|
ÖZET: Başvuran, 2016 yılında sürekli basın kartı almaya hak kazandığını, ancak 2019 yılında yaptığı yenileme başvurusunun hala sonuçlandırılmadığını belirtmektedir. İletişim Başkanlığı’na yaptığı başvurulara yanıt alamadığını ve incelemenin devam ettiğini ifade eden başvuran, hak ettiği kartın neden verilmediğini öğrenmek istemektedir. Başvurusu üzerine İletişim Başkanlığı, basın kartı işlemlerinin titizlikle yürütüldüğünü ve başvuranın gerekli şartları taşıyıp taşımadığını tespit etmek amacıyla derinlemesine araştırmalar yapıldığını açıklamıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın sürekli nitelikte basın kartı talebinin makul sürede sonuçlandırılması gerektiğine dair bir tavsiye kararı hazırlamıştır. Bu karar, başvurunun incelenmesi ve sonuçlandırılması sürecinin daha şeffaf ve hızlı bir şekilde yürütülmesi gerektiğini vurgulamaktadır. İlgili mevzuat çerçevesinde, başvuranın taleplerinin zamanında karşılanması, hukukun üstünlüğü ve iyi yönetim ilkeleri açısından büyük önem taşımaktadır. Sonuç olarak, İletişim Başkanlığı’na, başvuranın sürekli basın kartı talebine yönelik işlemleri makul bir süre içinde tamamlaması yönünde tavsiyede bulunulmuştur. Bu kararın uygulanmaması durumunda, başvuranın hukuki yollara başvurma hakkı da saklıdır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/5149-S.21.8411
BAŞVURU NO : 2020/98001
KARAR TARİHİ : 30/03/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : İLETİŞİM BAŞKANLIĞI
Basın kartı verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 06/10/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Şikâyetçi, basın mesleğinden emekli olduğunu, mesleğindeki başarılı çalışmalarından ötürü
18/08/2016 tarihinde “Sürekli Basın Kartı” almaya hak kazandığını, 15 Temmuz darbe girişimi sürecinden sonra Basın Yayın Enformasyon Genel Müdürlüğünün kapatılması ve
Cumhurbaşkanlığı İletişim Dairesinin kurulması nedeniyle söz konusu kartlar için yeni bir başvuru sürecinin başlatıldığını, kendisinin ilk başvuranlardan olmasına rağmen (21/01/2019)
hala yeni kartının tarafına ulaşmadığını, yasalar ve meslek teamülleri gereğince hak etmiş olduğu ve gururla taşıdığı sürekli basın kartının yenisinin neden hala kendisine verilmediğinin sebebini öğrenmek istediğini, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığına (CİB) 16/10/2019’da eposta gönderdiğini fakat yanıt alamadığını, 24/01/2020’de tekrar başvurduğunda tarafına
“incelemenin sürdüğü” yanıtının verildiğini, 16/07/2020’de CİB’in İstanbul temsilciliğine yazılı olarak başvurduğunda incelemenin hala sürdüğünün ifade edildiğini, yıllardır yaptığı işlerin görünür olduğunu, hakkında yapılan uzun inceleme sürecine anlam veremediğini, basın kartının yalnızca meslek ahlakına uygun davranılmaması sebebiyle iptal edilebileceğini, böyle bir konunun ise kendi sicili açısından söz konusu olamayacağını ifade ederek; 2016 yılında hak ettiği ve zaten sahibi olduğu sürekli basın kartının yenisinin verilmesi için gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Başvuruya konu iddialar hakkında İletişim Başkanlığının 18/02/2021 tarihli ve E-
– sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1) Başkanlıkça basın kartı iş ve işlemlerinin, Basın Kartı Yönetmeliği çerçevesinde
gerçekleştirildiği, başvuruların ardından değerlendirme sürecinin, basın kartının itibarını ve saygınlığını koruyacak şekilde titizlikle yürütüldüğü,
2.2) Başvuru sahibinin Basın Kartı Yönetmeliğinde belirtilen “basın kartı verilecek kişilerde
aranan şartları” taşıyıp taşımadığını tespit etmek üzere derinlemesine araştırmalar yapıldığı,
2.3) Bu süreçte, teknik kriterlerin yanısıra başvuru sahibinin gerçekten mesleki faaliyet icra
edip etmediği, milli güvenliğe tehdit oluşturan yapılarla iltisak veya irtibatının olup olmadığı, mahkumiyet kararı ya da meslek onurunu zedeleyici tutumları gibi çeşitli kriterlerin göz önünde bulundurulduğu,
2.4) Sürekli basın kartı sahibi ‘in kart yenileme başvurusu kapsamında yapmış
olduğu sürekli basın kartı talebinin değerlendirme aşamasında olduğu açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarih ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
3.1) “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun
huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 09/06/2004 tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanununun “Basın özgürlüğü” başlıklı 3 üncü
maddesinde; “Basın özgürdür. Bu özgürlük; bilgi edinme, yayma, eleştirme, yorumlama ve eser yaratma haklarını içerir.
Basın özgürlüğünün kullanılması ancak demokratik bir toplumun gereklerine uygun olarak; başkalarının şöhret ve haklarının, toplum sağlığının ve ahlakının, milli güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği ve toprak bütünlüğünün korunması, Devlet sırlarının açıklanmasının veya suç işlenmesinin önlenmesi, yargı gücünün otorite ve tarafsızlığının sağlanması amacıyla sınırlanabilir.”
6) 14/12/2018 tarihli ve 30625 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Basın
Kartı Yönetmeliğinin “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “ b) Basın kartı: Bu Yönetmelikte belirtilen kişilere, Başkanlıkça verilen kimlik kartını, ş) Sürekli basın kartı: Bu Yönetmelikte belirtilen şartları taşıyan kişilere ömür boyu verilen basın kartını,”
6.1) “Basın kartının niteliği” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Basın kartı, bu
Yönetmelikte belirtilen kişilere verilen resmi nitelikte bir kimlik belgesidir.”, ikinci fıkrasında;
“Basın kartı, bu Yönetmelikte belirtilen hallerde süreli veya geçici olarak verilebileceği gibi sürekli nitelik de kazanabilir.”
6.2) “Basın kartı verilecek kişilerde aranan şartlar” başlıklı 6 ncı maddesinin birinci
fıkrasında; “Basın kartı talep edenlerin başvuruda bulunabilmeleri için; a) 18 yaşını bitirmiş olması, b) En az lise veya dengi bir eğitim kurumundan mezun olması, c) Kısıtlı veya kamu hizmetlerinden yasaklı olmaması, ç) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı 5 yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da şantaj, hırsızlık, sahtecilik, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, yalan tanıklık, yalan yere yemin, iftira, suç uydurma, müstehcenlik, fuhuş, hileli iflas, zimmet, irtikâp, rüşvet, kaçakçılık, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma suçları ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile bu suçların özel kanunlardaki karşılıklarından hüküm giymemiş olması, d) 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 3 üncü maddesinde sayılan terör suçları ile 4 üncü maddesinde sayılan terör amacı ile işlenen suçlardan hüküm giymemiş olması, e) 5237 sayılı Kanunun 213, 214, 215, 216 ve 217 nci maddelerinde sayılan suçlar ile Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, milli savunmaya karşı suçlar ile devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçlarından hüküm giymemiş olması, f) 5187 sayılı Kanunun 25 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan suçlardan veya bu suçlara tahrik ve teşvikten hüküm giymemiş olması, g) 5953 sayılı Kanun hükümlerine uygun sözleşme yapmış ve sigorta primlerinin çalışma mevzuatı esaslarına uygun olarak yatırılmış olması, ğ) Gazetecilik faaliyeti dışında ticari, sınai veya zirai faaliyette bulunmaması, şarttır.”
6.3) “Sürekli nitelikte basın kartı başvurusu” başlıklı 22 nci maddesinin birinci
fıkrasında; “Bu Yönetmeliğin Üçüncü Bölümünde sayılan basın kartı alabilecek görev ve unvanlarda görev yapmış veya yapmakta olmaları ve 6 ncı maddedeki nitelikleri taşımaları şartıyla; a) En az on sekiz yıl basın kartı taşımış olanlar, b) En az on yıl 5953 sayılı Kanuna göre sözleşmeyle çalışmış, bir süre basın kartı taşımış ve sigorta primleri yatırılmış olmak şartlarıyla, tamamında basın kartı taşımamakla birlikte en az yirmi yıl 5953 sayılı Kanun kapsamındaki işlerde sözleşmeli ya da sözleşmesiz fiilen çalışanlar, c) İlgili mevzuat hükümlerince gazeteciliğe devam edemeyecek derecede malûl oldukları sabit olanlar, sürekli nitelikte basın kartı almak için başvurabilir.”
6.4) “Sürekli nitelikte basın kartı başvurularının incelenmesi” başlıklı 23 üncü
maddesinin ikinci fıkrasında; “Başkanlıkça, toplanan bilgi ve belgelere göre nitelikleri, 6 ncı ve 22 nci maddelere uygun olan başvuru sahiplerinin dosyaları, mesleki çalışmaları, varsa basılmış eserleri ve ödül belgeleriyle birlikte Komisyona gönderilir.”
6.5) “Sürekli nitelikte basın kartı başvurularının Komisyonda değerlendirilmesi ve
kartların sahiplerine ulaştırılması” başlıklı 24 üncü maddesinin ikinci fıkrasında;
“Komisyon, başvuru sahibinin niteliklerini, mesleki çalışmalarını, eserlerini, ödüllerini değerlendirerek sürekli nitelikte basın kartı taşıyıp taşımayacağına karar verir. Bu konuda takdir yetkisine sahip bulunan Komisyonun kararları, Başkanlıkça onaylandıktan sonra kesinleşir ve ilgiliye duyurulur.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7) Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili
açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek; Başvuranın sürekli nitelikte basın kartı başvurusuna yönelik makul sürede işlem tesis edilmesi hususunda hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, 21/01/2019 tarihinde sürekli basın
kartı isteminde bulunduğunu ancak incelemenin devam ettiği yönünde bilgi verildiğini belirterek tarafına sürekli basın kartı verilmesini talep etmektedir.
9) Basın kartı, İletişim Başkanlığı tarafından Basın Kartı Yönetmeliğinde belirtilen kişilere
verilen resmi nitelikte bir kimlik belgesidir. Adı geçen yönetmelikte basın kartı talep edenlerin başvuruda bulunabilmeleri için yaş, eğitim sınırlaması, bazı suçlara bulaşmamış olmak gibi aranan bir takım şartlar ile basın kartının iptal edileceği durumlara yönelik çeşitli düzenlemeler yapılmıştır. Sürekli nitelikte basın kartı başvurusunda bulunulabilmesi için de söz konusu niteliklere ek olarak Yönetmeliğin 22 nci maddesinde belirtilen şartların da bulunması gerekmektedir.
10) Başvuran tarafından Kurumumuza gönderilen dilekçede, 21/01/2019 tarihinde sürekli
nitelikte basın kartı başvurusunda bulunulduğu ancak başvurunun henüz sonuçlandırılmadığı ve “incelemenin sürdüğü” yönünde bilgi verildiği ifade edilmektedir. İletişim Başkanlığı tarafından ise; başvuranın Basın Kartı Yönetmeliğinde belirtilen “basın kartı verilecek kişilerde aranan şartları” taşıyıp taşımadığını tespit etmek üzere derinlemesine araştırmalar yapıldığı ve sürekli basın kartı talebinin değerlendirme aşamasında olduğu belirtilmiştir.
11) Anayasa’nın 2 inci maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti’nin bir hukuk devleti olduğu
belirtilmiş olup hukuk devletinin korumakla yükümlü olduğu ilkelerden birisini de “belirlilik ve öngörülebilirlik” ilkeleri oluşturmaktadır. Belirlilik ilkesi yalnızca yasal belirliliği değil, daha geniş anlamda hukuki belirliliği ifade etmekte olup yasal düzenlemeye dayanarak erişilebilir, bilinebilir ve öngörülebilir gibi niteliksel gereklilikleri karşılaması koşuluyla, mahkeme içtihatları ve yürütmenin düzenleyici işlemleri ile de hukuki belirlilik sağlanabilir.
(AYM, E:2015/61, K:2016/172, 02.11.2016) Bu doğrultuda, hukuk devletinin tesisi için yasal düzenlemelerin yanı sıra mahkeme içtihatları ve kamu makamlarının işlemlerinin de “belirlilik ve öngörülebilirlik” ilkelerine uygun olması özel önem taşımaktadır.
12) Günümüzde vatandaşlarca hem hukuk hem de iyi yönetim ilkeleri gereğince idari işlem ve
eylemlerin hukuka uygun yapılmasının yanı sıra zamanında ve hızlı bir şekilde yapılması da talep edilmektedir. Bu kapsamda, varsa mevzuatta belirtilen sürede, mevzuatta belirli bir süre belirlenmemiş ise somut olayın özelliği göz önünde bulundurularak işin niteliği ve şartların elverişliliğine göre idari işlemlerin ve eylemlerin makul sürede yapılması büyük önem arz etmektedir.
13) Yapılan incelemede; Basın kartı başvurularında ve sürekli nitelikte basın kartı taleplerinde
Yönetmelik gereğince bir takım şartların aranması gerektiği anlaşılmaktadır. Nitekim ilgili
İdare tarafından da; değerlendirme sürecinin, basın kartının itibarını ve saygınlığını koruyacak şekilde titizlikle yürütüldüğü, teknik kriterlerin yanısıra başvuru sahibinin gerçekten mesleki faaliyet icra edip etmediği, milli güvenliğe tehdit oluşturan yapılarla iltisak veya irtibatının olup olmadığı, mahkumiyet kararı ya da meslek onurunu zedeleyici tutumları gibi çeşitli kriterlerin göz önünde bulundurulduğu açıklamalarına yer verilmiştir. Dosya kapsamında yapılan incelemede ise, başvuran tarafından 21/01/2019 tarihinde sürekli nitelikte basın kartı talebinde bulunulduğu belirtilmiş olmakla birlikte İdare tarafından gönderilen belgelerin tetkikinde, başvuranın hangi tarihte başvuruda bulunduğu ve söz konusu başvurunun ne zaman sonuçlandırılacağı tespit edilememiştir. Ancak dosyada yapılan incelemede “basın kartı başvurusunun değerlendirme aşamasında” olduğuna yönelik 29/07/2020 tarihinde başvurana bilgi verildiği tespit edilmektedir.
14) Başvuranın iddiaları, idarelerin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümlerinin
incelenmesi ve Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; İdare tarafından basın kartı başvurularında mevzuat gereğince inceleme yapılarak belirlenen şartlara haiz olup olunmadığının tespit edilmesi gerektiği değerlendirilmekle birlikte başvuruların sonuçlandırma sürelerine yönelik ilgililere bilgi verilmesinin ve değerlendirme süreçlerinin mümkün olan en kısa zamanda tamamlanmasının hem hukuk hem de iyi yönetim ilkeleri bakımından önem taşıdığı anlaşılmış olup başvuranın basın kartı talebine yönelik makul sürede işlem tesis edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası
uyarınca, bu Tavsiye Kararının idarelere tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idareler tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri ve yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda; başvurunun
KABULÜNE;
Başvuranın sürekli nitelikte basın kartı başvurusuna yönelik makul sürede işlem tesis edilmesi hususunda İLETİŞİM BAŞKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Kararın BAŞVURANA ve İLETİŞİM BAŞKANLIĞI’NA tebliğine;
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi