|
ÖZET: Bu karar, Ticaret Bakanlığı’nın görevde yükselme sınavında başvuranın sözlü mülakat sonucunda başarısız sayılmasına ilişkin itirazını incelemektedir. Başvuran, yazılı sınavdan yüksek bir puan almasına rağmen, sözlü mülakatta şeffaf olmayan koşullar altında 56 puan alarak başarısız sayıldığını iddia etmektedir. Danıştay, sözlü sınavların kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif bir şekilde yapılması gerektiğini vurgulamaktadır.
İlgili mevzuat ve belgelerin incelenmesi sonucunda, sözlü sınavda sorulan soruların önceden hazırlanmadığı, adayların cevaplarının kayda geçirilmediği ve puanlamanın gerekçelendirilmediği tespit edilmiştir. Bu durum, başvuranın sözlü sınavda objektif bir değerlendirmeye tabi tutulmadığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, başvuranın yeniden sözlü sınava alınması ve gelecekteki sınavların nesnellik, tarafsızlık ve şeffaflık ilkelerine uygun olarak yapılması yönünde Ticaret Bakanlığı’na tavsiye kararı verilmiştir. Bu karar, kamu hizmetlerinin etkinliği ve adaletin sağlanması açısından önem taşımaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/13758-S.23.21748
BAŞVURU NO : 2023/6344
KARAR TARİHİ : 27/10/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TİCARET BAKANLIĞI
Görevde yükselme sınavı sözlü mülakatına itiraz hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 04/05/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1.Başvuran, başvurusunda özetle; “Ticaret Bakanlığı bünyesinde Orta Akdeniz Dış Ticaret ve Gümrük
Müdürlüğü teşkilatında sicil numarası ile kısım amiri ünvanıyla görev yaptığını, Bakanlık Personel
Genel Müdürlüğünün açmış olduğu Görevde Yükselme Sınavında 1. derece Bölge Amiri kadrosu için başvuru yaptığını, 26/11/2022 tarihinde yapılan yazılı sınavdan 78,20 puan aldığını ve 03/01/202320/03/2023 tarihlerinde sözlü aşamasına katıldığını ve neticesinde başarısız değerlendirildiğini ifade etmektedir. Söz konusu sınav sonucuna itiraz ettiğini, Bakanlık Personel Genel Müdürlüğünden gönderilen cevabi yazıda; sözlü sınav sonucunun değiştirilmesini gerektirecek herhangi bir bulguya rastlanmadığı kaydedilmiştir. Başvuran, sözlü sınavın iptal edilmesini ve şeffaf ve adil bir ortamda gerçekleştirilecek sözlü sınava yeniden tabi tutularak mülakat puanının yeniden belirlenmesini” talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddia hakkında istenen bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Ticaret Bakanlığı Personel
Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen cevabi yazıda özetle; 2.1. Başvuranın katıldığı sözlü sınav komisyonunun, Ticaret Bakanlığı Görevde Yükselme ve Unvan
Değişikliği Yönetmeliği’nin 16. maddesinde yer alan hükümler çerçevesinde, Bakanlık Makamının 26/12/2022 tarihli onayı ile oluşturulduğu, 2.2. Başvuranın sınav performansına delil teşkil edebilecek mülakat esnasında herhangi bir yazılı, görüntülü veya sesli kayıt alınmadığı, 2.3. Başvuran personel dahil, sözlü sınav öncesinde Sınav Kurulu tarafından adaylara sorulmak üzere herhangi bir mülakat sorusu hazırlanmadığı ve Ticaret Bakanlığı Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği
Yönetmeliği hükümleri ve sınav ilanında belirtilen esaslar çerçevesinde, 09/01/2023 tarihinde sözlü sınava katılan adı geçene sınav kurulu üyelerince Yönetmelikte yer alan kriterler çerçevesinde yapılan değerlendirmeler sonucu 56 puan verildiği ve bu sayede sözlü sınavda başarılı sayılmak için gerekli olan
70 puan alma şartı gerçekleşmediğinden başvuranın başarısız sayıldığı,
2.4. Başvuran ile aynı durumda olarak (sınavda başarısız sayılan), sınav sonucuna itiraz eden bir personel tarafından açılan davaya ilişkin, mahkemenin Bakanlığın Ticaret Araştırmaları ve Risk Değerlendirme
Genel Müdürlüğü Şube Müdürü kadrosu için yapılan sözlü sınavın tamamının yürütülmesinin durdurulması kararı verildiği ve anılan birim için yeniden mülakat sınavı gerçekleştirildiği, dolayısıyla başvuranın girmiş olduğu sınavın mevzuata uygun gerçekleştirildiği ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Anayasa’nın “Çalışma hakkı ve ödevi” başlıklı 49 uncu maddesinde; “Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alır.” 3.1.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 10/06/2020 tarih ve 31151 sayılı Resmi Gazete yayımlanan Ticaret Bakanlığı Personeli Görevde
Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğinin 5.1. “Görevde yükselme sınavı” başlıklı 12. Maddesinde; (1) Görevde yükselme sınavı, yazılı ve sözlü olarak yapılır.
(2) Yazılı sınav:
a) Duyuruda yer verilen sınav konularından Bakanlık tarafından yapılabileceği gibi ÖSYM Başkanlığına, Milli Eğitim Bakanlığına veya yükseköğretim kurumlarından birine yaptırılabilir.
b) Yazılı sınav, yüz tam puan üzerinden değerlendirilir. Yazılı sınavda en az altmış puan alanlar başarılı sayılır.
(3) Sözlü sınav:
a) Yazılı sınavda en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere ilan edilen kadro sayısının beş katına kadar aday sözlü sınava alınır. Son adayla aynı puana sahip olan personelin tamamı sözlü sınava alınır.
b) İlgili personel, sınav kurulunun her bir üyesi tarafından;
1) Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi,
2) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü,
3) Liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu,
4) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı,
5) Genel kültürü ve genel yeteneği,
6) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı,
esas alınarak yüz tam puan üzerinden değerlendirilir.
c) Sınav kurulunun her bir üyesinin vermiş olduğu puanların aritmetik ortalaması alınarak personelin sözlü sınav puanı tespit edilir. Sözlü sınavda yüz üzerinden en az yetmiş puan alanlar başarılı sayılır.
5.2. “Başarı Sıralaması” başlıklı 13. maddesinde; (1) Görevde yükselme suretiyle ilan edilen boş kadro sayısı kadar atama yapılmasında başarı puanı esas alınır. Başarı puanı, yazılı ve sözlü sınav puanlarının aritmetik ortalaması esas alınmak suretiyle tespit edilir ve Bakanlığın resmi internet sitesinde ilan edilir.
(2) Başarı puanlarının eşit olması halinde, sırasıyla; a) Hizmet süresi fazla olanlara, b) Daha üst öğrenimi bitirmiş olanlara, c) Üst öğrenim mezuniyet notu yüksek olanlara, öncelik verilmek suretiyle, en yüksek puandan başlamak üzere başarı sıralaması belirlenir.
(3) Görevde yükselme sınavında başarılı olmalarına rağmen, ilan edilen kadro sayısı nedeniyle ataması yapılamayacak personelden en fazla asıl aday sayısı kadar personel, Bakanlıkça ihtiyaç duyulması halinde başarı sıralaması listesinde yedek olarak belirlenebilir.
5.3. “Sınav sonuçlarının açıklanması ve itiraz” başlıklı 14. Maddesinde; (1) Yazılı sınav sonuçları, sonuçların sınav kurulu tarafından Genel Müdürlüğe intikal ettirildiği tarihten itibaren beş iş günü, görevde yükselme sınavı sonuçları ise sözlü sınav bitim tarihini izleyen on beş iş günü içinde Bakanlığın resmi internet sitesinde ilan edilir, ayrıca yazılı tebligat yapılmaz.
(2) Sınava katılanlar, sınav sonuçlarına sonuçların ilan edildiği tarihten itibaren beş iş günü içinde itiraz edebilir. İtiraz başvuruları, dilekçe ile sınav kuruluna iletilmek üzere Genel Müdürlüğe yazılı olarak yapılır. Sınav kurulu, itiraz süresinin bitimini müteakip yazılı sınav için yedi iş günü içinde, sözlü sınav için beş iş günü içinde itirazla ilgili işlemleri sonuçlandırarak sonucu ilgililere yazılı olarak bildirir.
(3) İtirazların sınav kurulu tarafından değerlendirilmesi neticesinde, başarılı olan adaylara ilişkin listenin değişmesi durumunda yeni liste Bakanlığın resmi internet sitesinde ilan edilir, ayrıca yazılı tebligat yapılmaz.
(4) Yapılan yazılı sınavlarda sınav kurulunca hatalı soru tespit edilmesi veya yargı kararları uyarınca soruların iptal edilmesi durumunda, bu sorulara tekabül eden puanlar eşit şekilde diğer sorulara dağıtılır.
5.4. “Sınav belgelerinin saklanması” başlıklı 17. Maddesinde; (1) Sınava ilişkin belgeler Genel Müdürlükçe saklanır. düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran özetle, görevde yükselme sınavının yazılı kısmından 78,20 puan alarak başarılı olduğu halde, sözlü mülakatta kendisine şeffaf olmayan koşullar altında ve üstelik kendisinin sorulan sorulara yeterli yanıt
/
verdiği halde 56 puan verildiğini ve bu suretle başarısız sayıldığını ifade ederek yaşadığı mağduriyetin giderilmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
8. Kamu hizmetlerinin ehil ve yetişmiş kamu görevlileri eliyle yürütülmesi için yapılan sözlü sınavların kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif ve aynı zamanda yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden denetime imkân tanıyacak şekilde yapılması, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.
9. Danıştay 2’nci Dairesinin 27/03/2017 tarihli ve E:2016/7249, K:2016/7249 sayılı Kararı’nda, sözlü sınavda “değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır. Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır.” ifadelerine yer verilmektedir.
10. İlgili idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde, sözlü sınav kurulunun yukarıda sözü edilen mevzuat çerçevesinde oluşturulduğu, sözlü sınav öncesinde adaylara sorulacak soruların hazırlanmadığı ayrıca sözlü sınavda Komisyon üyeleri tarafından yöneltilen sorular için sadece puanlama yapıldığı adayca verilen cevapların tutanağa bağlanmadığı, sözlü sınav değerlendirme formunda her bir kurul üyesi tarafından her bir konu için verilen puanların yer aldığı ve fakat her bir kurul üyesi tarafından verilen puanın her bir kurul üyesince ayrı ayrı gerekçelendirilmesi yerine ortak bir değerlendirme yapıldığı ve sözlü sınav esnasında ses ve görüntü kaydı alınmadığı görülmektedir.
11. Konuya ilişkin ilgili mevzuatın ve bilgi/belgelerin incelenmesi sonucu; her ne kadar sözlü sınav kurulunun yukarıda sözü edilen mevzuat çerçevesinde oluşturulmuşsa da, başvurana bir kısım sorular sorulduğu ancak bu soruların ve yanıtlarının önceden hazırlanmadığı, adayca verilen cevapların tutanağa bağlanmadığı, her bir kurul üyesi tarafından verilen puanın her bir kurul üyesince ayrı ayrı gerekçelendirilmesi yerine sadece değerlendirilme yapıldığı ancak adayın “başarısız” olduğu kanısına ulaştıran hususların açıklanmadığı değerlendirildiğinde adayın sözlü sınav sonucunda başarısız sayılması işleminin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden yargısal denetime olanak tanıyacak derecede ortaya konulamadığı ve adayın sözlü sınavda objektif değerlendirmeye tâbi tutulmadığı sonucuna varılmaktadır.
12. Yukarıda sözü edilen mevzuat hükümleri ve yargı içtihatları birlikte göz önünde bulundurularak
Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; ilgili idarenin sözlü sınav sonucu başarısız sayılma işlemini, söz konusu işlemi yargı denetimini mümkün kılacak şekilde tesis etmediği ve adayın sözlü sınavda objektif değerlendirmeye tâbi tutulmadığı gerekçeleriyle, sözlü sınav sonucu başarısız sayılma işleminde hukuka uyarlık bulunamadığından bahisle, başvuranın yeniden sözlü sınava alınmasına ve İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlar öncesinde sınavlara giren adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alması yönünde tavsiye kararı verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 13. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde,
“kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak İdarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karar karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, İdareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
14. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden komisyon üyelerince verilen puanların tutanağa ayrı ayrı geçirilmediği, bunun yanında ayrıca cevaplara ilişkin herhangi bir gerekçeli tutanak tutulmadığı anlaşılmıştır. Bu nedenle, İdarenin adayların verdiği yanıtlara ve kişisel niteliklerine göre yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ‘gerekçeleriyle’ gösterilmesi, sözlü sınavın nesnelliği açısından aranan bir kriterdir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup görevli idari yargı mercileri nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın, sözlü sınava yeniden alınması ve sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlara giren adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirleri alması, ve başvuranın sözlü sınavda başarı puanın yeniden belirlemesi yönünde TİCARET BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; İdare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve TİCARET BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi