|
ÖZET: Karaman Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü’ne yapılan sosyal destek başvurusu, başvuranın torununun bakıma muhtaç olduğu iddiasıyla reddedilmiştir. Yapılan sosyal inceleme sonucunda, başvuranın torununun 16 yaşında olduğu ve birebir bakıma ihtiyaç duymadığı, ailenin ekonomik durumunun iyi olduğu tespit edilmiştir. Başvuranın malulen emekli olduğu, hane içinde düzenli gelir bulunduğu ve çeşitli gayrimenkullere sahip olduğu belirlenmiştir.
İlgili mevzuat gereği, sosyal destek başvurularında hane halkı gelirinin belirli kriterleri karşılaması gerektiği vurgulanmıştır. Bu durumda, başvuranın talebinin reddedilmesi, sosyal yardım başvurusu için aranan maddi kriterlerin karşılanmamasından kaynaklanmıştır. Dolayısıyla, idarenin işlemi hukuka uygun bulunmuş ve benzer emsal kararlarla desteklenmiştir. Başvurunun reddi, ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilmiş ve hukuki bir dayanağa sahip olduğu sonucuna varılmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/2228-S.22.3355
BAŞVURU NO : 2021/14362
KARAR TARİHİ : 17/02/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KARAMAN AİLE VE SOSYAL HİZMETLER İL MÜDÜRLÜĞÜ
Başvuranın torunun bakımı için sosyal destek ödemesi talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 26/08/2021
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Karaman Valiliği Karaman Sosyal Hizmet Merkezi Müdürlüğüne verdiği dilekçede torunu
. . baktığı ve muhtaç durumda olması sebebiyle yardım talebinde bulunduğu, gerekli ve yeterli bir araştırma yapılmaksızın talebinin reddedildiğini ifade etmiş; gerekli araştırma ve incelemelerin yapılarak yardım talebinin idarece yerine getirilmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvurunun ön incelemesi neticesinde 13/10/2021 tarihinde Karaman Aile ve Sosyal Politikalar İl
Müdürlüğü’nden bilgi ve belge talep edildiği, Müdürlüğün 01/11/2021 tarih ve sayılı cevabi yazısında özetle; 2.1. Kurumumuzca gönderilen bilgi ve belge talebi üzerine ve ailesi hakkında sosyal inceleme raporu düzenlendiği, 2.2. Raporda, Başvuranın torunu ’nün 2005 doğumlu olduğu 16 yaşında olması sebebiyle birebir bakıma ihtiyaç duymadığı, hanede düzenli gelir olduğu, adına anneanne daha önceki yıllarda toplam 5 yıl boyunca ekonomik destek sağlandığı, ancak şu anda ailenin ekonomik durumunun iyi olduğu, anneanne malulen emekli olduğu ve rapor tarihinde 2.907,87 TL, oğlu 2825, 90 TL karşılığı çalıştığı, yaşadıkları hane dışında bir evlerinin bulunduğu 300 TL karşılığı kiraya verdikleri, ayrıca adına kayıtlı tarla, bağ, taş ev, elma ve zeytin bahçesi olan gayrimenkul,
2001 model bir otomobil, 1993 model bir otomobil, 2014 model motosiklet olduğu, ayrıca yaşadıkları evin
ortalama hayat standardının üzerinde olduğu ifade edilmiştir.
2.3. Yukarıda yer verilen tespitler sebebiyle başvuranın yardım talebinin reddedildiği bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 3.2. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket zorundadırlar.”, 3.3. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”, 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 4.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 4.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 24.05.1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun; 5.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; korunmaya, bakıma veya yardıma ihtiyacı olan aile, çocuk, engelli, yaşlı ve diğer kişilere götürülen sosyal hizmetlere ve bu hizmetleri yürütmek üzere kurulan teşkilatın kuruluş, görev, yetki ve sorumluluklar ile faaliyet ve gelirlerine ait esas ve usulleri düzenlemektir.”, 5.2.“Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; “Bu Kanun, sosyal hizmetlerle ilgili tüm kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek kişileri ve özel hukuk tüzelkişilerini, sosyal hizmet kurum ve kuruluşlarında çalışan personeli, sosyal hizmetlerden faydalananları ve faydalanacak durumda olanları kapsar.”, 5.3. “Korunmaya, bakıma, yardıma ihtiyacı olan engelli, yaşlı ve diğer kişilere ilişkin hususlar” başlıklı 26 ncı maddesinde; “Korunmaya, bakıma, yardıma ihtiyacı olan aile, engelli, yaşlı ve diğer kişilerin tespiti, incelenmesi ve bunların sosyal hizmetlerden yararlandırılmasına ilişkin esaslar bir yönetmelikle düzenlenir.”,
6. Sosyal ve Ekonomik Destek Hizmetleri Hakkında Yönetmelik’in 10’uncu maddesinin birinci fıkrası “Bakanlıkça yapılacak ekonomik destekler karşılıksızdır. Ekonomik desteklerden, bu Yönetmelikte belirtilen esaslar çerçevesinde, bakım tedbiri kararına bakılmaksızın öncelikle muhtaç çocuklar faydalanır.
Sosyal ve ekonomik destek hizmetinden yararlanacakların kapsamı ile destek tutarının belirlenmesinde, kişilerin her türlü kaynaklardan elde ettikleri yardımlar ve gelirleri dikkate alınır.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Bahse konu şikâyet başvurusunda özetle; Karaman Valiliği Karaman Sosyal Hizmet Merkezi
Müdürlüğüne verdiği dilekçede torunu ye baktığı ve muhtaç durumda olması sebebiyle yardım talebinde bulunduğu, gerekli ve yeterli bir araştırma yapılmaksızın talebinin reddedildiğini ifade etmiş; gerekli araştırma ve incelemelerin yapılarak yardım talebinin idarece yerine getirilmesini talep etmiştir.
9. Bilindiği üzere; Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri de
“belirlilik”tir. Anayasa Mahkemesinin 17/04/2008 tarih ve 2005/5 Esas, 2008/93 Karar sayılı ilamında da açıkça vurgulanan “belirlilik ilkesine” göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup, bireyler belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi şekilde müdahale yetkisi verdiğini bilmelidir. Ancak bu durumda kişiler kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılmaktadır.
10. Ayrıca; Anayasanın 87’nci maddesine göre “kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak” Türkiye Büyük
Millet Meclisinin görev ve yetkisindedir. Yasa koyucu Anayasada belirtilen istisnalar dışında istediği alanda ve istediği içerikte kanun çıkarmakta özgürdür. Anayasa’ya aykırı olmamak şartıyla her konunun kanunla düzenlenebileceği ifade edilmektedir. Bu konuda geniş bir takdir alanına sahiptir. Bununla birlikte, idarenin bütün işlemlerinin önceden öngörülerek bütün unsurlarıyla kurallara bağlanması da mümkün değildir. Bu sebeple, çok çeşitli görevler üstlenmiş olan idarenin, durumun icabına göre harekette bulunma konusunda serbest olması gerekmektedir ve görevlerinin niteliği açısından idarelere belli konularda takdir yetkisi tanımak zorunludur. Kanun koyucu, idarelerin görev ve yetkilerinin sınırlarını çizerken, belirli bir konuda karar alıp almama veya alacağı kararlar arasından seçim yapma konusunda, ayrıca yetkileri kullanıp kullanmamada ve kullanılmasının gereklerini saptamada, idareleri az ya da çok serbest bırakabilmektedir. Bu gibi durumlarda da idarenin takdir yetkisinden söz edilmektedir. (Prof. Dr. A. Şeref
Gözübüyük, “Yönetim Hukuku” Güncelleştirilmiş 14 üncü Bası, Turhan Kitabevi, Ankara, 2000, s.277)
11. Buna göre takdir yetkisi, idareye, işlemin sebebini, konusunu, zaman ve yerini belirlemek, çeşitli çözümlerden birini seçmek, işlem yapmak ya da yapmamak konusunda verilen hareket serbestisidir (Turan
Yıldırım, İdare Hukuku, 5. baskı, İstanbul: On İki Levha, 2013, s.699). Bir başka tanıma göre de takdir yetkisi, belli olguların varlığı halinde, idarenin serbestçe ya da mevcut seçeneklerden birini uygun
gördüğünce tercih ederek karar alabilme imkânıdır (Yıldızhan Yayla, İdare Hukuku, 2. baskı, Beta
Yayınları, s.190).
12. Somut başvuru hakkında yapılan inceleme neticesinde; 13/10/2021 tarihinde Karaman Aile ve Sosyal
Politikalar İl Müdürlüğü’nden bilgi ve belge talep edildiği, bilgi ve belge talebi üzerine sosyal inceleme yapıldığı tespit edilmiştir. Yapılan sosyal inceleme neticesinde Başvuranın torunu ’nün 2005 doğumlu olduğu 16 yaşında olması sebebiyle birebir bakıma ihtiyaç duymadığı, hanede düzenli gelir olduğu, adına anneanne daha önceki yıllarda toplam 5 yıl boyunca ekonomik destek sağlandığı, ancak şu anda ailenin ekonomik durumunun iyi olduğu, anneanne malulen emekli olduğu ve rapor tarihinde 2.907,87 TL, oğlu 2825, 90 TL karşılığı çalıştığı, yaşadıkları hane dışında bir evlerinin bulunduğu 300 TL karşılığı kiraya verdikleri, ayrıca adına kayıtlı tarla, bağ, taş ev, elma ve zeytin bahçesi olan gayrimenkul, 2001 model bir otomobil, 1993 model bir otomobil, 2014 model motosiklet olduğu, ayrıca yaşadıkları evin ortalama hayat standardının üzerinde olduğu tespitlerine yer verilmiştir.
13. Yukarıda yer alan bilgi, belge ve açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde; her ne kadar başvurucu yaptığı yardım başvurularının Karaman Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğü tarafından usulsüz bir şekilde reddedildiğini iddia etmiş ise de; sosyal destek başvuruları değerlendirilirken hanede yaşayan kişiler adına SGK kaydı, emekli maaşı, tarım arazisi, ticari iş yeri, kira geliri, arsa, mesken, araç vb. kayıtların dikkate alındığı, yukarıda yer verildiği üzere, hane halkı gelirinin ve ekonomik durumunun sosyal destek ödemesini gerektiren şartların üzerinde olduğu tespit edildiğinden bahse konu sosyal destek talebinin idarece kabul edilmemesine dair işlemin, ilgili mevzuatın sosyal yardım başvurusu yapan kişilerde aradığı maddi kriterlerin (somut başvuruda kişi başına düşen hane geliri kriterinin)
karşılanmamasından kaynaklandığı ve bu haliyle idarenin işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşılmış olup, daha önce benzer taleplerle ilgili olarak Kurumumuza yapılan şikayet başvurularında verilmiş emsal kararlar da (12/01/2021 tarihli ve 2020/91884 nolu Ret Kararı, 07/06/2021 tarihli ve 2021/2120 nolu Ret Kararı, 06/07/2021 tarihli ve 2021/2258 nolu Ret Kararı, vb.) bulunmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı görülmüştür; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliği tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Konya İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın, BAŞVURANA ve KARAMAN AİLE VE SOSYAL HİZMETLER İL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi