|
ÖZET: Başvuran, İçişleri Bakanlığı’na bağlı Jandarma Genel Komutanlığı’nda uzman çavuş olarak görev yaparken, 31 Aralık 2022 tarihinde sözleşmesinin yenilenmemesi nedeniyle feshedildiğini ve bu durumun ardından 3269 sayılı Kanun ile 6245 sayılı Harcırah Kanunu gereği ödenmesi gereken tazminat ve yol harcırahının verilmediğini iddia etmiştir. Başvuru, 8 Eylül 2023 tarihinde yapılmış olup, başvuran, talebinin yazılı olarak yanıtlanmasını istemiştir.
İdare, başvuranın sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin olarak, disiplinsizlik gerekçeleriyle işlem yapıldığını belirtmiştir. Jandarma Genel Komutanlığı, başvuranın çeşitli tarihlerde disiplin cezaları aldığını ve bu nedenle sözleşmesinin feshedildiğini ifade etmiştir. 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun ilgili maddeleri uyarınca, disiplinsizlik nedeniyle sözleşmesi feshedilen kişilere tazminat ve harcırah ödenmeyeceği vurgulanmıştır. Bu bağlamda, başvurunun reddine karar verilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, tazminat ve harcırah ödenmemesi yönündeki idarenin kararının hukuka uygun olduğunu tespit etmiştir. Başvuranın, disiplinsizlik nedeniyle sözleşmesinin feshedilmesi, ilgili mevzuat gereği tazminat ve harcırah talebinin reddedilmesine yol açmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/2019-S.24.3214
BAŞVURU NO : 2023/14417
KARAR TARİHİ : 21.02.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : İÇİŞLERİ BAKANLIĞI
JANDARMA GENEL KOMUTANLIĞI
Başvuranın sözleşme feshi nedeniyle tazminat ve yol harcırahı istemi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 08.09.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, Kurumumuza yaptığı başvurusunda özetle; İçişleri Bakanlığına bağlı Jandarma Genel
Komutanlığı bünyesinde jandarma uzman çavuş olarak görev yaptığını, 31.12.2022 tarihinde sözleşmesinin idare tarafından yenilenmemek suretiyle fesih edildiğini, 3269 sayılı Kanun ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu gereği ödenmesi gereken tazminat ve yol harcırahının ödenmediğini belirtmektedir. Başvuran, tazminat ve yol harcırahının ödenip ödenemeyeceğine karar verilerek dilekçesine yazılı olarak cevap verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla İçişleri Bakanlığına 09/06/2023 tarihli ve
S. sayılı yazımız ile Gönderme Kararı verilmiş olup, yazımıza cevaben İçişleri Bakanlığına bağlı
Jandarma Genel Komutanlığının 08/07/2023 tarihli ve E. sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1) 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 16’ncı maddesinde; “Kendi kusurları olmaksızın hizmet
sürelerinin uzatılmaması sebebiyle veya sözleşme süresini bitirip ayrılanlardan; hizmet süresi beş yılı geçmeyenlere, ayrıldıkları tarihte almakta oldukları net maaşları tutarının (375 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 28 inci maddesinde belirtilen ek tazminatlar ile 14.7.1964 tarihli ve 500 sayılı Kanuna göre ödenen tazminat ve lojman tazminatı ile yabancı dil tazminatı hariç) iki katının toplam hizmet yılı ile çarpımından bulunacak miktarda ikramiye verilir. Hizmet süresi beş yılı geçenlere ise beş yıllık hizmetleri için yukarıdaki esasa göre hesaplanacak tutara; ayrıldıkları tarihte almakta oldukları net maaşları
tutarının (375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28 inci maddesinde belirtilen ek tazminatlar ile 500 sayılı Kanuna göre ödenen tazminat ve lojman tazminatı ile yabancı dil tazminatı hariç), beş yıldan fazla olan hizmet yılı toplamı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın ayrıca ilâve edilmesi suretiyle tespit edilecek miktarda ikramiye verilir. Ancak, uzman erbaşlara ödenecek ikramiye, hiçbir suretle ayrıldıkları
tarihte almakta oldukları ikramiye ödenmesine esas net maaşlarının yirmi katını geçemez. (Ek cümle:
11/2/2014-6519/52 md.) Bir tam yıldan eksik kalan hizmet sürelerinin ikramiyeleri kıst olarak ödenir.
İkramiyelerden; damga vergisi hariç, vergi kesilmez. Emeklilik hakkı kazanan uzman erbaşlara bu ikramiye ödenmez ve bunlar hakkında, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu uygulanır” hükmünün düzenlendiği,
2.2) Personele ödenen harcırah işlemlerini düzenleyen 6245 Sayılı Harcırah Kanunu’nun 12’inci maddesi
gereği ve Yüksekova 1 İnci J.Komd.Tb.K.lığının 25/01/2023 tarihli ve E. sayılı yazının 13.
maddesine istinaden sözleşmesi kurum tarafından yenilenmeyerek fesih işlemi yapılan personelin ikramiye ödemesinin 3269 Sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 6’ncı maddesine göre ödeme yapılmayacağının düzenlendiği,
2.3) Yol harcırahı talebine ilişkin ödemenin hangi hallerde yapılacağının 375 Sayılı Kanun Hükmünde
Kararname’nin 4’üncü maddesinde belirtilen durumlarda ödemenin yapılacağının belirlendiği,
2.4) Ödemeye ilişkin düzenlemenin yer aldığı JGY 51-3 (Ç) Jandarma Genel Komutanlığı Uzman Erbaş
Yönergesi’nin ç maddesinde kendi kusurları olmaksızın sözleşmesi fesih edilen veya hizmet sürelerinin bitiminde ayrılan uzman erbaşlara ödenebileceğinin belirtildiği,
2.5) Yukarıda belirtilen mevzuat ve açıklamalar doğrultusunda Hakkari İl Jandarma Komutanlığı tarafından
adı geçen personelin; Hakkari İl Disiplin Kurulunca “hizmet aracı ile ağır kusurlu veya hizmetten ayrılabilen kişilerin kusuruyla trafik kazası sonucu yaralanmaya sebebiyet vermek” disiplinsizliğinden 02/03/2018 tarihinde “11 gün aylıktan kesme cezası”, 06/11/2021 tarihinde “görevde uyumak” disiplinsizliğinden “6 ay kısa süreli durdurma cezası”, 24/05/2019 tarihinde “Görev sırasında herhangi bir şekilde uyumak veya uyuklamak” disiplinsizliğinden “16 Ay uzun süreli durdurma cezası”, 25/07/2019 tarihinde “kendisiyle aynı rütbede çalışanlara karşı onur kırıcı söz söyleme” disiplinsizliğinden “3 gün aylıktan kesme cezası”, 01/03/2021 tarihinde “kılık kıyafet disiplinine uymamak” disiplinsizliğinden ikaz cezası, 13/12/2021 tarihinde “fiziki yeterlilik testinde başarısızlıktan” “ikaz cezası”, 06/06/2022 tarihinde
“özlük hakları ile ilgili veya başka bir kişisel menfaat temini için başkalarını aracı koyup öncelik ve ayrıcalık talep etmek” disiplinsizliğinden “3 gün ayılıktan kesme cezası”, 14/06/2022 tarihinde “spor testinde başarısızlık” disiplinsizliğinden “ikaz cezası”, 28/09/2022 tarihinde “mesleki gelişim ve yeterlilik sınavında başarısız olmak” disiplinsizliğinden “ikaz cezası”, 21/11/2022 tarihinde “görevde kayıtsızlık göstermek, görevi savsaklamak veya geçerli bir özrü olmaksızın belirtilen sürede bitirmemek” disiplinsizliğinden “3 gün aylıktan kesme cezası,” sicillerinin başarısıza yakın olması vb. gerekçelerle farklı tarihlerde disiplinsizliği alışkanlık haline getirmesi nedeniyle kendi kusuruyla Yüksekova 1 İnci
J.Komd.Tb.K.lığının 25 Ocak 2023 tarihli yazısı ile sözleşme fesih işlemi yapıldığı,
2.6) Sözleşmesi disiplinsizliği alışkanlık haline getirmesi ve kendi kusuru nedeniyle fesih işlemi
gerçekleştirildiğinden ilgili mevzuatı doğrultusunda ikramiye ve yol harcırahının ödenemeyeceğinin değerlendirildiği,
3) Kurumumuzun 30/09/2023 tarih ve S. sayılı bilgi ve belge talebi konulu yazısına istinaden
Hakkari Valiliği İl Jandarma Komutanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen 31/11/2023 tarih ve sayılı cevabi yazı eklerinde ise özetle;
3.1) Başvuruya esas uyuşmazlığın; Personelin sözleşmesinin fesih edildiğinin Yüksekova 1 inci
J.Komd.Tb.K.lığının 25/01/2023 tarih ve . sayılı yazı ile bildirildiği ve sözleşme fesih belgelerinin Ek’de gönderildiği,
3.2) Tazminat ve harcırah işlemlerine esas olmak üzere; 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun özlük
hakları başlıklı 16’ıncı maddesinde “Kendi kusurları olmaksızın hizmet sürelerinin uzatılmaması sebebiyle veya sözleşme süresini bitirip ayrılanlardan; hizmet süresi beş yılı geçmeyenlere, ayrıldıkları tarihte almakta oldukları net maaşları tutarının (375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28 inci maddesinde belirtilen ek tazminatlar ile 14.7.1964 tarihli ve 500 sayılı Kanuna göre ödenen tazminat ve lojman tazminatı ile yabancı dil tazminatı hariç) iki katının toplam hizmet yılı ile çarpımından bulunacak miktarda ikramiye verilir. Hizmet süresi beş yılı geçenlere ise beş yıllık hizmetleri için yukarıdaki esasa göre hesaplanacak tutara; ayrıldıkları tarihte almakta oldukları net maaşları tutarının (375 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamenin 28 inci maddesinde belirtilen ek tazminatlar ile 500 sayılı Kanuna göre ödenen tazminat ve lojman tazminatı ile yabancı dil tazminatı hariç), beş yıldan fazla olan hizmet yılı toplamı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın ayrıca ilâve edilmesi suretiyle tespit edilecek miktarda ikramiye verilir.
Ancak, uzman erbaşlara ödenecek ikramiye, hiçbir suretle ayrıldıkları tarihte almakta oldukları ikramiye ödenmesine esas net maaşlarının yirmi katını geçemez. (Ek cümle: 11/2/2014-6519/52 md.) Bir tam yıldan eksik kalan hizmet sürelerinin ikramiyeleri kıst olarak ödenir. İkramiyelerden; damga vergisi hariç, vergi kesilmez. Emeklilik hakkı kazanan uzman erbaşlara bu ikramiye ödenmez ve bunlar hakkında, 5434 sayılı
Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu uygulanır” hükmünün düzenlendiğini,
3.3) 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 12’nci maddesi gereği ve 9439 Sayılı Uzman Erbaş
Yönetmeliği’nin 13’üncü maddesine istinaden sözleşmesi kurum tarafından yenilenmeyerek fesih işlemi yapılan personelin ikramiye ödemesinin kendi kusurları nedeni ile fesih işlemi yapılan personele ödeme yapılamayacağının düzenlendiği,
3.4) Yol harcırahı talebine ilişkin ödemenin hangi hallerde yapılacağının 6245 Sayılı Harcırah Kanunu
dördüncü maddesi ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname 1/d maddesinde belirtilen durumlar halinde ödemenin yapılacağının belirlendiği, ödemeye ilişkin düzenlemenin yer aldığı JGY 51-3 (Ç) Jandarma
Genel Komutanlığı Uzman Erbaş Yönergesi’nin 27’nci maddesinde kendi kusurları olmaksızın veya hizmet sürelerinin bitiminde ayrılan uzman erbaşlara ödenebileceği,
3.5) Yukarıda belirtilen mevzuat ve açıklamalar doğrultusunda Hakkari İl Jandarma Komutanlığı tarafından
adı geçen personelin; Hakkari İl Disiplin Kurulunca “hizmet aracı ile ağır kusurlu veya hizmetten ayrılabilen kişilerin kusuruyla trafik kazası sonucu yaralanmaya sebebiyet vermek” disiplinsizliğinden 02/03/2018 tarihinde 11 gün “aylıktan kesme” cezası, 06/11/2021 tarihinde “görevde uyumak” disiplinsizliğinden 6 ay “kısa süreli durdurma” cezası, 24/05/2019 tarihinde “Görev sırasında herhangi bir şekilde uyumak veya uyuklamak” disiplinsizliğinden “16 Ay uzun süreli durdurma” cezası, 25/07/2019 tarihinde “kendisiyle aynı rütbede çalışanlara karşı onur kırıcı söz söyleme” disiplinsizliğinden 3 Gün
“aylıktan kesme” cezası, 01/03/2021 tarihinde “kılık kıyafet disiplinine uymamak” disiplinsizliğinden “ikaz” cezası, 13/12/ 2021 tarihinde “fiziki yeterlilik testinde başarısızlıktan” “ikaz cezası”, 06/06/2022 tarihinde
/
“özlük hakları ile ilgili veya başka bir kişisel menfaat temini için başkalarını aracı koyup öncelik ve ayrıcalık talep etmek” disiplinsizliğinden 3 gün “aylıktan kesme”, 14/06/ 2022 tarihinde “spor testinde başarısızlık” disiplinsizliğinden “ikaz cezası”, 28/09/2022 tarihinde “mesleki gelişim ve yeterlilik sınavında başarısız olmak” disiplinsizliğinden “ikaz” cezası, 21/11/2022 tarihinde “görevde kayıtsızlık göstermek, görevi savsaklamak veya geçerli bir özrü olmaksızın belirtilen sürede bitirmemek” disiplinsizliğinden 3 gün
“aylıktan kesme” cezası, sicillerinin başarısıza yakın olması vb. gerekçelerle farklı tarihlerde disiplinsizliği alışkanlık haline getirmesi nedeniyle kendi kusuruyla Yüksekova 1 inci J.Komd.Tb.K.lığının 25/01/2023 tarih ve E. sayılı yazısı ile sözleşme fesih işlemi yapıldığı,
3.6) Disiplinsizliği alışkanlık haline getiren ve kendi kusuru nedeniyle fesih işlemi gerçekleştirildiğinden
ilgili mevzuatı doğrultusunda ikramiye ve 375 sayılı Kanunun 1/D maddesi kapsamında harcırah ödenemeyeceği, konuya ilişkin benzer durumda olan sözleşmesi kendi kusuruyla fesih edilen tüm personele mevzuat doğrultusunda herhangi bir ödeme yapılmadığı, personelin sözleşmesinin disiplinsizliği alışkanlık haline getirmesi ve kendi kusuru nedeniyle fesih işlemi gerçekleştirildiğinden 3269 Sayılı Uzman Erbaş
Kanunu, 9439 Sayılı Uzman Erbaş Yönetmeliği, 6245 Sayılı Harcırah Kanunu, 375 Sayılı Kanun
Hükmünde Kararname ve JGY 51-3 (Ç) Jandarma Genel Komutanlığı Uzman Erbaş Yönergesi mevzuatı doğrultusunda ikramiye ve harcırah ödenemeyeceğinin uygun değerlendirildiği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 1982 Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü
maddesi: “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin
birinci fıkrası: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6) 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun;
6.1) “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde; “Bu Kanunda geçen deyimlerden;
a) Uzman Çavuş: En az lise veya dengi okul mezunu çavuşlar veya en az ilköğretim okulu mezunu olup, muvazzaflık hizmetini çavuş rütbesi ile tamamlayanlardan, muvazzaflık hizmetini müteakip Türk Silâhlı
Kuvvetlerinin devamlılık arz eden teknik ve kritik görev yerlerinde veya çavuş kadro görev yerlerinde, bu
Kanun esaslarına göre istihdam edilenler ile yönetmelikte belirtilen esaslara göre uzman onbaşılıktan uzman çavuşluğa geçirilenleri, b) Uzman Onbaşı: En az ilköğretim okulu veya dengi okul mezunu olup, muvazzaflık hizmetini müteakip, Türk Silâhlı Kuvvetlerinin devamlılık arz eden teknik ve kritik uzmanlık görev yerlerinde istihdam edilenleri, c) Uzman Erbaş: Bu Kanun hükümlerine göre istihdam edilen uzman çavuş ve uzman onbaşıları, İfade eder.”
/
6.2) “Hizmet şartları ve yedeklik dönemi” başlıklı 6’ncı maddesi; “Uzman erbaşlar, onbaşı ve çavuş
rütbesini taşıyan asker kişi sayılırlar. Muvazzaflık hizmetinde ve yedeklik döneminde iken hizmete çağrıldıklarında er ve emsal rütbedeki erbaşların üstü olup; (…) (2) cezaî müeyyideler ile yargılama usulü bakımından er ve erbaşların tâbi olduğu hükümlere tâbi olurlar. Askerî öğrenciler ile astlık üstlük münasebetleri yoktur. Uzman erbaşlar hakkında rütbenin geri alınması fer’i cezası uygulanmaz.
Hizmete çağrılan yedeğe ayrılmış uzman erbaşlara muvazzaf emsalleri gibi özlük hakları verilir.
Terhis kaydı, yedeklik yoklaması, hizmete celp, eğitim ve tatbikat gibi yedeklik dönemine ilişkin olarak bu
Kanunda düzenlenmeyen hususlarda 21.6.1927 tarihli ve 1111 sayılı Askerlik Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.”
6.3) “Başarı gösteremeyenler ve ceza alanlar” başlıklı 12’nci maddesinde; “…Görevde başarısız
olanlarla, atandıkları kadro görev yerleri ile ilgili olarak üç ay ve daha uzun süreli bir kurs veya eğitime gönderilenlerden kurs veya eğitimde başarısız olan veya kendilerinden istifade edilemeyeceği anlaşılan uzman erbaşların, barışta sözleşme sürelerine bakılmaksızın Türk Silâhlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir.
…
d) (Değişik: 31/1/2013-6413/45 md.) Son olarak verilen de dahil olmak üzere, kararın kesinleştiği tarihten itibaren geriye doğru son bir yıl içinde toplamda otuz gün ve daha fazla oda hapsi veya hizmet yerini terk etmeme cezasına mahkûm olanların veya en son aldığı disiplin cezasından geriye doğru son bir yıl içinde en az iki disiplin amirinden toplam sekiz defa veya daha fazla disiplin cezası alanların,… Sözleşmeleri feshedilmek suretiyle Türk Silâhlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir”.
6.4) “Özlük hakları” başlıklı 16’nci maddesinde; “Kendi kusurları olmaksızın hizmet sürelerinin
uzatılmaması sebebiyle veya sözleşme süresini bitirip ayrılanlardan; hizmet süresi beş yılı geçmeyenlere, ayrıldıkları tarihte almakta oldukları net maaşları tutarının (375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin
28 inci maddesinde belirtilen ek tazminatlar ile 14.7.1964 tarihli ve 500 sayılı Kanuna göre ödenen
tazminat ve lojman tazminatı ile yabancı dil tazminatı hariç) iki katının toplam hizmet yılı ile çarpımından bulunacak miktarda ikramiye verilir. Hizmet süresi beş yılı geçenlere ise beş yıllık hizmetleri için yukarıdaki esasa göre hesaplanacak tutara; ayrıldıkları tarihte almakta oldukları net maaşları tutarının (375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28 inci maddesinde belirtilen ek tazminatlar ile 500 sayılı
Kanuna göre ödenen tazminat ve lojman tazminatı ile yabancı dil tazminatı hariç), beş yıldan fazla olan hizmet yılı toplamı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın ayrıca ilâve edilmesi suretiyle tespit edilecek miktarda ikramiye verilir. Ancak, uzman erbaşlara ödenecek ikramiye, hiçbir suretle ayrıldıkları tarihte almakta oldukları ikramiye ödenmesine esas net maaşlarının yirmi katını geçemez. (Ek cümle: 11/2/20146519/52 md.) Bir tam yıldan eksik kalan hizmet sürelerinin ikramiyeleri kıst olarak ödenir. İkramiyelerden; damga vergisi hariç, vergi kesilmez. Emeklilik hakkı kazanan uzman erbaşlara bu ikramiye ödenmez ve bunlar hakkında, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümleri uygulanır.
…
Yabancı uyruklu kişilerle evlenenlerden; bu evlilikleri, ilgili yönetmelikte belirtilen esaslar dahilinde Milli
Savunma Bakanlığınca uygun görülmeyenlerin, çeşitli nedenlerle Türk vatandaşlığını kaybedenlerin veya
Türk vatandaşlığından çıkartılanların veya disiplinsizlik ve ahlâkî nedenlerle sonradan Silâhlı Kuvvetlerde kalması uygun görülmeyenlerin sözleşmeleri fesh edilir ve bunlara ikramiye ödenmez”.
/
7) 6245 sayılı Harcırah Kanunu’nun,
7.1) “Daimi veya muvakkat vazife halinde yolda veya vazifeye başlamadan vefat edenlerin harcırahı”
başlıklı 12’nci maddesinde; “Daimi veya muvakkat bir vazife ile bir tarafa gönderilenler yolda veya yeni vazife mahallinde işe başlamadan vefat eyledikleri takdirde ölüm mahalline kadar olan harcırahları hesap ve buna peşinen ödenmiş ve istirdadı kısmen veya tamamen imkânsız bulunmuş olan nakil vasıtaları bilet ücretleri ilave olunur. Bu suretle tahakkuk edecek istihkak, verilmiş olan avanstan ziyade ise fazlası tesviye olunur, noksan ise farkı geri alınmaz. Ancak muvakkat vazife ile yabancı memleketlere gönderilenlerden vefat edenlerin bu suretle uhdelerinde bırakılacak fark, bunların bu kanuna göre müstahak bulundukları dış yevmiyelerin on günlüğüne tekabül eden miktarından fazla olamaz.”
8) 27/6/1989 tarih ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 1’inci maddesinde;
“A) Aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu,
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu, 2914 sayılı Yükseköğretim
Personel Kanunu ve 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanununa göre almakta olan personele 1000 gösterge rakamı üzerinden memuriyet taban aylığı ödenir.”
“D) (Ek: 31/7/2003-4969/2 md.) (A) bendi kapsamına giren personel ile 22.1.1990 tarihli ve 399 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (II) sayılı cetvelde yer alan personel ve kamu kurumlarında işçi olarak istihdam edilenlerden; emekliliğini isteyen veya emekliye sevk olunanlara, haklarında toptan ödeme hükümleri uygulananlara, emekli iken yeniden hizmete alındıktan sonra cezaen olmamak üzere görevlerine son verilenlere, kendi kusurları olmaksızın sözleşmesi feshedilen veya hizmet sürelerinin bitiminde ayrılan sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler ile terhis olan yedek subaylara, yedek astsubaylara ve bunlardan görevde iken ölenlerin kanuni mirasçılarına damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tâbi tutulmaksızın (12.105) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarında tazminat ödenir.”
9) 20/09/2005 tarih ve 25942 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Uzman Erbaş Yönetmeliği’nin
“Görevde başarısız olma, kendilerinden istifade edilmeme halleri ve sözleşmenin feshedilmesi sebepleri” başlıklı 13’üncü maddesinde; “Sözleşmenin imzalanmasından sonra ilk beş aylık intibak dönemi içerisinde göreve intibak edemeyenler ile ayrılmak isteyenlerin sözleşmeleri feshedilerek, Türk Silahlı
Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Peşin olarak ödenen aylık ve aylık ile birlikte ödenen diğer tüm özlük haklarının çalışılmayan günlere ait kısmı geri alınır.
Görevde başarısız olanlar ile kendisinden istifade edilemeyeceği (atış, spor, eğitim, operasyon ve istihdam edildikleri kadro görev yerlerinde ve davranışlarında askerlik mesleği değerlerini sergilemede, ikazlara rağmen istenen düzeye ulaşamayan ve aşırı derecede borçlananlardan bu durumu rapor, tutanak ve her türlü belge ile kanıtlananlar, mazeretsiz olarak bir sözleşme yılı içerisinde yedi gün ve daha uzun süre ile göreve gelmeyenler) anlaşılan, atandıkları kadro görev yerleri ile ilgili olarak üç ay ve daha uzun süreli bir kurs veya eğitime gönderilenlerden kurs veya eğitimde başarısız olan uzman erbaşların, barışta sözleşme sürelerine bakılmaksızın Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Bunlar yedekte er kaynağına alınır.
Ayrıca; a) Almış oldukları sicile göre kademe ilerlemesi yapamayanların, /
b) (Değişik:RG-21/1/2016-29600) Verilen ceza, ertelense, seçenek yaptırımlara çevrilse, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilse ve affa uğrasa dahi;
1) Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlar ile basit ve nitelikli zimmet, irtikâp, iftira, rüşvet, hırsızlık,
dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, yalan yere tanıklık, yalan yere yemin, cürüm tasnii, ırza geçmek, sarkıntılık, kız, kadın veya erkek kaçırmak, fuhşiyata tahrik, gayri tabiî mukarenet, dolanlı iflâs gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyeti kırıcı suçlar ile istimal ve istihlâk kaçakçılığı hariç kaçakçılık, resmî ihale ve alım ve satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma, firar, amir veya üste fiilen taarruz, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret, mukavemet, fesat, isyan suçlarından dolayı mahkûm olanların,
2) 1632 sayılı Kanunun 148 inci maddesinde yazılı suçlardan mahkûm olanların,
c) 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununun 10 uncu maddesinde belirtildiği şekilde sağlık nedeniyle kendisinden istifade edilemeyeceği anlaşılanların, ç) Taksirli suçlar hariç olmak üzere diğer suçlardan (Mülga ibare:RG-15/4/2023-32164) mahkemeler tarafından otuz günden daha fazla süreli hürriyeti bağlayıcı bir ceza ile mahkûm olanların, d) Taksirli suçlar nedeniyle altı ay veya daha fazla süre ile hürriyeti bağlayıcı bir cezaya mahkûm olanların, e) (Değişik:RG-12/4/2014-28970) Son olarak verilen de dâhil olmak üzere, kararın kesinleştiği tarihten itibaren geriye doğru son bir yıl içinde toplamda otuz gün ve daha fazla oda hapsi veya hizmet yerini terk etmeme cezasına mahkûm olmak veya en son aldığı disiplin cezasından geriye doğru son bir yıl içinde en az iki disiplin amirinden toplam sekiz defa veya daha fazla disiplin cezası alanların, f) Yabancı uyruklu kişilerle evlenenlerden; bu evlilikleri, 12/3/1997 tarihli ve 22931 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yabancı Uyruklu Kişilerle Evlenen Subay, Astsubay, Sözleşmeli Subay, Sözleşmeli Astsubay, Uzman Jandarma ve Uzman Erbaşlar Hakkında Yönetmelikte belirtilen esaslar dahilinde Genelkurmay
Başkanlığı tarafından uygun görülmeyenlerin, g) Çeşitli nedenlerle Türk vatandaşlığını kaybedenlerin veya Türk vatandaşlığından çıkartılanların, ğ) (Ek:RG-12/4/2014-28970) Haklarında yüksek disiplin kurulları tarafından Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası verilenlerin, (Değişik ibare:RG-15/4/2023-32164) sözleşmeleri feshedilmek suretiyle Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma
Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı ile ilişikleri kesilir.
Sözleşmenin feshedildiği, ilgili kuvvet komutanlığına, Jandarma Genel Komutanlığına ve ilgili amirine, Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından da ilgili birlik komutanlığına bildirilir. Kendisine tebliği müteakip, yapılacak devir-teslim ve diğer işlemlerin sonunda ilişik kesme ile fesih tamamlanır.
Her ne sebeple olursa olsun, sözleşmesi feshedilerek Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiği kesilen uzman erbaşlar, tekrar Türk Silahlı Kuvvetlerine alınmazlar.
Uzman erbaş olarak göreve başlamış olup da, daha sonra bu Yönetmelikte belirtilen şartlara sahip olmadığı anlaşılanlar hakkında da fesih işlemi yapılır.”
Şeklindedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10) Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları,
ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret
Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Bir numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuran özetle; Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde
jandarma uzman çavuş olarak görev yaparken 31.12.2022 tarihinde sözleşmesinin idare tarafından yenilenmemek suretiyle fesih edildiğini, 3269 sayılı Kanun ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu gereği ödenmesi gereken tazminat ve yol harcırahının ödenmesini talep etmektedir.
12) Türk Silahlı Kuvvetlerinin uzman çavuş/erbaş kadrolarında görev yapan personelin temini, hizmet
şartları görev ve hakları, yükümlülükleri, astsubay sınıfına geçirilmeleri ile ilgili esas ve usulleri 3269 sayılı
Uzman Erbaş Kanunu ile düzenlenmiştir. Anılan Kanunun 12’nci maddesinde “kendilerinden istifade edilemeyeceği anlaşılan uzman erbaşların” sözleşmelerinin feshedileceği; 16’ncı maddesinin ikinci fıkrasında “kendi kusurları olmaksızın hizmet süreleri uzatılmayanlara” tazminat ve ikramiye ödeneceği; 16’ncı maddesinin üçüncü fıkrasında ise “disiplinsizlik nedeniyle sonradan Silâhlı Kuvvetlerde kalması uygun görülmeyenlerin sözleşmelerinin feshedileceği ve bunlara ikramiye ödenmeyeceği” düzenlenmiştir.
Bununla birlikte 6245 sayılı Harcırah Kanunu’nda ve 375 sayılı KHK kapsamında cezaen olmamak üzere görevine devam eden personele ve halen çalışmakta olup normal seyrinde görev yapmakta iken cezaen olmamak üzere görevine son verilenlere tazminat/ harcırah ödendiği görülmektedir.
13) Somut olayda, daha önce uzman çavuş olarak görev yapan başvuranın, disiplinsizliği alışkanlık haline
getirmesi ve kendi kusuru nedeniyle sözleşmesinin feshedildiği anlaşılmaktadır.
14) 3269 sayılı Kanunun 16’ncı maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrasında; tazminat ve ikramiyenin kendi
kusurları olmaksızın hizmet süreleri uzatılmayanlara ödeneceği, disiplinsizlik nedeniyle sonradan Silâhlı
Kuvvetlerde kalması uygun görülmediği için sözleşmesi feshedilenlere ise ikramiye ödenmeyeceği açıkça düzenlenmiştir. Somut olayda ise başvuranın, disiplin cezalarının bulunduğu ve kendi kusuru nedeniyle sözleşmesinin fesih işleminin gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır. Bu kapsamda, başvuranın sözleşmenin feshedilmesine gerekçe olan hususun 3269 Sayılı Uzman Erbaş Kanunu, 9439 Sayılı Uzman Erbaş
Yönetmeliği, 6245 Sayılı Harcırah Kanunu ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname 1/D maddesinin ilgili hükümleri kapsamında tazminat ve harcırah ödenmeyecek hal kapsamına girdiği açık olarak görüldüğünden, tazminat ve harcırah ödenmemesi yönündeki İdarenin işleminde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı değerlendirilmiştir.
15) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde; uzman çavuşlarla ilgili olarak 3269 sayılı Kanun’un 12’nci maddesinde hangi durumlarda TSK’dan ilişik kesileceği, 16’ncı maddesinde ise hangi durumlarda tazminat ödenip ödenmeyeceğinin hükme bağlandığı, 6245 Sayılı Harcırah Kanunu ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde
Kararname 1/D maddesinin ise harcırah ile ilgili düzenlemeleri içerdiği, bu kapsamda başvuranla ilgili gerçekleştirilen fesih işlemi dolayısıyla anılan Kanunlardaki “tazminat ve harcırah ödenecek” kişiler
kapsamına girmediğinin açık olduğu anlaşıldığından, başvurana tazminat ödenmemesi yönündeki İdarenin işleminde herhangi bir hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; idarenin, başvurucuya verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili Van (Hakkari) İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA, İÇİŞLERİ BAKANLIĞINA ve JANDARMA GENEL KOMUTANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/