|
ÖZET: Başvuran, Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) yaptığı emeklilik başvurusunda yanlış yönlendirme sonucu maddi zarara uğradığını iddia etmektedir. 26 Ekim 2016 tarihinde SGK’ya yaptığı başvuruda, 27 Haziran 2016’da Kadıköy Sosyal Güvenlik Merkezi’ne giderek emeklilik talebinde bulunduğunu ve kendisine verilen yanlış bilgi nedeniyle 245,95 TL’lik isteğe bağlı sigorta borçlanması yaptığını belirtmiştir. Başvuran, eğer doğru bilgilendirilseydi emeklilik aylığını bir ay önce alabileceğini ve bu nedenle yaşadığı zararın giderilmesini talep etmektedir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın iddialarını incelemiş ve 2016 yılı Haziran ayında prim borcunun ödenmediğini, dolayısıyla emeklilik şartlarının yerine getirilmediğini belirtmiştir. Ancak, SGK’nın yaptığı incelemede, başvuranın emeklilik talebinin geç işleme alınmasının ve yanlış bilgilendirilmenin idare kaynaklı bir hata olduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle, başvuranın bir aylık emekli aylığı ve isteğe bağlı sigorta için ödediği tutarın iade edilmesi gerektiği yönünde bir tavsiye kararı verilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, SGK’nın başvuranı doğru bilgilendirmediğini ve gerekli özeni göstermediğini belirterek, başvuranın yaşadığı zararın tazmin edilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu durum, idarenin hizmet kusurunu ortaya koymakta ve iyi yönetim ilkelerine aykırı bir uygulama olarak değerlendirilmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 14188-14188 |sayi|53878609-101.07.04-E.53878609-101.07.04-E.
BAŞVURU NO : 2017/1081 2017/ 1081
KARAR TARİHİ : 16/11/2017 |tarih|
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : –
BAŞVURUYA KONU İDARE : Sosyal Güvenlik Kurumu
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, idarenin yanlış yönlendirmesi sonucu oluşan zararın giderilmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 20/02/2017 20.2.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran; 26/ 10/ 2016 tarihinde Kurumumuza yaptığı ilk başvuruya atfen, 27/ 06/ 2016 tarihinde
Kadıköy Sosyal Güvenlik Merkezi (SGM)’ne emeklilik başvurusu yapmak için gittiğini, prim borcuna ve kalan süresine ilişkin bilgi talebinde bulunduğunu, talebine istinaden kendisine borcu olmadığı ve 7 prim gününün eksik olduğu bilgisinin verildiğini, ilgili idaredeki görevlinin tavsiyesi üzerine 14 günlük isteğe bağlı sigorta borçlanması yaptığını ve buna karşılık 245 TL ödeme yaptığını, 11/ 07/ 2016 tarihinde de emeklilik için başvurduğunu, ancak 10/ 10/ 2016 tarihinde adı geçen idareden telefonla arandığını, 27/ 06/ 2017 tarihinde zaten emekliliği hak etmiş olduğu ve son yaptırmış olduğu isteğe bağlı sigortalılığının emekli olmaya hak kazanması için gerekli olmadığı ayrıca 132 TL prim borcu olduğu bilgisinin verildiğini ifade ederek, Kadıköy SGM tarafından açık ve güvenilir olma ilkelerine aykırı hareketle özensiz davranıldığını, yanlış ve eksik bilgi verilmek suretiyle yanıltıldığını ve maddi zarara uğratıldığını, yine yanlış yönlendirilmek suretiyle 245 TL fazladan ödeme yaptırıldığını, 27/ 06/ 2016 tarihinde emeklilik talebinde bulunsaydı 1/ 07/ 2016 tarihinden itibaren aylık almaya başlayacak iken bir ay geç emekli edildiğini ve fazladan prim borcu yatırdığını iddia ederek, gecikmeden kaynaklanan bir aylık emekli aylığının tarafına yatırılmasını ve
1 / 10yanlış yönlendirilmesi sonucu isteğe bağlı sigortalılığının iptal edilerek ödemiş olduğu prim
borcunun tarafına iadesini talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Başvuranın Kurumumuza yaptığı 26/ 10/ 2016 tarihli şikayet başvurusuna ilişkin verilen Gönderme
Kararına istinaden Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından Kurumumuza gönderilen cevabi yazıdan özetle; 2.1.) Başvuranın 11/ 07/ 2016 tarihli dilekçesiyle yaşlılık aylığı bağlanması için talepte bulunduğu, 01/ 08/ 2016 tarihi itibariyle kendisine 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesine göre yaşlılık aylığı bağlandığı, 2.2.) Başvuranın işe giriş tarihinin 01/ 05/ 1992 olduğu ve kendisine aylık bağlanması için 20 yıl sigortalılık süresi, 48 yaş ve 5525 gün prim ödeme gün sayısı şartlarını yerine getirmesi gerektiği, başvuranın talep tarihinde aranan şartlara haiz olduğu, prim ödeme gün sayısının da 5539 gün olduğu, 2.3.) Ancak başvuranın, Kadıköy SGM tarafından kendisine hatalı bilgi verilmiş olduğu iddiasına yönelik herhangi bir resmi evrak, mahkeme kararı vb. belgeye yer verilmemiş olması sebebiyle isteğe bağlı sigortalılığının geçmişe dönük sonlandırılarak ödemiş olduğu 245,95 TL’nin iadesine ilişkin işlem yapılmasının mümkün olmadığı, 2.4.) Diğer yandan 3201 sayılı Yurtdışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurtdışında Geçen
Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanunun 6 ncı maddesine istinaden, tahsise hak kazananların aylıkları, yazılı istek tarihini takip eden ay başından itibaren bağlandığından ve adı geçenin daha önceki tarihli aylık talebi söz konusu olmadığından aylığının bir ay öncesinden başlatılarak geriye dönük ödeme yapılmasına imkan bulunmadığı, hususları bildirilmiştir .
3) Şikayetçinin zarara uğratıldığı hususundaki tüm iddia, olay ve olguların SGK personelinin hatalı
eylemine dayandırılıyor olması sebebiyle, şikayet konusunun çözümü kapsamında; söz konusu olay ve olgular, SGK merkez ve taşra teşkilatı ile personelinin idari, mali ve hukuki işlemleri hakkında inceleme ve soruşturma yapma yetki ve görevini haiz Sosyal Güvenlik Kurumu Rehberlik ve Teftiş
Başkanlığına soruşturulması amacıyla gönderilmiş, soruşturmaya ilişkin bilgi, belge ve raporlar istenmiştir . SGK Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı tarafından düzenlenen 05/ 06/ 2017 tarihli ve INC/ 01 sayılı rapor ve eklerinden özetle;
3.1) Yürütülen inceleme ve soruşturmaya esas olan belgelerin tetkike tabi tutulduğu ve bu çerçevede
Kadıköy SGM’de ile ilgili olarak 27.06.2017 tarihinde yapılan işlemlerin, kim tarafından hangi saatte, nasıl yapıldığı, bu işlemlerin yapılması sırasında zafiyet olup olmadığı hususlarının araştırıldığı ve ilgili birimlerden gerekli bilgi ve belgeler ile ifade alınarak araştırmanın tamamlandığı, .
2 / 103.2.) 27.06.2016 tarihinde bankoda İsteğe Bağlı Servisinde görev yapan memurun yaptığı
savunmada; şikâyetçi kişinin, 27.06.2016 tarihinde İsteğe Bağlı Servisinin bankosuna gelerek emeklilik talebinde bulunmak istediğini ve hizmet süresinin hesap edilmesini istediğini beyan ettiğini, kendisinin o gün servisteki görevinin isteğe bağlı 4/A ve 4/B açılış kapanış dilekçelerini işleme almak ve o gün verilen dilekçelere evrak tarih ve varide vermek olduğunu, hizmet süresinin tahsis talebi için yeterli olup olmadığının kendi görevi olmadığını, bunun için sigortalıyı, işlemlerini yaptırabilmesi ve hizmet süresini tespit edebilmesi için görevi gereği Tahsis Müracaat Servisine yönlendirdiğini, ilgilinin tekrar kendisine geldiğini, hizmet süresi ile ilgili yönlendirdiği Tahsis
Müracaat Servisinin kendisine 7 günlük eksiği olduğu bilgisini verdiğini, bunu isteğe bağlı sigortalılık talebiyle tamamlaması gerektiğini söylediklerini belirtmesi üzerine, görevi gereği her zaman yaptığı gibi ilgili vergi dairesi, ticaret odası, Bağ-Kur, SSK hizmet dökümünü bilgi vermek için kontrol ettiğini, kontrolü sonucunda 4/A kapsamında isteğe bağlı sigortalılığının devam etmekte olduğunu gördüğünü, sigortalıya “Sizin zaten 4/A isteğe bağlı kaydınız var .” diyerek bilgi verdiğini, Sigortalının ise “ 17.06.2016 tarihi itibariyle part-time çalışmasının sona erdiğini” söylediğini, kendisinin de bu beyan doğrultusunda “bu çalışmasının bittiği tarih itibariyle 4A kapsamında isteğe bağlı sigortalılığının ve 2016 yılının Haziran ayında 17 Günlük prim borcu bulunduğunu ve ödemesi gerektiğini bildirdiğini, esasen isteğe bağlı sigortalıların her ay kazandıkları hizmet sürelerinden tahakkuk eden borçları için tebligat göndermediklerini, zira sigortalıların ödemeleri gereken prim miktarını kendilerinin de bildiklerini ve e-devlet hizmeti üzerinden de istedikleri an sorgulayabildiklerini, ancak kendisinin yine de şahsen müracaat etmiş istisnasız her sigortalıya bu bilgilendirmeyi yaptığını, ilgilinin, yine de ihtiyacı olan 7 günlük hizmet süresi nedeniyle isteğe bağlı sigortalılığının devamını istediğini mevzuat gereği part-time çalışmasının bittiği tarihte SSK kapsamındaki sigortalılığının biteceğini fakat buna ilave 7 günlük hizmet süresine daha ihtiyacı var ise Bağ-Kur kapsamında isteğe bağlı sigortalı olabileceğini söylediğini, ardından daha detaylı bilgiyi tekrar ve teyit alması ve yardımcı olabilmek için kendisini servis yetkilisi memura yönlendirdiğini, sigortalının, servis yetkilisi ile görüştükten sonra bankoya geldiğini ve “ 4/A İsteğe Bağlı
Sigortalılığını 17.06.2016 tarihi itibarıyla kapatmak istediğini 4/B kapsamında isteğe bağlı sigortalılığın açılışını yapmak istediğini söylediğini, kendisinin de bunun üzerine ilgiliye matbu örnek dilekçeyi verdiğini, ilgilinin bunları alıp tetkik ettiğini, hür iradesi ile doldurduğunu, eğer dilekçede kabul etmediği veya açıklanmasını talep ettiği bir husus olsaydı imzalamayıp itiraz edeceğini veya izahat isteyebileceğini, hâlbuki ilgilinin böyle bir talebi veya itirazının olmadığını dilekçeyi imzalayarak kendisine iade ettiğini, bankolarına müracaat eden istinasız her sigortalıya yaptığı gibi kendisini sözlü olarak uyardığını ve 2016 Haziran ayındaki 17 günlük hizmet süresinden dolayı TL borcunun olduğunu, kapanış yapılsa bile bu borcun kendisi tarafından ödenmesi gerektiğini açıkladığını, beyanını dinleyen sigortalının herhangi bir şikâyet, itiraz vs. bir talebi olmadan bankodan ayrıldığını, olayın gerçeğinin bu olduğunu, bu itibarla, bir kusurunun ve hak kaybına sebebiyet vermesinin söz konusu olamayacağı kanısında olduğunu, göreve başladığı günden beri kurumda onur ve haysiyetiyle çalışan, bu güne kadar hiçbir şikâyete maruz kalmadan Kurum bünyesinde hizmet sunmaya, hak ve görev ihlali yapmamaya fevkalade özen gösteren bir devlet memuru olarak çaba sarf ettiğini beyan ettiği,
3.3) Bununla birlikte, sicil numaralı yaşlılık aylığı
.
3 / 10bağlanması için Kadıköy SGM’ye 27.06.2017 tarihinde tahsis talebinde bulunduğu, tahsis müracaat
servisince sistemde kayıtlı hizmetleri dikkate alınarak yapılan emeklilik hesabında mevcut 5518 günü bulunduğu, buna göre 48 Yaş 20 Yıl 5525 gün emeklilik şartı oluşmadığının bildirildiği,
3.4) Adı geçenin, 27/ 06/ 2016 tarihi itibari ile 4/B (Bağ-kur) servisine müracaat ederek isteğe bağlı
ödeme yapmak için açılış dilekçesi verdiği, 11/ 07/ 2016 tarihi itibari ile sonlandırarak 14 gün hizmet karşılığı 245 TL ödeme yaptığı, 4/B (Bağ-kur) isteğe bağlı 14 günlük hizmeti ile emeklilik şartını yerine getirdiğinden Kadıköy SGM tarafından tahsis talep müracaatının 11/ 07/ 2016 tarihinde alındığı,
3.5) Emeklilik işlemlerinin tamamlanması aşamasında, 4A (SSK) isteğe bağlı servisince yapılan
incelemede 4A (SSK) 30 günden az isteğe bağlı hizmetleri için her ne kadar 27/ 06/ 2016 tarihi ile kapanış dilekçesi vermiş olsa da, 2016/ 6. ay primini ödemediğinin anlaşıldığı, bu ödeme yapılmadığı için sistemde hizmeti görünmediğinden, sigortalının da ilgili memura ödeme yapılmadığına ve hizmeti bulunduğuna dair bu konuda bilgi vermemesi nedeniyle 27/ 06/ 2016 tarihi itibari ile yapılan emeklilik hesabında 5525 gün şartını yerine getirmediği ve 7 gün eksik çıktığının anlaşıldığı, 3.6.) 4/A (SSK) 30 günden az isteğe bağlı 2016/ 6. ay prim ödemesinin 10/ 10/ 2016 tarihinde yapıldığı, 3.7.) Sigortalının şikayetinde fazla ve gereksiz diye belirtmiş olduğu 14 günlük hizmet karşılığı 4B (Bağ-kur) ödemesini yapmamış olsa idi, mevzuata uygun olarak 10/ 10/ 2016 tarihinde ödemesini yapmış olduğu 4/A (SSK) 30 günden az isteğe bağlı hizmeti ile yaşlılık aylığını hak ettiğinden, mevzuat gereğince tahsis talep tarihi 10/ 10/ 2016 olarak değiştirilmesi ve kendisine 01/ 11/ 2016 tarihi itibari ile yaşlılık aylığı bağlanmasının gerekeceği, 3.8.) SGK mevzuatına göre, ödemesini yapmış olduğu 4/B(Bağ-kur) isteğe bağlı 14 gün hizmeti dikkate alınarak kendisine 01/ 08/ 2016 tarihi itibariyle yaşlılık aylığı bağlandığı,
3.9) Sosyal Güvenlik Kurumunun, resmi kayıtlarına intikal eden emeklilik dilekçesi ile aylık
bağlama işlemini yapacağı, bu nedenle bir kusurundan bahsetmenin mümkün olamayacağı,
3.10) Ancak, ilgiliye 4/A isteğe bağlı dosyasının kapanış işlemi sırasında veya 4/B isteğe bağlı
borçlanma için açılış işlemi sırasında bu işlemi gerçekleştiren bankoda görevli memur tarafından gerekli ikaz yapılmış olsaydı tarafından borçlanma işlemi yapılmasına gerek kalmayıp 4/A ile ilgili eksik hizmetin ödemesi yapılabilecek ve akabinde 27.06.2016 tarihinde yani aynı gün itibarıyla emekliliğinin gerçekleşmiş olacağı,
3.11) Burada dikkati çeken diğer bir hususun 27.06.2016 tarihinde ilgilinin işlemleri yapan memurun
9112208 varideli 4/A isteğe bağlı kapama işlemini saat 15.39.59’da, varideli 4/B isteğe
bağlı açma işlemini de saat 15.40.44’te yaptığı, yaklaşık 1 dakikalık süre içerisinde gerçekleştirilen bu 2 işlem sırasında gerekli uyarıyı yapmadığının tespit edildiği, ancak, kendi 4/A İsteğe Bağlı Sigortalılık ile ilgili ödemesi gereken prim tutarını kendisinin bileceği, borcunu kendisinin takip etmesi gerektiği ve bu hususun sigortalının sorumluluğu altında olduğu, ayrıca
4 / 10e-devlet hizmeti üzerinden durumunu her an sorgulayabileceği ortada iken, tüm sorumluluğun
görevlide de olmayacağının aşikâr olduğu,
3.12) Hal böyle olunca da eksik hizmet nedeniyle emeklilik talebinin
gerçekleşmesi mümkün olmadığından emeklilik müracaatı yapamamış ve bu nedenle 1 ay geç emeklilik aylığı bağlanılmasına ve 4/B isteğe bağlı borçlanma için 245 TL ödeme yapma zorunda kalarak da maddi hak kaybına uğradığını ileri sürse de, müştekinin de kendi borcunun takibini yapmadığı ve her an borcunu e-devlet sistemi üzerinden görebileceği açıkken gereken sorumluluğu yerine getirmeyip tüm hatayı SGK’ya yüklemesinin kendi sorumluluklarını ortadan kaldırmayacağı, uğradığını iddia ettiği zararın aslen kendisinden kaynaklandığı, görevli memurun ise bu işlemleri yaparken her ne kadar gerekli ikazlar yaptığını ileri sürse de olayın oluş süresinin 1 dakika içinde cereyan ettiği göz önüne alındığında gerçekleri tam ortaya koymadığı, görevinin ifası sırasında gereken dikkat ve özeni göstermediği kanaatine ulaştığı, rapor edilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma
hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler …”,
5) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Yargı yolu” başlıklı 125 inci maddesinde , “İdare, kendi
eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür .”,
6) 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; “ Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”,
7) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Prim ödeme
yükümlüsü” başlıklı 87 nci maddesinin 1 inci fıkrasının b bendinde “4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendindeki muhtar sigortalılar hariç bu bent kapsamında sigortalı olanlar, isteğe bağlı sigortalı olanlar ve 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (d) ve (g) bentlerinde sayılan kişilerin kendileri,” nin prim ödeme yükümlüsü olduğu, “Primlerin Ödenmesi” başlıklı 88 inci maddenin 6 ncı fıkrasında ise, “ 87 nci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen yükümlüler, her aya ait primlerini takip eden ayda Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar Kuruma öderler” ,
8) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “506, 1479, 5434, 2925,
2926 sayılı kanunlara ilişkin ortak geçiş hükümleri” başlıklı geçici 7 nci maddesinin birinci
fıkrasına göre, “Bu Kanunun yürürlük tarihine kadar 17/ 7/ 1964 tarihli ve 506 sayılı, 2/ 9/ 1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17/ 10/ 1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17/ 10/ 1983 tarihli ve
2926 sayılı, 8/ 6/ 1949 tarihli ve 5434 sayılı kanunlar ile 17/ 7/ 1964 tarihli ve 506 sayılı Kanunun
.
5 / 10geçici 20 nci maddesine göre sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri, fiili hizmet
süresi zammı, itibari hizmet süreleri, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık süreleri tabi oldukları kanun hükümlerine göre değerlendirilir .”
9) 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun mülga Geçici 81 inci maddesinin B) bendinin ı) alt
bendine göre; “Sigortalılık süresi 10 (dahil) yıldan fazla, 11 yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 48 yaşını doldurmaları…… ve en az 5525 gün,” şartı ile yaşlılık aylığından yararlanabileceği,
10) 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin
Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanunun “Aylık tahsisi ve aylığın başlama tarihi” başlıklı 6 ncı maddesinin A) fıkrasına göre “Bu Kanuna göre değerlendirilen sürelere istinaden aylık tahsisi yapılabilmesi için; a) Yurda kesin dönülmüş olması, b) Tahakkuk ettirilen ( …) borcunun tamamının ödenmiş olması, c) ( …) borcunun tamamının ödenmesinden sonra yazılı istekte bulunulması, şarttır . Yukarıdaki şartları yerine getirenlerden tahsise hak kazananların aylıkları, yazılı istek tarihini takip eden ay başından itibaren başlatılmak üzere …… bağlanır .” ,
11) Bağ-Kur İsteğe Bağlı Sigortalılık Yönetmeliğinin “İsteğe Bağlı Sigortalılığın Başlaması”
başlıklı 7 nci maddesinin 1 inci fıkrasının b) bendine göre, “Diğer sosyal güvenlik kanunları kapsamındaki zorunlu ve isteğe bağlı sigortalılıkları veya 1479 ve 2926 sayılı Kanunlar kapsamındaki zorunlu sigortalılıkları devam ederken isteğe bağlı sigortalılık talebinde bulunanların sigortalılıkları anılan Kanunlara tabi sigortalılıklarının sona erdiği tarihi takip eden günden, itibaren başlatılır .”, “ İsteğe Bağlı Sigortalılığın Sona Ermesi” başlıklı 8 inci maddesinin birinci fıkrasının a) bendine göre isteğe bağlı sigortalılık; “Sigortalının sigortalığının sona erdirilmesine ilişkin yazılı talebinin kurum kayıtlarına girdiği tarihte,” sona erer .
düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ ÖZLEM TUNÇAK’ IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12) Kamu Denetçisi tarafından yapılan değerlendirmede; Sosyal Güvenlik Kurumu Rehberlik ve
Teftiş Başkanlığına yaptırılan inceleme ve soruşturma neticesinde hazırlanan raporda ortaya konulduğu üzere, ilgiliye 4/A isteğe bağlı dosyasının kapanış işlemi sırasında veya 4/B isteğe bağlı borçlanma için açılış işlemi sırasında bu işlemi gerçekleştiren bankoda görevli memur tarafından gerekli ikaz yapılmış olsaydı başvuran tarafından borçlanma işlemi yapılmasına gerek kalmayıp 4/A ile ilgili eksik hizmet ödemesinin yapılabileceği ve akabinde 27.06.2016 tarihinde yani aynı gün itibarıyla emeklilik talebinin işleme alınabileceğinin tespit edildiği, dolayısıyla idarenin kusurlu davranışı sonucu kişinin zarara uğratıldığı anlaşıldığından, başvurunun kabul edilmesi ve başvuranın bir ay geç başlatılan yaşlılık aylığı tutarı ile isteğe bağlı bağ-kur için yersiz yere ödediği 245,95
TL’nin idare tarafından ödenmesi yönünde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
.
6 / 10A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
13) Başvuran, 1 numaralı paragrafta detaylandırılan başvurusunda; Kadıköy SGM’de görevli
memurların yanlış yönlendirmesi sonucu bir ay geç aldığı emeklilik aylığını ve yine yanlış yönlendirilme sonucu Bağ-Kur isteğe bağlı sigortalılık için yersiz yere ödediği 245,95 TL’nin tarafına iadesini talep etmektedir .
14) Başvuruya konu uyuşmazlığın; başvuranın bankoda görevli memurların yanlış yönlendirmesiyle
tahsis talebini geç başlatması neticesinde emekli aylığını bir ay gecikmeli alması sonucu zarara uğratılması ve yine yanlış yönlendirilmesi neticesinde eksik günü olduğu gerekçesiyle emekliliğe hak kazanması bakımından 14 gün isteğe bağlı sigortalılık için yaptığı 245,95 TL’lik ödemenin tarafına iadesine, ilgili idarenin ise bahse konu iddiaları reddederek emeklilik işlemleri için başvuranın dilekçe tarihini dikkate alması neticesinde söz konusu zararı karşılamak istememesi hususuna ilişkin olduğu görülmektedir .
15) Şikayetçinin zarara uğratıldığı hususundaki tüm iddia, olay ve olguların SGK personelinin hatalı
eylemine dayandırılıyor olması sebebiyle, adı geçen idarenin hatalı eylemde bulunup bulunmadığı, hizmette kusurunun olup olmadığı hususlarının açığa çıkarılması, başvurunun incelenmesi ve çözüme kavuşturulması kapsamında önem arz etmektedir . Bu çerçevede, Kurumumuzun 13/ 04/ 2017 tarihli ve sayılı Bilgi ve Belge Talepli yazısına istinaden SGK Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı tarafından yürütülen inceleme neticesinde 3 numaralı paragraf ve alt paragraflarında belirtilen hususlar açığa çıkarılmıştır . Hazırlanan teftiş raporu kapsamında yapılan değerlendirmede;
15.1) Başvuranın söz konusu tarihte, hizmet süresinin hesap edilmesini istemek ve emeklilik tahsis
talebinde bulunmak amacıyla Kadıköy SGM’ye gittiği ( §3.1), başvurana tahsis müracaat servisince sistemde kayıtlı hizmetleri dikkate alınarak yapılan emeklilik hesabında mevcut 5518 günü bulunduğu, buna göre 48 Yaş 20 Yıl 5525 gün emeklilik şartı oluşmadığının bildirildiği ( §3.2),
15.2) Uyuşmazlığa konu karışıklığın esasen 4A (SSK) isteğe bağlı 2016/ 6 ay priminin başvuran
tarafından ödenmemesi neticesinde sistemde 2016/ 6 ay prim gününün görünmemesi, sigortalının da ilgili memura ödeme yapılmadığına ve hizmeti bulunduğuna dair bilgi vermemesi nedeniyle 27/ 06/ 2016 tarihi itibari ile yapılan emeklilik hesabında 5525 gün şartını yerine getirmediği ve 7 gün eksik çıkmasına dayandığı ( §3.2),
15.3) Yine söz konusu teftiş raporunda; bankoda görevli memurun (savunmasında her ne kadar
gerekli uyarıları yaptığını ifade etse de) 4/A isteğe bağlı kapama işlemini ve 4/B isteğe bağlı açma işlemini 1 dakikadan az süre de yapmış olmasına bağlı olarak gerekli uyarıyı yapmadığı kanısına varıldığı ( §3.11), ilgiliye 4/A isteğe bağlı dosyasının kapanış işlemi sırasında veya 4/B isteğe bağlı borçlanma için açılış işlemi sırasında bu işlemi gerçekleştiren bankoda görevli memur tarafından gerekli ikaz yapılmış olsaydı tarafından borçlanma işlemi yapılmasına gerek kalmayıp 4/A ile ilgili eksik hizmetin ödemesi yapılabilecek ve akabinde 27.06.2016 tarihinde yani aynı gün itibarıyla emekliliğinin gerçekleşmiş olacağının ( §3.10) açıkça ortaya konulduğu,
15.4) Bahse konu teftiş raporunun sonuç ve kanaat bölümünde; başvuranın kendi 4/A İsteğe Bağlı
Sigortalılık ile ilgili ödemesi gereken prim tutarını kendisinin bileceği, borcunu kendisinin takip
.
7 / 10etmesi gerektiği ve bu hususun sigortalının sorumluluğu altında olduğu, e-devlet hizmeti üzerinden
durumunu her an sorgulayabileceği, görevli memurun ise görevinin ifası sırasında gereken dikkat ve özeni göstermediği kanaatine ulaşıldığı( §3.12), görülmektedir .
16) Söz konusu teftiş raporunda bilgi verme sorumluluğu her ne kadar şikayetçiye yüklenilmiş olsa
da, başvuranın yukarıda açıklandığı üzere emeklilik tahsis saikiyle Kadıköy SGM’ye gittiği ve bu hususta gerekli adımların atılması için talepte bulunduğu, ancak başvurana, 2016/ 6. ay prim günlerinin henüz ödenmediği için sistem kayıtlarında görünmediği bilgisinin verilmediği, sosyal güvenlik sisteminde kaydı tutulan prim gün sayısı ve kişi borcunun nasıl tutulduğuna ilişkin hususların teknik bilgi gerektirmesi ve içinde bulunulan ay prim gün sayısının sistemde görünmeyeceğinin başvuran tarafından öngörülmesinin beklenemeyeceği değerlendirilmektedir .
17) Ayrıca, e-devlet sistemi üzerinden borcun başvuran tarafından sorgulanması gerektiği hususuna
değinilecek olursa; e- Devlet Kapısı üzerinden sosyal güvenliğe ilişkin verilen hizmetlerin Sosyal
Güvenlik Kurumu işbirliği ile e-Devlet Kapısı üzerinden sunulduğu göz önüne alındığında, başvuranın emekliliğine esas oluşturan bilgilerinin SGK sisteminde zaten mevcut olması gerektiği ve borcu olup olmadığı hususunda en sağlıklı veriye Sosyal Güvenlik Merkezinde yani bilginin kaynağında ulaşabileceği, ulaşılan bilginin ise haklı beklentiye uygunluk ilkesi gereği doğru varsayılmasının makul olduğu değerlendirilmektedir .
18) Diğer yandan, görevli memurun görevini ifası sırasında başvurana 2016/ 6. ay priminin
ödenmediğine ilişkin bilgi vermediği, nitekim 5510 sayılı Kanun 88 inci maddesinin altıncı fıkrasına göre her aya ait primlerin takip eden ayda Kurumca belirlenecek günün sonuna kadar ödendiği( §7), bu bilgiler ışığında sigortalının içinde bulunulan ay prim borcunu ödememiş olabileceğinin banko görevlisi tarafından öngörülmesi gerektiği dolayısıyla idare tarafından başvurana gerekli bilgilerin tam verilmediği dolayısıyla yapılan işlem sırasında gereken dikkat ve özenin gösterilmediği, anlaşılmaktadır .
19) Ayrıca olayın seyrinden; başvurana, tahsis müracaat servisince sistemde kayıtlı hizmetleri
dikkate alınarak yapılan emeklilik hesabında mevcut 5518 günü bulunduğuna, emekliliğe hak kazanmak bakımından 5525 gün şartını yerine getirmek amacıyla eksik kalan 7 prim günün olduğuna ilişkin bilgi verildiği ve başvuranın 245,95 TL’lik ödemeyi de eksik prim günlerini borçlanarak kapatmak amacıyla yaptığı anlaşılmaktadır .
20) Doktrinde, idarenin ifa ile mükellef olduğu herhangi bir kamu hizmetinin kuruluşunda,
düzenlenmesinde veya teşkilatında, bünyesinde, personelinde yahut işleyişinde bir takım aksaklık, hukuka aykırılık, bozukluk, düzensizlik, eksiklik, sakatlık veya ihmalin ortaya çıkması neticesinde hizmetin, eksik ve hatalı ifa edilmesi, zamanında ifa edilmemesi idarenin hizmet kusuru olarak tanımlanmakta ve hizmet kusurunun hem idarenin eylemlerinden hem de işlemlerinden doğabileceği, değerlendirilmektedir .
21) Diğer yandan Anayasamızın 2 nci maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri
hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan devlet olarak tanımlanmaktadır . Nitekim Anayasa’nın 125 inci maddesinde , idarenin, .
8 / 10kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu, ifade edilerek yukarıda
belirtilen hukuk devleti ilkesinin hayata geçirilmesi amaçlanmıştır .
22) Somut olay kapsamında, ilgiliye 4/A isteğe bağlı dosyasının kapanış işlemi sırasında veya 4/B
isteğe bağlı borçlanma için açılış işlemi sırasında bu işlemi gerçekleştiren bankoda görevli memur tarafından gerekli ikaz yapılmış olsaydı, başvuran tarafından borçlanma işlemi yapılmasına gerek kalmayıp 4/A ile ilgili eksik hizmetin ödemesi yapılabilecek ve akabinde 27.06.2016 tarihinde yani aynı gün itibarıyla emekliliğinin gerçekleşmesi için başvuruda bulunabilecekti, dolayısıyla SGK tarafından görevin ifası sırasında gereken dikkat ve özenin gösterilmediği ve hizmette kusurun oluştuğu, değerlendirilmektedir .
23) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; SGK tarafından başvuranın emeklilik
dilekçesindeki talep tarihi dikkate alınarak 01/ 08/ 2016 tarihi itibariyle emekli aylığı bağlanması hususu Kanuna uygun bulunmakla birlikte, 27/ 06/ 2016 tarihinde başvuranın emeklilik talep tahsis saikiyle Kadıköy SGM’ye gittiği, bir ya da birkaç birim tarafından kendisine 5525 prim gününe ulaşmadığı gerekçesiyle emekliliğe hak kazanmadığının bildirildiği, eksik günlerini tamamlamak için ise isteğe bağlı Bağ-Kur kapsamında borçlanması için yönlendirildiği ve bu borçlanma için 14 prim gününe karşılık 245,95 TL ödeme yaptığı, 11/ 07/ 2016 tarihinde de emeklilik için başvuruda bulunduğu ve bu durumun emekli aylığını bir ay geç almasına neden olduğu, diğer yandan başvuranın emeklilik tahsis talebiyle idareye yaptığı başvuru esnasında 2016/ 6. ay primlerinin henüz ödenmediği için sistem kayıtlarında görünmediği bilgisi verilseydi, başvuranın 27/ 06/ 2016 tarihinde emeklilik tahsis dilekçesi verebileceği dolayısıyla 01/ 07/ 2016 tarihi itibariyle emekli aylığını alabileceği ve eksik olduğu iddia edilen prim günleri için de borçlanma yapmasına gerek kalmayacağı değerlendirilmektedir . Yukarıda yer verilen teftiş raporu ve yapılan açıklamalar ışığında, idarenin hizmetin ifası sırasında gereken dikkat ve özeni göstermediği bunun neticesinde ise başvuranın hem bir aylık emekli aylığının ödenmemesi noktasında hem de yanlış bilgi verilmesi neticesinde yaptığı 245,95 TL’nin başvurana iade edilmemesi noktasında idarenin tutum ve uygulamasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
24) Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka
uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetişim ilkelerine uygun işlem tesis etmeleri de beklenmektedir .
25) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde makul sürede karar verme, hesap verilebilirlik, şeffaflık ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı , ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda eksik ve yanlış bilgi vermek suretiyle “haklı beklentiye uygunluk “ ilkesine, ayrıca hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir .
9 / 10VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
26) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca,
bu Tavsiye Kararının başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre ŞİKÂYETİN KABULÜNE, Başvuranın, bir aylık emekli aylığı tutarının ve isteğe bağlı bağ-kur için yersiz yere ödediği 245,95
TL’nin ödenmesi talebinin kabulü hususunda SOSYAL GÜVENLİK KURUMU
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA, tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi