Sözleşmeli öğretmenlerin engellilik durumuna bağlı yer değişikliği talepleri hukuken mümkün müdür (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/4219-S.20.6705

BAŞVURU NO : 2019/20848

KARAR TARİHİ : 19/03/2020

RET KARARI

MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI

BAŞVURUYA KONU İDARE :

BAŞVURUNUN KONUSU : Engellilik durumuna istinaden yer değişikliği talebi hakkında

BAŞVURU TARİHİ : 29/11/2019

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, 2019 Ağustos sözleşmeli öğretmen atamasında Şırnak Uludere Şenoba Nurettin

Asan Çok Programlı Anadolu Lisesine arapça öğretmeni olarak atandığını, %55 görme engelli olduğu için yaşadığı yerde hayatını idare etmekte çok zorlandığını, ailesinin ikamet ettiği

Erzurum iline atamasının yapılmasını talep ettiğini, sözleşmeli öğretmen olduğundan bahisle talebinin reddedildiğini belirterek Erzurum iline atamasının yapılmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Milli Eğitim Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü’nün 14/01/2020 tarihli ve sayılı yazısında,

2.1. Başvuranın 2019 Ağustos Sözleşmeli İlk Atama Döneminde tercih dışı atanma isteğini kabul etmesi nedeniyle kura ile Şırnak Uludere ilçesi Şenoba Nurettin Asan Çok Programlı

Anadolu Lisesi atandığı ve 14/10/2019 tarihinde göreve başladığı,

2.2.Sözleşmeli öğretmenlerin üç yıl süre ile yer değiştirme işlemi mümkün olmamakla birlikte ilgi (a) onay ile kendisi eşi, çocukları ile anne veya babasının sağlık mazeretine bağlı olarak yer değiştirmelerine olanak sağlandığı, bu nedenle ilgilinin engellilik mazeretine bağlı olarak yer değiştirme talebine ilişkin Bakanlığımızca herhangi bir işlem yapılamadığı,

açıklamalarına yer verilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. “18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. 652 sayılı Milli Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun

Hükmünde Kararnamenin Ek 4 üncü maddesinde; “(1) Öncelikle kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde olmak üzere Bakanlığın boş öğretmen norm kadrosu bulunan örgün ve yaygın eğitim kurumlarında 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (B) fıkrası kapsamında sözleşmeli öğretmen istihdam edilebilir.

… (3) Bu madde uyarınca atanan sözleşmeli öğretmenler üç yıl süreyle başka bir yere atanamaz. Aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirmelerde bu madde uyarınca istihdam edilen öğretmenin eşi bu öğretmene tabidir. Sözleşmeli öğretmenler, aday öğretmenler için öngörülen adaylık sürecine tabi tutulur. Sözleşmeli öğretmenlerden sözleşme gereği üç yıllık çalışma süresini tamamlayanlar talepleri halinde bulundukları yerde öğretmen kadrolarına atanır. Öğretmen kadrolarına atananlar, aynı yerde en az bir yıl daha görev yapar, bunlar hakkında adaylık hükümleri uygulanmaz.”,

hükümlerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

6. Başvuranın talebinin reddine yönelik işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılarak başvurunun reddi yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran, engellilik durumuna istinaden Erzurum iline atamasının yapılmasını talep etmektedir.

8. Anayasa’da yer almayan veya açıkça düzenlenmeyen konulara ilişkin düzenleme yapma yetkisi yasama organına aittir. Bu açıdan, yasama organının bir alanı düzenleme yetkisi, genel ve asli bir yetkidir. Yasama organının düzenleme yetkisinin genel olması, kanuni düzenleme yaparken konu bakımından bir sınırın olmadığı, her konuda ve dilediği ölçüde ayrıntılı düzenleme yapabileceği; asli olması ise, yasama organının bir konuda doğrudan doğruya yani araya başka bir işlem girmeden düzenleme yapabileceği anlamına gelmektedir.

9. Kamu kurumlarında istihdam edilen personelin statülerinin ve bu statülerin her biri kapsamında istihdam edilen kişilerin işe alınması, nakil, terfi, sosyal, idari, mali ve özlük hakları ile disiplin yönünden tabi olacakları hükümlerin düzenlenmesi kanun koyucunun takdir alanında bulunduğu şüphesizdir. Hukuki durumları (statüleri) mevzuatla düzenlenmiş olan kamu görevlilerinin bulundukları statüye ilişkin yasa ve yönetmelikte düzenlenmiş bulunan kurallara tabi olduklarının kabulü gerekmektedir.

10. 668 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler ile Bazı Kurum veKuruluşlara Dair Düzenleme Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile 652 sayılı MilliEğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde

Kararnameye eklenen ve6755 sayılı Kanun ile kabul edilen bahse konu madde hükmüne göre, öncelikle kalkınmada birinciderecede öncelikli yörelerde örgün ve yaygın eğitim kurumlarındaki öğretmen ihtiyacını karşılamaküzere boş öğretmen norm kadrolarına sözleşmeli personel istihdam edilebileceği düzenlenmiş, ancaksözleşmeli öğretmenlerin yer değiştirmeleri konusunda süre yönünden kısıtlamalar getirilmiştir.

11. Buna göre, sözleşmeli öğretmenlerin atandıkları yerlerinde 3 yıl görev yapmalarının zorunluolduğu, bu süre zarfında başka bir yere atanamayacağı, aile birliği mazeretine bağlı yerdeğiştirmelerde bu madde uyarınca istihdam edilen öğretmenin eşinin bu öğretmene tabi olduğu, sözleşmeli öğretmen statüsünden kadrolu öğretmen statüsüne geçme talepleri olduğu takdirdebulundukları yerde 1 yıl daha görev yapmaları gerektiği hükme bağlanmıştır.

12. Kanun koyucunun bu yönde bir düzenleme yapmasının nedeninin, daha önceki dönemlerdeyaşanan kalkınmada öncelikli yörelere atanan öğretmenlerin çoğunun eş durumu ve diğer nedenlerlebu bölgelerde bir yıl kaldıktan sonra tayin istemeleri, bu konuda sahte evliliklerin dahi vuku bulması,ilk atamada % 90’ın üzerine çıkan öğretmen doluluk oranlarının bir yıl içerisinde bazı illerde %50’nin altına düşmesi, çok sayıda öğretmenin mazerete bağlı yer değiştirmesi nedeniyle ödenenyollukların ve öğretmen eksikliği nedeniyle ek ders karşılığında yapılan görevlendirmelerin Bakanlıkbütçesine ekstra mali yük getirmesi, ücretli öğretmenlik uygulamasına gidilmek zorunda kalınması,ayrıca bu bölgelerde öğretmenlerin görev yapma sürelerinin ortalama bir buçuk yıl olması sebebiylekalkınmada öncelikli bölgelerde yaşayan çocukların ve gençlerin öğretmensiz kalmaları ve sık sıköğretmenlerinin değişmesinden dolayı düzenli ve sağlıklı bir şekilde eğitim hakkındanyararlanmamaları gibi sorunlarla karşılaşılması olduğu değerlendirilmektedir.

13. Kalkınmada öncelikli bölgelerde öğretmen tutamayan ve mevcut ekonomik koşulları içindememurlarının (öğretmenlerin) adil ve dengeli bir şekilde dağılımının sağlanması için bir çareüretmek zorunda olan kanun koyucunun bulduğu yöntemin ise, özellikle kalkınmada önceliklibölgelerde görev yapacak öğretmenlerin 3 + 1 yıl boyunca atandıkları yerde kalmalarını sağlamaküzere sözleşmeli öğretmenlere mazerete dayalı yer değişikliği hakkının verilmemesi, devlet memuruolan eşin sözleşmeli öğretmene tabi olması, ayrıca öğretmenlerin sözleşmeli olarak atanmasıyönünde bir düzenleme yapılması olduğu; kanun koyucunun, bu yolla eğitim hizmetinin düzenli birbiçimde yürütülmesini amaçladığı görülmektedir.Öte yandan mevzuatta sözleşmeli personele engellilik durumuna bağlı yer değişikliği hakkı tanınmamıştır.

14. Olayda, başvuran Şırnak ili, Uludere ilçesi, Şenoba Nurettin Asan Çok Programlı Anadolu

Lisesine atandığı ve 14/10/2019 tarihinde göreve başladığı, sözleşmeli arapça öğretmeni olarak görev yapmakta iken engelli sağlık kurulu raporu ile Erzurum iline atamasının yapılması talebiyle yaptığı başvurunun reddedildiği görülmektedir.

15. Memur statüsünden farklı olarak sözleşmeli personel statüsü, tarafların önceden belirlenmiş sözleşme hükümlerine uymaları ile özgür iradelerinin esas olduğu, diğer bir anlatımla kişilerin kendilerine uygulanacak esasları bilerek belirli bir süre için istihdam edilmeyi seçtikleri bir statüdür. Diğer bir ifadeyle, sözleşmeli personel statüsünde çalışan personel hak ve yetkileri daha önceden belirlenmiş hukuki statüye kendi istek ve iradeleriyle girmekte ve idare ile sözleşme aşamasında bütün bu hususlardan haberdar olarak sözleşme imzalamaktadırlar. Bu bağlamda 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin bahse konu Ek 4 üncü maddesinde düzenlenen süre ve yer değiştirme yönünden kısıtlamalar da dikkate alındığında anılan mevzuat kapsamında istihdam edilen sözleşmeli personel tarafından sağlık mazeretine bağlı yer değişikliği talepleriyle karşılaşması durumunda, bağlı yetkiye sahip olan

İdarenin kanunla belirlenen sınırın dışına çıkarak bu yöndeki talepleri kabul edip talep edilen yer değişikliği işlemini yapmasının mümkün bulunmadığı dikkate alınmak zorundadır. Bu itibarla, kişinin, özgür iradeyle akdetmesi neticesinde, sözleşmeyle sahip olduğu veya olmadığı hakların bilincinde olması beklenmektedir

16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın Erzurum iline atanma talebinin reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup;

“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi”ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Mardin İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın başvuran ve Milli Eğitim Bakanlığı’na tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi