|
ÖZET: Başvuran, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı’na sürekli basın kartı almak için yaptığı başvurunun reddedilmesi üzerine Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvuruda bulunmuştur. Başvuruda, 2000 yılından itibaren basın mensubu olarak çalıştığını, 18 yıl mesleki hizmet süresini doldurduğunu ve gerekli belgeleri sunduğunu iddia etmiştir. Ancak, İletişim Başkanlığı, başvuranın yalnızca 11 yıl 4 ay sigortalı çalışma süresine sahip olduğunu ve 18 yıl şartını yerine getirmediğini belirterek başvuruyu reddetmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirirken, İletişim Başkanlığı’nın sürekli basın kartı için gerekli şartları belirten yönetmelik hükümlerine uygun hareket ettiğini tespit etmiştir. Başvuranın, 18 yıl mesleki hizmet süresini kanıtlayacak belgeleri sunmadığı ve iddialarını destekleyecek somut delillerin eksik olduğu anlaşılmıştır. Bu nedenle, başvurunun reddedilmesi yönündeki kararın hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın sürekli basın kartı talebi, gerekli şartların sağlanmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, başvurunun reddine karar vermiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/5048-S.24.7985
BAŞVURU NO : 2023/19375
KARAR TARİHİ : 10.05.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : İLETİŞİM BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, sürekli basın kartı hakkı verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 24.11.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza (TCKN: ) tarafından 09.07.2023 tarihinde yapılan ilk
başvuruda kayıtlı hususlarda özetle; 2000 yılından başlamak üzere bugüne kadar basın mensubu olarak çalışmalarının olduğu, günümüzde ise bir gazetede göreve bağlı basın kartı (süreli) sahibi çalışanı olduğu,
15 Haziran 2023’te Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığına sürekli basın kartı
(daimi) başvurusunda bulunduğu, fakat başvurusunun iptal edildiği, Basın Kartı Yönetmeliği
Cumhurbaşkanı Karar tarihi: 9/4/2023 ve sayısı: 7051’in sürekli basın kartı alacaklarda aranan şartlar başlığında, “madde 14- (1) Sürekli basın kartı, en az on sekiz yıl mesleki hizmeti bulunan medya mensupları ile en az on sekiz yıl basın kartı taşıyan enformasyon görevlilerine ömür boyu verilebilir. (2) Sürekli basın kartı talep edenlerin başvuruda bulunabilmeleri için 8’inci maddenin birinci fıkrasının (f) bendinde belirtilen şart hariç olmak üzere diğer şartları taşımaları gerekir.” düzenlemesine hükmedildiği, mezkur maddenin ikinci fıkrasında atıfta bulunulan 8’inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde, “5953 sayılı
Kanun hükümlerine uygun sözleşme yapmış olması ve mücbir sebepler dışında işten ayrıldığı tarihten itibaren bir aydan fazla olmamak üzere ara vermeden çalışması “ifadelerinin yer aldığı, 5953 sayılı Kanun hükümlerine göre sözleşme yapılması bir yayın firmasında ücretli (sigortalı)-telif ücretli (sigortasız)
anlamına gelmekte ve iki seçenekte de sözleşme bağı ile çeşitli yayın firmalarında geçmişte çalışmaları olduğu, ancak yönetmelik maddesinde sigortalılık şartı aranmadığı gibi sözleşme yapılması şartı da aranmadığı, Milli Savunma Bakanlığı tarafından terhis belgesinde mesleği kısmında kameraman olarak kayıtlara geçirildiği, ilgili belgelerinin mesleki çalışmalar kısmında bulunmakta olduğu, istenildiği takdirde orijinallerinin de arz edilebilir durumda olduğu, yönetmelikteki maddelerde istenen tüm şartları taşıdığı ve 22 yıl öncesine ait mesleki hizmetini gösterir belge arz ederek Cumhurbaşkanlığı İletişim
Başkanlığı sitesi üzerinden elektronik ortamda sürekli basın kartı başvurusunu tamamladığı, bir süre sonra ön başvurusunun ret edildiği, İletişim Başkanlığı Kayseri Bölge Müdürlüğü tarafına telefonla sözlü bilgi
vererek, “Meslekte toplam sigortalılık süresinin 11 yıl olduğu, toplam sigortalılık süresi olarak 18 yıl istendiği için başvurusunun iptal edildiği ve 7 yıl daha basında sigortalı çalışarak tekrar başvuru yapabileceğinin” iletildiği, ıslak imzalı ve yazılı yanıt talebine ne olumlu ne olumsuz yanıt gelmediği, gerek
İletişim Başkanlığı gerekse e-devlet üzerinden basın kartı durum ve başvuru sorgusunda sadece ‘başvurusu iptal edildi’ yazmakta olduğu, herhangi bir yasal, yönetmelik, mevzuat dayanağı verilmediği iddia ve ifade edilerek durumumun incelenmesi ve Sürekli Basın Kartı başvurusunun kabul edilerek kartının tarafına iletilmesi talep edilmektedir.
1.1) Söz konusu başvuruya Kurumumuzca Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri gereği
01.08.2023 tarihinde Gönderme Kararı verilmiş olup, İletişim Başkanlığınca 05.09.2023 tarihli ve
sayılı cevabi yazı Kurumumuza iletilmiştir.
1.2) Başvuran tarafından tarihinde ise ikinci defa başvuruda bulunulmuş olup, söz
konusu başvuruda özetle; Sürekli Basın Kartı başvurusuna İletişim Başkanlığınca ret kararı verildiği, 2023/9651- sayılı, 2023/9582 no’lu ve 01/08/2023 tarihli Gönderme Kararı verilen başvurusuna, kurum yanıtının e-posta ile Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından gönderildiği, İletişim
Başkanlığının Kamu Denetçiliği Kurumuna hitaben yazısında; “10 Nisan 2023 tarih ve 32159 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Basın Kartı Yönetmeliği’nin 14’üncü maddesine göre sürekli basın kartı; en az on sekiz yıl mesleki hizmeti bulunan medya mensupları ile en az 18 yıl basın kartı taşıyan enformasyon görevlilerine ömür boyu verilebilmektedir.” denilmekte ise de, anılan tarih ve sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Basın Kartı Yönetmeliğinde; “madde 14- (1) Sürekli basın kartı, en az on sekiz yıl mesleki hizmeti bulunan medya mensupları ile en az on sekiz yıl basın kartı taşıyan enformasyon görevlilerine ömür boyu verilebilir. (2) Sürekli basın kartı talep edenlerin başvuruda bulunabilmeleri için 8’ inci maddenin birinci fıkrasının (f) bendinde belirtilen şart hariç olmak üzere diğer şartları taşımaları gerekir.” hükmünün yer aldığı, İletişim Başkanlığının yanıtında, tarafından sigortalı çalışma istendiği, fakat yönetmelikte böyle bir şart bulunmamakla birlikte sözleşme, imzalı belge vesaire şartı da olmadığı, Yönetmelikte 18 yıl hizmet şartı istendiği, 18 yıl fiilen sigortalı olarak bir medya-basın yayın kuruluşunda çalışma şartı aranmadığı, İletişim Başkanlığının tarafınıza hitaben gönderdiği yazının son kısmının ilk cümlesinde geçen; “Adı geçenin 2000-2002 yıllarına ait mesleki çalışmaları formata uygun olmadığı…”kısmında bahsedilen belgelerin ibraz edildiği, 2000 yılında bir medya kuruluşunda çalıştığına kanıt olmak üzere Bonservis Belgesi ve Milli Savunma Bakanlığı kayıtlarından olan 2002 yılına ait Terhis
Belgesinin resmi devlet kayıtlarında medya çalışanı olduğunun ispatı olarak yine İletişim Başkanlığı görevlilerine bilgi vererek ve onlardan gelen yanıt doğrultusunda sisteme yüklenmiş belgeler olduğu,18 ayı askerlik hizmeti olması dışında sigortalı ve sigortasız meslekte geçen süresinin 21 yıl olduğu iddia ve ifade edilerek sürekli basın kartı hakkının verilmesi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin
karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca İletişim Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
2.1) İletişim Başkanlığının 02.01.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle; Basın Kartı
Yönetmeliği’nin 14’üncü maddesi gereğince, sürekli basın kartı talebinde bulunanların en az on sekiz yıl basın kartı taşımış olmaları veya on sekiz yıl mesleki hizmeti bulunması gerektiği, ’in fiziki
dosyasının tekrar incelenmiş olduğu, ilk basın kartı başvurusunu gazetesi muhabiri unvanıyla
05.11.2013 tarihinde yaptığı, ilk basın kartını ise anılan gazetenin haber bölüm şefi unvanıyla 20.10.2016
tarihinde aldığı ve basın kartı taşıma yönünden gerekli süreyi tamamlamadığının (3 yıl 7 ay) tespit edildiği, ayrıca SGK hizmet sorgulaması neticesinde 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar
Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun kapsamında fiilen çalışma yönünden aranan süreyi doldurmadığının (11 yıl 4 ay) anlaşıldığı, bu nedenle şahsın sürekli basın kartı talebinin değerlendirilmek üzere Basın Kartı Komisyonu’na intikal ettirilmesinin mümkün görülmediği,
2.1.1) Sürekli basın kartı talebinde bulunan ve on sekiz yıl mesleki hizmeti bulunmayan medya mensupları
hizmetlerini 18 yıla tamamlamak için 5953 sayılı Kanun kapsamında çalışmamış olan basın mensupları, sigorta primlerinin ödenmediği yıllar için gazete ve dergilerde çalışanlar yaptıkları haberlerin bulunduğu sayfaların fotoğrafını, televizyonlarda isimlerinin geçtiği 5-6 saniyelik jeneriği, radyolarda ise yaptıkları programlardaki ses kayıtlarını her bir yıl için farklı aylarda olmak üzere en az 4 adet (1 yıl için her mevsimden 1 ay ) mesleki çalışma yüklemeleri gerekmekte olduğu, (Bu dönemlerde gazeteciler cemiyetlerinden almış oldukları ödülleri varsa her bir ödül 1 yıl sayıldığı, ödül alınan cemiyetten alınacak bir yazı ile bunun belgelendirileceği, sigorta primlerinin ödenmediği dönemler için basın yayın kuruluşundan alınan yazılar, elle oluşturulmuş gazete kupürleri, kurumlarca verilen kimlik, bonservis askerlik terhis belgesi gibi belgelerin Basın Kartı Komisyonunca kabul edilmediği)
2.1.2) Adı geçenin SGK primlerinin basın iş kolundan hiç yatmadığı 2006 yılı ve öncesi yıllar ile 2008,
2009, 2019 ve 2021 yılları arasından seçeceği 7 yılın farklı dört ayına, primlerinin basın iş kolundan yattığı, 2010-2011-2013 ve 2014 yılarında olduğu gibi mesleki çalışma yüklemesi ve usulüne uygun başvuruda bulunması halinde durumunun değerlendirilebileceği ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve
kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ”,
4) 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır…”,
6) 13.06.1952 tarihli ve 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştırılanlar Arasındaki
Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun’un “Kanunun Şümulü” başlıklı 1’inci maddesinde; “(Değişik: 4/1/1961 – 212/1 mad.) Bu Kanun hükümleri Türkiye’de yayınlanan gazete, internet haber siteleri, internet haber siteleri ve mevkutelerle haber ve fotoğraf ajanslarında her türlü fikir ve sanat işlerinde çalışan ve İş Kanunundaki “işçi” tarifi şümulü haricinde kalan kimselerle bunların işverenleri hakkında uygulanır.(2) Bu Kanunun şümulüne giren fikir ve sanat işlerinde ücret karşılığı çalışanlara gazeteci denir.”,
6.1) “Yazılı mukavele ve terfi esası” başlıklı 4’üncü maddesinde; “(Değişik: 4/1/1961 – 212/1 mad.)
Gazeteci ile kendisini çalıştıran işveren arasındaki iş akdinin yazılı şekilde yapılması mecburidir.
Mukavelede aşağıdaki hususların gösterilmesi şarttır: a) İşin nev’i, b) Ücret miktarı, c) Gazetecinin kıdemi, İş nev’inin ve ücretin değişikliğinde mukaveleye derci mecburidir. İki yıl gazetede çalışmış olan gazeteci terfie hak kazanır. Terfi mukavelede tesbit edilen yüzde nispetinde yapılır.”,
7) 09.06.2004 tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanunu’nun “Basın kartı başvurusu, niteliği ve türleri”
başlıklı ek 1’inci maddesinde; “(Ek:13/10/2022-7418/10 mad.)Basın kartı başvurusu Başkanlığa yapılır.
Basın kartı, resmî nitelikte bir kimlik belgesidir. Basın kartı türleri aşağıda sayılanlardan ibarettir:
a) Göreve bağlı basın kartı: Bir medya kuruluşuna bağlı olarak çalışan Türk vatandaşı medya mensuplarına ve enformasyon görevlilerine verilen basın kartını, b) Süreli basın kartı: Görev alanı Türkiye’yi kapsayan yabancı medya mensuplarına verilen basın kartını, c) Geçici basın kartı: Görev alanı Türkiye’yi kapsamamakla beraber geçici bir süreyle Türkiye’ye haber amaçlı gelen yabancı medya mensuplarına verilen basın kartını, ç) Serbest basın kartı: Geçici bir süreyle çalışmayan veya yurt dışında serbest gazetecilik yapan
Türk vatandaşı medya mensuplarına verilen basın kartını, d) Sürekli basın kartı: En az on sekiz yıl mesleki hizmeti bulunan medya mensupları ve enformasyon görevlilerine ömür boyu verilen basın kartını ifade eder.”,
7.1) “Basın kartı alabilecek kişiler” başlıklı ek 2’nci maddesinde; “(Ek:13/10/2022-7418/11 mad.)
Basın kartı; a) Türkiye’de faaliyet gösteren medya kuruluşlarının Türk vatandaşı medya mensuplarına, b) Süreli yayınların sahiplerine veya tüzel kişi temsilcileri ile radyo ve televizyonların yönetim kurulu başkanlarına, c) Medya kuruluşları adına hareket eden ve görev alanı Türkiye’yi kapsayan yabancı medya mensupları ile görev alanı Türkiye’yi kapsamamakla beraber geçici bir süreyle Türkiye’ye haber amaçlı gelen yabancı medya mensuplarına, ç) Yurt dışında yayın yapan medya kuruluşlarının, Türk vatandaşı sahiplerine ve çalışanlarına, d) Yurt dışında serbest gazetecilik yapan Türk vatandaşı medya mensuplarına, e) Medya alanında hizmet veren kamu kurum ve kuruluşlarında ve kamu kurum ve kuruluşlarının yürüttükleri enformasyon hizmetlerinde çalışan kamu personeline, f) Medya alanında faaliyet göstermeleri şartıyla, sendikalar ile kamu yararına faaliyette bulunduğu tespit edilen dernek ve vakıfların yöneticilerine verilebilir.”,
7.2) “Basın kartı alabilecek kişilerde aranan şartlar” başlıklı ek 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının
(f) bendinde; “Basın kartı talep edenlerin başvuruda bulunabilmeleri için; f) 13/6/1952 tarihli ve 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin
Tanzimi Hakkında Kanun hükümlerine uygun sözleşme yapmış olması ve mücbir sebepler dışında işten ayrıldığı tarihten itibaren bir aydan fazla olmamak üzere ara vermeden çalışması şarttır.
…
Sürekli ve serbest basın kartı talep edenler ile Türkiye Radyo Televizyon Kurumu aracılığıyla göreve bağlı basın kartı talep edenlerde birinci fıkranın (f) bendinde belirtilen şart aranmaz.”,
7.3) “Yönetmelik” başlıklı ek 8’inci maddesinde; “(Ek:13/10/2022-7418/17 mad.) Başkanlıkça
düzenlenecek olan basın kartlarının şekli, medya kuruluşlarında aranacak şartlar, kontenjanlar,
Komisyonun çalışma ve karar alma usulleri, başvuru türleri ile başvuruda istenilecek belgeler Başkanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”,
8) 10.04.2023 tarihli ve 32159 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe giren Basın Kartı
Yönetmeliği’nin “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendinde; “Bu Yönetmelikte geçen; Basın kartı: Bu Yönetmelikte belirtilen kişilere Başkanlıkça verilecek ve tüm resmi ve özel kuruluşlar tarafından kabul edilecek resmi nitelikte bir kimlik belgesini ifade eder.”,
8.1) “Basın kartı alabilecek kişilerde aranan genel şartlar” başlıklı 8’inci maddesinde; “(1) Basın
kartı talep edenlerin başvuruda bulunabilmeleri için; a) 18 yaşını bitirmiş olması, b) En az lise veya dengi bir eğitim kurumundan mezun olması, c) Kısıtlı veya kamu hizmetlerinden yasaklı olmaması, ç) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı beş yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da şantaj, hırsızlık, sahtecilik, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, yalan tanıklık, yalan yere yemin, iftira, suç uydurma, müstehcenlik, fuhuş, hileli iflas, zimmet, irtikâp, rüşvet, kaçakçılık, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçları ile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, kamu barışına karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, milli savunmaya karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçlarından hüküm giymemiş olması, d) 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 3’ üncü maddesinde sayılan terör suçları ile 4 üncü maddesinde sayılan terör amacı ile işlenen suçlardan veya 6’ ncı maddede belirtilen suçlar ile 7/2/2013 tarihli ve 6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanunun 4’ üncü maddesi gereğince hüküm giymemiş olması, e) 5187 sayılı Kanunun 25’ inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan suçlardan hüküm giymemiş olması, f) 5953 sayılı Kanun hükümlerine uygun sözleşme yapmış olması ve mücbir sebepler dışında işten ayrıldığı tarihten itibaren bir aydan fazla olmamak üzere ara vermeden çalışması, g) Medya faaliyeti dışında ticari faaliyette bulunmaması, şarttır.
(2) Basın kartı talep eden süreli yayın sahipleri veya tüzel kişi temsilcileri ile radyo ve televizyonların yönetim kurulu başkanlarında, kamu kurum ve kuruluşlarında basın kartı alabilecek çalışanlarda ve yabancı basın-yayın kuruluşlarında çalışan Türk vatandaşı medya mensuplarından basın kartı talep edenlerde birinci fıkranın (f) ve (g) bentlerinde belirtilen şartlar aranmaz.
(3) Enformasyon görevlisi unvanıyla başvuranlardan, kamu kurum veya kuruluşunda görev yaptığı birimi ve kadro unvanını içeren ve üst yönetici tarafından imzalanan görev yazısı istenir.”,
8.2)”Sürekli basın kartı” başlıklı 14’üncü maddesinde; “1) Sürekli basın kartı, en az on sekiz yıl mesleki hizmeti bulunan medya mensupları ile en az on sekiz yıl basın kartı taşıyan enformasyon görevlilerine ömür boyu verilebilir.
(2) Sürekli basın kartı talep edenlerin başvuruda bulunabilmeleri için 8’inci maddenin birinci fıkrasının (f) bendinde belirtilen şart hariç olmak üzere diğer şartları taşımaları gerekir.
(3) Yabancı medya mensuplarına sürekli basın kartı verilemez.”,
8.3) “Basın kartı başvurusu” başlıklı 28’inci maddesinde; “1) Basın kartı başvurusu, Başkanlığın
internet sitesinde yer alan basın kartı beyannamesinin elektronik ortamda doldurulması suretiyle yapılır.
Başvuru esnasında başvuru sistemine vesikalık fotoğraf ve en az altı aylık mesleki çalışmaya dair belge
yüklenmesi zorunludur.
(2) Elektronik ortamda doldurulan beyannamesinin çıktısı, medya kuruluşlarının sahipleri veya ticaret sicilinde kayıtlı yetkili kişilerce onaylanır. Ancak Başkanlık tarafından oluşturulacak sisteme giriş için şifre alan ve bu sistemi kullanmak için Başkanlık tarafından belirlenecek şartları yerine getiren medya kuruluşlarının başvuru beyannamelerinin onayları elektronik ortamda yapılır.
(3) Elektronik ortamda yapılan başvurulara ilişkin işlemler, ilgili bölge müdürlüğü tarafından elektronik ortamda yürütülür.
(4) Başvuru sahibinin 5953 sayılı Kanuna uygun olarak düzenlenmiş sözleşmesinde yer alan bilgiler, başvuru beyannamesinin ilgili kısmına yazılır. Başkanlık gerekli görürse sözleşmeyi fiziki olarak isteyebilir.
(5) Yurt dışında ikamet eden Türk basın mensupları; a) Başvuru evraklarını, b) İkamet ettikleri ülkedeki büyükelçilik veya başkonsolosluk tarafından durumlarının teyit edildiğini belirtir yazıyı, Başkanlığa göndermek suretiyle başvurularını yapar.
(6) Enformasyon görevlisi unvanıyla başvuranlar, üst yönetici tarafından onaylanan başvuru beyannamesi ekinde, 8 inci maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen devlet enformasyon hizmetlerinde fiilen çalıştıklarını belgeleyen görev yazısını ibraz etmek zorundadır.”,
8.4) “İlk inceleme ve bilgi isteme” başlıklı 29’uncu maddesinde; “(1) Başkanlık, basın kartı için
başvuruda bulunanların basın kartı başvurusuna yönelik olarak haklarında; basın-yayın meslek kuruluşlarından, valiliklerden, Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünden, vergi dairelerinden, Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığından, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünden, Basın İlan
Kurumundan veya gerekli gördüğü diğer kurum veya kuruluşlardan bilgi ve belge isteyebilir.
(2) Toplanan bilgi ve belgelerden, bu Yönetmeliğin 8’inci veya 9’uncu maddesinde aranan şartları taşımadığı Başkanlıkça tespit edilenlerin talepleri reddedilir. Bu durum başvuru beyannamesinde belirtilen iletişim bilgileri kullanılarak başvurana bildirilir. Eksikliklerin tamamlanması ve aranan şartın gerçeklemesi hâlinde yeniden basın kartı başvurusu yapılabilir.
(3) Başkanlıkça yapılan değerlendirme sonucu, usulüne uygun başvuruda bulunmuş ve basın kartı almasına engel bir durumu olmadığı tespit edilmiş kişilere ait bilgi, belge, beyanname ve eklerini içeren dosya Komisyona intikal ettirilir.”,
8.5) “Komisyonun görev ve yetkileri” başlıklı 33’üncü maddesinde; “(1) Komisyonun görev ve yetkileri
şunlardır:
a)Basın kartı talep eden başvuru sahibinin niteliklerini, mesleki çalışmalarını, eserlerini, ödüllerini değerlendirerek, basın kartı talebinin kabulüne veya reddine karar vermek.
b) Basın kartı sahibinin, 2/1/1961 tarihli ve 195 sayılı Basın İlan Kurumu Teşkiline Dair Kanunun 49’uncu maddesine göre belirlenen basın ahlak esaslarına aykırı davranışlarda bulunulması hâlinde ihlalin mahiyetini göz önünde bulundurarak, basın kartı sahibini uyarmak veya basın kartının iptaline karar vermek.
c) Toplantıya katılmayan üyelerin, bildirdikleri mazeretin kabulüne veya reddine karar vermek.
ç) Basın kartı başvurularının bir kısmının toplu oylanmasına karar vermek.
d) Komisyonun çalışma düzenini bozan üyenin uyarılmasına ve bu davranışında ısrar etmesi durumunda toplantıdan çıkarılmasına karar vermek.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve
tüm dosya birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Başvuran tarafından 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere özetle, sürekli basın kartı
başvurusuna İletişim Başkanlığınca ret kararı verildiği, İletişim Başkanlığının yanıtında, tarafından sigortalı çalışma istendiği, yönetmelikte böyle bir şart bulunmamakla birlikte sözleşme, imzalı belge vesaire şartı da olmadığı, yönetmelikte 18 yıl hizmet şartı istendiği, 18 yıl fiilen sigortalı olarak bir medya-basın yayın kuruluşunda çalışma şartı aranmadığı, 18 ayı askerlik hizmeti olması dışında sigortalı ve sigortasız meslekte geçen süresinin 21 yıl olduğu iddia ve ifade edilerek sürekli basın kartı hakkının verilmesi talep edilmektedir.
11) 5187 sayılı Basın Kanununda basın kartı düzenlemesi bakımından basın kartı talep eden medya
mensupları ve enformasyon görevlilerinin kapsama dâhil olduğu, basın kartının Başkanlıkça verilen kimlik kartı olduğu, sürekli basın kartının ise en az on sekiz yıl mesleki hizmeti bulunan medya mensupları ve enformasyon görevlilerine ömür boyu verilen basın kartı olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca Basın Kartı
Yönetmeliği ile İletişim Başkanlığınca düzenlenerek verilecek olan basın kartlarının niteliği, türü ve şekli, medya kuruluşları ile basın kartı alabilecek kişilerde aranacak şartlar, unvan ve kontenjanları, başvuruda istenilecek belgeler, basın kartlarının iptal ve/veya iade edileceği hâller ile Basın Kartı Komisyonunun çalışma ve karar alma sürecine ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir.
12) Somut olayda; başvuranın Kurumumuza sürekli basın kartı talebi ile yapmış olduğu 09.07.2023 tarihli
ilk başvuruya başvuru belgesindeki iddialara yönelik herhangi bir evrak sunulmadığı (SGK çıktısı, yazı vb.) sadece İletişim Başkanlığına yapılmış olan kart başvurusu sorgulama ekran çıktısı (fotoğraf) eklendiği, başvuruya Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun ilgili hükümleri gereği 01.08.2023 tarihinde Gönderme
Kararı verildiği, söz konusu karara istinaden İletişim Başkanlığınca 05.09.2023 tarihli ve sayılı cevabi yazı iletildiği, bahsi geçen cevabi yazıda özetle; adı geçenin 2000-2002 yıllarına ait mesleki çalışmalarının formata uygun olmadığı, 2010-2011-2012-2013, 2014 yıllarına ait mesleki çalışmaları ise
SGK primlerinin basın iş kolundan yattığı yıllara tekabül etmesi nedeniyle işleme alınamamış olup sürekli basın kartı talebinin değerlendirilebilmesi için SGK primlerinin basın iş kolundan yatmadığı, 20082009-2021 yılları ile 2006 yılı ve öncesi yıllar arasından seçeceği 7 yılın farklı dört ayına (1 yıl için her mevsimden 1 ay olmak üzere) mevsimsel olarak mesleki çalışma yüklemesi ve usulüne uygun başvuruda bulunması halinde durumunun değerlendirilebileceğinin bildirildiği, bunun üzerine başvuran tarafından tarihinde yapılan başvuruda ise İletişim Başkanlığının 05.09.2023 tarihli ve sayılı yazısının sunulduğu, başvuruda İletişim Başkanlığınca sigortalı çalışma istendiği, fakat yönetmelikte böyle bir şart bulunmamakla birlikte sözleşme, imzalı belge vesaire şartı da olmadığı, yönetmelikte 18 yıl hizmet şartı istendiği, 18 yıl fiilen sigortalı olarak bir medya-basın yayın kuruluşunda çalışma şartı aranmadığı iddia ve ifade edilerek sürekli basın kartı hakkının verilmesinin talep edildiği, ancak fiili çalışma iddiasını ispat eden bilgi ve belgeler sunulmadığı anlaşılmıştır.
12.1) Söz konusu başvuru kapsamında İletişim Başkanlığından bilgi ve belge talep edilmiştir. İletişim
Başkanlığının 02.01.2024 tarih ve sayılı yazısında da ifade edildiği üzere sürekli basın kartı talebinin karşılanabilmesi için şartlardan birinin gerçekleşmesi gerekmektedir. Şartlardan biri on sekiz yıl basın kartı sahibi olmaktır. İdareye göre başvuran tarafından ilk basın kartı başvurusu
Gazetesi muhabiri unvanıyla 05.11.2013 tarihinde yapılmıştır, ilk basın kartını ise anılan gazetenin haber
bölüm şefi unvanıyla 20.10.2016 tarihinde almıştır ve basın kartı taşıma şartı yönünden gerekli süreyi tamamlamadığı anlaşılmıştır.
12.2) İlk şartın mevcut olmaması durumunda, gereken bir diğer şart ise on sekiz yıl mesleki hizmet şartıdır.
İdarenin yazısında on sekiz yıl mesleki hizmeti bulunmayan 5953 sayılı Kanun kapsamında çalışmamış olan basın mensuplarının hizmetlerini 18 yıla tamamlayabilmesi için sigorta primlerinin ödenmediği yıllarda gazete ve dergilerde çalışanlar yaptıkları haberlerin bulunduğu sayfaların fotoğrafını, televizyonlarda isimlerinin geçtiği 5-6 saniyelik jeneriği, radyolarda ise yaptıkları programlardaki ses kayıtlarını her bir yıl için farklı aylarda olmak üzere en az 4 adet (1 yıl için her mevsimden 1 ay )
mesleki çalışma yüklemeleri gerekmekte olduğu, bu dönemlerde gazeteci cemiyetlerinden almış oldukları ödülleri varsa her bir ödülün 1 yıl sayıldığı, ödül alınan cemiyetten alınacak bir yazı ile bunun belgelendirileceği, sigorta primlerinin ödenmediği dönemler için basın yayın kuruluşundan alınan yazılar, elle oluşturulmuş gazete kupürleri, kurumlarca verilen kimlik, bonservis askerlik terhis belgesi gibi belgelerin Basın Kartı Komisyonunca kabul edilmediği, bu nedenle başvuranın 2010-2011-2013 ve 2014 yıllarında olduğu gibi mesleki çalışma yüklemesi ve usulüne uygun başvuruda bulunması halinde durumunun değerlendirilebileceği ifade edilmiştir.
13) Basın Kanunu’nun Ek 1’inci maddesinde; sürekli basın kartının, en az on sekiz yıl mesleki hizmeti
bulunan medya mensupları ve enformasyon görevlilerine ömür boyu verilen basın kartı şeklinde tanımlanmıştır. Benzer şekilde Basın Kartı Yönetmeliği’nin 14’üncü maddesinin birinci fıkrasında da; sürekli basın kartının, en az on sekiz yıl mesleki hizmeti bulunan medya mensupları ile en az on sekiz yıl basın kartı taşıyan enformasyon görevlilerine ömür boyu verilebileceği hükmü ile tanımlanmıştır. Ayrıca mezkûr yönetmelik kapsamında basın kartı komisyonu oluşturulduğu ve komisyonun görev ve yetkilerinden birinin basın kartı talep eden başvuru sahibinin niteliklerini, mesleki çalışmalarını, eserlerini, ödüllerini değerlendirerek, basın kartı talebinin kabulüne veya reddine karar vermek olduğu tespit edilmiştir.
13.1) Bu noktada, sürekli basın kartının kazanımında en az on sekiz yıl mesleki hizmetin bulunması şartının
yasada açıkça ifade edildiği, ayrıca hem Basın Kanununda hem de Basın Kartı Yönetmeliğinde sürekli basın kartı talep edenler için gerekli genel özelliklerden (f) bendinde belirtilen şart hariç olmak üzere diğer şartları taşımaları gerekir ifadesi ile “5953 sayılı Kanun hükümlerine uygun sözleşme yapmış olması ve mücbir sebepler dışında işten ayrıldığı tarihten itibaren bir aydan fazla olmamak üzere ara vermeden çalışması” maddesinden muaf tutulduğu, bu nedenle on sekiz yılın tamamlatılması noktasında
Komisyon tarafından karar alınarak mesleki faaliyetlerinin on sekiz yıla tamamlatılmasına olanak sağlandığı anlaşılmaktadır.
13.2) Yukarıda 11 no.lu paragrafta ayrıntılı bir şekilde ifade edildiği üzere İletişim Başkanlığı tarafından
Komisyon Kararı olduğu belirtilen cevabi yazıda sürekli basın kartı talebinde bulunan ve on sekiz yıl mesleki hizmeti bulunmayan medya mensupların hizmetlerinin 18 yıla tamamlamak için mesleki çalışmalarını yüklemeleri gerektiği belirtilmiştir.
13.3) Kurumumuzca “Başvuranın, yönetmelikte 18 yıl hizmet şartı istendiği, 18 yıl fiilen sigortalı olarak
bir medya-basın yayın kuruluşunda çalışma şartı aranmadığı” iddiası kapsamında, 18 yıl fiilen sigortalı olarak bir medya-basın yayın kuruluşunda çalışma şartı aranmasının hukuki dayanağı ile 18 yıl hizmet şartının başka belgelerle ispatı durumunda sürekli basın kartı hakkından yararlanılıp yararlanılamayacağı bilgisi idareden talep edilmiştir. İdare tarafından “Sürekli basın kartı talebinde bulunan ve on sekiz yıl mesleki hizmeti bulunmayan medya mensupları hizmetlerini 18 yıla tamamlamak için 5953 sayılı Kanun kapsamında çalışmamış olan basın mensupları, sigorta primlerinin ödenmediği yıllar
için gazete ve dergilerde çalışanlar yaptıkları haberlerin bulunduğu sayfaların fotoğrafını, televizyonlarda isimlerinin geçtiği 5-6 saniyelik jeneriği, radyolarda ise yaptıkları programlardaki ses kayıtlarını her bir yıl için farklı aylarda olmak üzere en az 4 adet (1 yıl için her mevsimden 1 ay) mesleki çalışma yüklemeleri gerekmekte olduğu, (Bu dönemlerde gazeteci cemiyetlerinden almış oldukları ödülleri varsa her bir ödülün
1 yıl sayıldığı, ödül alınan cemiyetten alınacak bir yazı ile bunun belgelendirileceği, sigorta primlerinin
ödenmediği dönemler için basın yayın kuruluşundan alınan yazıların, elle oluşturulmuş gazete kupürlerinin, kurumlarca verilen kimlik, bonservis askerlik terhis belgesi gibi belgelerin Basın Kartı Komisyonunca kabul edilmediği)” belirtilmiştir.
13.4) Başvuranın idareye ibraz ettiğini ifade ettiği 2000 yılında kameraman olarak çalıştığına dair bonservis
belgesi ile terhis belgesi başvuruda mevcut değildir. İdarenin cevabında da belirtildiği üzere, “Sigorta primlerinin ödenmediği dönemler için basın yayın kuruluşundan alınan yazılar, elle oluşturulmuş gazete kupürleri, kurumlarca verilen kimlik, bonservis askerlik terhis belgesi gibi belgeler Basın Kartı
Komisyonunca kabul edilmemektedir”. Ayrıca başvuran 18 yıl için gereken eksik yedi sene için fiili hizmet süresini ispatlamamış olup, aynı şekilde başvuranın ek olarak sunduğu İdarenin cevabına yer alan
“seçeceği 7 yılın farklı dört ayına (1 yıl için her mevsimden 1 ay olmak üzere) mevsimsel olarak mesleki çalışma yüklemesi gerektiği” ifadesine karşın Kurumumuza ilgi yedi yıl için de fiili çalışmayı gösteren belge sunulmamıştır.
13.5) İdarece fiili çalışmanın delillendirilmesi talep edilmektedir. Zira ispat hukuku, iddianın ispat
edilmesi için somut bilgi ve belgenin var olmasını gerektirmektedir. Başvuranın iddia ettiği şekilde kazanılmış hakkın gerçekleşmesi için 18 yıllık fiili çalışma bir başka deyişle hizmet süresi gerekmektedir.
Ancak başvuruda fiili çalışmayı ispat edecek bir belgeye yer verilmemiştir.
13.6) İdare tarafından başvurana verilecek olan sürekli basın kartı için 7 yılın eksik olduğu
belirtilmiştir. İdarece bu yedi yıla ait sigorta kaydı ya da sözleşme değil, her 1 yıl için her mevsimden
1 ay olmak üzere mevsimsel olarak mesleki çalışma yüklemesi talep edilmektedir. Başvuranın yasada yer
alan mesleki hizmetinin var olduğunu ispatlaması durumunda idarece talebin tekrar değerlendirileceği ifade edilmiştir. Ancak sadece iddia üzerine işlem yapılabilmesi hukuken mümkün olmadığından mesleki hizmetin var olduğunun kabul edilmesi iddianın ispatlanmasını gerektirmektedir.
14) Başvuranın iddiaları, idarenin konuya ilişkin açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde; basın kartı ve sürekli basın kartı ile ilgili işlemlerin 5187 sayılı Basın
Kanunu ve 10.04.2023 tarihli ve 32159 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Basın Kartı
Yönetmeliği kapsamında İletişim Başkanlığınca yürütüldüğü, Basın Kanununun “Yönetmelik” başlıklı
Ek 8’inci maddesinde yer verilen “Başkanlıkça düzenlenecek olan basın kartlarının şekli, medya kuruluşlarında aranacak şartlar, kontenjanlar, Komisyonun çalışma ve karar alma usulleri, başvuru türleri ile başvuruda istenilecek belgeler Başkanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” hükmüne istinaden, sürekli basın kartına sahip olabilmek için Yönetmelikte belirlenen genel şartlarla birlikte
Yönetmeliğin 14’üncü maddesi birinci fıkrasında yer verilen; “Sürekli basın kartı, en az on sekiz yıl mesleki hizmeti bulunan medya mensupları ile en az on sekiz yıl basın kartı taşıyan enformasyon görevlilerine ömür boyu verilebilir.” hükmü kapsamındaki sürenin tamamlanması gerektiği, başvuranın ömür boyu verilen sürekli basın kartı istediği ancak İletişim Başkanlığının 02.01.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazısından anlaşıldığı üzere, sürekli basın kartı talebinde bulunanların en az on sekiz yıl basın kartı taşımış olmaları veya on sekiz yıl mesleki hizmeti bulunması gerektiği, başvuranın süreyi tamamlamadığı, başvuranın ilk basın kartı başvurusunu gazetesi muhabiri unvanıyla 05.11.2013 tarihinde yaptığı, ilk basın kartını ise anılan gazetenin haber bölüm şefi unvanıyla 20.10.2016 tarihinde aldığı ve basın kartı taşıma yönünden gerekli süreyi tamamlamadığının (3 yıl 7 ay) tespit edildiği, ayrıca
SGK hizmet sorgulaması neticesinde 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki
Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun kapsamındaki fiilen çalışma süresinin 11 yıl 4 ay olduğunun anlaşıldığı, başvuranın mesleki çalışma yüklemesi yapılması talep edilen yıllara ilişkin fiilen basın mensubu olarak çalıştığına dair idareye delil sunmadığı, idarenin 18 yıldan eksik olan 7 yılın farklı dört ayına (1 yıl için her mevsimden 1 ay olmak üzere) mevsimsel olarak mesleki çalışma yüklemesi yapılması halinde başvurunun yeniden değerlendirileceğini ifade etmesine rağmen başvuranın eksik 7 yıla ilişkin iddialarını delillendiremediği, başvuranın basın iş kolunda sigorta kaydı olmaması durumunda iddiasını ve fiili çalışma durumunu somut olarak delillendirilmesi gerektiği, ancak başvuran tarafından gerekli fiili çalışma koşulunun sağlandığına ilişkin gerekli delillerin sunulamadığı anlaşıldığından, başvuranın ömür boyu verilen sürekli basın kartı talebinin idareye sunulan mevcut bilgi ve belgelere göre reddedilmesi işleminde mevzuat düzenlemelerine aykırı bir husus tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15) İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde makul sürede karar verme’ ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede idarenin işlemine karşı Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; başvurunun REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve İLETİŞİM BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi