|
ÖZET: Başvuru, mülkiyeti Sosyal Güvenlik Kurumuna ait bir lojmanın ihale yoluyla satın alınması sırasında ödenen Katma Değer Vergisi (KDV), tapu harcı ve döner sermaye bedelinin iadesi talebine yöneliktir. Başvuran, diğer kamu lojmanlarının satışında bu tür ödemelerin yapılmadığını belirterek, kendisine uygulanan bu yükümlülüğün haksız olduğunu ifade etmiştir. İlgili idareler, başvuranın talebine ilişkin yaptıkları incelemelerde, Sosyal Güvenlik Kurumuna ait lojmanların satışının KDV’ye tabi olduğunu ve bu işlemin istisna kapsamına girmediğini belirtmişlerdir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın ödediği bedellerin yasal çerçevede alındığını ve bu nedenle iade edilmesinin mümkün olmadığını açıklamıştır. Ayrıca, başvuranın döner sermaye ücreti ve tapu harcı ödemeleriyle ilgili olarak da herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. İlgili mevzuat gereği, bu tür ödemelerin iadesi talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu kararın ilgili taraflara tebliğ edilmesi sağlanmıştır. Başvuranın, bu ret kararına karşı yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/8964-S.22.13778
BAŞVURU NO : 2022/1040
KARAR TARİHİ : 08/07/2022
RET KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Lojman ihalesi sonucunda ödenen vergiler ve döner sermaye bedelinin iadesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 20/01/2022
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılmış olan başvuruda, başvuran özetle; mülkiyeti Sosyal Güvenlik Kurumuna ait
Mahallesi Cad. No: Kat: Daire: adresinde ikamet ettiği lojmanı ihale sonucunda teklif edilen tutar ile taksitli olarak aldığını, ancak alırken tarafına hem %2 lik tapu harcı ve döner sermaye tutarı ve ayrıca KDV tahakkuku yapıldığını, aynı şekilde kamuya ait diğer lojmanların satışında kdv ve tapu harcı uygulaması yapılmadığını, 4706 sayılı Kanunun ilgili maddesinde alıcılar adına bir ayrım olmamasına rağmen bu ödemeleri yapmak zorunda bırakıldığını belirterek ödediği Katma Değer Vergisi, Tapu Harcı ve
Döner Sermaye tutarının tarafına iadesini talep etmektedir.
II.İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2.Kurumumuz tarafından Gelir İdaresi Başkanlığından talep edilen bilgi-belgelere istinaden ilgili idareden alınan cevabi yazı ve eklerinde;
Söz konusu başvuruda yer alan taleplerle ilgili olarak,
– Katma Değer Vergisi yönünden, ilgili mevzuat çerçevesinde Hazine kavramına dahil olmayan Sosyal
Güvenlik Kurumuna ait lojmanın ihale yoluyla satışı işlemi 3065 sayılı Kanunun 1/3-d maddesi uyarınca
KDV’ye tabi olduğu ve bu satış işleminin mezkur Kanunun 17/4-p maddesi kapsamında KDV’den istisna tutulması mümkün olmadığı,
-Harçlar Kanunu yönünden, gerek 492 sayılı Harçlar Kanununda gerekse 4706 sayılı Kanunda Sosyal
Güvenlik Kurumu mülkiyetinde bulunan lojmanların satış ve devri işleminin tapu harcından istisna olacağına dair bir hüküm bulunmamakta olduğu, 5502 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinde de Sosyal
Güvenlik Kurumunun 492 sayılı Harçlar Kanununa göre alınan harçlardan muaf olduğunun hükme bağlandığı dikkate alındığında, bu işlemin istisna olmadığı, ilgili kuruma muafiyet tanıdığı, dolayısıyla söz konusu taşınmazların satışıyla ilgili tapuda yapılan işlemlerde, satıcı taraf olan Sosyal Güvenlik
Kurumundan harç aranılmaması, ancak alıcı taraflardan ise 492 sayılı Kanuna bağlı (4) sayılı tarifenin I/20a fıkrasına göre tapu harcı aranılması gerektiği,
Belirtilmiştir.
3.Kurumumuz bilgi-belge isteme yazısına istinaden Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
Strateji Geliştirme Başkanlığından alınan cevabi yazı ve eklerinde;
– Başvuruya konu konutun mülkiyeti Sosyal Güvenlik Kurumuna ait olduğu, Bakanlığın (Milli Emlak
Genel Müdürlüğü) 13.07.2021 tarih ve sayılı talimatı uyarınca satışının İdarelerince (Ankara
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü Başkent Milli Emlak Dairesi Başkanlığı) yapıldığı,
-Konuya ilişkin Bakanlığın talimatında; 4706 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin dördüncü fıkrası ile 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunun 17 inci maddesinin dördüncü fıkrasının (p) bendinde göre, mülkiyeti Hazineye ait kamu konutlarının satış ve devir işlemleri ve bu işlemler sırasında düzenlenen belgelerin vergi, resim ve harçtan müstesna olacağı ve satışı yapılan kamu konutunun satış tarihini takip eden yıldan itibaren 5 yıl süre ile emlak vergisine tabi tutulmayacağı, ancak mülkiyeti diğer kamu kurum ve kuruluşlarına ait lojmanların satışında ise KDV, Damga Vergi, Karar Pulu ve tapu işlemleri için vergi, resim ve harç yükümlülüklerinin yerine getirilmesi gerektiğinin belirtildiği,
– 30.07.2021 tarihli ve sayılı yazıları ile Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığına KDV ve herhangi bir vergi muafiyetlerinin olup olmadığının sorulduğunu ve cevaben alınan 04.08.2021 tarihli ve sayılı yazı ile ” KDV” den muafiyet bildirilmediği,
Belirtilmiştir.
4.Kurumumuz bilgi-belge isteme yazısına istinaden Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı İnşaat ve
Emlak Daire Başkanlığından alınan cevabi yazı ve eklerinde;
– Başvuranın halen Kurum personeli olarak çalışmakta olduğu,
– Mahallesi Caddesi Apartmanı No: / /ANKARA adresindeki lojmanda satış ihalesinden önce Kurumumuz personeli Sicil numaralı Daire Başkanı ikamet ettiği,
– Kurumlarının Konut Tahsis Komisyonunun 06.02.2020 tarihli ve sayılı kararı ile Daire Başkanı
‘e görev tahsisli olarak tahsis edilerek 06.02.2020 tarihinde teslim edildiği,
-5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumuna İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanunun “Muafiyetler” başlıklı 36’ncı maddesi uyarınca “Kurum, bu Kanun kapsamındaki faaliyetleri dolayısıyla yapılan işlemler yönünden ilgili kanunlarında yer almamış olsa dahi 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununa göre
alınan harçlardan, elektrik ve havagazı tüketim vergisi ve yangın sigortası vergisi hariç olmak üzere 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu gereğince alınan vergi, harç, katılma payı ile tasdik ücretlerinden, düzenleyeceği kağıtlar nedeniyle damga vergisinden, sahip olduğu taşınmazlar dolayısıyla emlak vergisinden, satın alınan ve satılan taşınmazlar ile ilgili olarak tapu ve kadastro döner sermaye bedellerinden ve her türlü dava ve icra işlemlerinde teminat yatırma mükellefiyetinden muaf olduğu,
-4706 sayılı Kanunun 4’üncü maddesi ile bu Kanun hükmüne göre çıkarılan 385 sayılı Milli Emlak Genel
Tebliği uyarınca, Kurumları mülkiyetinde bulunan lojman dairelerinin satış ihaleleri Çevre, Şehircilik ve
İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı İl Milli Emlak Müdürlüklerince yapıldığı,
-Kurumlarınca “5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanuna” 6322 sayılı Kanunla eklenen Geçici 41 inci maddesi gereği prim borcuna karşılık alınan taşınmazlar haricinde satışı yapılan diğer taşınmazlardan KDV bedeli tahsil edilmekte olduğu, Kurumlarının, Tapu Harcı ve Döner Sermaye tutarlarından Kanun gereği muaf olmakla birlikte alıcıların kendi paylarına düşen oranları ödemekle mükellef olduğu,
-Alıcılar tarafından yatırılan KDV tutarının her ne kadar Kurumları tarafından tahsil edilmekte ise de daha sonra bu tutarların Kurumlarınca Hazine ve Maliye Bakanlığına aktarıldığı,
Belirtilmiştir.
5.Kurumumuz bilgi-belge isteme yazısına istinaden Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Strateji Geliştirme Daire Başkanlığından alınan cevabi yazı ve eklerinde;
– Ankara ili ilçesi, Mahallesi ada parsel sayılı taşınmazın tamamının Sosyal
Güvenlik Kurumu adına kayıtlıyken 12.03.2021 tarih yev. Nolu işlem ile 11 bağımsız bölümden oluşan kat mülkiyeti tesis edildiği, Başkent Milli Emlak Daire Başkanlığının 07.10.2021 tarih sayılı yazısına istinaden nolu bağımsız bölümün 606.000,00 TL bedelle adına ihale edilerek satışının yapıldığı, 11.10.2021 tarih yev. Nolu saış işlemi ile adına taşınmazın tescilinin yapıldığı ve satış bedelinin 181.800,00 TL kısmının peşin ödendiği, kalan 424.200,00 TL için taşınmaz üzerinde SGK lehine kanuni ipotek tesis edildiği, işlem için SGK adına tahakkuk eden 428,13 TL döner sermaye ücreti ile alıcı adına tahakkuk eden 12.120,00 TL tapu harcının tahsil edildiği,
-Döner Sermaye İşletme Müdürlüğünün duyurularında, Sosyal Güvenlik Kurumunun tapu işlemlerinde döner sermaye ücretinden muaf olduğu, Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmaz satışlarında 4706 sayılı Kanun kapsamında döner sermaye ücretinden muaf olmamakla birlikte 4 nolu Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin 487 nci maddesinin altıncı fıkrası kapsamında, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinden olması nedeni ile Bakanlık ve Bakanlık merkez birimlerinden olan Milli Emlak Genel Müdürlüğünden kanunlarla ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle sayılan görevleriyle ilgili olarak yapacağı tapu işlemlerinde ve veri paylaşımında döner sermaye hizmet bedeli tahsil edilmemesi gerektiği, ancak Hazineye ait taşınmaz malların gerek 4706 sayılı Kanun gerekse diğer kanun hükümlerine göre yapılacak devir işlemlerinde döner sermaye hizmet bedelinin alıcıdan tahsil edilmesi gerektiği, mahalli idarelerin taraf olduğu tapu işlemlerinden döner sermaye bedeli tahsil edilmemesi gerektiği, bu kapsamda tahsil edilmeyen döner sermaye hizmet bedelinin herhangi bir muafiyet bulunmayan işlemin diğer tarafından tahsil edilmesi gerektiğinin bildirildiği,
– Bu duyurular çerçevesinde, taşınmazın Sosyal Güvenlik Kurumuna ait olması ve Sosyal Güvenlik
Kurumunun da döner sermaye hizmet bedelinden muaf olmasının satış işlemi için başvuruda bulunan kurumun Başkent Milli Emlak Daire Başkanlığı olduğu ve söz konusu işleme Hazine satışı olarak yön verildiği ve alıcı tarafın döner sermaye ücretinden muaf olmadığı, bu sebeple duyurular kapsamında döner sermaye bedelinin alıcıdan tahsil edildiği,
Belirtilmiştir.
III.İLGİLİ MEVZUAT
6.Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının,
6.1.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve
Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”,
6.2.“Yargı yolu” başlıklı 125 inci maddesinde;
“…İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.”,
7.6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun, “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
8. 492 sayılı Harçlar Kanununun,
8.1. “Mevzuu” başlıklı 57 inci maddesinde, “Tapu ve kadastro işlemlerinden bu kanuna bağlı (4) sayılı tarifede yazılı olanları, tapu ve kadastro harçlarına tabidir.”
8.2. “Mükellef” başlıklı 58 inci maddesinde, “Tapu ve kadastro harçlarını kanuna ekli tarifede belirtilen kişiler; tarifede belirtilmeyen işlemlerde taraflar aksini kararlaştırmamış ise, aşağıda yazılı kişiler ödemekle mükelleftir.
a) Mülkiyet ve mülkiyetten gayrı ayni hakları iktisap edenler, (İktisap eden kişiler birden fazla ise harcları hisseleri oranınca öderler)
b) İpotek tesisinde ipoteği tesis edenler, c) Kadastro işlerinde adlarına tescil yapılanlar, d) Miras sebebiyle çıplak mülkiyetin mirasçı adına tescilinde, çıplak mülkiyet sahibi olanlar, e) Rücülarda rücü eden taraf, f) Bunlar dışında kalan işlemlerde lehine işlem yapılmış olanlar.”
8.3. “Harçtan müstesna tutulan işlemler” başlıklı 59 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, Aşağıda yazılı işlemler harçtan müstesnadır: “Genel ve özel bütçeli idarelerle, il özel idareleri, belediyeler
ve köylerin iktisap edecekleri gayrimenkullerin vesair ayni hakların tescili, şerhi gerektiren işlemleri ve bunların terkinleri.”
8.4. “Özel kanunlardaki hükümler” başlıklı 123 nci maddesinde, “Özel kanunlarla harçtan muaf tutulan kişilerle, istisna edilen işlemlerden harç alınmaz.”
8.5. Kanuna bağlı (4) sayılı tarifenin I/20-a fıkrasında, “Gayrimenkullerin ivaz karşılığında veya ölünceye kadar bakma akdine dayanarak yahut trampa hükümlerine göre devir ve iktisabında gayrimenkulün beyan edilen devir ve iktisap bedelinden az olmamak üzere emlak vergisi değeri üzerinden (cebrî icra ve şüyuun izalesi hallerinde satış bedeli, istimlaklerde takdir edilen bedel üzerinden) devir eden ve devir alan için ayrı ayrı”
9. 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun,
9.1. “Verginin konusunu teşkil eden işlemler” başlıklı 1 inci maddesinde;
“Türkiye’de yapılan aşağıdaki işlemler katma değer vergisine tabidir:
1. Ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve
Hizmetler,…
3. Diğer faaliyetlerden doğan teslim ve hizmetler:
…
d) Müzayede mahallerinde ve gümrük depolarında yapılan satışlar ile 10/2/2005 tarihli ve 5300 sayılı Tarım
Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununa göre düzenlenen ürün senetlerinin, senedin temsil ettiği ürünü depodan çekecek olanlara teslimi,…
g) Genel ve katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine, belediyeler ve köyler ile bunların teşkil ettikleri birliklere, üniversitelere, dernek ve vakıflara, her türlü mesleki kuruluşlara ait veya tabi olan veyahut bunlar tarafından kurulan veya işletilen müesseseler ile döner sermayeli kuruluşların veya bunlara ait veya tabi diğer müesseselerin ticari, sınai, zirai ve mesleki nitelikteki teslim ve hizmetleri,…”
9.2. “Sosyal ve Askeri Amaçlı İstisnalarla Diğer İstisnalar” başlıklı 17 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (p) bendinde,
“Hazinece yapılan taşınmaz teslimi ve kiralamaları, irtifak hakkı tesisi, kullanma izni ve ön izin verilmesi işlemleri ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca yapılan arsa ve arazi teslimleri, belediyeler ve il özel idarelerinin mülkiyetindeki taşınmazların satışı suretiyle gerçekleşen devir ve teslimler”
10. 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi
Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 7 nci maddesinin dördüncü fıkrasında,
“Hazineye ait taşınmaz malların satış ve devir işlemleri ve bu işlemler sırasında düzenlenen belgeler vergi, resim ve harçtan müstesnadır. Satışı yapılan taşınmaz mallar, satış tarihini takip eden yıldan itibaren beş yıl süre ile emlak vergisine tâbi tutulmaz.”
11. 4736 sayılı Kamu Kurum Ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri İle Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1 inci maddesinin,
11.1. Birinci fıkrasında, “Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz.”,
11.2. Altıncı fıkrasında, “ Cumhurbaşkanı birinci fıkra hükmünden muaf tutulacak kişi veya kurumları tespit etmeye yetkilidir.”
12. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 45 inci maddesinde; “…Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin edindiği taşınmazlar Hazine adına, diğer kamu idarelerine ait taşınmazlar ise tüzel kişilikleri adına tapu sicilinde tescil olunur. Hazine adına tescil edilen taşınmazlar Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı tarafından yönetilir. Bu tescil işlemleri, adına tescil yapılan idarenin taşınmazın bulunduğu yerdeki ilgili birimine bildirilir…”
13. 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumuna İlişkin Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanunun
“Muafiyetler” başlıklı 36 ncı maddesinde;
“Kurum, faaliyetleri dolayısıyla yapılan işlemler yönünden ilgili kanunlarında yer almamış olsa dahi 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununa göre alınan harçlardan, elektrik ve havagazı tüketim vergisi ve yangın sigortası vergisi hariç olmak üzere 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu gereğince alınan vergi, harç, katılma payı ile tasdik ücretlerinden, düzenleyeceği kağıtlar nedeniyle damga vergisinden, sahip olduğu taşınmazlar dolayısıyla emlak vergisinden, satın alınan ve satılan taşınmazlar ile ilgili olarak tapu ve kadastro döner sermaye bedellerinden ve her türlü dava ve icra işlemlerinde teminat yatırma mükellefiyetinden muaftır.”,
14. 4 nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 487 nci maddesinin,
14.1. Birinci fıkrasında, “Genel Müdürlük, ürettiği her türlü tapu, kadastro, harita ve arşiv bilgi ve belgeleri ile sunduğu hizmetlerden gelir elde etmek üzere merkez veya bölge müdürlükleri bünyesinde döner sermaye işletmeleri kurar.”,
14.2. Mülga beşinci fıkrasında, “Birinci fıkra uyarınca elde edilecek gelirler bu Bölüme ekli (I) sayılı Tarife
Cetvelinde gösterilmiştir…”,
14.3. Mülga Altıncı fıkrasında, “Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri, köy tüzel kişileri ve kalkınma ajanslarının kanunlarla ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle sayılan görevleriyle ilgili yapılacak tapu işlemlerinden ve veri paylaşımından döner sermaye hizmet bedeli tahsil edilmez. Ayrıca tapu müdürlüklerince gerçekleştirilen her türlü terkin ve bedelsiz yol ve yeşil alan gibi yerlere terk işlemlerinden, Genel Müdürlük birimlerince sebebiyet verilmiş hataların düzeltilmesi işlemlerinden, tapu müdürlüklerince resen yapılan işlemlerden, aile konutu şerhi işlemlerinden ve kat irtifakından resen kat mülkiyetine geçiş işlemlerinden döner sermaye hizmet bedeli tahsil edilmez. Veri paylaşımına ilişkin
protokol veya sözleşmelerde, döner sermaye hizmet bedellerinin ödenmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlenebilir.”,
15. Katma Değer Vergisi Kanunun Genel Uygulama Tebliğinin,
15.1. “Müzayede Mahallinde Yapılan Satışlar” başlıklı (I/B-6) bölümünün (6.1.) kısmında,
“3065 sayılı Kanunun (1/3-d) maddesine göre, cebri icra, izale-i şüyu, ipoteğin paraya çevrilmesi, tasfiye gibi nedenlerle yapılan açık artırma, pazarlık ve diğer şekillerdeki satışlar da dahil olmak üzere, müzayede mahallerinde yapılan her türlü satışlar KDV’ye tabidir. Kanunun istisna ve vergi oranlarına ilişkin hükümleri bu satışlar için de geçerlidir.
Bu satışlarda vergiyi doğuran olay, satışın yapıldığı tarihte vuku bulmaktadır. Verginin mükellefi 3065 sayılı Kanunun (8/ç) maddesine göre, satışları düzenleyen özel veya resmi kişi ve/veya kuruluşlar olup,
3065 saylı Kanunun (23/d) maddesi hükmüne göre, satılan malın kesin satış bedeli KDV’nin matrahıdır.”,
15.2. “Hazinenin Taşınmaz Teslimi ve Kiralamaları, İrtifak Hakkı Tesisi, Kullanma İzni ve Ön İzin
Verilmesi İşlemleri, Toplu Konut İdaresi (TOKİ) Başkanlığının Arsa ve Arazi Teslimleri ile Belediye ve İl Özel İdarelerinin Taşınmaz Satışları” başlıklı (II/F-4.15.) bölümünde,
“Hazinece yapılan taşınmaz teslimi ve kiralamaları, irtifak hakkı tesisi, kullanma izni ve ön izin verilmesi işlemleri ile TOKİ Başkanlığınca yapılan arsa ve arazi teslimleri KDV’den müstesnadır.
Hazine ibaresi, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli I sayılı cetvelde sayılan kamu idarelerini kapsamakta olup, örneğin söz konusu cetvelde sayılmayan Üniversiteler “Hazine” kavramı içerisinde yer almamaktadır. Dolayısıyla bunlar tarafından yapılacak taşınmaz teslimi ve kiralamaları, irtifak hakkı tesisi, kullanma izni ve ön izin verilmesi işlemleri verginin konusuna girmesi halinde bu istisna kapsamında değerlendirilmez.”,
hükümlerine yer verilmiştir.
IV.KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
16.İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar
Öneris i” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V.DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A.Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
17. Başvuran, şikayet başvurusunda özetle; mülkiyeti Sosyal Güvenlik Kurumuna ait bir taşınmazı ihale yoluyla satın aldığını, ancak alırken tarafına tapu harcı ve döner sermaye tutarı ile ayrıca KDV tahakkuku yapıldığını, aynı şekilde kamuya ait diğer lojmanların satışında kdv ve tapu harcı uygulaması yapılmadığını belirterek ödediği KDV, Tapu Harcı ve Döner Sermaye tutarının tarafına iadesini talep etmektedir.
18. Kurumumuza intikal eden şikayet başvurusuyla ilgili olarak Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı İnşaat ve Emlak Daire Başkanlığından edinilen bilgi ve belgeler incelendiğine, başvuranın halen Kurum personeli olarak çalışmakta olduğu, Mahallesi Caddesi Apartmanı No: /
/ANKARA adresindeki lojmanda satış ihalesinden önce başvuranın ikamet ettiği, 4706 sayılı
Kanunun 4’üncü maddesi ile bu Kanun hükmüne göre çıkarılan 385 sayılı Milli Emlak Genel Tebliği uyarınca, Kurumları mülkiyetinde bulunan lojman dairelerinin satış ihaleleri Çevre, Şehircilik ve İklim
Değişikliği Bakanlığına bağlı İl Milli Emlak Müdürlüklerince yapıldığı, Kurumlarınca “5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanuna” 6322 sayılı Kanunla eklenen Geçici 41 inci maddesi gereği prim borcuna karşılık alınan taşınmazlar haricinde satışı yapılan diğer taşınmazlardan KDV bedeli tahsil edilmekte olduğu, Kurumlarının, Tapu Harcı ve Döner Sermaye tutarlarından Kanun gereği muaf olmakla birlikte alıcıların kendi paylarına düşen oranları ödemekle mükellef olduğu, alıcılar tarafından yatırılan
KDV tutarının her ne kadar Kurumları tarafından tahsil edilmekte ise de daha sonra bu tutarların
Kurumlarınca Hazine ve Maliye Bakanlığına aktarıldığı hususlarına yer verildiği tespit edilmiştir.
19. Başvuruya konu lojman ihalesi ile ilgili olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Strateji
Geliştirme Başkanlığından alınan bilgi ve belgelerden, başvuruya konu lojmanın mülkiyetinin Sosyal
Güvenlik Kurumuna ait olduğu, Bakanlığın (Milli Emlak Genel Müdürlüğü) 13.07.2021 tarih ve sayılı talimatı uyarınca satışının İdarelerince (Ankara Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği
İl Müdürlüğü Başkent Milli Emlak Dairesi Başkanlığı) yapıldığı anlaşılmıştır.
20. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Strateji Geliştirme
Daire Başkanlığından alınan cevabi yazı ve eklerinden ise Ankara ili ilçesi, Mahallesi ada parsel sayılı taşınmazın tamamının Sosyal Güvenlik Kurumu adına kayıtlıyken 12.03.2021 tarih yev. Nolu işlem ile bağımsız bölümden oluşan kat mülkiyeti tesis edildiği, Başkent Milli
Emlak Daire Başkanlığının 07.10.2021 tarih sayılı yazısına istinaden nolu bağımsız bölümün 606.000,00 TL bedelle adına ihale edilerek satışının yapıldığı, 11.10.2021 tarih yev.
Nolu saış işlemi ile adına taşınmazın tescilinin yapıldığı ve satış bedelinin 181.800,00 TL kısmının peşin ödendiği, kalan 424.200,00 TL için taşınmaz üzerinde SGK lehine kanuni ipotek tesis edildiği, işlem için SGK adına tahakkuk eden 428,13 TL döner sermaye ücreti ile başvuran adına tahakkuk eden 12.120,00 TL tapu harcının tahsil edildiği görülmüştür.
21.Başvuruyla ilgili Gelir İdaresi Başkanlığından temin edilen yazı ve ekleri tetkik edildiğinde, başvuru konusuna ilişkin olarak Katma Değer Vergisi yönünden, ilgili mevzuat gereğince Hazine kavramına dahil olmayan Sosyal Güvenlik Kurumuna ait lojmanın ihale yoluyla satışı işlemi 3065 sayılı Kanunun 1/3-d maddesi uyarınca KDV’ye tabi olduğu ve bu satış işleminin mezkur Kanunun 17/4-p maddesi kapsamında
KDV’den istisna tutulması mümkün olmadığı, Harçlar Kanunu yönünden ise, gerek 492 sayılı Harçlar
Kanununda gerekse 4706 sayılı Kanunda Sosyal Güvenlik Kurumu mülkiyetinde bulunan lojmanların satış ve devri işleminin tapu harcından istisna olacağına dair bir hüküm bulunmamakta olduğu, 5502 sayılı
Kanunun 36 ncı maddesinde de Sosyal Güvenlik Kurumunun 492 sayılı Harçlar Kanununa göre alınan harçlardan muaf olduğunun hükme bağlandığı dikkate alındığında, bu işlemin istisna olmadığı, ilgili kuruma muafiyet tanıdığı, dolayısıyla söz konusu taşınmazların satışıyla ilgili tapuda yapılan işlemlerde, satıcı taraf olan Sosyal Güvenlik Kurumundan harç aranılmaması, ancak alıcı taraflardan ise 492 sayılı
Kanuna bağlı (4) sayılı tarifenin I/20-a fıkrasına göre tapu harcı aranılması gerektiği belirtilmiştir.
22. Bu çerçevede uyuşmazlığın, mülkiyeti Sosyal Güvenlik Kurumuna ait olan ve başvurana ihale edilen taşınmazla ilgili başvuranın haksız yere ödediğini iddia ettiği Katma Değer Vergisi, Tapu Harcı ve Döner
Sermaye tutarının başvurana iade edilip edilemeyeceği noktasında düğümlendiği görülmektedir.
23.Bilindiği üzere, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununu; 1 inci maddesinde, Türkiye’de ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetlerin KDV’ye tabi olduğu, 1/3-d maddesinde, müzayede mahallerinde ve gümrük depolarında yapılan satışların KDV’ye tabi olduğu, 1/3-g maddesinde, genel ve katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine, belediyeler ve köyler ile bunların
teşkil ettikleri birliklere, üniversitelere, dernek ve vakıflara, her türlü mesleki kuruluşlara ait veya tabi olan veyahut bunlar tarafından kurulan veya işletilen müesseseler ile döner sermayeli kuruluşların veya bunlara ait veya tabi diğer müesseselerin ticari, sınai, zirai ve mesleki nitelikteki teslim ve hizmetlerinin KDV’ye tabi olduğu, 17/4-p maddesinde, Hazinece yapılan taşınmaz teslimi ve kiralamaları, irtifak hakkı tesisi, kullanma izni ve ön izin verilmesi işlemleri ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca yapılan arsa ve arazi teslimleri, belediyeler ve il özel idarelerinin mülkiyetindeki taşınmazların satışı suretiyle gerçekleşen devir ve teslimlerin KDV’den istisna olduğu hüküm altına alınmıştır.
24. Yine Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliğinin; “Müzayede Mahallinde Yapılan Satışlar” başlıklı (I/B-6) bölümünün (6.1.) ayrımında, “3065 sayılı Kanunun (1/3-d) maddesine göre, cebri icra, izalei şüyu, ipoteğin paraya çevrilmesi, tasfiye gibi nedenlerle yapılan açık artırma, pazarlık ve diğer şekillerdeki satışlar da dahil olmak üzere müzayede mahallerinde yapılan her türlü satışlar KDV’ye tabidir. Kanunun istisna ve vergi oranlarına ilişkin hükümleri bu satışlar için de geçerlidir. Bu satışlarda vergiyi doğuran olay, satışın yapıldığı tarihte vuku bulmaktadır. Verginin mükellefi 3065 sayılı Kanunun (8/ç) maddesine göre, satışları düzenleyen özel veya resmi kişi ve/veya kuruluşlar olup, 3065 saylı Kanunun (23/d) maddesi hükmüne göre, satılan malın kesin satış bedeli KDV’nin matrahıdır.”, “Hazinenin Taşınmaz Teslimi ve
Kiralamaları, İrtifak Hakkı Tesisi, Kullanma İzni ve Ön İzin Verilmesi İşlemleri, Toplu Konut İdaresi (TOKİ) Başkanlığının Arsa ve Arazi Teslimleri ile Belediye ve İl Özel İdarelerinin Taşınmaz Satışları” başlıklı (II/F-4.15.) bölümünde, “Hazinece yapılan taşınmaz teslimi ve kiralamaları, irtifak hakkı tesisi, kullanma izni ve ön izin verilmesi işlemleri ile TOKİ Başkanlığınca yapılan arsa ve arazi teslimleri
KDV’den müstesnadır. Hazine ibaresi, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli I sayılı cetvelde sayılan kamu idarelerini kapsamakta olup, örneğin söz konusu cetvelde sayılmayan Üniversiteler
“Hazine” kavramı içerisinde yer almamaktadır. Dolayısıyla bunlar tarafından yapılacak taşınmaz teslimi ve kiralamaları, irtifak hakkı tesisi, kullanma izni ve ön izin verilmesi işlemleri verginin konusuna girmesi halinde bu istisna kapsamında değerlendirilmez.” açıklamalarına yer verilmiştir
25. Yukarıda yer verilen madde hükümleri uyarınca, Hazine kavramına dahil olmayan Sosyal Güvenlik
Kurumuna ait lojmanların ihale yoluyla satışı işleminin 3065 sayılı KDV Kanununun 1/3-d maddesi uyarınca Katma Değer Vergisine tabi olduğu, bu satış işleminin anılan Kanunun 17/4-p maddesi kapsamında Katma Değer Vergisinden istisna tutulmasının mümkün olmadığı tespit edilmiştir. Bu itibarla, ilgili mevzuat çerçevesinde tahsil edilen edildiği anlaşılan Katma Değer Vergisinin başvurana iadesinin mümkün olmadığı değerlendirilmiştir.
26. Öte yandan, 492 sayılı Harçlar Kanununun 57 nci maddesinde, tapu ve kadastro işlemlerinden bu
Kanuna bağlı (4) sayılı tarifede yazılı olanların, tapu ve kadastro harçlarına tabi olduğu; Kanuna bağlı (4)
sayılı tarifenin I/20-a fıkrasında, gayrimenkullerin ivaz karşılığında veya ölünceye kadar bakma akdine dayanarak yahut trampa hükümlerine göre devir ve iktisabında gayrimenkulün beyan edilen devir ve iktisap bedelinden az olmamak üzere emlak vergisi değeri üzerinden (Cebri icra ve şuuyun izalesi hallerinde satış bedeli, istimlaklerde takdir edilen bedel üzerinden) devir eden ve devir alan için ayrı ayrı nispi harç alınacağı hükme bağlanmıştır.
27. Aynı Kanunun 59 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, genel ve özel bütçeli idarelerle, il özel idareleri, belediyeler ve köylerin iktisap edecekleri gayrimenkullerin ve sair ayni hakların tescili, şerhi gerektiren işlemleri ve terkinlerinin harçtan müstesna olduğu; 123 üncü maddesinin birinci fıkrasında ise özel kanunlarla harçtan muaf tutulan kişilerle, istisna edilen işlemlerden harç alınmayacağı hüküm altına alınmıştır.
28. 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda
Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 7 nci maddesinin dördüncü fıkrasında, Hazineye ait taşınmaz malların satış ve devir işlemleri ve bu işlemler sırasında düzenlenen belgeler vergi, resim ve harçtan müstesna olduğu hükmüne yer verilmiştir.
29. Bu çerçevede, yukarıda yer verilen mevzuatta yer alan istisna hükmünün Hazineye ait taşınmazların satış ve devir işlemlerini kapsamakta olduğu, Hazine kavramına dahil olmayan Sosyal Güvenlik Kurumuna ait lojmanların satış ve devri işlemlerinin gerek 492 sayılı Harçlar Kanunu gerekse 4706 sayılı Kanunda tapu harcından istisna olacağına dair bir hüküm bulunmadığından başvurandan 492 sayılı Kanuna bağlı (4)
sayılı tarifenin I/20-a fıkrasına göre tahsil edilen tapu harcında herhangi bir hukuka aykırılığa rastlanılamamıştır.
30. Diğer taraftan döner sermaye ücretiyle ilgili değerlendirmeye gelindiğinde ise, 19/01/2002 tarihli ve
24645 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve
Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinin birinci ve altıncı fıkraları ile 4 nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 487 nci maddesinin birinci, beşinci ve altıncı fıkralarında, genel bütçeye dâhil daireler ile katma bütçeli idareler ve bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlarca üretilen mal ve hizmet bedellerinde herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanamayacağı, muaf tutulacak kişi veya kurumları belirlemeye Cumhurbaşkanının yetkili olduğu, Genel Müdürlükçe üretilen hizmetler karşılığında, hangi hizmetten ne kadar döner sermaye hizmet bedeli tahsil edileceği, bölüme (34’üncü bölüm) ekli tarife cetvelinde ayrıntılı olarak belirlendiği görülmektedir,
31. 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanununun 36 ncı maddesinde ise Sosyal Güvenlik Kurumunun,
5502 sayılı Kanun kapsamındaki faaliyetleri dolayısıyla yapılan işlemleri yönünden ilgili kanunlarda yer
almamış olsa dahi satın alınan ve satılan taşınmazlar ile ilgili olarak tapu ve kadastro döner sermaye bedellerinden muaf olduğu hüküm altına alınmıştır.
32. Yukarıda yer verilen hükümlerden hareketle, her ne kadar Sosyal Güvenlik Kurumunun 5502 sayılı
Kanun kapsamındaki faaliyetleri dolayısıyla yaptığı işlemler nedeniyle tapu ve kadastro döner sermaye bedellerinden muaf olduğu hüküm altına alınmış ise de lojman satış işleminin Sosyal Güvenlik Kurumunun
5502 sayılı Kanun kapsamındaki görevlerinden olmadığı hususu dikkate alındığında Kurumun döner
sermaye ücretinden muaf tutulmasının mümkün olmadığı, dolayısıyla 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin 487 nci maddesi uyarınca ve aynı Kararnamenin 34. Bölümüne ek, 1 sayılı cetvele göre başvurandan tahsil edildiği tespit edilen döner sermaye ücretinde herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
33. Tüm bu açıklamalar ve mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; mülkiyeti Sosyal Güvenlik
Kurumu ait olan lojmanın satışı sırasında başvurandan tahsil edildiği anlaşılan Katma Değer Vergisi, tapu harcı ve döner sermaye ücretinin ilgili mevzuat çerçevesinde alındığı, bu nedenle söz konusu bedellerin başvurana iadesinin mümkün bulunmadığı ve başvuranın talebinin reddi gerektiği kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B.İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
34.İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Bu ilkelere göre yapılan değerlendirmede, başvurana idarece verilen cevabi yazıda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği
görülmüş olup, ilgili İdarenin “Karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. İdarenin bundan sonra bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI.HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
35. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara Vergi Mahkemelerine yargı yolu açıktır.
VII.KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Bu kararın BAŞVURANA ve ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi