|
ÖZET: Başvuran, 1999 depreminde vefat eden babasından ölüm aylığı alırken, 2014 yılında çalışmaya başlamasıyla bu aylığın kesilmediğini belirtmiştir. Kocaeli Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’ne durumu bildirmesi üzerine, kurumlar arası farklılık nedeniyle aylığı almaya devam edebileceği bilgisi verilmiştir. Ancak, 2016 yılında evlendikten sonra, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, çalıştığı dönemde ölüm aylığı almasının hukuka aykırı olduğunu belirterek 13.558 TL borç çıkarmıştır. Başvuran, bu durumun yasaya aykırı olduğunu ve mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın gelir durumunu inceleyerek, 1479 sayılı Kanun’un 45’inci maddesi gereği ölüm aylığı alabilmesi için gelirinin asgari ücretin altında olması gerektiğini ifade etmiştir. Yapılan denetimlerde, başvuranın gelirinin brüt asgari ücreti aştığı dönemler tespit edilmiştir. Bu nedenle, başvurana yapılan fazla ödemelerin geri alınması, 5510 sayılı Kanun’un 96’ncı maddesi uyarınca faizsiz olarak talep edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından gerçekleştirilen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit etmemiştir. Başvurunun reddine karar verilmiş ve bu karar, başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na tebliğ edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/4069-S.21.6649 2021/3898-S.21.6416
BAŞVURU NO : 2020/98207
11/03/2021
KARAR TARİHİ : 15/03/2021
RET KARARI
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : İdarenin yersiz ödeme sebebiyle tahakkuk ettirdiği borcun hukuka aykırı olduğu iddiası hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 09/10/2020
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 1999 depreminde babasının vefat etmesi sebebiyle kendisine babasından ölüm aylığı bağlandığını, 2014 yılında çalışmaya başladığını, ancak ölüm aylığının kesilmediğini, Kocaeli Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne bu durumu bildirdiğini, kendisine kurumların farklı olması sebebiyle babasından ölüm aylığı almaya devam edebileceğinin söylendiğini; 2016 yılı
Eylül ayında evlendiğini ve son ölüm aylığını 2016 yılı Ağustos ayında aldığını, sonrasında ise
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından çalıştığı dönemlerde ölüm aylığı almamasının gerektiği, bir hata sonucu ölüm aylığı almaya devam ettiği bildirilerek 13.558 TL borç çıkarıldığını, bu durumun yasaya aykırı olduğunu belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2.Kurumumzca 26/11/2020 tarih ve sayılı yazı ile Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığı’ndan bilgi ve belge talep edilmiş, Başkanlık tarafından 15/12/2020 tarih ve sayılı yazı ile cevap verilmiştir. Anılan cevabi yazıda özetle; 2.1. Başvurana babasının vefatı sebebiyle 1479 sayılı Kanunun 45’inci maddesinin c bendi uyarınca ölüm aylığı bağlandığı, ölüm sigortasında gerek sigortalıya gerekse hak sahiplerine ilişkin koşulların 05/12/2017 tarihinden önce sigortalının ölüm tarihinde yürürlükte olan kanun hükümlerine göre belirlendiği, ödemeler; a) Kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden, b)
Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmidört ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, yirmidört aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan, itibaren hesaplanacak olan kanuni faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır. … Yersiz ödemelerin tespiti ile geri alınmasına ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”,
7. 1479 sayılı Kanun’un 45’inci maddesinin c bendinde “Ölen, sigortalının tahsis yapılmasına hak kazanan kimselerine aşağıdaki hükümlerde belirtilen oran ve şartlarla aylık bağlanır veya toptan ödeme yapılır. Ölen sigortalının 42 nci madde gereğince tespit edilecek aylığının veya
44 üncü madde gereğince tespit edilecek toptan ödeme miktarının, … c) 18 yaşını (veya orta
öğrenim yapması halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim yapması halinde 25 yaşını) doldurmamış yahut yaşları ne olursa olsun çalışamıyacak durumda malul bulunan çocukları ile geçimini sağlıyacak başka bir geliri olmamak kaydı ile yaşları ne olursa olsun evlenmemiş kız çocuklarının her birine % 25 i,… Aylık veya toptan ödeme şeklinde verilir…” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE
ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisine sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, 1999 depreminde babasının vefat etmesi sebebiyle kendisine babasından ölüm aylığı bağlandığını, 2014 yılında çalışmaya başladığını, ancak ölüm aylığının kesilmediğini, Kocaeli Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne bu durumu bildirdiğini, kendisine kurumların farklı olması sebebiyle babasından ölüm aylığı almaya devam edebileceğinin söylendiğini; 2016 yılı
Eylül ayında evlendiğini ve son ölüm aylığını 2016 yılı Ağustos ayında aldığını, sonrasında ise
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından çalıştığı dönemlerde ölüm aylığı almamasının gerektiği, bir hata sonucu ölüm aylığı almaya devam ettiği bildirilerek 13.558 TL borç çıkarıldığını, bu durumun yasaya aykırı olduğunu belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.
10. Başvuranın talebiyle ilgili idare tarafından Kurumumuza gönderilen cevabi yazıda; 1479 sayılı Kanunun 45’inci maddesine göre kız çocuğuna ölüm aylığı ödenebilmesi için toplam gelirinin asgari ücretin brüt tutarının altında olması gerektiği, başvuranın çalışmaya başladığının idareye bildirmesini müteakiben başvuranın gelir durumunun araştırılması için bir denetmen görevlendirildiği ifade edilmiştir.
11. Denetmen raporunda, başvuranın gelir durumunun hangi aylarda asgari ücretin brüt tutarını aştığı araştırılmış olup; , 31/12/2018 tarih ve 151 sayılı denetmen raporu ile 2014/07-10, 2014/12, 2015/01-05, 2015/08-12, 2016/01-02, 2016/04-09 dönemlerinde kişinin gelirinin brüt asgari ücretin üzerinde olduğunun tespit edildiği ifade edilmiştir. Yapılan hesaplamalar neticesinde; başvurana ödenen ölüm aylıklarının yukarıda yer verilen gelir durumunu aştığı aylara ilişkin borç tutarının 13.558,08 TL olduğu belirtilmiştir.
12. 6’ncı paragrafta yer verilen 5510 sayılı Kanun’un 96 ncı maddesi incelendiğinde, yersiz ödemenin tahsil şekli ve kapsamının, fazla veya yersiz ödemenin Kurumun hatalı işleminden veya sigortalının kusurundan kaynaklanıp kaynaklanmamasına göre farklılık arz ettiği görülmektedir (2016/5568 numaralı şikayet başvurusuna ilişkin 20/06/2017 tarihli Tavsiye
Kararı). Somut uyuşmazlıkta, başvuran çalışmaya başladığını idareye bildirmiş olup; idare gelir durumuna bakmaksızın ölüm aylığını ödemeye devam etmiştir. Daha sonra yapılan incelmelerde başvuranın gelirinin brüt asgari ücretin üzerinde olduğu aylara ilişkin ölüm aylıklarının geri ödenmesi 5510 sayılı Kanun’un 96’ncı maddesinin b bendi kapsamında faizsiz olarak talep edilmiştir.
13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yukarıda açıklanan gerekçelerle, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılan fazla ödemenin tahsili kapsamında yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; bu yönden yapılan incelemede Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde Kurumumuza gönderildiği, böylece İdarenin “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davrandığı memnuniyetle karşılanmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İstanbul İş
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Bu kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi