|
ÖZET: Başvuru, Trabzon Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı TİSKİ Genel Müdürlüğü tarafından alınan su aboneliği sürecinde tahsil edilen “Şube Yolu Bedeli”nin (362,33 TL) iadesini talep eden bir vatandaş tarafından yapılmıştır. Başvuran, 2001 yılında inşa edilen evinin su bağlantısının, 6360 sayılı Kanun ile mahalle statüsüne geçmeden önce mevcut olduğunu ve bu nedenle haksız yere ücret alındığını iddia etmiştir. TİSKİ, abonelik işlemi sırasında su bağlantı ve yapım bedelinin ödenmesi gerektiğini belirtmiş, ancak başvuranın daha önceki bağlantısının kullanıldığını ve herhangi bir yeni hizmet sunulmadığını kabul etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirerek, tahsil edilen bedelin hukuka uygun olmadığına karar vermiştir. İdarenin, başvuranın su bağlantısı için herhangi bir hizmet sunmadan ücret talep etmesinin adalet anlayışına aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, TİSKİ Genel Müdürlüğü’ne, söz konusu bedelin iade edilmesi için gerekli işlemlerin yapılması tavsiye edilmiştir. İdarenin, başvuranın hak arama özgürlüğünü gözeterek, süreçte hangi mercilere başvurabileceğini belirtmemesi de eleştirilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/15168-S.21.24306
BAŞVURU NO : 2021/11629
KARAR TARİHİ : 20/10/2021
TAVSİYE KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TRABZON BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Şube yolu bedeli hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 01/07/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran tarafından Kurumumuza 01.07.2021 tarihinde yapılan başvuruda özetle;
– Mahallesi Sokak Çaykara / TRABZON adresindeki ada numaralı parsel üzerinde 2001 yılında inşa edilip, 2008 yılındaki Tesis Kadastrosu çalışmalarında kayıt altına alınan evinin elektrik aboneliğinin bu tarihlerde alındığını, su tesisatı işleri de tamamlanmış olarak bahse konu tarihten itibaren köylü tarafından yapılan su şebekesinden su kullanımına başlandığını,
– 6360 sayılı Kanun ile birlikte Trabzon İlinin Büyükşehir statüsüne kavuşturulduğu ve bu kapsamda
Çaykara İlçesi köyünün mahalle statüsüne dönüştürüldüğünü,
– 2020 yılı içerisinde Trabzon Büyükşehir Belediyesi TİSKİ Genel Müdürlüğü tarafından yapılan duyuru ile köylerden mahalleye dönüştürülen yerlerdeki evlere su sayacı taktırılması ve abonelik işlemlerinin yaptırılmasının istenildiği, bu süre içerisinde su sayaçlarını taktırıp abonelik müracaatını tamamlayan abonelerden abonelik ücreti adı altında herhangi bir ücret talep edilmeyeceğinin belirtildiğini,
– 2008 yılında 3 daireli aile apartmanlarının su tesisatının ortak yapılmış olması nedeniyle 3 daire için tek su sayacı taktırılarak abone numarası ile su abonelik işlemlerinin tamamlandığını,
– Belli bir süre tek bir abonelik üzerinden ücretli olarak su kullanımına devam edildiğini, daha sonra tek bir abone üzerinden ortak su kullanımından vazgeçilerek kendi dairesine ayrı bir abonelik işlemi yaptırmak için 28.08.2020 tarihinde TİSKİ Çaykara Şefliği bürosuna gittiğinde tarafından 236,00 TL Proje İnceleme
Onayı bedeli, 35,40 TL Kanal Ruhsat Keşif Bedeli, 362,00 TL Kanal Durum Belgesi bedeli ile 105,94 TL
İlk sözleşme bedeli olmak üzere toplam 739,67 TL tahsil edildiğini, ayrıca su sayacı bedelinin de bizzat tarafından ödendiğini,
– Tarafından tahsil edilen ücretlerin açıklaması ve ayrıntısı sorulduğunda, 362,33 TL tutarındaki Şube yolu ücretinin; köy suyu ana şebeke hattından itibaren suyun bağlanacağı binaya kadar belediye tarafından yapılan kazı parası olduğunun söylendiğini, ancak Trabzon Belediyesi (TİSKİ) tarafından fiilen böyle bir kazı çalışmasının yapılmadığını, köy ana şebekesinden binaya kadar su bağlantısının 2001 yılından beri var olduğunun bilinmekte olduğunu,
– Bu nedenle haksız ve hukuksuz olarak tarafından tahsil edilen bu ücretin iadesi için yaptığı müracaatın, TİSKİ tarafından yasal bir dayanak gösterilmeden reddedildiğini,
– Hâlbuki abonelik işlemi yaptığı binanın 6360 sayılı Kanun yürürlüğe girmeden yıllar öncesinden inşa edilmiş ve bütün maliyeti köy halkı tarafından karşılanmış olan şebekeden su almakta olduğunu,
– Köy statüsünden mahalle statüsüne dönüştürülen mahallesindeki bahse konu bina için TİSKİ tarafından herhangi bir çalışma ve kazı yapılmadan su aboneliği için tahakkuk ettirilen Şube Yolu
Bedelinin tarafından haksız ve hukuksuz olarak tahsil edildiğini,
– Zaten tarafından depozito adı altında 105,94 TL para tahsil edildiğini, bunun dışında su sayacının takılıp takılmadığının yerinde kontrolü için de 236,00 TL ayrıca keşif bedelinin tahsil edildiğini, ancak fiilen hiçbir çalışma yapılmadan ancak yapılmış gibi gösterilerek üstelik bu bedele % 10 kar ilave edilerek tarafından tahsil edilen 362,33 TL tutarındaki Şube Yolu Bedelinin tarafına iade edilmesi gerektiğini,
– Aynı zamanda yaptırdığı abonelik işleminin var olan ve ortak kullanım olan bir aboneliğin daire bazında ayrılmasından ibaret olduğunu, yıllar öncesinden mevcut olup su bağlantısı olan bir binanın yeni yapılmış bir bina gibi değerlendirilerek hiçbir maliyet oluşmadan alınan su abonelik bedellerinin haksız ve hukuksuz olduğunu iddia ve ifade ederek şube yolu bedeli adı altında alınan 362,33 TL’nin tarafına iade edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla şikayet edilen
İdareye 05.08.2021 tarih ve sayılı bilgi/belge isteme talep yazısı yazılmıştır. Trabzon Belediye
Başkanlığı’nın 09.09.2021 tarih ve sayılı cevabi yazısında özetle;
“On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi kurulması hükmünü getiren 6360 sayılı Kanununun Geçici Madde 1’in 5. Fıkrasında yer alan “(5) Bu Kanun ile tüzel kişilikleri kaldırılan il özel idarelerinin her türlü taşınır ve taşınmaz malları, hak, alacak ve borçları, komisyon kararıyla ilgisine göre bakanlıklara, bakanlıkların bağlı veya ilgili kuruluşları ile bunların taşra teşkilatına, valiliklere, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığına, büyükşehir belediyesine ve bağlı kuruluşuna veya ilçe belediyesine devredilmesine karar verilir. Devir işlemi, yapılacak ilk mahalli idareler genel seçimi tarihinde uygulamaya konulur.” hükmü gereği de 2014 yılı Mart ayı sonu itibariyle içme suyu tesisleri mülga Trabzon İl Özel İdaresinden, İdaremize devredilmiştir.
6360 sayılı kanundan önce mülga Trabzon İl Özel İdaresi tarafından Dağbaşı Mevkiine 2 adet 139,86 ve
31,10 m³ kapasiteli, Lahurt Dağı Mevkiine 1 adet 102,49 m³ kapasiteli su deposu inşa edilmiş olup, belirtilen depolar Mahallesinin su ihtiyacını karşılamaktadır. TİSKİ Genel Müdürlüğü söz konusu mahallede bulunan depoların tümü için, 24/4/1930 tarihli ve 593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununa göre
Türkiye Halk Sağlığı Kurumu merkez laboratuvarları ile müdürlüklerine bağlı halk sağlığı
laboratuvarlarınca gerçekleştirilen tetkik, eğitim, biyolojik ürün ve hizmetlerle ilgili analiz ücretleri ödemekte olup, içme ve kullanma suyunu sağlık mevzuatına uygun olarak klorlamaktadır. Su depoları ve su şebeke hatlarının, arızası, ıslahı ve bakımı diğer içme suyu hattı ıslah çalışmaları ile bozulan yolların bakım onarımları TİSKİ Genel Müdürlüğü tarafından yapılmaktadır. Bu ve diğer tüm tesislerimiz için 24 saat esasına göre personel çalıştırılmaktadır.
Bu itibarla;
1- Su alma talebinde bulunan abone gruplarının işçilik ve malzeme bedeli olan su bağlantı ve yapım bedelinin ödenmesi gerektiği abonelik sırasında kendisine bildirilmiştir.
2- Hukuki gerekçeler; 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi Ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması İle
Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 2464 sayılı
Belediye Gelirleri Kanunu, 2560 sayılı İstanbul ve Su Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve
Görevleri Hakkında Kanun ile Sayıştay Başkanlığının 25/11/2020 tarih ve E.20062901 sayılı yazısı ile uygunluk görüşü alınan TİSKİ Genel Müdürlüğü “Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği”, “Tarife
Cetveli” ve “Trabzon İçmesuyu ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü (TİSKİ) Su Sayacı ve Su Sayaç
Yerleri Düzenleme Esasları Yönetmeliği”.
3- İdare aboneliklerinin tesis edileceği sıhhi tesisatın belli nitelik standartlarına kavuşturulması, envanterinin ve niceliklerinin kayıt altına alınması (çapı, boru cinsi v.b.) ve sıhhi tesisat uygulamalarının idarenin belirleyeceği şekilde düzenlenmesi amacıyla Su Sayacı ve Su Sayaç Yerleri Düzenleme Esasları
Yönetmeliği oluşturulmuş olup, bu düzenlemelerin dışında kalan sıhhi tesisat ile şube yolu hatları idaremiz tarafından düzeltilip yönetmeliğe uygun hale getirilmektedir. Branşman Hattı (Şube Yolu) TİSKİ Genel
Müdürlüğü su dağıtım şebeke borusu ile uygulama vanası arasında kalan tesisattan oluşmakta olup, branşman hattı TİSKİ Genel Müdürlüğü uygulama vanasının bulunduğu kutuya kadar idarenin belirleyeceği şekilde uygun olarak inşa ve tesis edilmesi gerekmektedir.
4- Hesaplamalar TİSKİ Genel Müdürlüğü “Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği” ile “Tarife Cetveli” hükümlerine göre yapılmaktadır.”
Açıklamaları yapılmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarih ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde;
“… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.
… ” ,
4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun, “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin 1 inci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğinin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,
6. 6360 sayılı On Üç İlde Büyükşehir Belediyesi Ve Yirmi Altı İlçe Kurulması İle Bazı Kanun Ve
Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un;
6.1. Büyükşehir belediyesi kurulması ve sınırlarının belirlenmesi başlıklı 1’inci maddesinde;
“(1) Aydın, Balıkesir, Denizli, Hatay, Malatya, Manisa, Kahramanmaraş, Mardin, Muğla, Tekirdağ, Trabzon, Şanlıurfa ve Van illerinde, sınırları il mülki sınırları olmak üzere aynı adla büyükşehir belediyesi kurulmuş ve bu illerin il belediyeleri büyükşehir belediyesine dönüştürülmüştür.
(2) Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Eskişehir, Erzurum, Gaziantep, İzmir, Kayseri, Konya, Mersin, Sakarya ve Samsun büyükşehir belediyelerinin sınırları il mülki sınırlarıdır.
(3) Birinci ve ikinci fıkrada sayılan illere bağlı ilçelerin mülki sınırları içerisinde yer alan köy ve belde belediyelerinin tüzel kişiliği kaldırılmış, köyler mahalle olarak, belediyeler ise belde ismiyle tek mahalle olarak bağlı bulundukları ilçenin belediyesine katılmıştır.”,
6.2. Geçici 1’inci maddesinin 5’inci fıkrasında; “Bu Kanun ile tüzel kişilikleri kaldırılan il özel idarelerinin her türlü taşınır ve taşınmaz malları, hak, alacak ve borçları, komisyon kararıyla ilgisine göre bakanlıklara, bakanlıkların bağlı veya ilgili kuruluşları ile bunların taşra teşkilatına, valiliklere, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığına, büyükşehir belediyesine ve bağlı kuruluşuna veya ilçe belediyesine devredilmesine karar verilir. Devir işlemi, yapılacak ilk mahalli idareler genel seçimi tarihinde uygulamaya konulur. Maliye Hazinesine devredilen taşınmazlar Kanunun yayımlandığı tarih itibarıyla kullanmakta olan kurumlara tahsis edilmiş sayılır. Hazinenin özel mülkiyetindeki veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmazlardan Maliye Bakanlığınca, bu Kanunun 1 inci maddesiyle tüzel kişilikleri kaldırılan il özel idarelerine, belediyelere ve köy tüzel kişiliklerine tahsis edilmiş olanlar; kuruluş kanunlarıyla kendilerine verilen kamusal nitelikteki görevleri yerine getirmeleri amacıyla ve komisyon kararıyla; ilgisine göre bakanlıklara, bakanlıkların bağlı veya ilgili kuruluşlarına, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarına, büyükşehir belediyelerine, büyükşehir belediyelerinin bağlı kuruluşlarına ve ilçe belediyelerine tahsis edilmiş sayılır.”,
6.3. Geçici 1’inci maddesinin 8’inci fıkrasında; “Bu Kanunla büyükşehir ilçe belediyesi olan belediyelerce yürütülen su, kanalizasyon, katı atık depolama ve bertaraf, ulaşım, her çeşit yolcu ve yük terminalleri, toptancı halleri, mezbaha, mezarlık ve itfaiye hizmetlerine ilişkin olmak üzere personel, her türlü taşınır ve taşınmaz malları ve bu hizmetlerin yerine getirilmesine yönelik yatırım, alacak ve borçları, komisyonca ilgisine göre büyükşehir belediyesi ile ilgili bağlı kuruluş arasında paylaştırılır.”,
6.4. Geçici 1’inci maddesinin 15’inci fıkrasında; “Bu Kanuna göre tüzel kişiliği kaldırılan köylerde, bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 29/7/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre alınması gereken emlak vergisi ile 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca alınması gereken vergi, harç ve katılım payları 31/12/2022 tarihine kadar (bu tarih dâhil) alınmaz ve 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının üçüncü bendi, 23 üncü maddesinin birinci fıkrasının birinci bendi ile beşinci bendi, 66 ncı maddesinin birinci fıkrasının beşinci bendi hükümleri 31/12/2022 (bu tarih dâhil) tarihine kadar uygulanmaya devam edilir.
Bu yerlerde içme ve kullanma suları için alınacak ücret 31/12/2022 tarihine kadar (bu tarih dâhil) en düşük tarifenin % 25’ini geçmeyecek şekilde belirlenir. (Mülga cümle:17/7/2019-7186/33 md.)”,
6.5. Yürürlük başlıklı 36’ncı maddesinde de; “Bu Kanunun; a) 1 inci maddesi; 2 nci maddesi; 3 üncü maddesinin birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci, altıncı, yedinci, sekizinci ve dokuzuncu fıkraları; 4 üncü maddesi; 5 inci maddesi; 6 ncı maddesi; 7 nci maddesiyle değiştirilen 5216 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi; 5216 sayılı Kanunun 18 inci maddesinin son fıkrasının yürürlükten kaldırılmasına ilişkin hükmü hariç 13 üncü maddesi; 22 nci maddesi; 25 inci maddesi; 5779 sayılı Kanunun
5 inci maddesinin değiştirilen ikinci fıkrası hariç 26 ncı maddesi; geçici 1 inci maddesinin altıncı, yedinci,
sekizinci, dokuzuncu, onuncu, onüçüncü, onbeşinci, onaltıncı, onyedinci ve yirmidördüncü fıkraları; geçici
2 nci maddesinin ikinci, üçüncü, dördüncü, altıncı, sekizinci ve dokuzuncu fıkraları ilk mahalli idareler
genel seçiminde, b) Diğer hükümleri yayımı tarihinde, yürürlüğe girer.”,
7. İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Sıhhi Tesisat Eğitim ve Uygulama Esasları
Yönetmeliğinin;
7.1. Tanım ve Kısaltmalar başlıklı 3’üncü maddesinde;
“…
ç) Kolon: Münferit su aboneliği için, İdarenin döşediği şube yolundan itibaren en son kata kadar bina içinde ortak kullanım alanından açıktan çekilen ve birimlerin su almasını temin eden boru ve bağlantı elemanlarından meydana gelen tesisattır.
…
h) Şube yolu: İSKİ tarafından döşenen ana boru ile bina arasındaki boru ve teçhizatlardan meydana gelen tesisattır.”,
7.2. Tek sayaçla su alacak binalarda uyulması gereken hususlar başlıklı 6’ncı maddesinde;
“…
b) Abonenin mukavele yapması halinde, İSKİ tarafından teknik şartnamesine uygun olarak şube yolu döşenmek suretiyle sayaç mevcut yuvaya monte edilecektir.
…
ç) Suyun bağlanması esnasında mermer, kalebodur vb. kaplamaların kırılmaması ve şube yolunun açıkta kalmamasını teminen, sayaç yuvasından dış cephe tretuar bağlantısına kadar içinden şube yolu borusunun geçebileceği çapta boru konulacaktır.”,
7.3. Yeni su kolon binalarda uyulması gereken hususlar başlıklı 7’nci maddesinde;
“…
g) Kolon sistemi ile su kullanan binalarda, İdarenin mes’uliyeti döşediği şube yolu uzunluğu kadardır.
Bunun haricindeki mes’uliyet aboneye aittir.”,
8. Trabzon İçme Suyu ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü (TİSKİ) Tarifeler ve Abone
Hizmetleri Yönetmeliğinin;
8.1. Tanımlar başlıklı 4’üncü maddesinde;
“…
Bu Yönetmeliğin uygulanmasında;
b) Abone: İdarece sunulan su/atık su veya atık su hizmetlerinden faydalanan ve/veya faydalanacak gerçek veya tüzel kişiyi, …
kk) Su Şube yolu: Su şebeke hattından sayacın çıkışındaki bağlantı rekoruna kadar uzanan kısmı,”,
8.2. Hizmet ve Teminatlar Tarifesi başlıklı Beşinci Bölümünün Katılma Payları başlıklı 18’inci maddesinde;
“(1) İçme suyu ve Kanalizasyon tesisleri harcamalarına katılma payları 26/05/1981 tarihli ve 2464 sayılı
Belediye Gelirleri Kanunu ve uygulama yönetmeliği hükümlerine göre tahakkuk ve tahsil edilir.
12/11/2012 tarihli ve 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi Ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması İle
Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun gereğince tüzel kişiliği kaldırılan köylerde, 12/11/2012 tarihli ve 6360 sayılı Kanunun Geçici 1`inci Maddesinin 15`inci fıkrasının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 26/05/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca alınması gereken katılım payları beş yıl süreyle alınmaz.
a) Kanalizasyon Harcamalarına Katılma Payı: Belediyelerce ve belediyelere bağlı müesseselerce, aşağıdaki şekilde kanalizasyon tesisi yapılması halinde, bunlardan faydalanan gayrimenkullerin sahiplerinden, Kanalizasyon Harcamalarına Katılma Payı alınır.
1) Yeni kanalizasyon tesisi yapılması,
2) Harcamalara katılma payları, bir program dâhilinde veya istek üzerine doğrudan doğruya yapılan işlerde,
bu hizmetler dolayısıyla yapılan giderlerin tamamıdır. Şu kadar ki yapılacak giderler peşin ödendiği takdirde bu paylar ilgililerden %25 (yüzde yirmi beş) noksanı ile alınır. Ancak, bu tür hizmet giderleri
Bayındırlık ve İskân Bakanlığı ile İller Bankası tarafından tespit edilen ve yayınlanan rayiç ve birim fiyatlara göre hesaplanan tutarları aşamaz.
b) Su tesisleri harcamalarına katılma payı: Belediyelerce veya belediyelere bağlı müesseselerce aşağıdaki şekillerde su tesisleri yapılması halinde, dağıtımın yapıldığı saha dâhilindeki gayrimenkullerin
sahiplerinden, Su Tesisleri Harcamalarına Katılma Payı alınır:
1) Yeni içme suyu şebeke tesisleri yapılması,
2) Mevcut şebeke tesislerinin tevsii ve ıslahı.
Harcamalara katılma payları bina ve arsalarda vergi değerinin yüzde 2’sini geçemez.”,
8.3. Hizmet ve Teminatlar Tarifesi başlıklı Beşinci Bölümünün Su Bağlantı, Şube Yolu ve Sayaç
Bedeli başlıklı 19’uncu maddesinde;
“(1) İlk defa su alma talebinde bulunarak sözleşme yapacak tüm abone gruplarından bir defaya mahsus olmak üzere su bağlantı bedeli, şube yolu yapım bedeli ve su sayaç bedeli tahsil edilir.
(2) Su bağlantı, şube yolu yapım ve su sayacı bedelleri yapılacak şube yolları ile su sayacının çapına göre ait olduğu yılın Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanan malzeme ve işçilik fiyatları dikkate alınarak belirlenir.
(3) Şebeke hattı derinliği, uzunluğu ve genişliğine göre Tarife Cetveline göre tahsil edilir.”,
8.4. Hizmet ve Teminatlar Tarifesi başlıklı Beşinci Bölümünün Tetkik ve Keşif Bedeli başlıklı 21’inci maddesinde;
“(1) Talep üzerine yapılacak şebeke hattı, abone hattı, şube yolu, sayaç ayırma vb. işlerde tetkik ve keşif ücreti olarak; 1 mühendis/saat 1tekniker/saat ile l şoför/saat ücretine en az %10 kâr ilave edilerek belirlenen ücret tutarı, müracaat sahibinden alınır. Söz konusu işler özel sektör tarafından yapılması halinde ilgili meslek odaları tarafından belirlenen işçilik maliyeti ücretlerine en az %10 kâr ilave edilerek hesaplanır.
(2) Kişi veya Tüzel Kişilerin başvurmaları halinde yerinde gidilip yapılan her inceleme için tetkik ve keşif bedeli tahakkuku alınır.”,
8.5. Kaçak Su kullanımı başlıklı 28’inci maddesinde;
“(7) İçme suyu şebeke hatları veya su şube yolu bağlantılarına müdahale ederek kaçak su kullananlara bu yönetmelikte esasları belirlenen kaçak su kullanımına ilişkin yaptırımlar uygulanır. Ayrıca, hasarın giderilmesi için yapılan masraf ilgilisinden tahsil edilir.”,
8.6. Abonelik, Sayaç, Tahakkuk ve Tahsilâtla İlgili Esaslar başlıklı Yedinci Bölümünün Abone Olma
Koşulları ve Uygulama Esasları başlıklı 35’inci maddesinde;
“(1) Su kullanılan yerde suyu fiilen tüketen ve atık su üreten gerçek veya tüzel kişilerin:
a) İçme suyu ve kanalizasyon hizmetlerinden faydalanmak için idareye başvurarak abone sözleşmesi yapmaları şarttır.
b) İdare tarafından başvurular incelenip, su ve kanal hizmetiyle ilgili abonelik tesis edilip edilemeyeceği yasal, idari ve teknik yönden incelenir. Yapılan inceleme sonunda bu hizmetlerin verilmesinde herhangi bir sakınca bulunmadığı tespit edilirse, başvuru sahibinden, yürürlükteki tarifesine göre, bu Yönetmelik uyarınca tahsili gereken bedeller tahsil edildikten sonra abonelik tesis edilir.
(2) Abonelik tesis edilen her yere bir abonelik esas numarası verilir. Abone değişikliği yapılsa bile abonelik numarası değiştirilmeksizin yeni kullanıcı ile abone sözleşmesi yapılır.
…
(12) Yeni abonelik tesis edilecek yerlerde;
a) Başvuru sahibinden güvence bedeli, su ve kanal tesislerine katılma payı (ödenmemişse) ve bağlantı bedelinin ödendiğine dair makbuz dışında başkaca bir belge istenmeksizin e-devlet kapsamında tapu tescil belgesi, kira sözleşmesi, işyeri açma belgesi, vergi levhası gibi belgeler idarece temin edilerek TC kimlik no’su ile başvuru sahibinin beyanına dayalı olarak işlem yapılır. Başvuru sahibinin kimlik bilgilerinin doğruluğu idare tarafından Kimlik Paylaşım Sistemi üzerinden teyit edilir. Başvuru sahiplerinin kimlik bilgilerinin teyidi amacıyla kendilerinden nüfus cüzdanı fotokopisi, onaylı sureti veya başkaca bir belge talep edilmez. Abonelik tesisi için alınması zorunlu olup, e-devletten temin edilemeyen belgeler aboneden istenir.
…
(14) Aynı sayaçtan su kullanmakta iken, tesisatlarını ayırmak suretiyle müstakil abone olmak isteyenler, Kat Mülkiyeti Kanununa göre sayı ve arsa payı çoğunluğu ile alınmış kararla birlikte İdareye müracaat etmek zorundadır. Müracaat esnasında talep edilen keşif bedelini ödedikten sonra sayaç ayırma talebinin uygun olup olmadığı yasal, idari ve teknik yönden araştırılır. Sayaç ayrılması hususunda herhangi bir engel yoksa ortak sayaca ait son tüketim miktarı tahsil edilerek izin verilir ve sayaçları bağlanır.”,
8.7. TİSKİ Genel Müdürlüğü Tarife Cetvelinin;
Geçici 1’inci maddesinin 15’inci bendinde;
“Bu yerlerde içme ve kullanma suları için alınacak ücret beş yıl süreyle en düşük tarifenin % 25’ini geçmeyecek şekilde belirlenir. 6360 sayılı Kanun’un geçici 1’inci Maddesi 15’inci Bendi kapsamındaki yerleşim yerlerinden 30 Mart 2014 tarihinden önce, münferit veya toplu abonelik sistemine bağlı olanlar ile terfi sistemi ile su sağlananlara %75, Diğerlerine %80 indirim uygulanır. Tüzel kişiliği kaldırılarak köyden mahalleye dönüştürülen yerlerde uygulanan indirimli tarifeler 6360 sayılı yasa gereği indirimli olarak uygulandığı için ikinci bir defa indirim uygulanmamaktadır.”,
Su Şebekesi Montaj Bedelleri başlıklı 6’ncı maddesinde;
“Su abonelerine su ve kanalizasyon şebekesinin İdare tarafından yapılması (Şube Yolu) ücrete tabidir.
Poz numaraları belli olan imalatlar için Yılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı birim fiyatları uygulanır.”,
Diğer Ücretler başlıklı bölümünde;
“1-) Genel Müdürlükten izin alınarak ya da alınmayarak yapılan çalışmalar sırasında (inşaat kazıları, diğer kurumların alt yapı çalışmaları vb.) içme suyu borularına verilen zararlar sonucu oluşan su sarfiyatının m3 bedeli, malzeme ve işçilik bedeli alınır.
(Abonenin bulunduğu yerdeki inşaat tarifesi, malzeme ve işçilik için TİSKİ Genel Müdürlüğünün
Tarife Cetvelinin (şube yolu ücretleri) 6 ncı Maddenin A Bendine göre)
2-) Genel Müdürlükten izin alınarak ya da alınmayarak yapılan çalışmalar sırasında (inşaat kazıları, diğer kurumların alt yapı çalışmaları vb.) kanalizasyon hatlarına verilen zararların tamirinde malzeme ve işçilik bedeli alınır.
(Malzeme ve işçilik için TİSKİ Genel Müdürlüğünün Tarife Cetvelinin (şube yolu ücretleri) 6 ncı
Maddenin B Bendine göre)”,
İfadelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından, “Şube Yolu Bedeli” adı altında başvurucudan tahsil edilen (362,33 TL)
bedelin, başvurucuya iade edilmesiyle ilgili olarak gerekli olan iş ve işlemlerin makul sürede yapılması hususunda ilgili İdareye tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Uyuşmazlık konusu özetle; Trabzon İlinin Büyükşehir statüsüne alınmadan önce yapılan su bağlantısı ile ilgili sonradan fiilen herhangi bir hizmet yapılmadan başvurandan tahsil edilen 362,33 TL şube yolu bedelinin iade edilmesi talebi hakkındadır.
10.1. 6360 sayılı Kanunla Trabzon İli Büyükşehir Belediyesi statüsüne alınması ile bazı beldelerin tüzel kişiliğinin kaldırıldığı, büyükşehir ilçe belediyesi olan belediyelerce yürütülen su, kanalizasyon vb.
hizmetlerin yerine getirilmesine yönelik yatırım, alacak ve borçları, komisyonca ilgisine göre büyükşehir belediyesi ile ilgili bağlı kuruluş arasında paylaştırıldığı, buna göre başvuruya konu su hizmetinin Trabzon
Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünce yerine getirilmeye başlandığı,
10.2. Trabzon İçme Suyu ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü (TİSKİ) Tarifeler ve Abone Hizmetleri
Yönetmeliğinde; “Abone”nin; İdarece sunulan su/atık su veya atık su hizmetlerinden faydalanan ve/veya faydalanacak gerçek veya tüzel kişi olarak, “Su Şube yolu”nun da; su şebeke hattından sayacın çıkışındaki bağlantı rekoruna kadar uzanan kısmı olarak tanımlandığı,
10.3. Aynı Yönetmelikte; ilk defa su alma talebinde bulunarak sözleşme yapacak tüm abone gruplarından bir defaya mahsus olmak üzere su bağlantı bedeli, şube yolu yapım bedeli ve su sayaç bedelinin tahsil edileceği, su bağlantı, şube yolu yapım ve su sayacı bedelleri yapılacak şube yolları ile su sayacının çapına göre ait olduğu yılın Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanan malzeme ve işçilik fiyatları dikkate alınarak belirleneceği, şebeke hattı derinliği, uzunluğu ve genişliğine göre Tarife Cetveline göre tahsil edileceği,
10.4. Aynı sayaçtan su kullanmakta iken, tesisatlarını ayırmak suretiyle müstakil abone olmak isteyenlerin, Kat Mülkiyeti Kanununa göre sayı ve arsa payı çoğunluğu ile alınmış kararla birlikte İdareye müracaat etmek zorunda oldukları, müracaat esnasında talep edilen keşif bedelini ödedikten sonra sayaç ayırma talebinin uygun olup olmadığı yasal, idari ve teknik yönden araştırıldığı, sayaç ayrılması hususunda herhangi bir engel yoksa ortak sayaca ait son tüketim miktarı tahsil edilerek izin verileceği ve sayaçların bağlanacağı,
hükme bağlanmıştır.
11. İdarenin uyuşmazlık konusu hakkındaki cevabi yazısı ve ekleri incelendiğinde;
– 6360 sayılı Kanunla; tüzel kişilikleri kaldırılan il özel idarelerinin her türlü taşınır ve taşınmaz malları, hak, alacak ve borçları, komisyon kararıyla ilgisine göre bakanlıklara, bakanlıkların bağlı veya ilgili kuruluşları ile bunların taşra teşkilatına, valiliklere, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığına, büyükşehir belediyesine ve bağlı kuruluşuna veya ilçe belediyesine devredilmesine karar verildiği, devir işleminin yapılacak ilk mahalli idareler genel seçimi tarihinde uygulamaya konulur hükmü gereği de 2014 yılı Mart ayı sonu itibariyle içme suyu tesisleri mülga Trabzon İl Özel İdaresinden İdarelerine devredildiği,
– Mülga Trabzon İl Özel İdaresi tarafından Dağbaşı Mevkiine 2 adet 139,86 ve 31,10 m³ kapasiteli, Lahurt
Dağı Mevkiine 1 adet 102,49 m³ kapasiteli su deposu inşa edilmiş olduğu, belirtilen depoların
Mahallesinin su ihtiyacını karşılamakta olduğu, TİSKİ Genel Müdürlüğü söz konusu mahallede bulunan depoların tümü için, 24.4.1930 tarihli ve 593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununa göre Türkiye Halk
Sağlığı Kurumu merkez laboratuvarları ile müdürlüklerine bağlı halk sağlığı laboratuvarlarınca gerçekleştirilen tetkik, eğitim, biyolojik ürün ve hizmetlerle ilgili analiz ücretleri ödemekte olup, içme ve kullanma suyunun sağlık mevzuatına uygun olarak klorlamakta olduğu, su depoları ve su şebeke hatlarının, arızası, ıslahı ve bakımı diğer içme suyu hattı ıslah çalışmaları ile bozulan yolların bakım onarımlarının
TİSKİ Genel Müdürlüğü tarafından yapılmakta olduğu ve bu ve diğer tüm tesisleri için 24 saat esasına göre personel çalıştırıldığı,
– Su alma talebinde bulunan abone gruplarının işçilik ve malzeme bedeli olan su bağlantı ve yapım bedelinin ödenmesi gerektiği abonelik sırasında başvuruculara bildirildiği, İdare aboneliklerinin tesis edileceği sıhhi tesisatın belli nitelik standartlarına kavuşturulması, envanterinin ve niceliklerinin kayıt altına alınması (çapı, boru cinsi vb.) ve sıhhi tesisat uygulamalarının idarenin belirleyeceği şekilde düzenlenmesi amacıyla
Su Sayacı ve Su Sayaç Yerleri Düzenleme Esasları Yönetmeliğinin oluşturulmuş olduğu, bu düzenlemelerin dışında kalan sıhhi tesisat ile şube yolu hatları idare tarafından düzeltilip yönetmeliğe uygun hale getirilmekte olduğu, Branşman Hattının (Şube Yolu) TİSKİ Genel Müdürlüğü su dağıtım şebeke borusu ile uygulama vanası arasında kalan tesisattan oluştuğu, branşman hattının TİSKİ Genel
Müdürlüğü uygulama vanasının bulunduğu kutuya kadar idarenin belirleyeceği şekilde uygun olarak inşa ve tesis edilmesi gerekmekte olduğu ve hesaplamaların TİSKİ Genel Müdürlüğü “Tarifeler ve Abone
Hizmetleri Yönetmeliği” ile “Tarife Cetveli” hükümlerine göre yapılmakta olduğu belirtilmiştir.
12. Başvuru konusu somut olayda;
– Başvurucunun Mahallesi Sokak Çaykara/TRABZON adresindeki ada numaralı parsel üzerinde 2001 yılında inşa edilip, 2008 yılındaki Tesis Kadastrosu çalışmalarında kayıt altına alınan evinin elektrik aboneliğinin bu tarihlerde alındığı, su tesisatı işleri de tamamlanmış olarak bahse konu tarihten itibaren köylü tarafından yapılan su şebekesinden su kullanımına başlanılmıştır.
– 6360 sayılı Kanun ile birlikte Trabzon İlinin Büyükşehir statüsüne alınmış ve bu kapsamda Çaykara
İlçesine bağlı köyünün mahalle statüsüne dönüştürülmüştür.
– Başvurucu 2008 yılında 3 daireli aile apartmanlarının su tesisatının ortak yapılmış olması nedeniyle 3 daire için tek su sayacı taktırmış ve abone numarası ile su abonelik işlemlerini tamamlamıştır.
– Başvurucu 28.08.2020 tarihinde tek bir abonelik üzerinden ücretli olarak su kullanımından vazgeçerek kendi dairesine ayrı bir abonelik işlemi yaptırmak için TİSKİ Çaykara Şefliği bürosuna gittiğinde 236,00
TL Proje İnceleme Onayı bedeli, 35,40 TL Kanal Ruhsat Keşif Bedeli, 362,00 TL Kanal Durum Belgesi bedeli ile 105,94 TL ilk sözleşme bedeli olmak üzere toplam 739,67 TL ile su sayacı bedeli tahsil edilmiştir.
– Başvurucunun ödemiş olduğu ücretler arasında bulunan 362,33 TL tutarındaki şube yolu ücretinin köy suyu ana şebeke hattından itibaren suyun bağlanacağı binaya kadar belediye tarafından yapılan kazı parası olduğu, ancak Trabzon Belediyesi (TİSKİ) tarafından fiilen böyle bir kazı çalışmasının yapılmadığı anlaşılmıştır.
13. Bilindiği üzere kamu hizmetlerinin yapılması belli bir maliyet gerektirmektedir. Kamu hizmetlerinde ve bu hizmetlerden yararlananların sayısında çeşitlilik ve artışlar nedeniyle ilgililerin bu hizmetlere belirli oranlarda katılmaları zorunludur. Söz konusu edilen hizmetlerin bedeli, idari kamu hizmetlerinde katılma payından ibarettir. Bu katılma payının hukuki niteliği ise harç, resim veya benzeri mali yükümlülüklerden kaynaklanmaktadır. Bu durumda İdare tarafından bir idari hizmet karşılığında bedel talep edilebilmesi için muhatabın bu hizmetten yararlanması ve hizmetin yapılmış olması gerekmektedir.
14. Bu kapsamda şikâyetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde;
14.1. Başvurucunun köy statüsünde olan ikametgâhında Trabzon İli Büyükşehir olmadan önce su aboneliğinin bulunduğu, 3 daireli meskeninin aboneliğinin tek bir sayaç üzerinden yapıldığı, 2020 yılında sayaçları ayırmak için idareye yapmış olduğu müracaatında kendisinden 362,33 TL Şube Yolu Bedeli tahsil edildiği,
14.2. İdareden alınan bilgi ve belgelerden şube yolu bağlantısı için fiilen bir çalışma yapılmadığı, önceki bağlantının kullanıldığı, söz konusu ücretin ilk defa abonelik yapılıyormuş gibi tahsil edildiği, hâlbuki başvurucunun işleminin su sayacının ayrılmasından ibaret olduğu,
14.3. Trabzon İçme Suyu ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü (TİSKİ) Tarifeler ve Abone
Hizmetleri Yönetmeliğine göre Şube Yolu Ücretinin talep edilebilmesi için ilk defa su alma talebinde bulunulması ve bir defaya mahsus olması göz önüne alındığında başvurucunun statü değişikliğinden önce su aboneliğinin mevcut bulunduğu,
14.4. Su bağlantı, şube yolu yapım ve su sayacı bedelleri yapılacak şube yolları ile su sayacının çapına göre ait olduğu yılın Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanan malzeme ve işçilik fiyatları dikkate alınarak belirlenmesi gerektiği, ancak fiilen yapılan bir faaliyet bulunmadığından böyle bir hesaplamanın mümkün olmadığı ve bu hesaplamaları içeren düzenlenmiş bir belgenin de bulunmadığı,
14.5. Uyuşmazlığın idarece yapılmış bir hizmet bulunmadan ücret talep edilmesi nedeniyle ortaya çıktığı, buna karşın kamu hizmetlerinde herhangi bir iş veya işlemin yapılması karşılığında ücret talep edilebileceği,
14.6. İdare tarafından fiili olarak herhangi bir hizmet sunulmadan veya masraf yapılmadan başvurucudan tahsil edilen şube yolu bedelinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
/
15. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede Trabzon İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
KABULÜNE,
Su aboneliğinin tesisi aşamasında, “Şube Yolu Bedeli” adı altında başvurucudan tahsil edilen (362,33 TL)
bedelin, başvurucuya iade edilmesiyle ilgili olarak gerekli olan iş ve işlemlerin makul sürede yapılması hususunda TRABZON SU VE KANALİZASYON İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’NE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve TRABZON SU VE KANALİZASYON İDARESİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis edilecek işlemin
otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu
Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi