|
ÖZET: Başvuran, 19 Ocak 2009 tarihinde sigortalı olarak çalışmaya başlamış ve 19 Ekim 2007 tarihinde geçirdiği bir kaza sonucu %60 sürekli sağlık raporu almıştır. 5510 sayılı Kanunun 28. maddesinin dördüncü fıkrası gereği, 15 yıl ve 3960 gün sigortalılık süresini doldurduğundan 13 Şubat 2024 tarihinde yaşlılık aylığı için başvuruda bulunmuştur. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu, başvurusunu sağlık kuruluna sevk ederek mevzuata aykırı bir işlem gerçekleştirmiştir. Başvuran, sağlık kurulunun yeni bir değerlendirme yapmadan aylık bağlanmasını talep etmektedir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın maluliyetinin tespitine yönelik olarak 5510 sayılı Kanunun 25. maddesi çerçevesinde işlem yapıldığını belirtmiştir. Kurum, başvuranın en son 26 Mart 2024 tarihinde maluliyet tespiti talebinin ardından yapılan değerlendirmede, çalışma gücünü ağır düzeyde kaybetmediğine karar vermiştir. Dolayısıyla, başvuranın 5510 sayılı Kanunun 28. maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında yeni bir sevk/tespit işlemi olmadan aylık bağlama talebi reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddiaları ile idarenin açıklamalarını değerlendirerek, başvurunun reddine karar vermiştir. İdarenin işlemlerinin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca, idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun davranmadığı ve başvuranın hak arama özgürlüğüne ilişkin bazı eksiklikler tespit edilmiştir. Bu nedenle, idarenin gelecekte daha dikkatli ve şeffaf bir yaklaşım sergilemesi önerilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9796-S.24.15123
BAŞVURU NO : 2024/6173
KARAR TARİHİ : 17.09.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
5510 sayılı Kanunun 28. maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında
BAŞVURUNUN KONUSU :
Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Kuruluna sevk işlemi yapılmaksızın emeklilik işlemlerinin tamamlanması talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 14.05.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, 19.01.2009 tarihinde sigortalı olarak çalışmaya başladığını, çocukken geçirmiş olduğu bir kaza nedeniyle de 19 Ekim 2007 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu yetkili sağlık kuruluşu olan Şişli
Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesinden “Sağ kolda post travmatik monoparezi-sağ elini kullanmamaktadır” teşhisi ile % 60 sürekli sağlık kurulu heyet raporunun mevcut olduğunu, bu kapsamda
5510 sayılı Kanunun 28. maddesinin dördüncü fıkrası gereği 15 yıl 3960 gün sigortalılık süresini
doldurduğundan 13.02.2024 tarihinde İzmit Sosyal Güvenlik Merkez Müdürlüğüne yaşlılık aylığı için başvuruda bulunduğunu bu noktada Kurumun Kanunun 28 inci maddesinin dördüncü fıkrası gereğince yaşlılık sigortasından aylık bağlanabilmesi için Kurum Sağlık Kurulundan değerlendirme istenmeksizin
Kurumca sadece prim gün ve yıl sayısının kontrol edilerek aylık bağlanması gerekirken Kurumun mevzuata aykırı olarak sağlık kuruluna raporunu gönderdiğini ve bunun üzerine başvurusunun Sağlık Kurulunca
5510 sayılı Kanunun 28. Maddesinin beşinci, yedinci ve sekizinci fıkrası kapsamında değerlendirilerek
sürekli ibareli olan raporun son 6 aya ait olmadığı gerekçesi ile yeniden 2018/38 sayılı Genelgeye göre hastaneye sevkinin talep edildiğini, oysaki 5510 sayılı Kanunun 28. Maddesinin dördüncü fıkrasına göre yapılan başvurusu açısından ayrı hüküm/şart ve koşulların söz konusu olduğunu, bu bağlamda 28.
Maddenin dördüncü fıkrası gereğince usulüne uygun olarak Kurumca yetkilendirilmiş Sağlık Kurulundan en az % 60 oranında sürekli rapora sahip olduğundan ve 15 yıl 3960 günü tamamlamak ve 2018/38 sayılı genelgenin 2.2.1.1. İşe başlamadan önce malul olanlar bölümünde de anlatıldığı şekilde 4/a4/b ve 4/c sigortalıları için “Kurum sağlık kurulundan yeni tespit istenmeksizin”; gerek Maluliyet ve Çalışma Gücü
Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliğinde, Gerekse 2018/38 sayılı Genelgenin 7. Bölümünün “1. Sevk
İşlemlerinin Yapılacağı Durumlar” kısmında kapsam dışında bırakıldığından 5510 sayılı Kanunun 28.
Maddesinin dördüncü fıkrası kapsamı ile ilgili yeni bir sevk/tespit işlemi olmadan aylık bağlama işlemlerinin tamamlanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Maluliyet ve Sağlık
Kurulları Daire Başkanlığı tarafından kurumumuza iletilen 11.07.2024 tarih ve E- – sayılı yazı ve eklerinde özetle; 2.1. 5510 sayılı Kanunun 25 inci maddesi, “Sigortalının veya işverenin talebi üzerine Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca usulüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbi belgelerin incelenmesi sonucu, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar için çalışma gücünün ya da iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az % 60′ ını, (c) bendi kapsamındaki sigortalılar için çalışma gücünün en az % 60’ ını veya vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalı malul sayılır. Ancak, sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce sigortalının çalışma gücünün %60’ını veya vazifesini yapamayacak derecede meslekte kazanma gücünü kaybettiği önceden veya sonradan tespit edilirse, sigortalı bu hastalık veya engelliliği sebebiyle malullük aylığından yararlanamaz.” hükmünü ihtiva etmekte olduğu, 2.2. Aynı kanunun Yaşlılık Sigortasından Sağlanan Haklar ve Yararlanma Şartları başlıklı 28 inci maddesinde ise “Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce 25 inci maddenin ikinci fıkrasına göre malûl sayılmayı gerektirecek derecede hastalığı veya engelliliği bulunan ve bu nedenle malullük aylığından yararlanamayan sigortalılara, en az on beş yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az
3960 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır”
düzenlemesinin olduğu, 2.3. Buna göre haklarında 28 inci madde 4 üncü fıkra hükmü uygulanması uygun bulunan sigortalılar, Kurum Sağlık Kurullarınca 25 inci madde kapsamında çalışma gücü kaybı tespiti yapılıp, çalışma gücünün
%60’ını veya vazifesini yapamayacak derecede meslekte kazanma gücünü sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce kaybettiği için yaşlılık sigortası hükümleri kapsamında değerlendirilenler olduğu, 2.4. Sosyal Güvenlik Kurumunun 2018/38 sayılı Emeklilik İşlemleri Genelgesi 2.2.1.1. İşe başlamadan önce malul olanlar başlıklı maddesi “Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce Kanunun
25 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre malul sayılmayı gerektirecek derecede hastalık veya engeli bulunan
ve bu nedenle malullük aylığından yararlanamayan sigortalılara Kanunun 28 inci maddesinin dördüncü fıkrasına göre yaşlılık aylığı bağlanmasında Kurum sağlık kurulundan yeni bir tespit istenmeyecektir.” hususu belirtilmiş olup söz konusu değerlendirmelere esas sağlık kurulu raporları temininde de aynı genelgenin Sevk İşlemlerinin Yapılacağı Durumlar başlıklı maddesi uyarınca işlemlerin yürütüldüğü, 2.5. Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarının tetkikinden başvuranın en son 26.03.2024 tarihli maluliyetinin tespiti talebine istinaden sevkinin gerçekleştirildiği Sağlık Bilimleri Üniversitesi Darıca Farabi Eğitim ve
Araştırma Hastanesince hakkında düzenlenen 09/05/2024 tarihli sağlık kurulu raporu ve eki belgeler (ilgilinin evvelce temin etmiş olduğu İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesince düzenlenmiş 15/10/2007 tarihli rapor), 01/07/2024 tarihli Kurum Sağlık Kurulunca “Maluliyet ve Çalışma
Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği” uyarınca değerlendirilmesi neticesinde “çalışma gücünü ağır
düzeyde kaybetmediğine (malul olmadığına)” karar verildiği görülmüş olup; maluliyet değerlendirmesine ilişkin kurul kararı dahil, sağlık kurulu raporu ve eki belgelerin kurumumuza iletildiği, 2.6. Başvuran hakkında halihazırda taraf olunan, devam eden ya da sonuçlanan herhangi bir dava bulunmadığı tespit edilmiş olup yürütülen işlemlerin mevzuata uygun olduğu, Açıklamalarına yer verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” hükmüne, 4. 14/6/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne, 5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 25 inci maddesi, “Sigortalının veya işverenin talebi üzerine Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca usulüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbi belgelerin incelenmesi sonucu, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar için çalışma gücünün ya da iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az % 60′ ını, (c) bendi kapsamındaki sigortalılar için çalışma gücünün en az % 60’ ını veya vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalı malul sayılır. Ancak, sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce sigortalının çalışma gücünün %60’ını veya vazifesini yapamayacak derecede meslekte kazanma gücünü kaybettiği önceden veya sonradan tespit edilirse, sigortalı bu hastalık veya engelliliği sebebiyle malullük aylığından yararlanamaz.” hükmü, 5.1. Aynı Kanunun Yaşlılık Sigortasından Sağlanan Haklar ve Yararlanma Şartları başlıklı 28 inci maddesinde ise, “Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce 25 inci maddenin ikinci fıkrasına göre malûl sayılmayı gerektirecek derecede hastalığı veya engelliliği bulunan ve bu nedenle malullük aylığından yararlanamayan sigortalılara, en az on beş yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az
3960 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır”
hükmü, 6. 2018/38 sayılı Emeklilik İşlemleri Genelgesi 2.2.1.1. İşe başlamadan önce malul olanlar başlıklı maddesinde, “Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce Kanunun 25 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre malul sayılmayı gerektirecek derecede hastalık veya engeli bulunan ve bu nedenle malullük aylığından yararlanamayan sigortalılara Kanunun 28 inci maddesinin dördüncü fıkrasına göre yaşlılık aylığı bağlanmasında Kurum sağlık kurulundan yeni bir tespit istenmeyecektir.” hükmü, Düzenlemesine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, 1 numaralı paragrafta özetle: 19.01.2009 tarihinde sigortalı olarak çalışmaya başladığını, çocukken geçirmiş olduğu bir kaza nedeniyle de 19 Ekim 2007 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu yetkili sağlık kuruluşu olan Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesinden %60 sürekli sağlık kurulu heyet raporunun mevcut olduğundan bahis ile 5510 sayılı Kanunun 28. Maddesinin dördüncü fıkrası kapsamı ile ilgili yeni bir sevk/tespit işlemi olmadan aylık bağlama işlemlerinin tamamlanmasını talep etmektedir.
9. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle: 5510 sayılı Kanunu 28 inci madde 4 üncü fıkra hükmü uygulanması uygun bulunan sigortalıların Kurum Sağlık Kurullarınca 25 inci madde kapsamında çalışma gücü kaybı tespiti yapılıp, çalışma gücünün %60’ını veya vazifesini yapamayacak derecede meslekte kazanma gücünü sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce kaybettiği için yaşlılık sigortası hükümleri kapsamında değerlendirilenler olduğu, ayrıca başvuranın en son 26.03.2024 tarihli maluliyetinin tespiti talebine istinaden sevkinin gerçekleştirildiği Sağlık Bilimleri Üniversitesi Darıca Farabi Eğitim ve
Araştırma Hastanesince hakkında düzenlenen 09/05/2024 tarihli sağlık kurulu raporu ve eki belgeler (ilgilinin evvelce temin etmiş olduğu İstanbul Şişli Hamidiye Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesince düzenlenmiş 15/10/2007 tarihli rapor), 01/07/2024 tarihli Kurum Sağlık Kurulunca “Maluliyet ve Çalışma
Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği” uyarınca değerlendirilmesi neticesinde “çalışma gücünü ağır düzeyde kaybetmediğine (malul olmadığına)” karar verildiği, açıklamalarına yer verilmektedir.
10. Bu bağlamda uyuşmazlığın 19 Ekim 2007 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu yetkili sağlık kuruluşu olan Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesinden %60 sürekli sağlık kurulu heyet raporu olan başvuranın
5510 sayılı Kanunu 28 inci madde 4 üncü fıkra hükmü kapsamında yeni bir sevk/tespit işlemi olmadan
aylık bağlama işlemlerinin tamamlanıp tamamlanamayacağı noktasında düğümlendiği bu itibarla başvuranın 5510 sayılı Kanunu 28 inci madde 4 üncü fıkrası kapsamında olup olmadığının irdelenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
11. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun Yaşlılık Sigortasından Sağlanan
Haklar ve Yararlanma Şartları başlıklı 28 inci maddesi incelendiğinde anılan maddenin kapsamına giren sigortalıların: Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce 25 inci maddenin ikinci fıkrasına göre malûl sayılmayı gerektirecek derecede hastalığı veya engelliliği bulunan ve bu nedenle malullük aylığından yararlanamayan sigortalılar olduğu anlaşılmaktadır.
12.Anılan kanunun 28 inci maddesinin dördüncü fıkrası kapsamına giren sigortalıların emeklilik işlemleri açısından ise 2018/38 sayılı Emeklilik İşlemleri Genelgesi 2.2.1.1. İşe başlamadan önce malul olanlar başlıklı maddesinde ise anılan sigortalılar için 5510 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin dördüncü fıkrasına göre yaşlılık aylığı bağlanmasında Kurum sağlık kurulundan yeni bir tespit istenmeyeceği görülmektedir.
13. Bu bağlamda ilgili mevzuat maddelerinden “malûl sayılmayı gerektirecek derecede hastalığı veya engelliliği bulunan sigortalılar” için 5510 sayılı Kanunun 28. Maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında sigortalıların yeni bir sevk/tespit işlemi olmadan aylık bağlama işlemlerinin tamamlanacağı anlaşılmaktadır.
/
14. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 25 inci maddesinde yer alan
“Sigortalının veya işverenin talebi üzerine Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca usulüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbi belgelerin incelenmesi sonucu, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar için çalışma gücünün ya da iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az % 60′ ını, (c) bendi kapsamındaki sigortalılar için çalışma gücünün en az % 60’ ını veya vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalı malul sayılır.” hükmü incelendiğinde sigortalıların malul sayılmaları açısından kararın Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca usulüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbi belgelerin incelenmesi sonucu
Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Kurulunca verileceği anlaşılmaktadır.
15. Başvuranın iddiaları, idarenin cevapları ve ilgili mevzuat hükümleri incelendiğinde, başvuran hakkında 19 Ekim 2007 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu yetkili sağlık kuruluşu olan Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesinden “Sağ kolda post travmatik monoparezi-sağ elini kullanmamaktadır” teşhisi ile
% 60 sürekli sağlık kurulu heyet raporunun mevcut olduğu görülmekle birlikte başvuran hakkında, sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce çalışma gücünün en az %60’ ını kaybettiğine ilişkin Sosyal
Güvenlik Kurumu Sağlık Kurulunca verilmiş maluliyet kararı olmadığı anlaşıldığından idarece başvurana yönelik uygulanan işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetişim ilkelerine uygun işlem tesis etmeleri de beklenmektedir.
17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verilmekle birlikte idareden istenilen bilgilerin talep edilen incelemelerin yapılmadan, muğlak ifadelerle bildirilmesinde, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ilkelerine uygun davranmadığı, ayrıca, idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’, başvuranın ilk başvuru dilekçesine cevap vermediği bu nedenle de ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ve ‘makul sürede karar verme’ ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bundan böyle bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Kocaeli İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; Başvuranın talebinin REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; /
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi