| ÖZET: Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın sözlü sınavda başarısız sayılmasına ilişkin itirazını değerlendirirken, sınavın yapılış şekli ve sonuçları üzerine detaylı bir inceleme gerçekleştirmiştir. İnceleme sonucunda, her bir komisyon üyesinin verdiği puanların ayrı ayrı tutanağa geçirildiği ve puanlar arasında dikkate değer bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, değerlendirme tutanağındaki puanlamanın kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanıldığı, dolayısıyla sübjektif bir değerlendirme yapıldığına dair herhangi bir kanıt sunulmadığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, yapılan sözlü sınavın hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Ancak, gelecekteki sınavların nesnelliği ve şeffaflığı için idareye, adaylara sorulacak soruların hazırlanması ve verilen puanların gerekçelerinin kayda geçirilmesi yönünde tavsiyelerde bulunulmuştur. Bu durum, kamu denetimi açısından önemli bir husus olarak değerlendirilmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/7025-S.20.11136
BAŞVURU NO : 2019/22857
KARAR TARİHİ : 07/05/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
Sözlü sınavda başarılı sayılma talebi hakkında
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 25/12/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 19.09.2019 tarihinde Adalet Bakanlığı hizmetli alımı mülakatına girdiğini, mülakat sonucunda başarısız olduğunu, kendisine sorulan tüm soruları cevapladığını, neye göre başarısız olarak değerlendirildiğini bilmediğini, objektif bir değerlendirme yapılmadığını belirterek mülakatta başarısız sayılmasına ilişkin işlemin iptalini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü’nün konuya ilişkin 20/02/2020 tarih ve sayılı yazısı ile 02/03/2020 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde;sözlü sınav kurulu üyeleri tarafından yapılan değerlendirme sonucunda ilgilinin sözlü sınavda yüz tam puan üzerinden en az yetmiş puan alamaması nedeniyle başarısız olduğu, Bakanlıkça yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığı, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 06.06.1978 tarih ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan
Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esasların ‘Sınav şartı’ başlıklı Ek 2 nci maddesinin 8 inci fıkrasında; “Bu Esaslara ekli 3 sayılı Cetvelde unvanları belirtilen sözleşmeli personel pozisyonları hariç, Adalet Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatı ile bağlı kuruluşlarında bulunan pozisyonlarda bu Esaslar kapsamında çalıştırılmak üzere alınacak sözleşmeli personel Adalet Bakanlığının ilk defa Devlet memurluğuna atanacaklara ilişkin ilgili mevzuatında belirtilen sınav ile atama usul ve esaslarına göre, Danıştay Başkanlığında çalıştırılmak üzere alınacak sözleşmeli personel ise 6/1/1982 tarihli ve 2575 sayılı Danıştay
Kanununun 12 nci maddesindeki usul ve esaslara göre sınava tabi tutularak istihdam edilir.”,
6. Adalet Bakanlığı Memur, Sınav Atama ve Nakil Yönetmeliğinin;
6.1. “2802 Sayılı Kanunun 114 üncü Maddesi KapsamıDışında Kalan Personelin İlk
Defa AtanmalarıGenel Esaslar” başlıklı 7 nci maddesinde; “2802 sayılı Kanunun 114 üncü maddesi kapsamı dışında kalan personelin ilk defa Devlet memurluğuna atanmaları, merkezi sınava girmiş olanlar arasından sınav kurulu tarafından yapılacak sözlü ve gerektiğinde uygulamalı sınav sonucuna göre Bakanlıkça ya da bağlı kuruluşça doğrudan gerçekleştirilir. Atama yapılacak kadroların yeri, sınıfı, unvanı, derecesi ve sayısı ilgisine göre Bakanlıkça veya bağlı kuruluşça belirlenir. …”,
6.2. “Sınav kurulunun oluşumu” başlıklı 8 inci maddesinde; “Bakanlık merkezinde, ilgili birimin Genel Müdür Yardımcılarından birinin başkanlığında, Teftiş Kurulu Başkanlığı, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü, Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü ve Personel Genel
Müdürlüğünde görevli hâkim sınıfına dâhil beş üyeden oluşur.”,
6.3. “Sözlü Sınav” başlıklı 14 üncü maddesinde;”Bağlı kuruluş kadroları ile zabıt katipliği, cezaevi katipliği, mübaşir, şoför ve daktilograf kadrolarına yapılacak atamalar hariç olmak üzere sözlü sınava, merkezi sınavda alınan puanlar esas olmak kaydıyla, en yüksek puandan başlamak üzere ilan edilen kadro sayısının beş katı kadar aday çağırılır….
Sözlü Sınav; a-İlgilinin atanacağı kadronun gerektirdiği mesleki bilgi 40, b-Atatürk İlkeleri ve İnkilap Tarihi 20, c-Genel Kültür 20, d-Bir konuyu kavrama ve ifade yeteneği 20, puan olmak üzere toplam 100 puan üzerinden yapılır. …
Yapılan değerlendirme, sınav kurulu veya adalet komisyonu üyelerinin her biri tarafından ayrı ayrı EK 3-A Aday Değerlendirme Formuna işlenir.
Sözlü sınav bitirildikten sonra sınav kurulu veya adalet komisyonu üyelerince yapılan değerlendirme sonuçları EK 3-B Birleştirme Tutanağında gösterilir. İlgilinin sözlü sınavda başarılı sayılabilmesi için yüz tam puan üzerinden en az yetmiş puan alması gerekir.
Sözlü sınav sonuçları EK 3-C Nihai Başarı Listesinin ilgili hanesine işlenir.”,
7. 28/03/2013 tarihli ve 28601 (mükerrer) sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
KamuDenetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
HakkındaYönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmayaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığınönlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık,hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı,savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, kararakarşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerinkorunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunupbulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar.”,
düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Başvuranın talebine ilişkin olarak başvurunun kısmen kabul kısmen reddi yönündeki öneri
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Başvuran, sözleşmeli personel alımına ilişkin olarak hizmetli pozisyonuna ilişkin olarak yapılan sözlü sınavda başarılı sayılmasını talep etmektedir.
10. Başta 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu olmak üzere ilgili diğer mevzuatta sözlü veya mülakat sınavlarıyla ilgili olarak, adaylara komisyon başkan ve üyelerince verilen puanların ayrı ayrı tutanağa geçirileceği, bunun dışında sınavla ilgili herhangi bir kayıt sisteminin kullanılmayacağı hükümlerine yer verilmiştir. Diğer bir anlatımla, idare mülakatın hukuk devleti ilkesine uygun olacak şekilde gerçekleştirilmesiyle yükümlü tutulmakta, bunu sağlamak için kullanılacak araçların seçiminde (teknolojik imkânların kullanılması, soruların kura usulüyle seçilmesi vb.) serbest bırakılmaktadır. İdarenin Kurumumuza sunmuş olduğu bilgi ve belgelerden, her bir komisyon üyesi tarafından Adalet Bakanlığı Memur, Sınav
Atama ve Nakil Yönetmeliğinde belirtilen değerlendirme kriterlerine uygun hazırlanmış değerlendirme formlarının ayrı ayrı doldurulup tutanak altına alındığı, komisyon üyelerinin verdiği puanların ortalamasının adayın almış olduğu nihai puanı belirlediği görülmüştür.
11. Her bir komisyon üyesince başvuran için doldurulup imza altına alınandeğerlendirme formlarının incelenmesinden, komisyon tarafından verilen puanların ortalamasının hesaplanmasında başkanı da dahil olmak üzere komisyon üyelerinin verdikleri not ağırlıklarının eşit olarak değerlendirildiği, komisyon üyeleri ve başkanının başvuran için verdikleri puanlar arasında dikkat çekici farklılıklar bulunmadığı, mülakatta başvuranın eşit olmayan bir değerlendirmeye tabi tutulduğunu ortaya koyacak somut bilgi ve belge tespit edilememiştir.
12. Vergi Müfettişliği sözlü sınavına yapılan itiraz üzerine Danıştay 2 nci Dairesinin 27/03/2017tarihli ve , sayılı Kararı’nda da “178 sayılı Maliye
Bakanlığının Teşkilatve Görevleri Hakkında KHK’nın “Sözlü sınav” başlıklı Ek-33 üncü maddesi ile 10/12/2003 tarihli ve5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 60 ncı maddesi uyarıca maddesi uyarıncayapılacak giriş sınavlarının sözlü aşaması ile 42’nci maddenin (c) fıkrası uyarınca yapılacak sınavların sözlü aşamasının, adayın; a) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücünün, b) Liyakati, temsil kabiliyeti, bilgi düzeyi, davranış ve tepkilerinin mesleğe veya göreve uygunluğunun, c) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığının, ç) Genel yetenek ve genel kültürünün, d) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığının, değerlendirilmesi suretiyle yapılacağı,sınav komisyonunun, adaylar hakkında yukarıda yazılı özelliklerin her biri için değerlendirme yapacağı, yapılan değerlendirmeye göre verilen puanların tutanağa geçirileceği, bunun haricinde sözlü sınavla ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmayacağı hususları hükme bağlanmıştır.Yukarıda yer alan mevzuat hükmünün incelenmesinden değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır. Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır.” ifadelerine yer verilmektedir.
13.Gözlem ve kanaate dayalı bir mülakatın yapıldığı başvuru konusu olayda, başvuranın verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin değerlendirme tutanağında ayrı ayrı gösterildiği, verilen puanlar arasında şüpheye yer bırakacak farklıklar bulunmadığı belirlenmiştir. Değerlendirme tutanağındaki puanlamaya ilişkin takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullanıldığı ve sübjektif bir değerlendirme yapıldığına dair herhangi bir kanıt da sunulmamış olup, Kurumumuzca da bu yönde bir saptama yapılamamıştır.
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; sözleşmeli personel alımı kapsamında hizmetli pozisyonuna ilişkin olarak yapılan sözlü sınava ilişkin idarenin iş ve işlemlerinin hukuka aykırı olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup;
İdarenin, başvuru sahibine verdiği cevapta hangi sürede hangi merciye başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
16. Ayrıca, Adalet Bakanlığı Bakanlık Merkez ve Merkez Atamalı Taşra Teşkilatında Avukat, Destek Personeli (Hizmetli), Diğer Teknik Hizmet Personeli (İstatistikçi), Psikolog ve Sosyal
Çalışmacı Pozisyonlarında Çalıştırılmak Üzere Sözleşmeli Personel Alım İlanı Duyurusunda belirtilen değerlendirme kriterlerinin gözlem ve kanaate dayalı olduğu açık olsa da, mülakat öncesinde sınav sorularının hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve cevapların kayda geçirilmesi, sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara ve kişisel niteliklerine göre yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin değerlendirme formunda ‘gerekçeleriyle’ gösterilmesi mülakatın nesnelliği açısından aranan kriterlerdir.
İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden komisyon üyelerince verilen puanların ayrı ayrı değerlendirme tutanağına geçirildiği, bunun dışında sınav sorularının hazırlanmadığı, adaya sorulan sorular ile adayın verdiği cevapların kayda geçirilmediği, ayrıca soru ve cevaplara ilişkin herhangi bir gerekçeli kayıt tutulmadığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Sözlü sınavların, iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlar öncesinde adaylara sorulacak soruların hazırlanması, adaylara sorulan sorular ile adayların verdiği cevapların kayda geçirilmesi ve adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alınması yönünde Adalet
Bakanlığı’na TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın başvuran ve Adalet Bakanlığı’na tebliğine,
6328 sayılı Kanun’un 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Adalet Bakanlığı’nca bu
kararın tavsiye kısmı üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi