|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, 663 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 45/A maddesine tabi sözleşmeli sağlık personelinin aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliği talebi incelenmiştir. Başvuran Sendika, sözleşmeli sağlık personelinin, Sağlık Bakanlığı dışındaki kamu kurumlarında sözleşmeli statüde görev yapan eşleri ve kamu görevlisi olmayan eşleri nedeniyle tayin hakkından yararlandırılmasını talep etmiştir. Ancak, idare, bu talebin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığını belirtmiştir.
Kararda, sözleşmeli sağlık personelinin istihdam şeklinin ve aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliği hükümlerinin, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve diğer ilgili mevzuatla uyumlu olduğu vurgulanmıştır. Sağlık Bakanlığı’nın, sağlık hizmetlerinin etkin ve dengeli sunulabilmesi için bu tür düzenlemelere ihtiyaç duyduğu ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu karar, kamu hizmetinin gereklilikleri ve eşitlik ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/6767-S.21.10876
BAŞVURU NO : 2020/99633
KARAR TARİHİ : 28/04/2021
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Sözleşmeli sağlık personelinin aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliği hk.
BAŞVURU TARİHİ : 04/11/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 663 sayılı Sağlık Alanında Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 45/A maddesi uyarınca atanan sözleşmeli sağlık personeli, üç yıl süreyle başka bir yere atanamayacak olup, üç yıllık çalışma süresini tamamlayanlar, talepleri halinde bulundukları yerde 657 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (A) bendi kapsamındaki kadrolara atanacak olmakla birlikte, sözleşmeli personelin ilk üç yıllık sürede aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirmelerinde, hukuka ve hakkaniyete aykırı uygulamalara yer verildiği,
1.1. Mezkûr maddenin üçüncü fıkrası nedeniyle, eşi Sağlık Bakanlığı dışındaki kamu kurum ve kuruluşlarında sözleşmeli statüde görev yapanların, aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliği hakkından yararlanamadıklarını, Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslarda ise, aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliği hakkından yararlanacak personelin eşinin, kadrolu-sözleşmeli olması açısından herhangi bir farklılık bulunmadığı, 663 sayılı KHK’nın 45/A maddesine tabi sözleşmeli personelin, ilk üç yıllık sürede, 657 sayılı Kanununun 4/B maddesine tabi olmasından dolayı haklarında Sözleşmeli Personel
Çalıştırılmasına İlişkin Esasların uygulanması gerektiği,
1.2. Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliğini düzenleyen 20 nci maddesinin beşinci fıkrasına göre kamu görevlisi olmayan eşinin yanına
tayinde, kadrolu personelin hakkı varken, sözleşmeli personelin hakkının olmaması, Anayasa’nın eşitlik ilkesine ve aile birliğinin sağlanması ilkesine aykırılık teşkil ettiği
belirtilerek söz konusu hükümler hakkaniyet ilkelerine aykırılık teşkil ettiğinden 663 sayılı KHK’nın 45/A maddesine tabi sözleşmeli personelin, hem Sağlık Bakanlığı dışındaki kamu kurum ve kuruluşlarında sözleşmeli statüde görev yapan eşinin yanına, hem de kamu görevlisi olmayan eşinin yanına tayin hakkından yararlandırılması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi-belge talebimize istinaden Sağlık Bakanlığının 21/1/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1. Bakanlığa bağlı sağlık kurum ve kuruluşlarında 663 sayılı KHK’nın 45/A maddesine tabi sözleşmeli olarak istihdam edilen personelin yer değişikliği teşkil eden işlemlerine esas “663 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 45/A Maddesine Tabi Sözleşmeli Sağlık Personelin Aile Birliği Mazeretine Bağlı Yer
Değiştirmesine İlişkin Usul ve Esaslar”ın üst hukuk normlarına uygun olarak düzenlendiği, gerek sunulan hizmetin niteliği ve yeterliliği, gerekse personelin aile bütünlüğünün sağlanması açısından söz konusu Usul ve Esasların eşitlik ve hakkaniyet ilkelerine uygun olduğunun düşünüldüğü,
2.2. Sağlık hizmetinin ülke genelinde etkin, eşit, kaliteli ve dengeli olarak yürütülmesini sağlamak
Bakanlığın öncelikli hedeflerinden olduğu, buradan hareketle; hizmet ihtiyacı fazla, sayısal olarak az olan sağlık personelinin yer değiştirme taleplerinde, sağlık hizmetlerinin yurt genelinde eşit, kaliteli ve verimli hizmet sunumu açısından bir planlama yapılması zorunluluğunu doğurduğu, bununla birlikte muhtelif yargı kararlarında da ifade edildiği üzere, belli bir statüye girmeyi kabul eden bir kişinin, bu statü için geçerli olan kaidelere uyması gerektiğinden sağlık personelinin yurt sathında dengeli-adil dağılımını sağlamak, eşit ve dengeli sağlık hizmeti vermenin şartlarından biri olduğundan; öncelikle kamu hizmetinin gereklerinin nazara alınarak bir değerlendirme yapılması gerektiği,
2.3. Sağlık hizmetinin ülke genelinde etkin, eşit, kaliteli vs dengeli olarak yürütülmesini teminen Bakanlığa bağlı sağlık kurum ve kuruluşlarında 657 sayılı Kanunun 4/B maddesi ve 663 sayılı KHK’nın 45/A maddesi kapsamında sözleşmeli sağlık personeli istihdam edilmekte olup söz konusu personel hakkında 06.06.1978 tarihli ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin
Usul ve Esasların uygulandığı, sözleşmeli sağlık personeline sağlanan hak ve yükümlülükler açısından, 663 sayılı KHK’nın 45/A maddesi kapsamında görev yapan personele üç yıllık çalışma süresini tamamladıktan sonra talepleri halinde bulundukları yerde 657 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (A) bendi kapsamındaki kadrolara atanma hakkının tanındığı, bahse konu personelin üç yıllık hizmet süresi içerisinde aile birliği mazereti hariç görev yaptığı yer dışında başka bir yere atanamaması hususu, sağlık hizmetinin yeterli sayıda personel ile yürütülmesini ve sürekliliğinin sağlanmasını temin amacıyla getirildiği,
2.4. Atama işlemleri hariç olmak üzere, özlük ve mali haklar bakımından sözleşmeli personel arasında herhangi bir farklılığın bulunmadığı
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü amirdir.
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne yer verilmiştir.
5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Yer değiştirme suretiyle atanma” başlıklı 72 nci maddesinde, “Kurumlarda yer değiştirme suretiyle atanmalar; hizmetlerin gereklerine, özelliklerine, Türkiye’nin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren iller gruplandırılarak tespit edilen bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde yapılır.
Yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda; aile birimini muhafaza etmek bakımından kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanarak memur olan diğer eşin de isteği halinde ataması, atamaya tabi tutulan memurun atandığı yere 74 ve 76 ncı maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde yapılır. Yer değiştirme suretiyle atanmaya tabi memurun atandığı yerde eşinin atanacağı teşkilatın bulunmaması ya da teşkilatı olmakla birlikte niteliğine uygun münhal bir görev bulunmaması ve ilgilinin de talebi halinde, bu personele eşinin görev süresi ile sınırlı olmak üzere aşağıdaki şartlarda izin verilebilir.” hükmü düzenlenmiştir.
6. 663 sayılı Sağlık Alanında Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ye 3/10/2016 tarihli ve 676 sayılı KHK ile eklenen “Sözleşmeli sağlık personeli istihdamı” başlıklı 45/A maddesinde, “(1) Bakanlık ve bağlı kuruluşları, merkez teşkilatları hariç olmak üzere ve öncelikle personel istihdamında güçlük çekilen yerlerde, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (B) fıkrası uyarınca ilgili mevzuatı gereği kura ile ataması öngörülenler dışında 190 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye ekli cetvellerde Sağlık Hizmetleri ve Yardımcı Sağlık Hizmetleri Sınıfı kapsamında yer alan unvanlarla vize edilmiş pozisyonlarda bu maddede öngörülen şartlarla sözleşmeli personel istihdam edebilir.
(2) Bu kapsamdaki sözleşmeli sağlık personeli Kamu Personel Seçme Sınavı (KPSS) sonucuna göre
Bakanlık ve bağlı kuruluşlarına Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) Başkanlığı tarafından yapılacak yerleştirme ile atanabileceği gibi pozisyon ve ihtiyaç durumuna göre KPSS puanı esas alınarak
Bakanlık tarafından yapılacak sözlü sınavla da atama yapılabilir.
(3) Bu madde uyarınca atanan sözleşmeli sağlık personeli üç yıl süreyle başka bir yere atanamaz. Aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirmelerde bu madde uyarınca istihdam edilen personelin eşi bu personele tabidir. Ancak sözleşmeli sağlık personelinin bulunduğu ilde bir yıl görev yapması ve vizeli pozisyon bulunması durumunda; eşlerin her ikisinin de Bakanlık ve bağlı kuruluşlarında sözleşmeli veya eşlerden birinin sözleşmeli, diğerinin Bakanlık ve bağlı kuruluşlarında veya diğer bir kamu kurum veya kuruluşunda kadrolu statüde istihdam ediliyor olması halinde hizmet ihtiyacının daha fazla olduğu yere atamaları yapılabilir.
(4) Sözleşmeli sağlık personelinden üç yıllık çalışma süresini tamamlayanlar talepleri halinde bulundukları yerde 657 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (A) bendi kapsamındaki kadrolara atanır. Bu kadrolara atananlar, aynı yerde en az bir yıl daha görev yapar, bunlar hakkında adaylık hükümleri uygulanmaz.
(5) Bu madde hükümlerine göre kadrolara atananların, 657 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (B) bendi uyarınca sözleşmeli pozisyonlarda geçirdikleri hizmet süreleri, öğrenim durumlarına göre
yükselebilecekleri dereceleri aşmamak kaydıyla kazanılmış hak aylık derece ve kademelerinin tespitinde değerlendirilir.
(6) Bu madde kapsamında memur kadrolarına atananlara iş sonu tazminatı ödenmez. Bu personelin önceden iş sonu tazminatı ödenmiş süreleri hariç, iş sonu tazminatına esas olan toplam hizmet süreleri, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu ve 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümleri uyarınca ödenecek emekli ikramiyesine esas toplam hizmet süresinin hesabında dikkate alınır.
(7) Bu madde çerçevesinde sözleşmeli personelin atanacağı memur kadroları, 190 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnameye ekli cetvellerde yer alan sınıf, unvan ve derecelerine uygun olmak şartıyla, başka bir işleme gerek kalmaksızın atama işleminin yapıldığı tarih itibarıyla ihdas edilerek ilgisine göre Bakanlık veya bağlı kuruluşlarının 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli cetvellerinin ilgili bölümlerine eklenmiş ve kadrolara atananların pozisyonları başka bir işleme gerek kalmaksızın iptal edilmiş sayılır. İhdas edilen kadrolar ile iptal edilen pozisyonlar; unvanı, sınıfı, adedi, derecesi, teşkilatı ve birimi belirtilmek suretiyle atama tarihinden itibaren iki ay içinde Hazine ve Maliye Bakanlığı ve Devlet Personel Başkanlığına bildirilir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
7. 25/8/2011 tarihli ve 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler
Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye 25/7/2016 tarihli ve 668 sayılı KHK ile eklenen ek 4 üncü maddesinde, “(1) Öncelikle kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde olmak üzere Bakanlığın boş öğretmen norm kadrosu bulunan örgün ve yaygın eğitim kurumlarında 657 sayılı Devlet Memurları
Kanununun 4 üncü maddesinin (B) fıkrası kapsamında sözleşmeli öğretmen istihdam edilebilir.
(2) Sözleşmeli öğretmenler, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesinde öngörülen genel şartlar ile öğretmen kadrosuna atanabilmek için aranan özel şartları taşıyanlardan Kamu Personel Seçme
Sınavı puan sırasına konulmak kaydıyla alım yapılacak her bir pozisyonun üç katına kadar aday arasından
Bakanlık tarafından yapılacak sözlü sınav başarı sırasına göre atanır. Sözleşmeli öğretmenliğe yapılan atama, sözleşmenin imzalanmasıyla geçerlilik kazanır. Sözleşme, imzalanmadan herhangi bir hak doğurmaz.
(3) Bu madde uyarınca atanan sözleşmeli öğretmenler üç yıl süreyle başka bir yere atanamaz. Aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirmelerde bu madde uyarınca istihdam edilen öğretmenin eşi bu öğretmene tabidir. Sözleşmeli öğretmenler, aday öğretmenler için öngörülen adaylık sürecine tabi tutulur. Sözleşmeli öğretmenlerden sözleşme gereği üç yıllık çalışma süresini tamamlayanlar talepleri halinde bulundukları yerde öğretmen kadrolarına atanır. Öğretmen kadrolarına atananlar, aynı yerde en az bir yıl daha görev
yapar, bunlar hakkında adaylık hükümleri uygulanmaz.
4) Bu madde hükümlerine göre öğretmen kadrolarına atananların, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun
4 üncü maddesinin (B) fıkrası uyarınca sözleşmeli öğretmen pozisyonlarında geçirdikleri hizmet süreleri,
öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri dereceleri aşmamak kaydıyla kazanılmış hak aylık derece ve kademelerinin tespitinde değerlendirilir. Bunlar, atandıkları kadronun mali ve sosyal haklarına göreve başladığı tarihi takip eden aybaşından itibaren hak kazanır ve önceki pozisyonlarında aldıkları mali ve sosyal haklar hakkında herhangi bir mahsuplaşma yapılmaz.
(5) Bu madde kapsamında öğretmen kadrolarına atananlara iş sonu tazminatı ödenmez. Bu personelin önceden iş sonu tazminatı ödenmiş süreleri hariç, iş sonu tazminatına esas olan toplam hizmet süreleri, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu uyarınca ödenecek emekli ikramiyesine esas toplam hizmet süresinin hesabında dikkate alınır.
(6) Bu madde kapsamında sözleşmeli öğretmenlerin atanacağı öğretmen kadroları, 190 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnameye ekli cetvellerde yer alan sınıf, unvan ve derecelerine uygun olmak şartıyla, başka bir işleme gerek kalmaksızın atama işleminin yapıldığı tarih itibarıyla ihdas edilerek Millî Eğitim
Bakanlığının 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli cetvellerinin ilgili bölümlerine eklenmiş ve öğretmen kadrolarına atananların pozisyonları başka bir işleme gerek kalmaksızın iptal edilmiş sayılır.
a) Kurumun hizmet icapları dikkate alınarak, aynı unvan ve hizmet niteliklerini haiz sözleşmeli personelin kurum içi karşılıklı yer değiştirme talepleri, pozisyonunun vizeli olduğu birimde fiilen en az bir yıl çalışmış olmaları şartıyla yerine getirilebilir.
b) Personelin eş durumuna bağlı kurum içi yer değişikliği talebi; vizeli olduğu birimde fiilen en az bir yıl çalışmış olması, geçiş yapacağı hizmet biriminde aynı unvan ve niteliği haiz boş pozisyon bulunması ve kamu personeli olan eşin, kurum içi görev yeri değişikliği mümkün olmayan veya mevzuatı uyarınca zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan bir görevde bulunması kaydıyla yerine getirilebilir.” hükümleri yer almaktadır.
10. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin “Aile Birliği
Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği” başlıklı 14 üncü maddesinde, “Aile birliği mazeretine dayanarak yer değişikliği memurun; a) Kamu personeli olan eşinin, kurum içi yer değiştirme suretiyle atanma imkânının olmaması veya mevzuatı uyarınca eşin zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan bir görevde bulunması durumunda bu kapsamdaki eşin bulunduğu yere, b) Eşlerin her ikisinin de aynı kurumda çalışıyor olması halinde, kurumun daha fazla hizmet ihtiyacı duyduğu yere, c) Eşlerin farklı kurumda çalışıyor olması halinde kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanmak suretiyle her iki kurumun da öncelikli hizmet ihtiyacının bulunduğu yere, d) Kamu personeli olmayan eşinin, talep edilen yerde başvuru tarihi itibarıyla son iki yıl içinde 360 gün sosyal güvenlik primi ödemek suretiyle kendi adına veya bir hizmet akdi ile işverene bağlı olarak çalışmış ve halen çalışıyor olması halinde bu durumda olan eşin bulunduğu yere, e) Milletvekili, belediye başkanı, muhtar veya noter olan eşlerinin bulunduğu yere, ” atanması suretiyle yapılabilir. hükümleri düzenlenmiştir.
11. Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin “Aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliği” başlıklı 20 nci maddesinin ikinci fıkrasında, “(2) Eşlerin farklı kamu kurum ve kuruluşlarında kamu personeli olarak çalışması halinde; a) Varsa eşinin kurumuyla yapılan protokol hükümleri uygulanır.
b) Eşleri, mevzuatı uyarınca zorunlu yer değiştirmeye tabi olarak mülki idare amirliği, milli istihbarat, emniyet hizmetleri sınıflarından birinde görev yapanlar ile hakim, savcı veya Türk Silahlı Kuvvetlerinde subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş veya uzman er olarak görev yapan personelin eşinin görev yaptığı yere ataması yapılır.
c) Yer değişikliği talebinde bulunan personelin eşinin görev yaptığı yerin kendi unvan ve branşında C veya
D hizmet grubunda olması halinde eşinin görev yaptığı yere ataması yapılır. Aksi halde ilgili k urumla koordinasyon sağlanır. Atama talebinde bulunan personelin bulunduğu yerde, eşinin görev yaptığı kurumun teşkilatının bulunmaması, kadro veya mevzuatı açısından aile birliği mazeretine dayalı atanma imkânının olmaması halinde aile birliği sağlanır; ancak bu bendin birinci cümlesi stratejik personel için uygulanmaz.
ç) Eşi, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamında kurulan üniversitelerde öğretim üyesi olanların ataması eşinin görev yaptığı yere yapılır.” düzenlemeleri yer almaktadır.
12. 10/07/2018 tarihli Bakanlık Makamının onayıyla yürürlüğe konulan 663 Sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 45/A Maddesine Tabi Sözleşmeli Sağlık Personelin Aile Birliği Mazeretine Bağlı Yer
Değiştirmesine İlişkin Usul ve Esaslarda Değişiklik Yapılmasına Dair Usul ve Esasların “Aile Birliği
Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği” başlıklı 4 üncü maddesinde, “(1) Bu Usul ve Esaslar kapsamındaki sözleşmeli sağlık personeli, aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliği hariç üç yıl süreyle başka bir yere atanamaz.
(2) Sözleşmeli sağlık personelinin aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliği talebinde bulunabilmesi için bulunduğu ilde bir yıl görev yapmış olması ve eşinin görev yaptığı ilde aynı unvan ve niteliği haiz boş pozisyon ilan edilmiş olması şarttır.
…
(4) Her iki eşin Bakanlık ve bağlı kuruluş personeli olması ve eşlerden birinin 5 veya 6 ncı hizmet bölgesinde, diğerinin 1, 2, 3 veya 4 üncü hizmet bölgesinde bulunması halinde aile birliği mazereti 5 veya
6 ncı hizmet bölgesinde bulunan personele bağlı olarak sağlanır. Diğer durumlarda; sözleşmeli personelin
eşinin, stratejik personel olması veya engelli personel olması halinde sözleşmeli personelin görev yeri stratejik personele veya engelli personele bağlı olarak, eşinin stratejik personel veya engelli personel olmaması halinde ise aile birliği mazereti, personel ihtiyacının fazla olduğu ilde sağlanır.
(5) Eşleri, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında kadrolu olarak istihdam edilen sözleşmeli personelin aile birliği mazeretinin sağlanması için; a) Kamu kurum ve kuruluşlarında kadrolu personel olması ve ilgili mevzuat gereği yer değiştirmesinin mümkün olmaması veya eşinin görev yaptığı kurumun başka yerde teşkilatının bulunmaması, b) İlgili mevzuatı uyarınca zorunlu yer değiştirmeye tabi olarak Türk silahlı kuvvetlerinde, mülki idare amirliği, milli istihbarat, emniyet hizmetleri, jandarma hizmetleri, sahil güvenlik hizmetleri sınıflarından birinde görev yapması veya hâkim, savcı olması, c) Engelli personel olması, şarttır.
(6) Bu maddenin beşinci fıkrasında belirtilenler hariç olmak üzere eşleri, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında kadrolu personel olanların aile birliği mazereti, kurumların ihtiyacı esas alınarak sağlanır.
Kurumların ihtiyacı, ilgili kurumların dolu/boş kadro ve pozisyon sayıları esas alınarak tespit edilir.”
hususları düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddi yönünde öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
14. Başvurucu Sendika, 663 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 45/A maddesine tabi sözleşmeli sağlık personelinin, sözleşmeli personel olarak görev yaptığı süre boyunca Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına
İlişkin Esaslar ile Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği kapsamında düzenlenen aile birliği mazereti hükümlerine tabi olarak Sağlık Bakanlığı dışındaki kamu kurum ve kuruluşlarında sözleşmeli statüde görev yapan eş ve kamu görevlisi olmayan eş nedeniyle tayin hakkından yararlandırılmasını talep etmektedir.
15. Sağlık hizmetleri niteliği itibarıyla belli bir düzen içinde sunulması gereken, kişilerin ve toplumun varlığı ve huzuru yönünden vazgeçilemez, ertelenemez ve ikame edilemez hizmetlerdendir. Sözleşmeli personel tarafından sunulacak sağlık hizmetleri devletin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerdendir. Bu görevleri yerine getiren sözleşmeli personel Anayasa’nın 128. maddesinde yer alan diğer kamu görevlisi kapsamındadır. Dolayısıyla sözleşmeli sağlık personelinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık
ve ödenekleri ile diğer özlük işlerine yönelik temel ilkelerin kanunla belirlenmesi gerekmektedir (AYM, 24/9/2029 tarihli ve E:2018/73, K:2019/65 sayılı kararı).
16. 663 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile sözleşmeli sağlık personeli istihdamı ve bu istihdam şekline ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiş bulunmakta olup, başvuru konusu sözleşmeli sağlık personelinin aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliği hükümlerinde değişiklik yapılmasına ilişkin olarak söz konusu hükümlerin yer aldığı Kanun Hükmünde Kararnamede değişikliğin yapılması gerektiği, söz konusu değişikliğin de ancak yasal düzenleme ile mümkün olduğu, başvuruya ilişkin herhangi bir idari işlem/eylem bulunmadığı, bu açıdan başvuruda da yer verildiği üzere başvuruya konu edilen mevzuat hükümlerinin bu hususlar çerçevesinde değerlendirilmesi gereği ortaya çıkmıştır.
17. Belirli süreli olarak sözleşmeli personel statüsünde istihdam edildikten sonra gerekli şartları sağlayanların Devlet memuru statüsündeki kadrolara atanarak çalıştırılan personel yoluyla kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla öncelikle 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile sözleşmeli öğretmen istihdamının sağlandığı akabinde 633 sayılı Kanun ile din hizmetleri sınıfına ait unvanların ve
663 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile sözleşmeli sağlık personelinin istihdamı ile yeni bir sözleşmeli
personel istihdam türünün oluşturulduğu görülmektedir.
18. Söz konusu istihdam şeklinde, ilgili sözleşmeli personelin üç yıl süreyle 657 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (B) bendi gereğince sözleşmeli personel olarak istihdam edildiği, söz konusu personel hakkında ilgili Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde yer verilen hükümler haricinde Sözleşmeli
Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esasların uygulandığı ve bu personelden üç yıllık çalışma süresini tamamlayanların talepleri halinde bulundukları yerde 657 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (A) bendi kapsamındaki kadrolara atanacakları düzenlenmiş olup, söz konusu düzenlemelerde bu istihdam türüne ilişkin benzer usul ve esasların belirlendiği görülmektedir.
19. Kurum içi yer değişikliğine ilişkin olarak, gerek 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede, gerek 633 sayılı Kanunda ve gerekse 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede, söz konusu sözleşmeli personelin üç yıl süreyle başka bir yere atanamayacakları ve aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirmelerde bu madde uyarınca istihdam edilen personelin eşinin bu personele tabi olacağı hususlarına yer verilmiş olmakla birlikte, 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede ayrıksı olarak aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliğine imkan veren bir düzenleme yapılarak sözleşmeli sağlık personelinin bulunduğu ilde bir yıl görev yapması ve vizeli pozisyon bulunması durumunda; eşlerin her ikisinin de Bakanlık ve bağlı kuruluşlarında sözleşmeli veya eşlerden birinin sözleşmeli, diğerinin Bakanlık ve bağlı kuruluşlarında veya diğer bir kamu kurum veya kuruluşunda kadrolu statüde istihdam ediliyor olması halinde hizmet ihtiyacının daha fazla olduğu yere atamaları yapılmasına imkan verilmiş bulunmaktadır.
20. Sağlık Bakanlığınca, bahse konu mevzuat hükümlerinin “sözleşmeli sağlık personelinin üç yıllık hizmet süresi içerisinde aile birliği mazereti hariç görev yaptığı yer dışında başka bir yere atanamaması hususunun, sağlık hizmetinin yeterli sayıda personel ile yürütülmesini ve sürekliliğinin sağlanmasını temin amacıyla getirildiği” belirtilmiş bulunmaktadır.
21. Başvuruda 663 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerinin uyumlaştırılmasının talep edildiği mevzuat incelendiğinde ise, 657 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (B) bendi gereğince istihdam edilenlere ilişkin Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına
İlişkin Esaslarda, kurum içi yer değişikliğine ilişkin olarak sözleşmeli statüde görev yapan personelden gerekli şartları sağlayanların, eşinin kamu personeli olması halinde yer değişikliğinin yapılabileceği
düzenlendiği; 657 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (A) bendi kapsamında istihdam edilen personelin yer değişikliğine ilişkin yürürlüğe konulan yönetmeliklerde ise kamu personeli olan ve kamu personeli olmayan eşler nedeniyle yer değişikliğine ilişkin özel düzenlemelere yer verildiği görülmekte olup, söz konusu hükümlere tabi olanların sözleşmeli personel statüsünde sürekli olarak istihdam edilenler ile Devlet memuru olarak görev yapanların olduğu açıktır.
22. Anayasa Mahkemesinin 29.12.2004 tarihli ve E.2002/39, K.2004/125 sayılı Kararında, hukuk devleti görüşünü “Anayasanın 2 nci maddesinde öngörülen hukuk devleti ilkesi, yasaların kamu yararına dayanması ögesini içerdiği gibi, yasama organı tarafından konulacak kurallarda adalet ve hakkaniyet ölçülerinin göz önünde tutulmasının gerekliliği, bu ilkenin doğal bir yansımasıdır.” şeklinde ortaya koymuştur.
23. Hukuk devleti olmanın başka bir göstergesi ise kanunların “genellik” ilkesine uygun olmasıdır.
“Kanunların genelliği” ilkesi, özel, aktüel ve geçici bir durumu gözetmeyen, belli bir kişiyi hedef almayan, aynı statüde olan herkesi kapsayan kuralların getirilmesini zorunlu kılar. Yasa koyucu, Anayasa’ya ve hukukun genel ilkelerine aykırı olmamak kaydıyla her türlü düzenlemeyi yapma yetkisine sahip olup, düzenlemenin kamu yararına, başka bir anlatımla ülke koşullarına uygun olup olmadığını takdir eder (AYM, 5.11.2009 tarihli, E.2007/63 K.2009/157 sayılı kararı).
24. Ayrıca, Anayasa Mahkemesine göre Anayasanın 10 uncu maddesinde belirtilen kanun önünde eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez.
Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.
25. Bu çerçevede, bahse konu Kanun ve ilgili Kanun Hükmünde Kararnameler kapsamında istihdam edilen sözleşmeli personelin, 657 sayılı Kanunun 4/A ve 4/B maddeleri kapsamında yer alan istihdam türlerinden farklı bir istihdam türü olduğu ve sözleşmeli personel olarak görev yapılan sürenin belirli ve geçici süreli olduğu, belirlenen sürenin sonunda kadroya ataması yapılanlar hakkında düzenlenmesi talep edilen hükümlerden faydalanma imkanının bulunduğu dikkate alındığında 652 sayılı KHK’nın 45/A maddesi kapsamında istihdam edilen sağlık personelinin aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliğinine ilişkin hükümlerinin genel hükümler çerçevesinde istihdam edilen sözleşmeli personel ve Devlet memurları hakkında uygulanan hükümlerden farklı olarak düzenlenmesinin hukuka ve hakkaniyet ilkelerine aykırılık teşkil etmediği değerlendirilmiştir.
26. Yukarı anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuran Sendikanın 663 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamenin 45/A maddesine tabi sözleşmeli sağlık personelinin, sözleşmeli personel olarak görev yaptığı süre boyunca Sağlık Bakanlığı dışındaki kamu kurum ve kuruluşlarında sözleşmeli statüde görev yapan eş ve kamu görevlisi olmayan eş nedeniyle tayin hakkından yararlandırılması talebinin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
27. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idareden istenilen bilgi ve belgeler süresi içinde Kurumumuza gönderildiğinden “kararların gerekçeli olması”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
28. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE,
Bu kararın BAŞVURANA ve SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi