Sözlü sınavların somut bilgi ve belgeye dayandırılması gerektiği Danıştay içtihatlarına göre nasıl değerlendirilir (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/13634-S.23.21553

BAŞVURU NO : 2023/8816

KARAR TARİHİ : 25/10/2023

KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : İmam-hatiplik sözlü sınavının yeniden yapılması talebi hk.

BAŞVURU TARİHİ : 19/06/2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda vekil imam hatip olarak görev yaptığını belirten başvuran; Diyanet İşleri

Başkanlığı tarafından 10/04/2023 ile 15/04/2023 tarihleri arasında yapılan Vekil İmam Hatip ve Vekil

Müezzin Kayyımlıktan kadroya geçiş sınavına 10/04/2023 tarihinde katıldığını, 18/04/2023 tarihinde sözlü mülakat sonuçlarının açıklandığını ve 60 puan aldığını, sınav sonucunun ayrıca tarafına tebliğ edilmediğini, sözlü mülakat puanı 70’in altında kaldığı için kadroya geçiş hakkından yararlanamadığını, sınav sonucuna karşı 19/04/2023 tarihli dilekçe ile itiraz ettiğini ancak idarenin 26/04/2023 tarihli işlemi ile maddi bir hatanın bulunmadığı gerekçesiyle itirazını reddettiğini, sınavın kanunda ve yönetmelikte yazalı olan kurallara aykırı bir şekilde tesis edildiğini, daha önce girmiş olduğu sözlü mülakatlarda 80 üzeri puan almış olmasına rağmen, hiçbir gerekçe gösterilmeksizin başvuruya konu sınavda tarafına 60 puan verildiğini, ilgili mevzuatlarda yazılı kriterler çerçevesinde bir bütün olarak yapılan değerlendirme sonucunda adayın başarılı ya da başarısız olduğunun belirlendiği dikkate alındığında; gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerektiği, bu çerçevede adaylara yöneltilen sorular, verilen cevaplar, not takdirlerinin genel gerekçeleri vs. ile birlikte tutanağa bağlanması, bu kapsamda, her bir komisyon üyesi tarafından ayrı ayrı yapılacak değerlendirme sonrası verilecek puanın not ortalamasına göre adayın puan durumunun belirlenmesinin düzenli idare ilkesinin gereği olduğunu, davalı idarenin yapılan itirazlara verdiği cevapta bu hususların hiçbirine değinmediğini belirterek Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından yapılan ve 10/04/2023 tarihinde katıldığı, 18.04.2023 tarihinde ilan edilen Vekil İmam Hatip ve

Vekil Müezzin Kayyımlıktan kadroya geçiş sözlü sınavında başarısız sayılmasına ilişkin davalı idare işleminin iptal edilmesini, sınavın yenilenmesi için idareye tavsiyede bulunulmasını talep etmiştir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebi içeren yazımıza istinaden T.C.

Cumhurbaşkanlığı Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından gönderilen 29.09.2023 kayıt tarihli ve E– – sayılı cevabi yazıda özetle; 2.1. Sözlü sınav komisyonu Vaizlik, Kur’an Kursu Öğreticiliği, İmam-Hatiplik ve Müezzin-Kayyımlık

Kadrolarına Atama ve Bu Kadroların Kariyer Basamaklarında Yükselme Yönetmeliği’nin 19 uncu maddesi kapsamında Başkanlık onayı ile belirlendiği ve adayların vermiş olduğu cevapların yine aynı Yönetmeliğin

18 inci maddesi hükmü çerçevesinde değerlendirildiği, sözlü sınavda adaylara yöneltilen soruların, sınav

konuları göz önünde bulundurularak komisyonca şifahi olarak sorulduğu ve adayların vermiş olduğu cevapların tutanaklara işlendiği, ilgi yazımızda başvuranın kimlik bilgilerine yer verilmediğinden söz konusu adaya ait tutanaklara erişilemediği, 2.2. Sözlü sınavın kamera ile kayıt altına alınmadığı, 2.3. Şikâyet konusunu çözüme kavuşturabilmek için Başkanlık tarafından bu aşamada yapılabilecek herhangi bir işlem bulunmadığı, Açıklamalarına yer verilerek söz konusu sınava ait tüm bilgi ve belgeler Kurumumuza iletilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı

5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü

eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 633 sayılı Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş Ve Görevleri Hakkında Kanunun Geçici 20.

Maddesinde (Ek:19/1/2023-7433/1 md.); “28/11/2022 tarihi itibarıyla Diyanet İşleri Başkanlığı taşra teşkilatında 657 sayılı Kanunun 86 ncı maddesi kapsamında açıktan vekil imam-hatip ve vekil müezzinkayyım olarak görev yapmakta olanlardan bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren otuz gün içinde müracaat edenler, geçerliliği devam eden kamu personeli seçme sınavından Başkanlıkça belirlenecek yeterli puanı almış olmaları ve Başkanlıkça belirlenecek usul ve esaslara göre yapılacak sözlü ve/veya uygulamalı sınavda başarılı olmaları şartıyla, Başkanlıkça ilan edilecek yerlerde görevlendirilmek üzere imam-hatip ve müezzin-kayyım unvanlı memur kadrolarına atanırlar…”

6. Vaizlik, Kur’an Kursu Öğreticiliği, İmam-Hatiplik ve Müezzin Kayyımlık Kadrolarına Atama ve

Bu Kadroların Kariyer Basamaklarında Yükselme Yönetmeliği’nin; 6.1. “Genel şartlar” başlıklı 6 ncı maddesinde; “(1) Bu Yönetmelikte yer alan kadrolara atanacaklarda aşağıdaki genel şartlar aranır: a) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesinin (A)

bendindeki genel şartları taşımak, b) 25/10/2011 tarihli ve 28095 sayılı mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanan Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinde belirtilen ortak niteliği taşımak, c) (Ek:RG-8/7/2019-30825 Mükerrer) Başvuru formundaki bilgileri elektronik ortamda, eksiksiz olarak doldurmuş olmak.” 6.2. “İmam-hatiplik giriş sınavına başvuracaklarda aranan özel şartlar” başlıklı 11inci maddesinde; “(1) İmam-hatiplik giriş sınavına başvurularda ilk defa açıktan alınacaklar için; a) (Değişik:RG-8/2/201428907)İmam hatip lisesi mezunu veya üstü dini öğrenim düzeyine sahip olmak, b) (Mülga:RG-8/2/2014-28907)

c) İmam-hatiplik yapmaya mani bir (Değişik ibare:RG-8/2/2014-28907) engeli bulunmamak, ç) KPSS’den Başkanlıkça belirlenen puanı almış olmak, şartları aranır.

(3) (Değişik:RG-8/7/2019-30825 Mükerrer) Başkanlıkça farklı öğrenim düzeyi ve/veya hafızlık ve/veya farklı düzeyde yeterlik şartı aranabilir.” 6.3. “Giriş Sınavı” başlıklı 15 inci maddesinde;“ (1) Başkanlık teşkilatında, (Ek ibare:RG-8/2/201428907)vaiz, Kur’an kursu öğreticisi, imam-hatip ve müezzin-kayyım unvanlarına ilk defa atanacaklar, giriş sınavı ile alınırlar.

(3)İlk defa açıktan atama ile Başkanlık teşkilatında Kur’an kursu öğreticisi, imam-hatip ve müezzin-kayyım olarak görev almak isteyenler için yapılacak giriş sınavı, KPSS sonuçlarına göre alımı yapılacak her bir unvan için ilan edilen kadro sayısının üç katına kadar çağırılacak adaylar için Başkanlıkça yapılacak sözlü sınavdan oluşur.” 6.4. “Sözlü sınav konuları” başlıklı 18 inci maddesinde; (Değişik:RG-8/2/2014-28907) “(1)Bu

Yönetmeliğe göre yapılacak sözlü sınavda; b) Kur’an kursu öğreticisi ve imam-hatipler için;

1) Kur’an-ı Kerim,

2) Dini bilgiler (İtikat, ibadet, siyer ve ahlâk konuları)

3) Hitabet.

… konularından sorular sorulur.” 6.5. “Sınav komisyonu ve görevleri” başlıklı 19 uncu maddesinde; (Başlığı ile birlikte değişik:RG8/2/2014-28907) “(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki sınavları yapmak üzere İnsan Kaynakları Genel

Müdürlüğünün teklifi ve Başkanlığın onayı ile komisyon başkanı dâhil en az üç, en fazla beş üyeden sınav komisyonu oluşturulur.

(2) İhtiyaç halinde birden fazla sınav komisyonu oluşturulabilir. Her bir sınav komisyonu için ayrıca en az bir yedek üye belirlenir. Asıl üyenin katılamadığı zamanlarda çalışmalara yedek üye katılır.

(3) Sınav komisyonunun sekretarya hizmetleri İnsan Kaynakları Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür.

(4) Sınav komisyonlarında görevlendirilenlerin öğrenim düzeyleri, sınava gireceklerin öğrenim düzeylerinden aşağı olamaz.” 6.6. “Sınavın değerlendirilmesi, başarı sıralaması ve sonuçlarının duyurulması” başlıklı 20 nci maddesinde; (Başlığı ile birlikte değişik:RG-8/2/2014-28907) “(1) Yazılı ve/veya sözlü olarak yapılan sınavlarda başarılı olmak için sınavın her bir aşamasından yüz tam puan üzerinden en az yetmiş puan alınması şarttır.

(2) Sözlü sınav puanı, sınav komisyonu üyelerinin her birinin sınavda ayrı ayrı verdikleri puanların aritmetik ortalaması alınmak suretiyle tespit edilir.”

Düzenlemeleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebi hakkında hazırlanan Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran özet olarak; vekil imam-hatip olarak görev yaptığını, vekil imam-hatiplikten kadroya geçiş mülakatında tüm sorulara doğru cevap vermesine rağmen 60 puan alarak başarısız sayıldığını, sınavın kayıt altına alınmadığını, soruların önceden hazırlanıp zarfa konulup çektirme usulü sorulmadığını belirterek mülakatın adil bir şekilde tekrar yapılmasını talep etmektedir.

9. Kamu hizmetlerinin ehil ve yetişmiş kamu görevlileri eliyle yürütülmesi için yapılan sözlü sınavların kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif ve aynı zamanda yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden denetime imkân tanıyacak şekilde yapılması, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.

10. Danıştay 2’nci Dairesinin 27/03/2017 tarihli ve E:2016/7249, K:2016/7249 sayılı Kararı’nda, sözlü sınavda “değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır. Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır.” ifadelerine yer verilmektedir.

11. Danıştay 12 nci Dairesinin 29/12/2017 tarihli ve E: 2014/8050, K: 2017/6121 tarihli kararında; …”davacının girdiği sözlü sınav öncesinde, sınav komisyonunca sınavda sorulacak soruların önceden hazırlanması ve tutanağa bağlanması, her adaya sorulan soruların kayda geçirilmesi ve sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi, böylece sözlü sınavın nesnel olarak yapılması ve yargısal denetimin tüm unsurlarıyla gerçekleştirilmesinin sağlanması gerektiği vurgulanmaktadır.

12. Vaizlik, Kur’an Kursu Öğreticiliği, İmam-Hatiplik ve Müezzin-Kayyımlık Kadrolarına Atama ve Bu

Kadroların Kariyer Basamaklarında Yükselme Yönetmeliği’nde imam-hatipler için düzenlenen sözlü sınavdaki konu başlıkları ve her bir başlık için komisyon üyelerince verilebilecek azami puanlar belirlenmiştir. Yönetmelik, sözlü sınav komisyonun kimlerden oluşacağını da düzenlemektedir.

13. Diyanet İşleri Başkanlığından istenilen bilgi ve belgeler doğrultusunda anılan idare tarafından

Kurumumuza gönderilen belgeler incelenmiş, dosya kapsamında yer alan diğer belgelerle birlikte ilgili mevzuat değerlendirilerek aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır.

14. Diyanet İşleri Başkanlığı Taşra Teşkilatında vekil imam-hatip ve vekil müezzin kayyım olarak görev yapan personelden 633 sayılı Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un geçici

20 nci maddesinde belirtilen şartları taşıyanların kadroya geçirilmesi için sözlü sınav yapıldığı, sınav

duyurusunda imam- hatiplik için İmam-hatip için; Kur’an-ı Kerim (70 puan), Dini bilgiler (İtikat, ibadet, siyer ve ahlâk konuları) (20 puan), Hitabet (10 puan) konularının belirtildiği, adayların sınav konularından

100 tam puan üzerinden değerlendirilerek başarılı sayılabilmeleri için sınav komisyonu üyelerinin her

birinin ayrı ayrı verdikleri puanların aritmetik ortalamasının en az 70 puan olması gerektiği hususları belirtilmiştir.

15. Bahsi geçen sözlü sınav için sınav komisyonunun Vaizlik, Kur’an Kursu Öğreticiliği, İmam-Hatiplik ve Müezzin-Kayyımlık Kadrolarına Atama ve Bu Kadroların Kariyer Basamaklarında Yükselme

Yönetmeliği’nin 19 uncu maddesi kapsamında usulüne uygun olarak oluşturulduğu, sözlü sınavda adaylara yöneltilen soruların sınav konuları göz önünde bulundurularak komisyonca şifahi olarak sorulduğunun ve adayların vermiş olduğu cevapların tutanaklara işlendiğinin idare tarafından beyan edildiği ancak başvuranın kimlik bilgilerinin gizli tutulmasını talep etmesi nedeniyle adaya ait tutanaklara erişilemediği anlaşılmıştır.

16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvurana verilen puana ilişkin olarak maddi hata veya hukuka ve hakkaniyete aykırı somut bir husus tespit edilemediğinden başvuranın sözlü sınav puanının tekrar değerlendirilmesi talebinin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi

Yönetim İlkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde de yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği ancak idarenin başvuran ile ilgili işlemlerinde başvurana verdiği cevaplarda karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idarenin bundan böyle bu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.

18. Ayrıca, İdarenin sözlü sınav öncesinde, sınav soruları ile birlikte cevap anahtarının hazırlanması, sorulan bilgi sorularına adayların verdiği yanıtlara ve kişisel niteliklerine göre yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı ve ‘gerekçeleriyle’ gösterilmesi, sözlü sınavın nesnelliği açısından aranan kriterlerdir. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden sınav esnasında sorulacak soruların ve cevap anahtarının sınav öncesinde hazırlanmadığı, adaya sorulan bilgi sorularının kapalı zarf usulü ile belirlenmediği anlaşılmıştır.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan nedenlerle BAŞVURUNUN KISMEN REDDİ ve KISMEN KABULÜNE, Başvuranın sözlü sınavının tekrar yapılması talebinin REDDİNE, Sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlar öncesinde bilgi soruları ve cevap anahtarlarını hazırlaması, adayca verilen cevapların tutanak ile kayıt altına alınması, sesli ve görüntülü kayıt imkânlarından faydalanılması yönünde DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞINA

TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; idare

tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi tarafından karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi