|
ÖZET: Başvuran, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yürütülen icra takibinin özel hukuk büroları tarafından takip edilmesine yönelik uygulamanın incelenmesini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, bu süreçte avukatları olmasına rağmen, icra takiplerinin neden özel hukuk büroları aracılığıyla yürütüldüğünü açıklamıştır. Kurum, hukuki süreçlerin yürütülmesinde kadrolu ve sözleşmeli avukatlar ile serbest avukatlardan hizmet satın alarak çalıştığını belirtmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, icra takiplerinin ve davaların yönetiminde 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname çerçevesinde hareket ettiğini ifade etmiştir. Başvuranın aleyhine açılan davada, İstanbul 21. İş Mahkemesi tarafından verilen karar doğrultusunda icra takibi başlatılmıştır. Kurum, başvuranın borçlu olduğu miktarların tahsili için gerekli işlemleri hukuka uygun bir şekilde gerçekleştirdiğini belirtmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddine karar vermiştir. İlgili idarenin işlemine karşı yargı yolunun açık olduğu ve başvuranın, kararın tebliğ tarihinden itibaren dava açma süresinin devam edeceği bildirilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/2226-S.22.3353
BAŞVURU NO : 2021/16323
KARAR TARİHİ : 17/02/2022
RET KARARI
Adres
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : İcra takibi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 24/09/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, Sosyal güvenlik Kurumu tarafından sayılı icra dosyasının özel hukuk bürosu
tarafından takip edildiğini belirterek Sosyal Güvenlik Kurumunun avukatları olmasına rağmen dosyaların özel hukuk büroları tarafından takip edilmesine yönelik uygulamanın araştırılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Hukuk Müşavirliğinin 9/12/2021 tarihli ve sayılı
yazısında özetle;
2.1) Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar İle Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı
Hakkında 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin otuzuncu bölümünde, Sosyal Güvenlik Kurumunun temel amacının sosyal sigortacılık ilkelerine dayalı etkin, adil, kolay erişilebilir, aktüeryal ve malî açıdan sürdürülebilir, çağdaş standartlarda sosyal güvenlik sistemini yürütmek olduğunun belirtildiği, bu kapsamda vatandaşların doğumundan ölümüne kadar, hatta ölümünden sonra da hak sahiplerine sağlık, sigorta ve sosyal yardım alanlarında hizmetler sunulduğu, sosyal güvenlik sisteminin iş kazası ve meslek hastalığı, hastalık ve analık sigorta kollarını kapsayan kısa vadeli sigorta kolları ile malullük, ölüm ve yaşlılık sigorta kollarını kapsayan uzun vadeli sigorta kollarından oluştuğu, tüm bu hizmetlerin 4 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne göre belirlenen Genel Kurul, Yönetim Kurulu ve Başkanlık organları ile gerçekleştirildiği,
2.2) 703 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 5502 sayılı Kanun’un, Sosyal Güvenlik Kurumuna İlişkin
Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun olarak tadil edildiği, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 413.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
maddesi ile Hukuk Müşavirliğinin merkez teşkilatı hizmet birimi olarak düzenlendiği, 425. maddesinde ise
Hukuk Müşavirliğinin görevlerinin 26/9/2011 tarihli ve 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre ve Başkan tarafından verilen diğer görevleri yapmak olarak belirlendiği,
2.3) Söz konusu hizmetler gerçekleştirilirken sosyal sigortalar ile genel sağlık sigortasından yararlanacak
kişiler, işverenler, sağlık hizmeti sunucuları ve diğer gerçek kişiler ile her türlü kamu ve özel hukuk tüzel kişileri ve tüzel kişiliği olmayan diğer kurum ve kuruluşlar ile ihtilafların çıkabildiği, bu bağlamda gerek
Kurum lehine gerekse Kurum aleyhine başlatılan icra takipleri ile adli ve idari yargıda açılan yüz binlerce davanın bulunduğunu, bahse konu iş ve işlemlerin I. Hukuk Müşaviri, Hukuk Müşavirleri, Kadrolu
Avukatlar ve Sözleşmeli Avukatlar vasıtasıyla değinilen mevzuat hükümleri ile Sosyal Güvenlik Kurumu
Taşra Teşkilatı Kuruluş ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, Sosyal Güvenlik Kurumu
Merkez Teşkilatı Çalışma Yönetmeliği, Sosyal Güvenlik Kurumu Hukuk Müşavirliği Çalışma Usul ve
Esasları kapsamında yürütüldüğü,
2.4) 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 403-433. maddelerinin teşkilatlanmaya ilişkin hükümler
içerdiği, bu doğrultuda mezkûr Kararname’nin 409. maddesinin birinci fıkrasının h bendi uyarınca 11/6/2020 tarihli ve 261 sayılı Yönetim Kurulu Kararı ile Sosyal Güvenlik Kurumu Tarafından Vekalet
Akdi ile Serbest Avukatlardan Hizmet Satın Alınmasına İlişkin Usul ve Esaslar’ın Kurum tarafından vekalet akdi ile hizmet satın alınacak serbest avukatların, nitelik, görevleri, sorumlulukları, mali hakları ve sözleşme şartlarına ilişkin hususları düzenlemek amacıyla yayınlandığı,
2.5) Yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri doğrultusunda Kurumun taraf olduğu dava ve icra dosyalarının
takibinin kadrolu avukatların yanı sıra usul ve esaslarda belirlenen şartları taşıyan serbest avukatlar ve/veya avukatlık ortakları ile Sosyal Güvenlik Kurumu Tarafından Vekalet Akdi ile Serbest Avukatlardan Hizmet
Satın Alınması Sözleşmesi imzalanmak suretiyle yürütüldüğü, nitekim birçok kamu kurumunun da vekalet akdi yoluyla serbest avukatlar ile sözleşme imzaladığı,
2.6) Başvuranın borçlu sıfatıyla yer aldığı İstanbul Anadolu 7. İcra Dairesinin sayılı ilamlı
icra takibinin vekâlet akdi ile hizmet satın alınması yoluyla sözleşme imzalanan Av. tarafından başlatıldığı, dolayısıyla söz konusu icra takibinin Kurumun sözleşmeli avukatı tarafından başlatıldığı,
2.7) Başvuran aleyhine İstanbul 21. İş Mahkemesinin esasına kayden açılan davada
sayılı 19/3/2015 tarihli karar ile davanın kabulüne karar verilerek, “…50.569,35 TL peşin sermaye değerinin taleple bağlı kalınarak 8/4/2009 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, kabul edilen miktar üzerinden alınması gerekli 3.454,39 TL harcın davalıdan alınarak hazineye irat kaydına, Kabul edilen miktar üzerinden hesap edilen 5.862,62 TL avukatlık ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, Davacı tarafından yapılan 2 davetiye ve 1 müzekkere gideri 22 TL’nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine…” yönelik hüküm kurulduğu, bu karardan kaynaklanan Kurum alacağı için başvurana borç tebliğinin İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından 8/7/2015 tarih sayılı yazı ile yapıldığı, başvuranın herhangi bir ödeme yapmaması üzerine, ilgili kararın icrası için dosyanın Kurum sözleşmeli avukatına havale edildiği, Kurum sözleşmeli avukatı tarafından da ilamlı icra takibi başlatıldığı,
2.8) Diğer taraftan 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 138. maddesi, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri
Kanunu’nun 330. maddesi ve 326. maddesi hükümleri uyarınca İstanbul 21. İş Mahkemesinin sayılı kararında hesaplanan vekâlet ücretinin 6100 sayılı Kanun’a göre hesaplanan dava vekâlet ücreti olduğu, İstanbul Anadolu 7. İcra Dairesinin sayılı dosyasında hesaplanan vekâlet ücretinin ise 2004 sayılı Kanun’a göre hesaplanan icra vekâlet ücreti olduğu, Belge Doğrulama Kodu: 280c-355f-712c Belge Doğrulama Adresi: https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
2.9) Dolayısıyla, ilamlı icra takibine konu olan mezkûr ilamın hüküm kısmındaki alacak kalemleri arasında
dava vekâlet ücretinin bulunmasının, mükerrer bir vekâlet ücreti tahsili sonucunu doğurmadığı, iki vekâlet ücretinin birbirinden farklı dosyalara ilişkin dava ve icra vekâlet ücretleri olduğu açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin
birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk
Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararname’nin “Hukuk birimlerinin görevleri” başlıklı 4. maddesinin birinci, ikinci ve beşinci fıkralarında;
“Hukuk birimleri; idarelerde muhakemat hizmetleri ile hukuk danışmanlığına ilişkin iş ve işlemleri yürütmekle görevli ve sorumludur.
Hukuk birimleri muhakemat hizmetleri kapsamında;
a) İdarenin taraf olduğu adli ve idari davalarda, iç ve dış tahkim yargılamasında, icra işlemlerinde ve yargıya intikal eden diğer her türlü hukuki uyuşmazlıklarda idareyi temsil eder, dava ve icra işlemlerini vekil sıfatı ile takip eder.
b) İdarece hizmet satın alma yoluyla temsil ettirilecek dava ve icra takipleri ve tahkim ile ilgili işlemleri koordine eder, izler ve denetler.
…
Cumhurbaşkanlığı ve Maliye Bakanlığı hukuk birimlerinin teşkilat kararnamelerindeki hükümler saklıdır.”
6) 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar İle Diğer Kurum ve Kuruluşların
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
6.1) “Yönetim Kurulunun görevleri” başlıklı 409. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde;
“Yönetim Kurulunun görevleri şunlardır:
…
Kurumun dava ve icra takipleri için vekalet akdi yoluyla avukat çalıştırılmasına, özel uzmanlık gerektiren ve geçici nitelikteki işler için ise hizmet satın alınması yoluyla yerli veya yabancı uzman çalıştırılmasına karar vermek, bunların sözleşme şartlarını ve avukatlara ödenecek ücretleri belirlemek.”
6.2) “Hukuk Müşavirliği” başlıklı 425. maddesinde;
“Hukuk Müşavirliğinin görevleri şunlardır:
a) 26/9/2011 tarihli ve 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre hukuk birimlerine verilen görevleri yapmak.
b) Başkan tarafından verilen diğer görevleri yapmak.”
7) 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun;
7.1) “Yargılama giderlerinin kapsamı” başlıklı 323. maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendinde;
“Yargılama giderleri şunlardır:
…
Vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekalet ücreti.”
7.2) “Yargılama giderlerinden sorumluluk” başlıklı 326. maddesinin birinci fıkrasında;
“Kanunda yazılı haller dışında, yargılama giderlerinin, aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verilir.”
8) 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun “Paraların paylaştırılması zamanı, masraflar ve vekalet
ücreti” 138. maddesinin üçüncü fıkrasında;
“Vekil vasıtasiyle yapılan takiplerde vekalet ücretinin miktarı, alacaklı ile borçlu arasında yapılmış sözleşmeye bakılmaksızın, icra memuru tarafından avukatlık ücret tarifesine göre hesaplanır. Bu şekilde tayin olunan vekalet ücreti de takip masraflarına dahildir.”
9) Sosyal Güvenlik Kurumu Merkez Teşkilatı Çalışma Yönetmeliği’nin “Hukuk Müşavirliğinin
görevleri” başlıklı 65. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde;
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
“Kurumun taraf olduğu davalarda Başkanlığı temsil etmek, Kurum tarafından veya Kurum aleyhine açılan davalar ile icra takiplerinin kadrolu avukatlar veya Başkanlıkça vekalet akdine dayanılarak çalıştırılacak sözleşmeli avukatlarca her derecede takip edilmesini, savunmasını, sonuçlandırılmasını ve koordinasyonunu sağlamak.”
10) Sosyal Güvenlik Kurumu Taşra Teşkilatı Kuruluş ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında
Yönetmelik’in “Hukuk servisi” başlıklı 13. maddesinin birinci fıkrasının (c), (ç) ve (l) bentlerinde;
“Sözleşmeli avukatlara verilen dosyaların listesinin hazırlanması ve dosyanın bir örneğinin zimmet karşılığı teslim edilmesi işlemlerini yürütmek.
Sözleşmeli avukatların verecekleri cevap, temyiz dilekçeleri, kararlar ve Yargıtay ilamları ile duruşma zabıtlarının dosyasına konulması işlemlerini yürütmek.
…
Sözleşmeli avukatlara teslim edilen işlerin yapılıp yapılmadığının, mahkemeler ve icra daireleri nezdinde üçer aylık dönemler halinde yerinde kontrol edilmesi işlemlerini yürütmek.”
11) Sosyal Güvenlik Kurumu Yönetim Kurulunun 11/6/2020 tarihli ve 261 sayılı kararı ile yürürlüğe
konulan Sosyal Güvenlik Kurumu Tarafından Vekâlet Akdi İle Serbest Avukatlardan Hizmet Satın
Alınmasına İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Tanımlar” başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının (h)
bendinde;
“Bu Usul ve Esaslarda geçen;
…
Sözleşmeli Avukat: Vekâlet akdi yoluyla hizmet satın alınan avukatı, …
İfade eder.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
13) Bilindiği üzere 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 4. maddesinde, idarelerin muhakemat
hizmetlerine ilişkin iş ve işlemlerini yürütmekle hukuk birimleri görevli kılınmıştır. Anılan düzenleme uyarınca hukuk birimleri muhakemat hizmetleri kapsamında, idarelerin taraf olduğu adli ve idari davalarda, icra işlemlerinde ve yargıya intikal eden diğer her türlü hukuki uyuşmazlıklarda idareyi temsil etmekte, dava ve icra işlemlerini vekil sıfatı ile takip etmektedirler. Ayrıca idareler tarafından hizmet satın alma yoluyla temsil ettirilecek dava ve icra takipleri ile ilgili işlemleri koordine etmeye, izlemeye ve denetlemeye de hukuk birimlerinin görevleri arasında yer verilmiştir.
14) Öte yandan Sosyal Güvenlik Kurumunun teşkilatlanmasına ilişkin hükümlerin yer aldığı 4 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 409. maddesinde, Sosyal Güvenlik Kurumunun dava ve icra takipleri için vekâlet akdi yoluyla avukat çalıştırılmasına karar vermenin ve bunların sözleşme şartlarını ve avukatlara ödenecek ücretleri belirlemenin Sosyal Güvenlik Kurumu Yönetim Kurulunun görevi olduğu düzenlenmiştir. Mezkûr Kararname’nin 425. maddesinde ise 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre hukuk birimlerine verilen görevleri yapmanın hukuk müşavirliğinin görevleri arasında olduğu belirtilmiştir.
15) Diğer taraftan Sosyal Güvenlik Kurumu Merkez Teşkilatı Çalışma Yönetmeliği’nin 65. maddesinde
Kurum tarafından veya Kurum aleyhine açılan davalar ile icra takiplerinin Başkanlıkça vekâlet akdine dayanılarak çalıştırılacak sözleşmeli avukatlarca her derecede takip edilmesini, savunulmasını, sonuçlandırılmasını ve koordinasyonunu sağlamak hukuk müşavirliğinin görevi olarak düzenlenmiştir.
Benzer düzenlemeye hukuk servisleri yönünden Sosyal Güvenlik Kurumu Taşra Teşkilatı Kuruluş ve
Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in 13. maddesinde de yer verilmiştir.
16) Değinilen düzenlemeler çerçevesinde, Sosyal Güvenlik Kurumu Yönetim Kurulunun 11/6/2020 tarihli
ve 261 sayılı kararı ile Sosyal Güvenlik Kurumu Tarafından Vekâlet Akdi ile Serbest Avukatlardan Hizmet
Satın Alınmasına İlişkin Usul ve Esaslar belirlenmiştir. Söz konusu Usul ve Esaslar, vekâlet akdi yoluyla hizmet satın alınan avukatı sözleşmeli avukat olarak tanımlamakta ve Kurum tarafından vekâlet akdi ile hizmet satın alınacak serbest avukatların, nitelik, görevleri, sorumlulukları, mali hakları ve sözleşme şartlarına ilişkin hususları düzenlemektedir.
17) Tüm bu açıklamalar sonrasında somut olaya gelince, İstanbul 21. İş Mahkemesinin 19/3/2015 tarihli
ve sayılı ilamında başvuran aleyhine hükmolunan Kurum alacağının tahsili için
İstanbul Anadolu 7. İcra Dairesinde sayılı icra takibinin başlatıldığı anlaşılmaktadır. Söz konusu ilamlı icra takibinin vekâlet akdi ile hizmet satın alınması yoluyla sözleşme imzalanan Kurumun sözleşmeli avukatı tarafından takip edildiği görülmektedir. Öte yandan başvurandan talep edilen vekâlet ücretlerinin, 6100 sayılı Kanun’un 323. maddesi ile 2004 sayılı Kanun’un 138. maddesinin gereği olduğu açıktır. Hal böyle iken, Kurum alacağının başvurandan tahsiline yönelik olarak yukarıda yer verilen düzenlemeler doğrultusunda gerçekleştirilen Kurum işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının tebliğ tarihinden
itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, İstanbul İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvuranın talebinin reddine;
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr