|
ÖZET: Başvuru, Sosyal Güvenlik Kurumu bünyesinde 5. dereceli kadrolarda görev yapan icra memurlarının kadro derecelerinin 3. dereceye yükseltilmesi talebi üzerine yapılmıştır. Başvuran, icra memurlarının 1994-2022 yılları arasında kadro derecelerinin 5’in altına düşmediğini, 2022 yılında bazı memurların 3. dereceye terfi ettirildiğini belirtmiştir. Ancak, 2023 ve 2024 yıllarında 403 ve 425 icra memurunun 3. dereceye geçiş taleplerinin reddedildiğini ifade etmiştir. Başvuran, diğer kadrolardaki çalışanların daha iyi özlük haklarına sahip olduğunu ve bu durumun adaletsizlik yarattığını savunmuştur.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuruya verdiği yanıtta, 2024 itibarıyla 3. dereceli kadroya atanmayı hak eden 513 icra memuru bulunduğunu belirtmiştir. Ancak, kadro değişikliklerinin Cumhurbaşkanlığı Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü tarafından uygun görülmediği ifade edilmiştir. Ayrıca, icra memurlarının yeşil pasaport alabilmesi için 3. derece kadro verilmesi talebinin de reddedildiği belirtilmiştir. İdare, kadro derecelerinin belirlenmesinde hiyerarşik yapının korunması gerektiğini vurgulamıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddedilmesinin hukuka uygun olduğunu belirterek, idarenin takdir yetkisinin kamu yararı doğrultusunda kullanıldığını ifade etmiştir. Başvurunun sonuçlanmasıyla birlikte, ilgili taraflara karar tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/13116-S.24.19773
BAŞVURU NO : 2024/11633
KARAR TARİHİ : 28.11.2024
RET KARARI
Adres:
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : CUMHURBAŞKANLIĞI İDARİ İŞLER BAŞKANLIĞI
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Sosyal Güvenlik Kurumunda 5 inci dereceli kadrolarda istihdam edilen icra memurlarının kadro derecelerinin 3 üncü derece olarak değiştirilmesi talebi hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 19.09.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. tarafından yapılan başvuruda; Kurum alacaklarının İcra Memurlarınca tahsil edildiği, 1994 yılından 2022 Mart ayına kadar İcra Memurlarının kadro derecelerinin 5’in altına düşemediği,
18 Mart 2022 tarihli Resmi Gazetede yapılan kadro dönüşümü ile 35 kişinin 3 üncü dereceye yükseltildiği,
Sosyal Güvenlik Kurumunca 2023 yılında çalışma yılı bakımından 3 üncü dereceyi hak eden 403 İcra
Memuru için, 2024 yılında da 425 İcra Memuru için dönüşüm talebinde bulunulduğu ancak onay çıkmadığı, Şef, Tekniker, Teknisyen, VHKİ ve diğer üst kadrolar 3 üncü dereceye düşmekte ve yeşil pasaport almakta iken Kurumda sadece Hizmetli kadrosu ve İcra Memurlarının yeşil pasaport alamadığı, yapılan işin zorluğu göz önünde bulundurulduğunda 1994 yılından itibaren mağduriyet söz konusu olduğu, Kurumda İcra
Memurlarınca yapılan icra işlemlerinin emsal olarak İcra Dairelerinde İcra Müdürleri, Gelir İdaresi
Başkanlığında Gelir Uzmanları tarafından yapıldığı ve özlük hakları bakımından daha iyi durumda oldukları belirtilerek; İcra Memurlarının söz konusu mağduriyetlerinin giderilmesi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
/
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebi yazımıza istinaden Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanlığının 01.10.2024 tarih ve E- sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. 27.09.2024 tarihi itibarıyla Kurum bünyesinde 3 üncü dereceli kadroya atanmayı hak eden 513 adet icra memuru bulunduğu, 2.2. 2 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Kadro Değişikliği başlıklı
7 nci maddesi gereğince dolu kadro değişikliği ile 2021 yılında 3 üncü dereceden 286 adet icra memuru,
2023 yılında 3 üncü dereceden 401 adet icra memuru, 2024 yılında 3 üncü dereceden 425 adet icra memuru
kadrosunun verilmesi hakkındaki taleplerin Cumhurbaşkanlığı Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğünce uygun görülmediği, 2022 yılı için boş kadro değişikliği ile 3 üncü derece icra memuru kadrosu ihdas edilmesi hakkındaki taleplerinin ise Cumhurbaşkanlığı Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğünce uygun görüldüğü, 2.3. 2022 yılı için 2 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Kadro
Değişikliği başlıklı 7 nci maddesi gereğince; 5 inci dereceden 35 adet boş icra memuru kadrosunun iptal edilerek yerine 3 üncü dereceden 35 adet icra memuru kadrosu ihdas edilmesi hakkındaki taleplerinin, Cumhurbaşkanlığının 17.03.2022 tarihli ve 2022/119 sayılı kararı ile uygun görülerek 18.03.2022 tarihli ve
31782 sayılı Resmi Gazetede yayımlandığı ve Kurumda hizmeti en fazla olan 35 adet personelin 3 üncü
derece icra memuru kadrosuna ataması yapıldığı, 2.4. İcra memuru kadrosunda görev yapan personelin kazanılmış hak aylık derece/kademe yönüyle hususi (yeşil) pasaport alabilmeleri için 3 üncü derece icra memuru kadrosu verilmesi hakkındaki (35 adet 3 üncü derece icra memuru kadrosuna ataması yapılanlar hariç) talepleri uygun görülmediğinden atanma taleplerinin gerçekleştirilemediği ve kendi talepleri doğrultusunda 3 üncü dereceli diğer kadrolara atanmaları nedeniyle kurum mevzuatı açısından da icra memuruna olan ihtiyacın da çoğalmasına neden olduğu, 2.5. İcra memuru kadrosunda görev yapan personelin kazanılmış hak aylığı yönüyle değerlendirildiğinde; mükteseplerine göre 3 üncü derece kadroya atanma hakkı elde etmiş çok sayıda personel bulunduğu, ancak
Kurumda ihdas edilen 3 üncü derece icra memuru kadrosuna ataması yapılan 35 adet personel dışındaki diğer personelin 3 üncü derece icra memuru kadrosuna atamalarının yapılamadığı, bahse konu mağduriyetin giderilebilmesini teminen yeterli sayıda 3 üncü derece icra memuru kadrosunun ihdas edilmesi gerektiği, 2 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Kadro
Değişikliği başlıklı 7 nci maddesi gereğince, 2025 yılında da 3 üncü derece icra memuru kadrosu için
Cumhurbaşkanlığı Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğünden talepte bulunulacağı, 2.6. Diğer yandan 3 üncü derece kadroya atanma talebi karşılanamayan bir kısım icra memuru, söz konusu kadroda boş bulunan veri hazırlama ve kontrol işletmeni kadrosuna atanma talebinde bulunmakta ve bağlı olduğu il müdürlüklerinin de uygun görüşü alınarak bu kadrolara atanabilmekte, bu durumda ise icra memuru açığının daha da arttığı, ifade edilmiştir.
3. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebi yazımıza istinaden Cumhurbaşkanlığı
Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğünün 23.10.2024 tarih ve E- sayılı cevabi yazısında özetle; 3.1. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre istihdam edilen Devlet memurlarının kadrolarının 2 sayılı
Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi eki (I) sayılı cetvelde düzenlendiği, 2 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi 10/7/2018 tarihinde yürürlüğe konulmuş olup bu tarihten önce
Devlet memuru kadroları 13/12/1983 tarihli ve 190 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname eki cetvellerde düzenlendiği, 3.2. Söz konusu cetvellerde yer alan memur kadrolarının derecelerinin tespitinde; yapılacak işin niteliği ve önemi, atanma için aranılan şartlar, kadroların hizmet sınıfları gibi kriterlerin yanı sıra ünvanlar arasındaki hiyerarşik yapı da dikkate alınmış ve bu hiyerarşik yapının kadro derecesi bazında da kurulduğu; örneğin şube müdürü, şef ve memur arasındaki hiyerarşi; şube müdürü ünvanlı kadro
1 inci dereceye, şef ünvanlı kadro 3 üncü dereceye, memur ünvanlı kadro ise 5 inci dereceye kadar
ihdas edilerek derece bazında da korunmuş, kadro değişikliklerinin de bu hiyerarşiyi bozmayacak şekilde yapılmasının öngörüldüğü, 3.3. 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin yayımından günümüze kadar kadro rejimi konusunda istikrarlı bir uygulama yürütüldüğü, ancak ilgili kadro cetvellerine zaman içinde yeni ünvanların dahil edilmesi ve bu ünvanlara ilişkin yeni derece belirlemeleri yapılması, bunların mevcut ünvan ve derecelerle uyumunun sağlanması gerekliliğini de beraberinde getirdiği; bu kapsamda yaygın bir uygulama olmamakla birlikte bazı ünvanlarda zorunlu derece değişiklikleri gerçekleştirildiği, 3.4. 2 sayılı Cumhurbaşkanı Kararnamesi eki cetveller incelendiğinde, farklı derecelerden ihdas edilen ancak mevcut hiyerarşik derece yapısına uygun olmadığı için 1 inci, 2 nci, 3 üncü, 4 üncü derecelerden ihdas edilmemiş çok sayıda memur kadro ünvanı bulunduğu, 3.5. Hem kadro derecesi bazında kurulan sistemin bozulmaması hem de 1 ila 4 üncü dereceli kadrolara atanamamış olanların mali haklarında kayıp olmaması için gerekli düzenlemeler yapıldığı; buna göre söz konusu memurlar için, 631 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyle 657 sayılı Kanunun 67 nci maddesinde yapılan değişiklikle, diğer şartları taşımakla birlikte üst derecelerde kadro olmadığı için derece yükselmesi yapamayan memurların kazanılmış hak aylıkları, öğrenim durumları itibariyle yükselebilecekleri dereceyi aşmamak şartıyla işgal etmekte oldukları kadroların üst derecelerine yükseltilmesi imkanı getirildiği; 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 152 nci maddesi uyarınca 17/4/2006 tarihli ve 2006/10344 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuş bulunan
“Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara İlişkin Kararın (Yan Ödeme Kararnamesi)” 10 uncu maddesinde, “kazanılmış hak aylık dereceleri 657 sayılı Kanun hükümleri uyarınca kadro derecelerinin üzerine yükseltilenlerin zam ve tazminatları; bulundukları kurumda, yükselinen derecede kendi kadro unvanlarıyla aynı adı taşıyan kadroların dereceleri için öngörülen puan ve oranlar esas alınarak ödenir” hükmüne yer verilmiş, her yıl yürürlüğe konulan kararnamelerle de anılan hükmün uygulanmasının devamı sağlandığı, 3.6. Dolayısıyla gerek 657 sayılı Kanunun 67 nci maddesi gerekse Yan Ödeme Kararnamelerinde yer alan düzenlemeler çerçevesinde, kazanılmış hak aylık derecesi kadro derecesinden üstte bulunan memurlar, kazanılmış hak aylık derecesi için öngörülen gösterge, ek gösterge, zam ve tazminatlardan faydalandığı, 3.7. Öte yandan, 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14 üncü maddesinde hususi pasaportların kimlere verilebileceği düzenlendiği; anılan maddeye göre birinci, ikinci ve üçüncü dereceli kadrolarda istihdam edilen memurlar ile bu kadrolarda istihdam edilmekteyken emekli olan veya çekilmiş sayılanlara da hususi pasaport verileceği düzenlendiği; kadro dereceleri 1 ila 4 üncü derece aralığında düzenlenmemiş çok sayıda memur kadro ünvanı bulunduğu; bu kadroların da üst derecelere yükseltilmesinin, ülkemizde zaten görece oldukça fazla olan hususi pasaport sahibi sayısının kontrolsüz bir şekilde artması ve hususi pasaport uygulamasının işlevsiz hale gelmesi sonucunu doğuracağı, 3.8. Bununla birlikte, söz konusu başvurunun da konusunu oluşturan derece sisteminin, kamu personel sistemine ilişkin olarak yürütülen çalışmalar kapsamında yeniden değerlendirildiği, açıklamalarında bulunulmuştur.
/
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; 4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 4.2. 128 inci maddesinde; “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.” 5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 6. 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun; 6.1. “Kadrosuzluk sebebiyle derece yükselmesi yapamayanların aylıkları” başlıklı 67 nci maddesinde; “Diğer şartları taşımakla birlikte üst derecelerde kadro olmadığı için derece yükselmesi yapamayan memurların kazanılmış hak aylıkları, öğrenim durumları itibariyle yükselebilecekleri dereceyi aşmamak şartıyla işgal etmekte oldukları kadroların üst derecelerine yükseltilir.” 6.2. “Derece yükselmesinin usul ve şartları” başlıklı 68 inci maddesinde;
“A) Derece yükselmesi yapılabilmesi için:
a) Üst derecelerden boş bir kadronun bulunması, b) Derecesi içinde en az 3 yıl ve bu derecenin 3 üncü kademesinde 1 yıl bulunmuş, c) Kadronun tahsis edildiği görev için öngörülen nitelikleri elde etmiş, d) (Mülga: 13/2/2011 – 6111/101 md.)
olması şarttır.
B) Eğitim ve Öğretim Hizmetleri Sınıfı ile Sağlık Hizmetleri ve Yardımcı Sağlık Hizmetleri Sınıfı hariç, sınıfların 1, 2, 3 ve 4 üncü derecelerindeki kadrolarına, derece yükselmesindeki süre kaydı aranmaksızın, atanmasındaki usule göre daha aşağıdaki derecelerden atama yapılabilir.
Ancak, bu şekilde bir atamanın yapılabilmesi için ilgilinin; a) 1 inci dereceli kadrolardan ek göstergesi 5300 ve daha yukarıda olanlar için en az 12 yıl, b) 1 inci ve 2 nci dereceli kadrolardan ek göstergesi 5300’den az olanlar için en az 10 yıl, c) 3 üncü ve 4 üncü dereceli kadrolar için en az 8 yıl, hizmetinin bulunması ve yükseköğrenim görmüş olması şarttır. Dört yıldan az süreli yükseköğrenim görenler için bu sürelere iki yıl ilave edilir. Bu sürelerin hesabında; 8/6/1984 tarihli ve 217 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesi kapsamına dâhil kurumlarda fiilen çalışılan süreler ile Yasama
Organı Üyeliğinde, belediye başkanlığında, belediye ve il genel meclisi üyeliğinde, kanunlarla kurulan fonlarda, muvazzaf askerlikte, okul devresi dâhil yedek astsubaylık ve yedek subaylıkta ve uluslararası kuruluşlarda geçen sürelerin tamamı ile yükseköğrenim gördükten sonra özel kurumlarda veya serbest olarak çalıştıkları sürenin; Başbakanlık ve bakanlıkların bağlı ve ilgili kuruluşlarının müsteşar ve müsteşar yardımcıları ile en üst yönetici konumundaki genel müdür ve başkan kadrolarına atanacaklar için tamamı, diğer kadrolara atanacaklar için altı yılı geçmemek üzere dörtte üçü dikkate alınır.
Bu bent hükümlerine göre atananlar atandıkları kadronun aylık (Ek gösterge dahil) ve diğer haklarından yararlanırlar. Bu suretle üst dereceye atananların bu kadrolarda geçirdikleri her yıl kademe ilerlemesi ve her “3” yıl derece yükselmesi sayılmak suretiyle kazanılmış hak ve emeklilik keseneğine esas aylık
/
derecelerinin yükselmesinde gözönüne alınır. Ancak atandıkları kadro aylıkları, başka görevlere atanma halinde kazanılmış hak sayılmaz…” 7. 10/7/2018 tarihli ve 2 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin; 7.1. “Kadro ihdası” başlıklı 5 inci maddesinde; “(1) Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamına giren kurum ve kuruluşların kadroları Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle ihdas edilir.” 7.2. “Kadro değişikliği” 7 nci maddesinde; “(1) Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamına giren kurum ve kuruluşlara verilmiş bulunan ve ekli cetvellerde gösterilen dolu kadrolarda derece değişikliği Cumhurbaşkanlığınca yapılır.
(2) Kurum ve kuruluşlara verilmiş bulunan ve ekli cetvellerde gösterilen kadrolardan boş olanların; a) Hizmetlerin ifası için ihtiyaç duyulan kadroların karşılanması amacıyla sınıf, unvan ve derecelerinin değiştirilmesi, b) İptali, Cumhurbaşkanlığına bağlı, ilgili veya ilişkili kurum ve kuruluşun veya bakanlığın talepleri üzerine
Cumhurbaşkanınca yapılır.
(3) Bu değişiklik işlemleri her kurum için yılda en fazla iki defa yapılır.” düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Sosyal Güvenlik Kurumunda 5 inci dereceli kadrolarda istihdam edilen icra memurlarının kadro derecelerinin 3 üncü derece olarak değiştirilmesi talebinin reddedilmesi yönündeki işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle başvuranın talebinin reddi yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. tarafından yapılan başvuruda, Sosyal Güvenlik Kurumu bünyesinde çalışmakta olan İcra Memurlarının kadro derecelerinin 5’in altına düşemediği, özlük hakları bakımından mağduriyet oluştuğu belirtilerek; kadro derecelerinin 3 üncü derece olarak değiştirilmesi talep edilmektedir.
10. Başvuru konusuna ilişkin Sosyal Güvenlik Kurumundan temin edilen bilgilerden; 2022 yılı için 2 sayılı
Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Kadro Değişikliği başlıklı 7 nci maddesi gereğince, 5 inci dereceden 35 adet boş icra memuru kadrosunun iptal edilerek yerine 3 üncü dereceden 35 adet icra memuru kadrosu ihdas edilmesi hakkındaki taleplerinin, Cumhurbaşkanlığının
17.03.2022 tarihli kararı ile uygun görüldüğü ve Kurumda hizmeti en fazla olan 35 adet personelin 3 üncü
derece icra memuru kadrosuna atamasının yapıldığı; diğer taraftan Kurum bünyesinde 3 üncü dereceli kadroya atanmayı hak eden 513 adet icra memuru bulunduğu; 2 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin
Kadro Değişikliği başlıklı 7 nci maddesi gereğince dolu kadro değişikliği ile 2021 yılında 3 üncü dereceden
286 adet icra memuru, 2023 yılında 3 üncü dereceden 401 adet icra memuru, 2024 yılında 3 üncü dereceden
425 adet icra memuru kadrosunun verilmesi hakkındaki taleplerin Cumhurbaşkanlığı Personel ve Prensipler
Genel Müdürlüğünce uygun görülmediği anlaşılmıştır. İdare tarafından yapılan açıklamada ayrıca, icra memuru kadrosunda görev yapan personelin kazanılmış hak aylık derece/kademe yönüyle hususi (yeşil)
pasaport alabilmeleri için 3 üncü derece icra memuru kadrosu verilmesi hakkındaki talepleri uygun görülmediğinden atanma taleplerinin gerçekleştirilemediği ve kendi talepleri doğrultusunda 3 üncü dereceli diğer kadrolara atanmaları nedeniyle Kurum mevzuatı açısından da icra memuruna olan ihtiyacın da artmasına neden olduğu belirtilmiştir.
/
11. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre istihdam edilen Devlet memurlarının kadroları 2 sayılı
Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi eki (I) sayılı cetvelde düzenlenmiştir.
Anılan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin kadro değişikliğine ilişkin 7 nci maddesinde; bu
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamına giren kurum ve kuruluşlara verilmiş bulunan ve ekli cetvellerde gösterilen dolu kadrolarda derece değişikliği ve kadrolardan boş olanların hizmetlerin ifası için ihtiyaç duyulan kadroların karşılanması amacıyla sınıf, unvan, derecelerinin değiştirilmesi ile iptalinin
Cumhurbaşkanlığınca yapılacağı düzenlenmiştir.
12. Bu kapsamda, başvuruya konu 2024 yılında Sosyal Güvenlik Kurumunda 5 inci dereceli icra memuru kadrolarında istihdam edilen 513 İcra Memurunun kadro derecelerinin 3 üncü derece olarak değiştirilmesi hususuna ilişkin olarak Cumhurbaşkanlığı Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü tarafından; ilgili cetvellerde yer alan memur kadrolarının derecelerinin tespitinde, yapılacak işin niteliği ve önemi, atanma için aranılan şartlar, kadroların hizmet sınıfları gibi kriterlerin yanı sıra ünvanlar arasındaki hiyerarşik yapının da dikkate alındığı ve bu hiyerarşik yapının kadro derecesi bazında da kurulduğu, kadro değişikliklerinin de bu hiyerarşiyi bozmayacak şekilde yapılmasının öngörüldüğü; ilgili kadro cetvellerine zaman içinde yeni ünvanların dahil edilmesi ve bu ünvanlara ilişkin yeni derece belirlemeleri yapılması, bunların mevcut ünvan ve derecelerle uyumunun sağlanması gerekliliğini de beraberinde getirdiği, bu kapsamda yaygın bir uygulama olmamakla birlikte bazı ünvanlarda zorunlu derece değişiklikleri gerçekleştirildiği; 2 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi eki cetveller incelendiğinde, farklı derecelerden ihdas edilen ancak mevcut hiyerarşik derece yapısına uygun olmadığı için 1 inci, 2 nci, 3 üncü, 4 üncü derecelerden ihdas edilmemiş çok sayıda memur kadro ünvanı bulunduğu belirtilmiştir.
13. Kadro derecesi bazında kurulan sistemin bozulmaması ve 1 ila 4 üncü dereceli kadrolara atanamamış olanların mali haklarında kayıp olmaması için gerekli düzenlemeler yapıldığı, buna göre söz konusu memurlar için, 631 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyle 657 sayılı Kanunun 67 nci maddesinde yapılan değişiklikle diğer şartları taşımakla birlikte üst derecelerde kadro olmadığı için derece yükselmesi yapamayan memurların kazanılmış hak aylıkları, öğrenim durumları itibariyle yükselebilecekleri dereceyi aşmamak şartıyla işgal etmekte oldukları kadroların üst derecelerine yükseltilmesi imkanı getirildiği; 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 152 nci maddesi uyarınca 17/4/2006 tarihli ve 2006/10344 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuş bulunan
“Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara İlişkin Kararın (Yan Ödeme Kararnamesi)” 10 uncu maddesinde, “kazanılmış hak aylık dereceleri 657 sayılı Kanun hükümleri uyarınca kadro derecelerinin üzerine yükseltilenlerin zam ve tazminatları; bulundukları kurumda, yükselinen derecede kendi kadro unvanlarıyla aynı adı taşıyan kadroların dereceleri için öngörülen puan ve oranlar esas alınarak ödenir” hükmüne yer verilmiş olup; her yıl yürürlüğe konulan kararnamelerle de anılan hükmün uygulanmasının devamının sağlandığı anlaşılmaktadır. Bu kapsamda, gerek 657 sayılı Kanunun 67 nci maddesi gerekse Yan Ödeme Kararnamelerinde yer alan düzenlemeler çerçevesinde, kazanılmış hak aylık derecesi kadro derecesinden üstte bulunan memurlar, kazanılmış hak aylık derecesi için öngörülen gösterge, ek gösterge, zam ve tazminatlardan faydalanmaktadırlar.
14. Cumhurbaşkanlığı Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü tarafından başvuru konusuna ilişkin olarak ayrıca; 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14 üncü maddesinde hususi pasaportların kimlere verilebileceği düzenlendiği, kadro dereceleri 1 ila 4 üncü derece aralığında düzenlenmemiş çok sayıda memur kadro ünvanı bulunduğu, bu kadroların da üst derecelere yükseltilmesinin, ülkemizde zaten görece oldukça fazla olan hususi pasaport sahibi sayısının kontrolsüz bir şekilde artması ve hususi pasaport uygulamasının işlevsiz hale gelmesi sonucunu doğuracağı mütalaa edilmiştir. Bununla birlikte, söz konusu başvurunun da konusunu oluşturan derece sisteminin, kamu personel sistemine ilişkin olarak yürütülen çalışmalar kapsamında yeniden değerlendirildiği belirtilmiştir.
/
15. Bilindiği üzere, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları içinde hareket etmesi hukuk devletinin bir diğer ilkesidir. Bu kapsamda, idari işlemin belli bir sebebe dayanması gerektiği açık bir kuraldır. İdarenin takdir yetkisinin söz konusu olması halinde dahi keyfi olarak hareket edebileceği anlamına gelmez. İdareye yasalarla tanınan takdir yetkisi mutlak olmayıp, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlıdır. İdare takdir yetkisini kullanırken kendisine verilen yetkinin amacı doğrultusunda hareket etmeli, nesnellik ve tarafsızlık içinde davranmalı, orantılılık ilkesine uymalı, kanunlar özel koşullar öngörmüşse bunlara uymalı, bu yetkiyi kamu yararı için ve gerekçeli olarak kullanmalıdır.
16. Başvuru konusu somut olayımızda; her ne kadar 2022 yılı için 2 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Kadro Değişikliği başlıklı 7 nci maddesi gereğince, 5 inci dereceden 35 adet boş icra memuru kadrosunun iptal edilerek yerine 3 üncü dereceden 35 adet icra memuru kadrosu ihdas edilmesi hakkındaki talebin Cumhurbaşkanlığının 17.03.2022 tarihli kararı ile uygun görüldüğü ve
Kurumdaki 35 adet personelin 3 üncü derece icra memuru kadrosuna atamasının yapılması suretiyle icra memurlarının 3 üncü derece kadroya yükselmelerini kısıtlayan genel uygulamaya istisna getirilmekle ve bu anlamda diğerleri için 3 üncü dereceye atanma yönünde bir beklenti oluşmakla birlikte, Cumhurbaşkanlığı
Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğünce de ifade edildiği üzere, kadro derecesi bazında da kurulan hiyerarşik yapının bozulmaması, yapılacak bir kadro değişikliğinin kamu personel rejiminde benzer düzeydeki ünvanlar için emsal teşkil edebileceği, kamu personel rejimindeki süregelen uygulamalar açısından dengenin gözetilmesi gerekliliği, hususi pasaport uygulamasının işlevsiz hale gelmemesi için de belli bir dengenin gözetilmesi gerekliliği hususları göz önünde bulundurulduğunda, Cumhurbaşkanlığı
Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü tarafından söz konusu kadro değişikliğinin yapılması talebinin reddedilmesi yönünde kullanılan takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereği kapsamında olduğu değerlendirilmektedir.
17. Hizmet gereği kapsamında icra memuru açığıyla ilgili personel ihtiyacının, bu şekilde genel uygulamanın dışına çıkılarak kadro değişikliği yapılması suretiyle istisnai bir yöntemle karşılanması yerine; kamu personel rejiminde sürekliliği ve istikrarı sağlayacak bütüncül bir yaklaşımla uygulama birliği oluşturacak, istisnai uygulamalara yer vermeyecek şekilde giderilmesinin; kamu personel rejiminde sürekliliğin ve istikrarın, personel arasında çalışma barışının ve hakkaniyet ilkesinin sağlanabilmesi için yerinde olacağı değerlendirilmektedir.
18. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Sosyal Güvenlik Kurumunda 5 inci dereceli kadrolarda istihdam edilen icra memurlarının kadro derecelerinin 3 üncü derece olarak değiştirilmesi talebinin reddedilmesi yönündeki işlemde takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı kullanıldığı yönünde herhangi bir emare oluşmadığı değerlendirildiğinden; İdarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; idarenin, başvurucuya verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup; İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın başvurana, Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığına ve Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/