Sözleşmeli öğretmenlik sözlü sınavında nesnellik ve şeffaflık için ses ve görüntü kaydı alınması önerisi nasıl değerlendirilmeli (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/8472-S.22.12943

BAŞVURU NO : 2022/5056

KARAR TARİHİ : 30/06/2022

KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI

Sözleşmeli öğretmen sözlü sınavı hk.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 04/04/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, Uludağ Üniversitesi Özel Eğitim Öğretmenliği Bölümü mezunu olduğunu, 2021 yılı KPSS puanının 80 olduğunu, 31/01/2021 tarihinde yapılacak atamaya ilişkin başvuruda bulunduğunu, ilgili atamada bölümümün atama puanının 62 olduğunu, bu atamanın öncesinde gerçekleştirilen mülakata

Gaziantep ilinde askerlik hizmetini yerine getiriyor olması sebebiyle Gaziantep ilinde girdiğini, ilgili mülakattan 55 puan alarak başarısız sayıldığını, sınav sonucuna itiraz ettiğini ancak itirazının reddedildiğini, muhtemelen sınav öncesi ön güvenlik soruşturması yapıldığını, bu nedenle objektif bir değerlendirme yapılmadığını düşündüğünü belirterek mülakat puanının yeniden değerlendirilmesini, gerekirse tekrar mülakat yapılmasını ve yapılacak mülakatlarda ses ve görüntü kaydı alınmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Milli Eğitim Bakanlığı tarafından gönderilen 18.04.2022 tarih ve – – sayılı cevabi yazıda özetle;

2.1. Sözleşmeli Öğretmen Alımı Sözlü Sınavları 03.08.2016 tarihli 29790 sayılı Sözleşmeli Öğretmen

İstihdamına İlişkin Yönetmelik ile bu yönetmeliğin 9’uncu maddesinin 1’inci fıkrasındaki değişikliği içeren

27.10.2017 tarihli 30223 sayılı ve 11’inci maddesinin 1’inci fıkrasındaki değişikliği içeren 24.03.2018

tarihli 30270 sayılı Yönetmelik hükümleri çerçevesinde belirlenen değerlendirme kriterlerine uygun olarak gerçekleştirilmekte olduğu,

2.2. Aday değerlendirmelerinin değerlendirme formunda yer alan kriterler esas alınarak yapılmakta olduğu, buna bağlı olarak Bakanlıkça merkezi olarak hazırlanan “Eğitim Bilimleri ve Genel Kültür” bilgisini

ölçmeyi amaçlayan birer soru ile değerlendirme formunda yer alan diğer konu başlıklarını içeren kriterleri ölçmeyi amaçlayan iki soru (kapalı zarf içinde) ve Eğitim Bilimleri ile Genel Kültür sorularının cevap anahtarları sınav komisyonuna iletilmekte olduğu, Komisyon üyelerinin adayın ilk iki soruya verdiği somut cevaplar ile diğer başlıklardaki kriterlere yönelik puanlamalarını, varsa gerekçelerini değerlendirme formu üzerinde belirtmekte olduğu,

2.3. Sözlü sınavın, yazılı sınavı tamamlayıcı nitelikte, bilgi ve liyakati ölçmek, adayın mesleğe uygun yeteneğe ve kültürel birikime sahip olup olmadığını belirlemek amacıyla yapılmakta olduğu, bu çerçevede sözlü sınavın temel amacı yazılı sınav yapılmak suretiyle nesnel bir biçimde tespit edilenler arasından en başarılı adaydan başlayarak en uygun olanların seçilmesi olduğu, sözlü sınava giren adayların iletişim becerileri, özgüveni, temsil yeteneği gibi gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden yapılacak değerlendirmelerin ancak sınav anında ve komisyon üyelerinin takdiri ile şekillenecek hususlar olduğu,

2.4. Sözleşmeli öğretmen adaylarına yönelik sözlü sınavlar, mevzuata ve kamu yararına uygun olarak tutum ve davranışları gözlemlenerek liyakat ve başarısı komisyon üyeleri tarafından tamamen objektif kriterlere dayanılarak değerlendirilmekte olduğu, mevzuat hükümleri gereğince; adaylar hakkında ön güvenlik soruşturması hususunun sözleşmeli öğretmen adaylarına yönelik sözlü sınavlarda bir değerlendirme kriteri olmadığı

açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı

74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkrasında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine

başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu

Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,

4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı

5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü

eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. 25/08/2011 tarihli ve 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler

Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 4 üncü maddesinde; “(1) Öncelikle kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde olmak üzere Bakanlığın boş öğretmen norm kadrosu bulunan örgün ve yaygın eğitim kurumlarında 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (B) fıkrası kapsamında sözleşmeli öğretmen istihdam edilebilir.

(2) Sözleşmeli öğretmenler, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesinde öngörülen genel şartlar ile öğretmen kadrosuna atanabilmek için aranan özel şartları taşıyanlardan Kamu Personel Seçme

Sınavı puan sırasına konulmak kaydıyla alım yapılacak her bir pozisyonun üç katına kadar aday arasından

Bakanlık tarafından yapılacak sözlü sınav başarı sırasına göre atanır. Sözleşmeli öğretmenliğe yapılan atama, sözleşmenin imzalanmasıyla geçerlilik kazanır. Sözleşme, imzalanmadan herhangi bir hak doğurmaz.

(7) Sözleşmeli öğretmenliğe atanacakların başvuruları, sözlü sınava alınacakların belirlenmesi, sözlü sınav konuları, sözlü sınavın usul ve esasları, atanmaları ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer hususlar

Millî Eğitim Bakanlığınca yürürlüğe konulan yönetmelikle düzenlenir.”,

6. 03/08/2016 tarihli ve 29790 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sözleşmeli Öğretmen İstihdamına

İlişkin Yönetmeliğin,

6.1. “Sözlü sınav komisyonunun oluşumu” başlıklı 9 uncu maddesinde; “(1) Sözlü sınav komisyonu; Bakan veya görevlendireceği birim amiri tarafından Bakanlık merkez ve taşra teşkilatında şube müdürü ve üstü unvanlı kadrolarda görev yapan personel arasından belirlenen bir başkan, iki asıl ve ihtiyaç duyulduğunda değerlendirilmek üzere iki yedek üyeden oluşur. Yedek üyeler, sınav merkezlerinde oluşturulan yedek üye havuzundan görevlendirilir. İhtiyaç duyulması halinde üyelerden biri, Bakanlıkça, öğretmen adayı yetiştiren yükseköğretim kurumlarında görev yapan öğretim üyeleri arasından belirlenebilir.

(2) Sözlü sınav komisyonu, üye tam sayısı ile toplanır. Asıl üyenin bulunmadığı toplantıya Komisyon başkanının çağrısı üzerine yedek üye katılır. Başarı puanı, her üyenin verdiği puanın aritmetik ortalaması alınarak hesaplanır.

(3) Gerek görülmesi hâlinde aynı usulle birden fazla sözlü sınav komisyonu kurulabilir.

(4) Sözlü sınav komisyonu başkan ve üyeleri, boşanmış olsalar dahi eşlerinin, ikinci dereceye kadar (bu derece dâhil) kan ve kayın hısımlarının ve evlatlıklarının katıldığı sözlü sınavlarda görev alamaz.

(5) Bakanlıkça, sözlü sınav merkezlerinde oluşturulan sözlü sınav komisyonlarının koordinasyonlarını sağlamak üzere Bakanlık merkez teşkilatı yöneticileri arasından görevlendirme yapılabilir.

(6) Sözlü sınav komisyonunun sekretarya işlemleri, sınav merkezlerinin bulunduğu il millî eğitim müdürlüklerince yürütülür.”

6.2. “Sözlü sınav konuları ve ağırlıkları” başlıklı 11 inci maddesinde, “(1) Sözlü sınav konuları ve

ağırlıkları şunlardır:

a) Eğitim bilimleri ve genel kültür: %20, b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü: %20, c) İletişim becerileri, özgüveni ve ikna kabiliyeti: %20, ç) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı: %20, d) Topluluk önünde temsil yeteneği ve eğitimcilik nitelikleri: %20.”

6.3. “Sözlü sınav” başlıklı 12 nci maddesinde, “(1) KPSS sonucunda her alan için oluşan puan sıralamasına göre en yüksek puan alandan başlamak üzere, alanlar için belirlenen kontenjan sayısının üç katı aday sözlü sınava çağrılır. Son sıradaki adayla aynı puana sahip olan adaylar da sözlü sınava çağrılır.

(2) Sözlü sınav, Bakanlıkça sözlü sınav komisyonu oluşturulması öngörülen sözlü sınav merkezlerinde yapılır.

(3) Sözlü sınava girmek isteyenler, tercihleri de dikkate alınarak belirlenen sözlü sınav merkezlerinden birinde sözlü sınava alınır.

(4) Sözleşmeli öğretmenliğe atama için yapılacak sözlü sınava katılmaya hak kazanan adaylar, sözlü sınav komisyonunca yüz tam puan üzerinden değerlendirilir. Sözlü sınavda 60 ve üzerinde puan alanlar başarılı sayılır ve sözleşmeli öğretmenliğe atanmak üzere tercih yapma hakkına sahip olur.”

6.4. “Sözlü sınav sonuçlarının ilanı ve itiraz” başlıklı 13 üncü maddesinde, “(1) Sözlü sınav sonuçları, tüm sınavların tamamlanmasını takiben duyuruda belirtilen süre içinde Bakanlıkça ilan edilir.

(2) Sözlü sınav sonuçlarına, sonuçların açıklanmasını takiben duyuruda belirtilen süre içinde sınava girilen sınav merkezinin bulunduğu il millî eğitim müdürlüğüne itiraz edilebilir. Bu itirazlar sözlü sınav komisyonunca incelenerek oy çokluğu ile karara bağlanır. İtiraz sonuçları, ilgili il millî eğitim müdürlüklerince itiraz sahiplerine duyurulur.”,

hükümleri bulunmaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın kısmen reddi kısmen kabulü yönünde öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

8. Başvuran, girmiş olduğu sözleşmeli öğretmen sözlü sınavının yeniden değerlendirilmesini, gerekirse tekrar yapılmasını ve yapılacak sözlü sınavlarda ses ve görüntü kaydı alınmasını talep etmektedir.

9. Kamu hizmetlerinin ehil ve yetişmiş kamu görevlileri eliyle yürütülmesi için yapılan sözlü sınavların, kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif ve aynı zamanda yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden denetime imkân tanıyacak şekilde yapılması, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.

10. Milli Eğitim Bakanlığınca çıkarılan Sözleşmeli Öğretmen İstihdamına İlişkin Yönetmeliğin 11 inci maddesinde, adayların sözlü sınavda, bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, iletişim becerileri, özgüveni ve ikna kabiliyeti, bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı ile topluluk önünde temsil yeteneği ve eğitimcilik niteliklerinin belirli puanlar üzerinden değerlendirileceği belirtilmektedir.

11. Danıştay 2 nci Dairesinin 27/03/2017 tarihli ve E:2016/7249, K:2016/7249 sayılı Kararı’nda, sözlü sınavda “değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır. Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır.” ifadelerine yer verilmektedir.

12. Somut olayda, Sözleşmeli Öğretmen Sözlü Sınav Değerlendirme Formunda yer alan 5 konu başlığını değerlendirecek şekilde önceden belirlenen soru havuzundan adayca seçilen soruların cevaplandırıldığı ve buna göre değerlendirme yapılarak puanlama yapıldığı, dolayısıyla bahsi geçen sözlü sınavda adaylara yöneltilen soruların idare tarafından değil de adayların inisiyatifleri doğrultusunda belirlendiği anlaşılmış, dolayısıyla sözlü sınavda adaylara yöneltilen soruların belirlenmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.

13. Öte yandan, başvuranın sözlü sınav esnasında, sorulara ilişkin verdiği yanıtların, Sözleşmeli Öğretmen

İstihdamına İlişkin Yönetmeliğin 9 uncu maddesi kapsamında oluşturulduğu tespit edilen komisyon üyeleri tarafından değerlendirildiği ve bu komisyon üyelerince takdir edilen notların sözlü sınav değerlendirme formunda ayrı ayrı gösterildiği görülmüştür.

14. İdare tarafından Kurumumuza gönderilen komisyon değerlendirme formları incelendiğinde ise, komisyon üyeleri tarafından yapılan değerlendirmeler ve bu değerlendirmeler neticesinde verilen puanların birbirini destekler nitelikte olduğu, bu nedenle sözlü sınav değerlendirme tutanağındaki puanlamaya ilişkin takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullanıldığı ve sübjektif bir değerlendirme yapıldığına dair herhangi bir bilgi ve belgeye de rastlanılamadığından bahsi geçen sözlü sınavın usul ve esaslara uygun olarak yapıldığı kanaatine varılmıştır.

15. Diğer taraftan, Sözleşmeli Öğretmen İstihdamına İlişkin Yönetmeliğinin 12 nci maddesinde, sözlü sınavdan 60 puan ve üzeri not alanların başarılı sayılacağı belirtilmiş olup komisyon üyeleri tarafından verilen puanların toplanarak ortalamasının alınması suretiyle ulaşılan nihai puanın 55 olması nedeniyle başvuranın başarısız sayılması işleminde hukuka aykırılık olmadığı tespit edilmiştir.

16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın katılmış olduğu sözleşmeli öğretmenlik sözlü sınavının, 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun

Hükmünde Kararname ve 03/08/216 tarihli ve 29790 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren

Sözleşmeli Öğretmen İstihdamına İlişkin Yönetmelik hükümleri çerçevesinde yapıldığı anlaşılmış, başvuruya konu idari işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden başvuranın girmiş olduğu sözleşmeli öğretmen sözlü sınavının yeniden değerlendirilmesi, gerekirse tekrar yapılması talebinin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde gönderdiği, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkesine ve “kararların gerekçeli olması” ilkesine uygun davrandığı, ancak İdarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, İdareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.

18. Ayrıca, İdarenin sözlü sınav öncesinde, sınav soruları ile birlikte cevap anahtarının hazırlanması, sorulan bilgi sorularına adayların verdiği yanıtlara ve kişisel niteliklerine göre yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı ve ‘gerekçeleriyle’ gösterilmesi, sözlü sınavın nesnelliği açısından aranan kriterlerdir. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden sınav esnasında sorulacak soruların ve cevap anahtarının sınav öncesinde hazırlandığı, adaya sorulan soruların kayıt altına alındığı, komisyon üyelerince verilen puanların gerekçeleri ile tutanağa geçirildiği, ancak adaya sorulan sorulara adayca verilen cevapların tutanak ile kayıt altına alınmadığı anlaşılmıştır.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacak; 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup, ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan nedenlerle BAŞVURUNUN KISMEN REDDİ, KISMEN KABULÜNE,

Başvuranın talebinin REDDİNE,

Sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlar öncesinde bilgi soruları yanında cevap anahtarlarını hazırlaması, sesli ve görüntülü kayıt imkânlarından faydalanılması yönünde MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; MİLLİ

EĞİTİM BAKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Kararın BAŞVURANA ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi