüğünün 05/08/2022 tarihli ve sayılı yazısında da

“Belediyenizde yetkili sendika üyesi olmayan kamu personelinden sosyal denge sözleşme hükümlerinden yararlanmak isteyenlerden “sosyal denge sözleşmesi aidatı” alınmasının gerektiği, yetkili sendika üyelerinden mevzuat hükümleri gereği sadece sendika üyeliği aidatının kesilebileceği değerlendirilmektedir.” hususları ifade edilmiştir.

18. Danıştay 11. Dairesinin E:2016/1698, K:2017/6525 sayılı kararında ise; “… 23.8.2015 tarihli ve 29454 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Kamu Görevlilerinin

Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3.

Dönem Toplu Sözleşme’nin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” başlıklı 4. bölümünün

“Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 1. maddesinin 1. fıkrasında, “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanun’un 32.

maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100’üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” düzenlemesi yer almıştır.

Yukarıda anılan mevzuat hükümlerinden anlaşıldığı üzere, sosyal denge tazminatı sözleşmelerinin konusunun, toplu sözleşmelerde belirlenen tavanı aşmamak kaydıyla ilgili kurum ve kuruluşlarda çalışan kamu görevlilerine ödenecek sosyal denge tazminatını belirlemek olduğu; yine Kanun’un 28. maddesinde belirtildiği şekilde sendika üyesi olan ve sendika üyesi olmayan kamu görevlileri arasında ayrım yapılamayacağı, aksine bir yorumun sosyal denge tazminatının adaletli bir ücret dağılımı yoluyla ekonomik ve sosyal barışı sağlama amacına ve Anayasanın eşitlik ilkesine aykırı olduğu, kaldı ki Kanun’un 32.

maddesinde böyle bir ayrım yapılmasına imkan sağlayan bir düzenleme bulunmadığı, sendika üyesi olan ile sendika üyesi olmayan ya da başka bir sendikaya üye olanlar arasında bir ayrıma gidilemeyeceği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.

Bu durumda, sosyal denge sözleşmesinde taraf olan sendikanın dışında kalan sendikaların üyesi olan ve hiçbir sendikaya üye olmayan kamu görevlilerinden dayanışma aidatı veya başka adlar altında farklı oranlar üzerinden ödenti (aidat) alınmasına ilişkin hükümlerin, sosyal denge tazminatının ödenmesinde aynı kadro veya pozisyonlarda bulunan kamu görevlileri arasında ayrım (eşitsizlik) yaratacağı açık olduğundan, dava konusu düzenlemede hukuka uygunluk bulunmamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.

19. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte göz önünde bulundurularak Kurumumuzca yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde; başvuranın 04/04/2022 tarihi itibarıyla Belediye

Başkanlığı ile sözleşme imzalayan sendikaya üye olduğu, ilgili mevzuatta ve istikrar kazanmış yargı kararlarında sosyal denge tazminatı ödemesi yapılması açısından yetkili sendika üyesi olan veya

sendika üyesi olmayan yahut başka bir sendika üyesi olan personel arasında bir ayrıma gidilemeyeceğinin aşikâr olduğu, aksine bir yorum veya idari işlemin sosyal denge tazminatının adil bir ücret dağılımı yolu ile ekonomik ve sosyal barışı tesis etme gayesine ve eşitlik ilkesine aykırı olduğu değerlendirildiğinden Yozgat Belediye Başkanlığı tarafından başvurana sosyal denge tazminatı ödemesinin yapılmaması yönünde tezahür eden idari işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; İdarenin “karara karşı başvuru yolları gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi önerilmektedir.

21. Resmi Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 16 ncı maddesinin on ikinci fıkrasının (a) bendinde “Yazışma yapan makamlar arasındaki hiyerarşi yönünden alt makamlara “… rica ederim.”, üst ve aynı düzeydeki makamlara “… arz ederim.” ibaresiyle bitirilir.” düzenlemesine yer verilmiştir. Bu kapsamda Yozgat Belediye Başkanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen 25/08/2022 tarihli ve sayılı yazının resmi yazışma kurallarına uygun olmadığı, Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı, kamu tüzel kişiliğini haiz, özel bütçeli ve merkezi Ankara’da bulunan bir kurum olan Kamu Denetçiliği Kurumunun ayrı bir kamu tüzel kişiliği bulunduğundan, T.C.

merkezî idaresinin, yani devlet tüzel kişiliğinin içinde yer almadığı, dolayısıyla Kurumun üzerinde hiyerarşi veya vesayet yetkisi de bulunmadığından idare tarafından Kuruma hitaben yazılan yazılarda bahse konu Resmi Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun davranılması gerektiği değerlendirilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

22. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Yozgat İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosyanın kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvurana sosyal denge tazminatı ödemesinin yapılması hususunda YOZGAT BELEDİYE

BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, YOZGAT

BELEDİYE BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde

Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın başvuran vekiline ve gereği için YOZGAT BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi