Sosyal Güvenlik Kurumu görevde yükselme sınavında sözlü sınav puanlarının gerekçelendirilmemesi hukuka aykırılık teşkil eder mi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/3068-S.23.5158

BAŞVURU NO : 2022/13254

KARAR TARİHİ : 10/03/2023

KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI

Sözlü sınava ilişkin talepler hakkındadır.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 13/09/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Sosyal Güvenlik Kurumuna 2005 yılında memur olarak atandığını, 2005-2014 yılları arasında memur olarak çalıştığını, çalıştığı kurumun açmış olduğu görevde yükselme sınavlarında başarılı olduğunu, 2015 yılında şef, 2017 yılında Mali Hizmetler Sosyal

Güvenlik Merkez Müdür Yardımcı olarak atandığını, SGK Personeli Görevde Yükselme ve Unvan

Değişikliği Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda hazırlanan Mali Hizmetler Sosyal Güvenlik Merkezi

Müdürlüğü sınavına 23/01/2022 tarihinde katıldığını, söz konusu Görevde Yükselme Sınavında 65 puan alarak başarılı olduğunu, zor olan sınavı geçip elenmenin kendisini üzdüğünü, başarılı olan adaylar için 10/05/2022 tarihinde Ankara’da sözlü sınav yapıldığını, sözlü sınavda zarf çektiğini ve zarftan çıkan 3 soruya 2 veya 3 dakika içinde cevap verdiğini, sözlü sınav sonucunda 54,20 puan verilerek başarısız sayıldığını belirterek, çok kısa bir zaman dilimi içerisinde (2-3 dakika) yapılan sözlü sınavının ölçme ve değerlendirme için yeterli olmadığını, sorulan soruların mesleki bilgiyi ölçmediğini, hakkaniyet, adalet ve hukuk ilkesi gereği sözlü sınav puanına itiraz ettiğini, bu sebeple objektif, nesnel, ölçülebilir, şeffaf ve somut bilgi ve belgelere dayandırılarak sözlü sınavının yeniden değerlendirilmesini ya da sözlü sınavının yenilenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddia hakkında istenen bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Sosyal Güvenlik

Kurumu Başkanlığı tarafından gönderilen 19/10/2022 tarihli cevabi yazı ve eklerinde özetle;

2.1. Başvuranın kurum tarafından açılan Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği sözlü sınavına girdiği, başvuranın katılım sağladığı Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği sözlü sınavının Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği yönetmeliği kapsamında gerçekleştiği ve başvuranın ilgili sınava yaptığı itirazın

incelendiği ancak hukuka aykırı bir durum tespit edilemediğinden yapılacak bir işlem bulunmadığı belirtilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın,

3.1. “Çalışma hakkı ve ödevi” başlıklı 49 uncu maddesinde; “Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alır.”

3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;

“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”,

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. Sosyal Güvenlik Kurumu Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğinin;

5.1. Sınav kurulu, görevleri ve çalışma usulü başlıklı 10 uncu maddesinde; “ (1) Görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavlarının yapılması, soruların hazırlanması veya hazırlattırılması, değerlendirme ve sınav sonuçlarının ilanı, itirazların sonuçlandırılması ve sınavlarla ilgili diğer işleri yürütmek üzere, Başkan tarafından sınav kurulu veya kurulları teşkil edilir. (2)Sınav kurulu, Başkanın ya da görevlendireceği başkan yardımcısı veya birim amirinin başkanlığında bir üyesi İnsan Kaynakları Daire

Başkanı, diğer üyeleri Başkan tarafından belirlenecek toplam beş asıl beş yedek üyeden oluşur. Birden fazla kurul oluşturulması halinde diğer kurullarda İnsan Kaynakları Daire Başkanlığının bir temsilcisi bulunur. Sınav kurulunu teşkil eden üyeler, görevde yükselme veya unvan değişikliği sınavlarına alınacak personelden, lisansüstü öğrenim hariç, öğrenim ve ihraz ettikleri unvanlar itibariyle daha düşük seviyede olamazlar. Sınav kurulu, üye tamsayısı ile toplanır. Asıl üyenin bulunmadığı toplantıya yedek üye iştirak eder. Kararlar oy çokluğu ile alınır. Görevde yükselme veya unvan değişikliği sınavına sınav kurulunun başkan ve üyelerinin eşlerinin, ikinci derece dahil bu dereceye kadar kan ve sıhri hısımlarının katıldığının tespit edilmesi halinde, bu üye veya üyeler Sınav Kurulu üyeliğinden çıkartılır ve bunların yerine yedek üye veya üyeler görevlendirilir. (6) Sınav kurulunun sekretarya hizmetleri İnsan Kaynakları Daire

Başkanlığınca yürütülür.”,

5.2. Görevde yükselme sözlü sınavı şekli ve konuları başlıklı 13 üncü maddesinde; “(1) Sosyal güvenlik merkezi müdürü ve şube müdürü görevlerine atanacaklardan yazılı sınavda en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere ilan edilen kadro sayısının beş katına kadar aday sözlü sınava alınır. Son adayla aynı puana sahip olan personelin tamamı sözlü sınava alınır. (2) Sözlü sınav, yazılı sınavın sonuçlarının açıklandığı tarihten itibaren en geç üç ay içinde yapılır. (3) Sözlü sınava giren personel, sınav kurulunun her bir üyesi tarafından; a) Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi, b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, c) Liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu, ç)

Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, d) Genel kültürü ve genel yeteneği, e) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı, esas alınarak yüz tam puan üzerinden değerlendirilir. Her üyenin vermiş olduğu

puanların aritmetik ortalaması alınarak personelin sözlü sınav puanı tespit edilir. Sözlü sınavda yüz üzerinden en az yetmiş puan alanlar başarılı sayılır.”

5.3. Unvan değişikliği sınavı başvurusu ve değerlendirmesi başlıklı 14 üncü maddesi;“(Değişik: RG14/9/2017-30180) Bu Yönetmelik kapsamındaki personelin en az ortaöğretim düzeyinde mesleki veya teknik eğitim sonucu ihraz edilen unvanlara ilişkin görevlere atanmaları, yazılı ve sözlü şeklinde yapılacak unvan değişikliği sınavı sonucundaki başarılarına göre gerçekleştirilir. Unvan değişikliği yazılı sınavı, Kurumca belirlenecek görev alanları ve atama yapılacak görevin niteliğine ilişkin konularda yaptırılır. Yazılı sınav, yüz tam puan üzerinden değerlendirilir. Yazılı sınavda en az (Değişik ibare: RG-14/9/2017-30180) altmış puan alanlar başarılı sayılır. Bu Yönetmelik kapsamındaki personelden doktora öğrenimini bitirmiş olanlar, unvan değişikliği sınavına katılmaksızın öğrenimle ihraz edilen görevlere atanabilirler.

(Değişik:RG-14/9/2017-30180) Unvan değişikliği sınavı, bu Yönetmelikte belirtilen görevde yükselme sınavına ilişkin usul ve esaslar çerçevesinde gerçekleştirilir.”

5.4. Başarı sıralaması ve listesi” başlıklı 15 inci maddesi; “Görevde yükselme veya unvan değişikliği sınavı için ilan edilen boş kadro sayısı kadar atama yapılması başarı sıralamasına göre olur. Başarı sıralamasının belirlenmesinde başarı puanı esas alınır. Başarı puanı, yazılı ve sözlü sınav puanlarının aritmetik ortalaması esas alınmak suretiyle tespit edilir.

Başarı puanlarının eşit olması halinde sırasıyla; a) Hizmet süresi fazla olanlara, b) Daha üst öğrenimi bitirmiş olanlara, c) Üst öğrenim mezuniyet notu yüksek olanlara, başarı sıralamasında öncelik verilir.

Birinci ve ikinci fıkraya göre başarı listesi oluşturulur. Sınavlarda başarılı olmalarına rağmen, ilan edilen kadro sayısı nedeniyle ataması yapılamayacak personelden en fazla asıl aday sayısı kadar personel, Kurumca ihtiyaç duyulması halinde, başarı listesinde yedek olarak belirlenebilir.”

5.5. Sonuçların açıklanması, itiraz ve kesinleşme başlıklı 16 ncı maddesi; “Görevde yükselme veya unvan değişikliği sınavlarının sonuçları sınavların bittiği tarihten itibaren en geç otuz gün içinde Kurumun intranet ve internet sitelerinde ilan edilir ve aynı tarih itibariyle adaylara tebliğ edilmiş sayılır. İlgililer, ilan tarihini takip eden beş iş günü içerisinde sınav soruları ve sonuçlarına gerekçeli ve yazılı olarak itiraz edebilir. İnsan Kaynakları Daire Başkanlığı aracılığıyla Sınav Kuruluna yapılacak itirazlar, ilgisine göre

Sınav Kurulunca incelenir veya sınavı yapan kuruma incelettirilir. İnceleme sonuçları itiraz süresinin sona erdiği tarihi takip eden en geç onbeş iş günü içerisinde sonuçlandırılır. Bu sürenin bitimiyle sınav sonuçları kesinleşmiş olur. İtiraz neticesinde sınav sonuçlarında değişiklik yapılması gerekirse yeni sınav sonuçları aynı şekilde yayınlanır ve tebliğ edilmiş sayılır.”

hükümlerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Kısmi Tavsiye Kısmi Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

7. Başvuran, görevde yükselme sınavının sözlü bölümünde başarısız sayıldığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.

8. Kamu hizmetlerinin ehil ve yetişmiş kamu görevlileri eliyle yürütülmesi için yapılan sözlü sınavların kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif ve aynı zamanda yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden denetime imkân tanıyacak şekilde yapılması, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.

9. Sosyal Güvenlik Kurumu Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğinin 13 üncü maddesinde; a) Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi, b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, c) Liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu, ç) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, d) Genel kültürü ve genel yeteneği, e) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı, esas alınarak yüz tam puan üzerinden değerlendirilir. Her üyenin vermiş olduğu puanların aritmetik ortalaması alınarak personelin sözlü sınav puanı tespit edilir. Sözlü sınavda yüz üzerinden en az yetmiş puan alanların başarılı sayılacağı öngörülmektedir.

10. Danıştay 2’nci Dairesinin 27/03/2017 tarihli ve E:2016/7249, K:2016/7249 sayılı Kararı’nda, sözlü sınavda “değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır. Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır.” ifadelerine yer verilmektedir.

11. İlgili idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde, sözlü sınav kurulunun yukarıda sözü edilen mevzuat çerçevesinde oluşturulduğu, sözlü sınav öncesinde adaylara sorulacak soruların ve cevapların hazırlandığı, hazırlanan bu soruların zarflara konularak adayın bizzat kendisi tarafından çekilen zarf içerisinden çıkan soruların adaya yöneltildiği, ancak sözlü sınavda Komisyon üyeleri tarafından yöneltilen üç soru için sadece puanlama yapıldığı adayca verilen cevapların tutanağa bağlanmadığı, sözlü sınav değerlendirme formunda her bir kurul üyesi tarafından her bir konu için verilen puanların yer aldığı ve fakat verilen puanın her bir kurul üyesince ayrı ayrı gerekçelendirilmediği ve sözlü sınavın sesli ve görüntülü olarak kayıt altına alınmadığı görülmektedir.

12. Yukarıda sözü edilen mevzuat hükümleri ve ilgili idarenin açıklamaları birlikte göz önünde bulundurularak Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın ilgili idare tarafından gerçekleştirilen sözlü sınavda başarısız sayılması işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı gerekçesiyle başvuranın sözlü sınavının tekrar değerlendirilmesi talebinin reddedilmesi, bundan sonra yapılacak sözlü sınavlarda; hesap verilebilirliğin ve şeffaflığın sağlanması açısından

“puanlama kriterlerinin gerekçelendirilmesi ve sınavların ses ve görüntü ile kayıt altına alınması” yönünde tavsiye kararı verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

13. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenilen

bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak İdarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karar karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, İdareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.

14. Diğer taraftan, idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden; komisyon üyelerince adaya verilen puanların tutanağa geçirildiği, ancak adayın verdiği cevaplara ve bu cevaplara ilişkin herhangi bir açıklayıcı ifadeye tutanakta yer verilmediği görülmüştür. Bu kapsamda idareden, iyi yönetim ilkelerinden “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davranması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

15. 6328 sayılı Kanun’un 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle;

Başvuranın, yeniden sözlü sınavının tekrar değerlendirilmesi talebinin REDDİNE;

Sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlara giren adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirleri alması ve sınavların ses ve görüntü ile kayıt altına alınması yönünde SOSYAL GÜVENLİK KURUMU

BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdare

tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Kararın başvurana ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi