|
ÖZET: Başvuran, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yapılan sözlü sınavda başarısız sayıldığını ve bu durumun hukuka aykırı olduğunu iddia ederek mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir. Sözlü sınavın, ilgili mevzuat çerçevesinde yapılmadığı, adaylara sorulacak soruların önceden hazırlanmadığı ve verilen puanların gerekçelendirilmediği tespit edilmiştir. Bu durum, sınavın nesnel bir değerlendirmeye tabi tutulmadığını göstermektedir.
Danıştay içtihatları doğrultusunda, sözlü sınavların kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif ve denetime imkân tanıyacak şekilde yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Sınav sonuçlarına itiraz süreçlerinin de şeffaf bir şekilde yürütülmesi gerektiği belirtilmiştir. İlgili idarenin, başvuranın sözlü sınav sonucunu belirleyen işlemlerinin hukuka uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın yeniden sözlü sınava alınması ve gelecekteki sınavların nesnellik, tarafsızlık ve şeffaflık ilkelerine uygun şekilde yapılması için gerekli tedbirlerin alınması yönünde tavsiye kararı verilmiştir. Bu karar, kamu hizmetlerinin etkin ve adil bir şekilde yürütülmesi açısından önem taşımaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/14873-S.23.23514
BAŞVURU NO : 2023/7553
KARAR TARİHİ : 21/11/2023
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Sözlü sınava ilişkin işlemler hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 01/06/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yaptığı başvuruda başvuran, Gelir İdaresi başkanlığı tarafından 8 Nisan 2023 tarihinde yapılan gelir uzman yardımcılığı yazılı sınavından 82 puan alarak başarılı olduğunu ancak sözlü sınav sonucunda elendiğini belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Gelir İdaresi Başkanlığının 04/07/2023 tarihli ve – – sayılı yazısında;
2.1. 8 Nisan 2023 tarihinde yazılı bölümü yapılan Gelir Uzman Yardımcılığı Giriş Sınavına katılan başvuranın sınavın yazılı bölümünden 82,00 puan alarak sınavın sözlü bölümüne katılmaya hak kazandığı, ancak sınavın 25 Nisan – 5 Mayıs 2023 tarihleri arasında yapılan sözlü bölümünden 51,67 puan alarak sınav sonucuna göre başarısız olduğu,
2.2. Yapılan sınavların sözlü bölümlerinin ne şekilde yapıldığının ilgili kanun ve yönetmeliklerde belirtildiği, şikayet konusu edilen Gelir Uzman Yardımcılığı Giriş Sınavının sözlü bölümünün, Gelir İdaresi Başkanlığı Gelir Uzmanlığı Yönetmeliğinin 14’üncü maddesinde yer alan “…3) Sözlü sınav, adayların; a) Yazılı sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi, b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, c) Liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu, ç)
Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, d) Genel yetenek ve genel kültürü, e) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı, yönlerinden değerlendirilerek, ayrı ayrı puan verilmek suretiyle gerçekleştirilir. 4)
Adaylar, kurul tarafından üçüncü fıkranın (a) bendi için 50 puan, (b) ila (e) bentlerinde yazılı özelliklerin her biri için 10 puan üzerinden değerlendirilir ve verilen puanlar avrı ayrı tutanağa geçirilir. 5) Sözlü
sınavda başarılı sayılmak için, sınav kurulu başkan ve üyelerinin 100 tam puan üzerinden verdikleri puanların aritmetik ortalamasının en az 70 olması şarttır. Sınav kurulu sözlü sınav sonuçlarını bir tutanakla tespit eder ve bunun dışında sözlü sınav ile ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmaz.” hükümleri gereğince yapıldığı, sözlü sınavda başarılı sayılmak için, sınav kurulu başkan ve üyelerinin 100 tam puan üzerinden verdikleri puanların aritmetik ortalamasının en az 70 olması gerektiği, bu nedenle başvuru sahibinin talebine ilişkin yapılacak bir işlem bulunmadığı belirtilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 5/5/2005 tarihli ve 5345 sayılı Gelir İdaresi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanunun 29 uncu maddesinin mülga fıkralarında; “… Devlet gelir uzmanları, vergi istihbarat uzmanları ve gelir uzmanları; en az dört yıllık lisans eğitimi veren hukuk, siyasal bilgiler, iktisat, işletme, iktisadi ve idari bilimler fakülteleri ve mühendislik fakültelerinin lisans bölümleri ile matematik ve istatistik lisans bölümlerinden mezun olanlar arasından yapılacak özel yarışma sınavı sonucuna göre mesleğe Devlet gelir uzman yardımcısı, vergi istihbarat uzman yardımcısı ve gelir uzman yardımcısı olarak alınırlar. Bunlar en az üç yıl çalışmak ve olumlu sicil almak kaydıyla yeterlik sınavına girmeye hak kazanırlar. Yapılacak yeterlik sınavında başarılı olanlar durumlarına uygun Devlet gelir uzmanlığı, vergi istihbarat uzmanlığı veya gelir uzmanlığına atanırlar. Bunların mesleğe alınmaları ve yeterlik sınavları ile çalışma usul ve esasları yönetmelikle düzenlenir.”
“Bu madde hükümlerine göre yapılacak sözlü sınavlar, adayın; a) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücünün, b) Liyakati, temsil kabiliyeti, bilgi düzeyi, davranış ve tepkilerinin mesleğe veya göreve uygunluğunun, c) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığının, ç) Genel yetenek ve genel kültürünün, d) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığının, değerlendirilmesi suretiyle yapılır. Sınav kurulu, adaylar hakkında yukarıda yazılı özelliklerin her biri için değerlendirme yapar. Yapılan değerlendirmeye göre verilen puanlar tutanağa geçirilir. Bunun dışında sözlü sınav ile ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmaz.” 6. 26/12/2009 tarihli ve 27444 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Gelir İdaresi Başkanlığı Gelir
Uzmanlığı Yönetmeliğinin, 6.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “(1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasında; …
d) Giriş sınavı: Uzman yardımcısı kadrolarına atanacakları belirlemek üzere, KPSS (A) sonuçlarına göre
Başkanlıkça belirlenen puan türü veya türlerinden yeterli puanı alan adaylar arasında yapılan, yazılı ve sözlü bölümlerden oluşan sınavı, …
ı) Sınav Kurulu: Başkan veya görevlendireceği Gelir İdaresi Başkan Yardımcısı veya İnsan Kaynakları
Daire Başkanlığından sorumlu Gelir İdaresi Daire Başkanının başkanlığında, Gelir İdaresi Daire
Başkanları, 1. Hukuk Müşaviri, Gelir İdaresi Grup Başkanları ile Gelir İdaresi Grup Müdürleri arasından seçilecek en az beş asil ve iki yedek üyeden oluşan ve İnsan Kaynakları Daire Başkanlığından sorumlu
Gelir İdaresi Daire Başkanının tabii üyesi olduğu kurulu, … ifade eder.” 6.2. “Sözlü sınavın yapılması ve değerlendirilmesi” başlıklı 14 üncü maddesinde; “(1) Sözlü sınav, yazılı sınav sonucunun duyurulmasından en az 15 gün sonra yazılı sınav konularından yapılır.
(2) Sözlü sınavda, adayların muhakeme gücü, bir konuyu kavrama, özetleme ve ifade etme yeteneği, genel ve fiziki görünümü ile davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu, yetenek ve kültürü, bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı da göz önünde bulundurularak, her adaya sınav kurulu başkan ve üyelerinin (sözlü sınavın birden fazla komisyon tarafından yapılması halinde ilgili Komisyon üyelerinin) her biri tarafından ayrı ayrı 100 üzerinden puan verilir. Verilen bu puanların aritmetik ortalaması sözlü sınav puanını teşkil eder. Sözlü sınavda başarılı olmak için alınan puanın 70 ten az olmaması gerekir.
(3) Sınav kurulu sözlü sınav sonuçlarını bir tutanakla tespit eder.” 6.3. “Sınav sonuçlarına itiraz” başlıklı 33 üncü maddesinde; “(1) Sınav sonuçlarına, duyurunun yapıldığı günü takip eden tarihten itibaren yedi gün içerisinde dilekçe ile itiraz edilebilir. İtirazlar, sınav kurulu tarafından incelenir ve en geç beş iş günü içinde karara bağlanıp sonuç ilgiliye yazılı olarak bildirilir.” hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından, İdarenin başvuranın talebine ilişkin işlemlerinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılarak başvurunun kabulü yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran, Gelir İdaresi başkanlığı tarafından 8 Nisan 2023 tarihinde yapılan gelir uzman yardımcılığı yazılı sınavından 82 puan alarak başarılı olduğunu ancak sözlü sınav sonucunda elendiğini belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
9. Kamu hizmetlerinin ehil ve yetişmiş kamu görevlileri eliyle yürütülmesi için yapılan sözlü sınavların kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif ve aynı zamanda yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden denetime imkân tanıyacak şekilde yapılması, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.
10. Danıştay 2’nci Dairesinin 27/03/2017 tarihli ve E:2016/7249, K:2016/7249 sayılı Kararı’nda, sözlü sınavda “değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır. Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden
hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır.” ifadelerine yer verilmektedir.
11. Danıştay 12 nci Dairesinin 29/12/2017 tarihli ve E: 2014/8050, K: 2017/6121 tarihli kararında; …”davacının girdiği sözlü sınav öncesinde, sınav komisyonunca sınavda sorulacak soruların önceden hazırlanması ve tutanağa bağlanması, her adaya sorulan soruların kayda geçirilmesi ve sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi, böylece sözlü sınavın nesnel olarak yapılması ve yargısal denetimin tüm unsurlarıyla gerçekleştirilmesinin sağlanması gerektiği vurgulanmaktadır.
12. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 03/07/2019 tarihli ve E: 2019/661; K: 2019/661 sayılı kararında davacının girdiği sözlü sınav öncesinde, sınav komisyonunca sınavda sorulacak soruların önceden hazırlandığı ve tutanağa bağlandığı, sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterildiği, ancak adaylara sorulan soruların kayda geçirilmediği görülen davada, davacının sözlü sınavda başarısız sayılmasına ilişkin işlemde bu yönüyle hukuka uyarlık bulunmadığı hüküm altına alınmıştır.
13. İlgili idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde; sözlü sınav kurulunun yukarıda sözü edilen mevzuat çerçevesinde oluşturulduğu, sözlü sınav öncesinde adaylara sorulacak soruların ve cevapların hazırlanmadığı, sözlü sınavda Komisyon üyeleri tarafından yöneltilen sorulara ve cevaplara dair tutanak tutulmadığı, her bir kurul üyesi tarafından her bir konu için verilen puanlar yer alsa da her bir kurul üyesi tarafından verilen puanın ayrı ayrı gerekçelendirilmediği hatta genel bir değerlendirme bile yapılmadığı, toplamda Komisyon üyeleri tarafından verilen puanların aritmetik ortalamasının yazılı puandan çok farklı olduğu başvurana dair tutulan Değerlendirme Formundan anlaşılmaktadır.
14. Konuya ilişkin ilgili mevzuatın ve bilgi/belgelerin incelenmesi sonucu; her ne kadar sözlü sınav kurulunun yukarıda sözü edilen mevzuat çerçevesinde oluşturulmuşsa da, başvurana hangi soruların sorulduğunun kayıt altına alınmadığı, sorulan soruların ve sorulara ait cevap anahtarının önceden hazırlanmadığı, adayca verilen cevapların tutanağa bağlanmadığı, her bir kurul üyesi tarafından verilen puanın her bir kurul üyesince ayrı ayrı gerekçelendirilmediği birlikte değerlendirildiğinde adayın sözlü sınav sonucunda başarısız sayılması işleminin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden yargısal denetime olanak tanıyacak derecede ortaya konulamadığı ve adayın sözlü sınavda objektif değerlendirmeye tâbi tutulmadığı sonucuna varılmaktadır.
15. Yukarıda sözü edilen mevzuat hükümleri ve yargı içtihatları birlikte göz önünde bulundurularak
Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde;, ilgili idarenin sözlü sınav sonucu başarısız sayılma işlemini, söz konusu işlemi yargı denetimini mümkün kılacak şekilde tesis etmediği ve adayın sözlü sınavda objektif değerlendirmeye tâbi tutulmadığı gerekçeleriyle, sözlü sınav sonucu başarısız sayılma işleminde hukuka uyarlık bulunamadığından bahisle, başvuranın yeniden sözlü sınava alınmasına ve
İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlar öncesinde sınavlara giren adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alması yönünde tavsiye kararı verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın, sözlü sınava yeniden alınması ve sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlara giren adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirleri alması yönünde GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Gelir İdaresi
Başkanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemlerin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın başvurana ve GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi