|
ÖZET: Başvuru, 13 Şubat 2024 tarihinde Adalet Bakanlığı tarafından gerçekleştirilen görevde yükselme sözlü sınavında başarısız sayılma işleminin iptali ve sınavın yeniden yapılması talebine ilişkindir. Başvuran, bu sınavda aldığı 61 puanın düzeltilmesini istemektedir. Adalet Bakanlığı, sözlü sınavda soruların önceden belirlenip kaydedildiğini, ancak adayların verdiği cevapların ve değerlendirme kriterlerinin kayıt altına alınmadığını belirtmiştir. Sınavın yürütülmesiyle ilgili mevzuatın eksiklikleri, değerlendirme sürecinin nesnelliği konusunda endişelere yol açmıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirirken, sözlü sınavların hukuka ve liyakat ilkelerine uygun olarak yapılmasının önemine vurgu yapmıştır. Danıştay kararları, sözlü sınavların nesnel kriterlere dayandırılması gerektiğini ve her bir adayın değerlendirilmesinin detaylı bir şekilde kaydedilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Ancak, başvuranın sınavda başarısız sayılmasına ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun kısmen reddine, ancak Adalet Bakanlığı’na gelecekteki sözlü sınavların nesnellik, tarafsızlık ve şeffaflık ilkelerine uygun olarak düzenlenmesi yönünde tavsiyelerde bulunulmuştur. Bakanlığın, bu karar doğrultusunda gerekli işlemleri 30 gün içinde bildirmesi zorunludur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/11093-S.24.16900
BAŞVURU NO : 2024/5712
KARAR TARİHİ : 11.10.2024
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Sözlü sınava ilişkin işlemler hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 03.05.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 13 Şubat 2024 tarihinde Adalet Bakanlığınca gerçekleştirilen görevde yükselme sözlü sınavında başarısız sayılmasına ilişkin işlemin geri alınarak sözlü sınavın yeniden yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge isteme yazısına istinaden, Adalet Bakanlığı tarafından gönderilen 12/06/2024 tarihli ve – – sayılı yazıda;
2.1. Sözlü sınavda adaylara yöneltilecek soruların sözlü sınav kurulu tarafından önceden belirlenerek
08.12.2023 tarih ve sayılı kararla kayıt altına alındığı,
2.2. Kayıt altına alınan sorular arasından, sözlü sınav esnasında elektronik ortamda otomatik olarak rastgele seçilen soruların adaylara yöneltildiği,
2.3. Hangi soruların sorulduğunun kayıt altına alındığı, ancak sorulan sorulara verilecek cevapların kayıt altına alınacağı, sözlü sınav değerlendirilirken değerlendirmenin ne şekilde yapılacağı ve bunların gerekçelerinin kayıt altına alınacağı ile yazı işleri müdürü sözlü sınavının sesli ve görüntülü kayıt altına alınacağına ilişkin mevzuatta herhangi bir düzenleme bulunmadığından bu hususların kayıt altına alınmadığı,
2.4. Sözlü sınava giren tüm adaylara sözlü sınav kurulunun her bir üyesi tarafından verilen sözlü sınav puanlarının, değerlendirme tutanaklarına yazıldığı, imzalanarak kayıt altına alındığı ve birleştirme tutanağı düzenlendiği, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. T.C. Anayasasının; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. Adalet Bakanlığı Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği’nin “Sözlü sınav” başlıklı 15/A maddesinde; “Yazılı sınavda en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere ilan edilen kadro sayısının üç katı aday sözlü sınava alınır. Son adayla aynı puana sahip olan personelin tamamı sözlü sınava alınır. İlgili personel, sınav kurulunun her bir üyesi tarafından; a) Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi (20 puan), b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü (20 puan), c) Liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu (20 puan), ç) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı (15 puan), d) Genel kültürü ve genel yeteneği (15 puan), e) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı (10 puan), esas alınarak yüz tam puan üzerinden değerlendirilir. Her üyenin vermiş olduğu puanların aritmetik ortalaması alınarak personelin sözlü sınav puanı tespit edilir. Sözlü sınavda yüz üzerinden yetmiş ve üzeri puan alanlar başarılı sayılır.”, “Sınav kuruları” başlıklı 16 ncı maddesinin birinci, üçüncü fıkralarında “Sınav kurulları Bakanlıkça belirlenir… Sözlü sınav kurulu; Personel Genel
Müdür Yardımcılarından birinin başkanlığında, Bakanlıkta görevli hâkim ve savcı sınıfından dört üyenin katılımıyla toplam beş asıl üyeden oluşur. Aynı usulle yedek üyeler de belirlenir. Gerektiğinde aynı usulle birden fazla sözlü sınav kurulu oluşturulabilir”, “Sınav kurulunun görevleri başlıklı 17 nci maddesinin son fıkrasında “Sözlü sınav kurulunun görevleri; (Değişik ibare:RG-1/2/2017-29966)sözlü sınava katılmaya hak kazananları belirlemek ve duyurmak, sözlü sınav tarihini belirlemek, sözlü sınav sorularını hazırlamak veya hazırlatmak, sözlü sınavları yapmak ve değerlendirmek, sözlü sınav sonucuna göre başarı listesinin düzenlenmesini ve ilanını sağlamak, sözlü sınava ilişkin itirazları sonuçlandırmak, sözlü sınava ilişkin diğer iş ve işlemleri yürütmektir.”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde hazırlanan ‘Kısmen Tavsiye
Kısmen Ret Karar Önerisi’ Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Başvuran, 13 Şubat 2024 tarihinde Adalet Bakanlığınca gerçekleştirilen görevde yükselme sözlü sınavında başarısız sayılmasına ilişkin işlemin geri alınarak sözlü sınavın yeniden yapılmasını talep etmektedir.
8. Kamu hizmetlerinin ehil ve yetişmiş kamu görevlileri eliyle yürütülmesi için yapılan sözlü sınavların kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif ve aynı zamanda yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden denetime imkân tanıyacak şekilde yapılması, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.
9. Danıştay 2’nci Dairesinin 27/03/2017 tarihli ve E:2016/7249, K:2016/7249 sayılı Kararı’nda, sözlü sınavda “değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır. Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır. ” ifadelerine yer verilmektedir.
10. Danıştay 12 nci Dairesinin 29/12/2017 tarihli ve E: 2014/8050, K: 2017/6121 tarihli kararında; …”davacının girdiği sözlü sınav öncesinde, sınav komisyonunca sınavda sorulacak soruların önceden hazırlanması ve tutanağa bağlanması, her adaya sorulan soruların kayda geçirilmesi ve sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi, böylece sözlü sınavın nesnel olarak yapılması ve yargısal denetimin tüm unsurlarıyla gerçekleştirilmesinin sağlanması gerektiği vurgulanmaktadır.
11. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 03/07/2019 tarihli ve E: 2019/661; K: 2019/661 sayılı kararında davacının girdiği sözlü sınav öncesinde, sınav komisyonunca sınavda sorulacak soruların önceden hazırlandığı ve tutanağa bağlandığı, sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterildiği, ancak adaylara sorulan soruların kayda geçirilmediği görülen davada, davacının sözlü sınavda başarısız sayılmasına ilişkin işlemde bu yönüyle hukuka uyarlık bulunmadığı hüküm altına alınmıştır.
12. Adalet Bakanlığı Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği’nde sözlü sınav kurullarının oluşturulmasında geçerli olacak esaslar, sınav kurulu tarafından sınav öncesinde soruların hazırlanacağı veya hazırlatacağı, değerlendirmeye esas kriterler hüküm altına alınmıştır.
13. Dosya kapsamından başvuranın 19.08.2023 tarihli Adalet Bakanlığı Görevde Yükselme Sınavının yazılı bölümünden 85 puan aldığı, yazı işleri müdürü kadrosu için girdiği 13.02.2024 tarihli sözlü sınavdan
61 puan alarak başarısız olduğu görülmüştür. İdarenin cevapları ve dosyadaki belgeler incelendiğinde, sözlü
sınav kurulunun mevzuat çerçevesinde oluşturulduğu, sözlü sınavın objektif kriterler çerçevesinde yürütülmesini teminen sınav öncesinde adaylara sorulacak soruların ve cevapların önceden hazırlandığı, hazırlanan bu soruların sınav esnasında elektronik ortamda otomatik olarak rastgele seçilen sorular adaylara yönetildiği, adaya 1 adet sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi, 1 adet genel kültür ve genel yetenek sorusu sorulduğu, hangi soruların sorulduğunun kayıt altına alındığı, başvurana ait sınav tutanağında; sınav kurulunun her bir üyesi tarafından değerlendirme kıstaslarına ilişkin ayrı ayrı puanlamaya yer verildiği, verilen puanların birbirini destekler nitelikte olduğu, anılan tutanakların ‘Toplam’ alanında her bir kıstas için üyelerin verdikleri notların aritmetik ortalamasının alınarak not edildiği görülmüş, buna göre; sınav
sürecinin ilgili düzenlemelere uygun yürütülmediğine ve sözlü sınav değerlendirme tutanağındaki puanlamaya ilişkin takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı kullanıldığına ve sübjektif bir değerlendirme yapıldığına dair herhangi bir veriye dosya kapsamında rastlanılmamıştır.
14. Bunun yanı sıra, İdare tarafından yapılan açıklamadan; sözlü sınavda sesli veya görüntülü kayıt almanın ilgili mevzuatta zorunlu tutulmaması nedeniyle, Sözlü Sınav Değerlendirme Formu dışında herhangi bir kayıt sistemi kullanılmadığı, dolayısıyla adayların sözlü sınav sorularına vermiş oldukları cevapların kayıt altına alınmadığı anlaşılmaktadır.
15. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın görevde yükselme ve unvan değişikliği sözlü sınavında başarısız sayılması işleminde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi
Yönetim İlkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde de yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği ancak idarenin başvuran ile ilgili işlemlerinde başvurana verdiği cevaplarda karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idarenin bundan böyle bu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
17. Ayrıca, İdare tarafından sözlü sınavda yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı ve ‘gerekçeleriyle’ gösterilmesi sözlü sınavın nesnelliği açısından aranan kriterlerdir. Bu kapsamda, yapılan sözlü sınavda, gözlem ve kanaate dayalı değerlendirmelerde belirlenen başarı düzeyinin altında verilen puanlara ilişkin herhangi bir gerekçeye yer verilmediği, sözlü sınavda sesli ve görüntülü kayıt imkânlarından faydalanılmadığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacak; 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup, ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KISMEN REDDİ, KISMEN
KABULÜ ile;
Başvuranın sözlü sınav notunun düzeltilmesi talebinin REDDİNE,
Sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlarda adaylara
verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alması, sesli ve görüntülü kayıt imkânlarından faydalanılması yönünde ADALET BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Adalet Bakanlığınca, bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza ve başvurana bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve ADALET BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi