|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvurucu tarafından 2001 yılında alınan sürekli ibareli engelli sağlık raporunun Ulusal Engelliler Veri Bankası’na kaydedilmesi talebi incelenmiştir. İdare, raporun kaydedilmemesinin gerekçesi olarak, raporun kurum arşivinde bulunmadığını ve dolayısıyla teyit edilemediğini belirtmiştir. Ancak, başvurucunun sürekli ibareli raporunun geçerliliği ve kazanılmış hakları göz önünde bulundurularak, raporun gerçekliği konusunda herhangi bir şüphe bulunmadığı ve raporun bir nüshasının arşivde olmamasının talebin reddi için yeterli bir gerekçe oluşturmadığı sonucuna varılmıştır.
Sonuç olarak, başvurucunun sağlık kurulu raporunun Ulusal Engelliler Veri Bankası’na kaydedilmesi gerektiği yönünde Sağlık Bakanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. Bu karar, kazanılmış hakların korunması ve hukukun belirlilik ilkesine uygunluk açısından önem taşımaktadır. Başvurucunun mağduriyetinin giderilmesi için gerekli işlemlerin yapılması gerektiği vurgulanmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/8563-S.23.13918
BAŞVURU NO : 2023/1447
KARAR TARİHİ : 13/07/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI
Başvurucunun sürekli ibareli engelli sağlık kurulu raporunun Ulusal
BAŞVURUNUN KONUSU :
Engelliler Veri Bankası’na kaydedilmesi talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 27/01/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvurucu , 13/11/2001 tarihinde Ordu Devlet
Hastanesinden almış olduğu sürekli ibareli engelli raporunun ulusal engelliler veri bankası ve Sağlık
Bakanlığı e-rapor sistemine kayıt edilmesi talebinde bulunduğunu, ancak talebinin karşılanmadığını belirtmekte ve Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmeliğin 15’inci maddesi gereğince sürekli ibareli raporunun ulusal engelliler veri bankası ve Sağlık Bakanlığı e-rapor sistemine kayıt edilmesi talebinde bulunmaktadır.
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvurunun çözüme kavuşturulması amacıyla Sağlık Bakanlığı’ndan bilgi ve belge talep edilmiş olup, Ordu Valiliği İl Sağlık Müdürlüğü’nün 12/04/2023 tarih ve E- – –
sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle:
2.1. Sağlık Bakanlığının 20.02.2019 Resmi Gazetede yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik
Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik kapsamında iş ve işlemlerin yürütüldüğü, Sağlık Bakanlığı Kamu
Hastaneleri Genel Müdürlüğü Hasta Çalışan Hakları ve Güvenliği Dairesi Başkanlığının 23.06.2020 tarih ve – E. sayılı Engelli Sağlık Kurulu Raporlarının Ulusal Engelliler Veri Bankasına
Kaydedilmesinin Sonlandırılması hakkındaki, 20 Haziran 2020 tarihinden itibaren e-Rapor bileşeni üzerinden düzenlenecek olan elektronik imzalı engelli sağlık kurulu raporlarının UEVB’ na kayıt edilmesi gerekliliğinin ortadan kalktığı; e-Rapor sisteminin aktifleştirildiği, 2.2. Başvuru konusunun, 13.11.2001 tarihli Engelli Sağlık Kurulu Raporun Engelli Veri Bankasına girilmemesi ile ilgili Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğünün 23.06.2020 tarihli Engelli
Sağlık Kurulu Raporlarının Ulusal Engelliler Veri Bankasına kaydedilmesinin sonlandırılması konulu
yazısında UEVB’ na rapor bilgileri sağlık tesisi arşivinde olup da, sisteme hiç girişi yapılmayan sağlık kurul raporlarının sisteme gireceğinin yazılı olduğu, kişiye ait raporun bir nüshasının kurum arşivinde olmadığı ve teyit edilemediğinden UEVB’ na yüklenilemediği, 2.3.”Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün engelli raporlarının düzenlenmesinde uygulanacak kurallar konulu sayılı yazısında, sürekli verilen raporların geçerliliğini koruyacağının ifade edildiği; ilgili dönemde engelli sağlık kurulu raporunun tasdiki ve verilişi başlıklı madde: 14. (2) maddesine göre engelli sağlık kurulu raporunun bir nüshasının ilgili kişiye verileceği, kişiye verilen ıslak imzalı sürekli ibareli raporun ibraz edilememesi nedeniyle hataya, tereddüte mahal vermemek için işlem yapılamadığı, 2.4. Raporun teyidi amaçlı Ordu Devlet Hastanesi arşivinde sadece ıslak imzalı muayene formu mevcut olup, poliklinik defteri ve sağlık kurulu defteri mevcut olmadığı belirtilmekte olup, İlgili formlar ekte sunulmuştur.” denilmektedir.
2.5. Bakanlık arşiv mevzuatı dahilinde sağlık kurulu rapor dosyalarının saklanma süresinin 15 yıl olduğu;
2009 yılı öncesinde verilen raporların muayene evraklarının arşivde saklandığı, raporların asıllarının kişi
yada kurumlara verildiği, 2009 yılından sonraki süreçlerde ise muayene evraklarının yanı sıra sağlık raporlarının da arşivde saklandığı, 2.6. Arşiv kayıtlarında kişinin rapor aldığı ile ilgili muayene belgelerinin mevcut olduğu, raporun aslını braz etmesi halinde kazanılmış hakları zarar görmeyecek şekilde UEVB’na girilebileceği, Hususları bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Kanun Önünde Eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesi; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir…. Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”, 3.2. “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13’üncü maddesi; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” , 3.3. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17’nci maddesinin ilgili fıkraları; “Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.
(…) Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.” 3.4. “Özel hayatın gizliliği” başlıklı 20’nci maddesi; “Herkes, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir.” 3.5. “Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması” başlıklı 562ncı maddesinin ilgili fıkraları; “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir.
(…) Devlet, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak, işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenler.”, 3.6. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin 3’üncü ve 4’üncü fıkraları; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 4. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin; 4.1. “Giriş” Bölümü (e) maddesi: “İşbu Sözleşme’ye Taraf Olan Devletler,….(e) Engelliliğin gelişen bir kavram olduğunu ve engellilik durumunun, sakatlığı olan kişilerin topluma diğer bireyler ile birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını engelleyen tutumlar ve çevre koşullarının etkileşiminden kaynaklandığı gerçeğini kabul ederek, …Aşağıdaki hükümler üzerinde anlaşmaya varmışlardır:”, 4.2. “Genel İlkeler” başlıklı 3’üncü maddesi: “ İşbu Sözleşme’nin dayandığı ilkeler şunlardır(…)(c)
Engellilerin topluma tam ve etkin katılımlarının sağlanması; (…) (e) Fırsat eşitliği;”, 4.3. “Genel Yükümlülükler” başlıklı 4’üncü maddesi: “1. Taraf Devletler engelliliğe dayalı herhangi bir ayrımcılığa izin vermeksizin tüm engellilerin insan hak ve temel özgürlüklerinin eksiksiz olarak yaşama geçirilmesini sağlamak ve engellilerin hak ve özgürlüklerini güçlendirmekle yükümlüdür. Bu amaç doğrultusunda Taraf Devletler; (a) Bu Sözleşme’de tanınan hakların uygulanması için gerekli tüm yasal, idari ve diğer tedbirleri almayı; (b) Yürürlükte mevcut, engelliler aleyhinde ayrımcılık teşkil eden yasalar, düzenlemeler, gelenekler ve uygulamaları değiştirmek veya ortadan kaldırmak için gerekli olan, yasama faaliyetleri dahil uygun tüm tedbirleri almayı; (c) Tüm politika ve programlarda engellilerin insan haklarının korunmasını ve güçlendirilmesini dikkate almayı; (d) Bu Sözleşme’yle bağdaşmayan eylemler veya uygulamalardan kaçınmayı ve kamu kurum ve kuruluşlarının bu Sözleşme’ye uygun davranmalarını sağlamayı; (….) taahhüt eder.”, 4.4. “Ayrımcılık Yapılmaması ve Eşitlik” başlıklı 5’inci maddesi: “1. Taraf Devletler herkesin hukuk önünde ve karşısında eşit olduğunu ve ayrımcılığa uğramaksızın hukuk tarafından eşit korunma ve hukuktan eşit yararlanma hakkına sahip olduğunu kabul eder. 2. Taraf Devletler engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılığı yasaklar ve engellilerin herhangi bir nedene dayalı ayrımcılığa karşı eşit ve etkin bir şekilde korunmasını güvence altına alır. 3. Taraf Devletler eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tüm adımları atar. 4. Engellilerin fiili eşitliğini hızlandırmak veya sağlamak için gerekli özel tedbirler işbu Sözleşme amaçları doğrultusunda ayrımcılık olarak nitelendirilmez.”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununu; “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 6. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun “Amaç” başlıklı 1’inci maddesi: “Bu Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.” 7. 16/07/2006 tarih 26230 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Mülga Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmeliğin; /
7.1. “Özürlü sağlık kurulu raporunun geçerlilik süresi” başlıklı 13 üncü maddesinde; “(1) Özürlü sağlık kurulu raporunun sürekli olup olmadığı ile süreli raporlarda kontrol süresi mutlaka belirtilir.
(2) Özürlü sağlık kurulunca kişinin özür durumunun sürekli olduğuna karar verilmesi durumunda, özürlü sağlık kurulu raporunun ilgili bölümünde bu durum belirtilir. Ancak özür durumunun değişmesi halinde, rapor ve buna bağlı tüm vücut fonksiyon kaybı oranı yeniden belirlenir.
(3) Özürlü sağlık kurulunca özürlünün özür durumunun sürekli olmadığına karar verilmesi halinde de bu husus ilgili bölümde belirlenerek Özürlü Sağlık Kurulu Raporunun geçerlilik süresi belirtilir. Zaman içinde değişebilen veya kontrolü gerektiren hastalıklar, hastanın önceki özürlü sağlık kurulu raporu da kurula sunularak, özürlü sağlık kurulunun belirleyeceği süre içinde yeniden görüşülür ve karara bağlanır.
(4) Bu Yönetmelik hükümlerine göre alınmış olan sürekli raporlar ile süreli raporların geçerlilik süresi dolmadan tekrar rapor istenmesi durumunda, mükerrer rapor tanzimini önlemek maksadıyla, ilgililerin daha önce Özürlü Sağlık Kurulu Raporu alıp almadıklarına ilişkin beyanı istenir. İlgilinin beyanı üzerine veya bir başka şekilde, evvelce Özürlü Sağlık Kurulu Raporu verilmiş olduğunun tespiti halinde tekrar rapor verilmez.” 7.2. “Özürlü sağlık kurulu raporunun tasdiki ve verilişi” başlıklı 14 üncü maddesinde; “(1)
Raporların usulüne uygun olarak düzenlenip düzenlenmediği, formdaki bilgilerin tam olarak doldurulup doldurulmadığı kontrol edilerek, gerekiyorsa eksik ve yanlışlıklar düzeltildikten sonra raporlar; kurum müracaatı ise üç nüsha, kişisel müracaatlarda ise iki nüsha olarak düzenlenir ve baştabip tarafından tasdik edilir.
(2) Özürlü Sağlık Kurulu Raporunun bir nüshası ilgili kişiye verilir. İlgilinin talebi üzerine hazırlanmış olan özürlü sağlık kurulu raporlarından; özürlünün kullanabileceği hakları sayısınca çoğaltılarak imza edilir, onaylanır ve mühürlenerek ilgiliye verilir. Kurum müracaatlarında ise raporun bir nüshası raporu isteyen kuruma gönderilir.
(3) Raporun bir nüshası, gerektiğinde belgelendirilmesi amacıyla raporu veren sağlık kuruluşunda saklanır.
Raporların saklanma usul ve esasları; sağlık kuruluşlarının bağlı bulunduğu kurumların ilgili mevzuatına tabidir.
(4) Özürlü Sağlık Kurulu Raporu vermeye yetkili sağlık kuruluşları, özürlü sağlık kurulu raporlarına ait bilgileri ulusal özürlüler veri tabanında yer alması amacıyla Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığının belirleyeceği veri yapısında her ayın ilk haftası Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığına elektronik ortamda gönderir. Özürlü sağlık kurulu raporlarına ait bilgilerin ulusal özürlüler veri tabanına aktarılması ile ilgili teknik yöntem ve veri aktarma periyoduna ilişkin usul ve esaslar gerekli görüldüğünde Özürlüler
İdaresi Başkanlığı tarafından değiştirilir.” 8. 20/02/2019 tarih Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmeliğin “Kazanılmış haklar” başlıklı 15 inci maddesinde; “(1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce 18 yaş üstü engelliler için düzenlenmiş sürekli ibareli sağlık kurulu raporlarıyla belirlenmiş olan tüm vücut fonksiyon kaybı oranları geçerli olup bu oranlara dayanılarak sağlanmış istihdam, eğitim, sosyal destek ve yardım hizmetlerinin sürdürülebilmesi için süreli raporlarda rapor süresinin bitimine kadar kurumlarca rapor istenemez. Sağlık kurum ve kuruluşları tarafından 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin uygulamasında, 1/8/2002 tarihinden önce alınmış sağlık kurulu raporları ile süresinin bitmesine altı aydan az kalmış sağlık kurulu raporları hariç yeniden rapor düzenlenemez.
(2) Ancak, bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce düzenlenen; a) Süreli engelli sağlık kurulu raporlarına ilişkin yeniden sağlık kurum ve kuruluşlarına sevk işlemleri uyarınca düzenlenecek raporlar, b) Engelli sağlık kurulu raporlarına ilişkin ilgililer veya kurumlarca yapılan itirazlar, c) Hakkında engelli sağlık kurulu raporu düzenlenen kişi, vasisi veya kurumlarca yapılan yeni rapor başvuruları, kontrol muayeneleri,
bu Yönetmelik hükümlerine göre sonuçlandırılır.” 9. 19/07/2008 tarih ve 26941 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Özürlüler Veri Tabanı
Oluşturulmasına Ve Özürlülere Kimlik Kartı Verilmesine Dair Yönetmeliğin “Kimlik kartı bilgilerinin veri tabanına aktarılması” başlıklı 9’uncu maddesinde; “(1) Bilgi formunda yer alan bilgiler, il müdürlüğü tarafından Kurumun veri tabanına aktarılır.
(2) Kurum, veri tabanındaki özürlü bilgilerini, Başkanlığın belirlediği veri yapısında Özveriye aktarılmak üzere her ayın ilk haftası Başkanlığa elektronik ortamda gönderir. Ayrıca, Kurum bu bilgilerin Özveriye aktarılması amacıyla uygun servisler hazırlar.
(3) Özürlülük bilgilerinin Özveriye aktarılmasına yönelik teknik yöntem ile özürlülük bilgilerinin elektronik ortamda alınmasına ilişkin usul ve esaslar gerekli görüldüğünde Kurum ve Başkanlık tarafından değiştirilir.
(4) Veri tabanına girilen bilgilerin doğruluğundan Kurum sorumludur.” 10. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 28/03/2019 tarih ve / sayılı
Genelgesinde; “IV. Diğer Hususlar; 1) Rapor vermeye yetkili sağlık kurum ve kuruluşlarında, kurul odasında her bir kurul üyesi için internete bağlı e-Rapor Sistemine HBYS üzerinden entegrasyonu tamamlanmış müstakil birer bilgisayar hazırlanır. Sağlık kurulu raporları Sağlık Bakanlığı e-Rapor Sistemi üzerinden hazırlanır. İmzalar, güvenli elektronik imza yöntemiyle atılacağı için, yoksa her kurul hekiminin güvenli elektronik imzası temin edilir ve elektronik imza işlemine hazır şekilde bulundurulur.
Üniversite hastaneleri dahil rapor vermeye yetkili sağlık kurum ve kuruluşlarında hizmet veren HBYS yazılımlarına e-rapor sistemine entegrasyon süreci tamamlattırılır.
İlgi (b) ve ilgi (c) de kayıtlı Yönetmelikler kapsamındaki raporların kaydedilmesi, arşivlenmesi ve fiziki olarak teslimi gibi hususlar ile anılan Yönetmelikler ve bu Genelgede düzenlenmeyen diğer hususlarda, Bakanlığımız tarafından yayımlanan “Sağlık Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar” uygulanır.” 11. 32188 sayı ve 12/05/2023 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Engelli Bireylere Kimlik Kartı
Verilmesine Ve Ulusal Engelli Veri Sistemi Oluşturulmasına Dair Yönetmeliğin, 11.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde, “Bu Yönetmeliğin amacı, engellilere tanınan hak ve hizmetlerden yararlanmada kullanılmak üzere engelli bireylere kimlik kartı verilmesine ve Ulusal
Engelli Veri Sistemi oluşturulmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. […].” 11.2. “Başvuru, kimlik ve engellilik bilgileri” başlıklı 6’ncı maddesinde, […] (3) İl müdürlükleri ya da sosyal hizmet merkezlerinden yapılan başvurularda, Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi
Hakkında Yönetmelik ile Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik yürürlüğe girmeden önce alınmış ve Sağlık Bakanlığı web servisi aracılığıyla doğrulanamayan raporların aslı veya onaylı örneği ile kimlik kartı işlemleri yapılabilir. Ancak esaslı unsurlarına ilişkin ibarelerden en az biri okunmayacak veya anlaşılamayacak düzeyde silinen, yıpranan veya tahrip edilen ve ayrıca web servis üzerinden de doğrulanamamış olan raporlar ile işlem tesis edilemez. Bireyin, farklı tarihlerde alınmış birden fazla raporu bulunması halinde son tarihli raporu esas alınır. […].”
Hükümlerini amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
12. Başvurucunun iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
/
13. Başvurucu özetle, 13.11.2001 tarihinde Ordu Devlet Hastanesinden almış olduğu sürekli ibareli engelli raporunun ulusal engelliler veri bankası ve Sağlık Bakanlığı e-rapor sistemine kayıt edilmesi talebinde bulunmaktadır.
14. İdare tarafından özetle; başvurucu hakkında düzenlenen 13.11.2001 tarihli Engelli Sağlık Kurulu
Raporun Engelli Veri Bankasına girilmemesi ile ilgili Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel
Müdürlüğünün 23.06.2020 tarihli Engelli Sağlık Kurulu Raporlarının Ulusal Engelliler Veri Bankasına kaydedilmesinin sonlandırılması konulu yazısında UEVB’ na rapor bilgileri sağlık tesisi arşivinde olup da, sisteme hiç girişi yapılmayan sağlık kurul raporlarının sisteme gireceğinin yazılı olduğu, kişiye ait raporun bir nüshasının kurum arşivinde olmadığı ve teyit edilemediğinden UEVB’ na yüklenilemediği, arşiv kayıtlarında kişinin rapor aldığı ile ilgili muayene belgelerinin mevcut olduğu, raporun aslını ibraz etmesi halinde kazanılmış hakları zarar görmeyecek şekilde UEVB’na girilebileceği, açıklamalarının yapıldığı anlaşılmaktadır.
15. Ayrıca, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ve Çocuklar İçin Özel
Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, 20/2/2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiş ve Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin 18 inci maddesiyle 16/07/2006 tarihli “Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık
Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik” yürürlükten kaldırılmıştır.
16. Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğünün 10/05/2017 tarih ve E. sayılı yazısı ile; engelli sağlık kurulu raporu vermeye yetkili sağlık kuruluşlarından bazılarının veri tabanına kayıt yapmadığının tespit edilmiş olmasına istinaden, iş süreçlerinde yaşanan aksaklıkların giderilmesi ve Mülga
Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında
Yönetmeliğin 14’üncü maddesi hükmü gereği; yetkili hastanelerce düzenlenen engelli sağlık kurulu raporları ile Ulusal Engelliler Veri Bankasına kayıt yapılmaya başlandığı tarihten itibaren (2006 yılından itibaren-2006 yılı dâhil olmak üzere) düzenlenmiş tüm engelli sağlık kurulu raporlarının Ulusal Engelliler
Veri Bankasına kayıt yapılması talimatı verilmiştir.
17. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 11/04/2019 tarih ve 577 sayılı Engelli
Raporlarının Düzenlenmesinde Uyulacak Kurallar Konulu yazısında; “Erişkinler İçin Engellilik
Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’in Kazanılmış haklar 15’inci maddesi 1’inci fıkrasında “Bu
Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce 18 yaş üstü engelliler için düzenlenmiş sürekli ibareli sağlık kurulu raporlarıyla belirlenmiş olan tüm vücut fonksiyon kaybı oranları geçerli olup bu oranlara dayanılarak sağlanmış istihdam, eğitim, sosyal destek ve yardım hizmetlerinin sürdürülebilmesi için süreli raporlarda rapor süresinin bitimine kadar kurumlarca rapor istenemez.” denilmektedir. Bu bağlamda 18 yaş üstü bireyler için eski mevzuat hükümleri İle eski formatta düzenlenmiş “sürekli” ibareli sağlık raporları geçerliliğini korumaktadır. Bu raporların yenilenmesine ihtiyaç bulunmamaktadır. Eski mevzuat hükümleri ile eski formatta düzenlenmiş “süreli” ibareli sağlık raporları ise belirtilen süre sonuna kadar geçerlidir.” beyanlarının yer aldığı görülmüştür.
18. Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü 20/07/2019 tarih ve E. sayılı Ulusal
Engelliler Veri Bankasında Kaydı Bulunmayan Raporların Sisteme Eklenmesi konulu yazısı ile; 18.1. Mülga Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırılması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları
Hakkında Yönetmeliğin 14 üncü maddesi gereği engelli sağlık kurulu raporu vermeye yetkili sağlık tesislerince düzenlenen engelli sağlık kurulu raporlarının usulsüz olarak tanzim/temin edilen engelli sağlık kurulu raporlarına yönelik eylemlerin önlenmesi, iş süreçlerinin kağıt ortamında yürütülmesinin neden olduğu kırtasiyecilik, işgücü ve zaman maliyetlerinin azaltılması, rapor süresi biten ya da engellilik durumunda değişiklik olan vatandaşların durumlarının ivedilikle tespit edilmesi, sahte raporlarla başvuru
/
yapılarak haksız şekilde aylık/yardım alınmasının önüne geçilmesi adına Ulusal Engelliler Veri
Bankasına kayıt yapıldığı, 18.2. Engelli sağlık kurulu raporu vermeye yetkili sağlık kuruluşlarından bazılarının veri tabanına kayıt yapmadığının tespit edilmiş olmasına istinaden, iş süreçlerinde yaşanan aksaklıkların giderilmesi ve
Mezkur Yönetmelik hükmü gereği; yetkili hastanelerce düzenlenen engelli sağlık kurulu raporları ile
UEVB’na kayıt yapılmaya başlandığı tarihten itibaren engelli sağlık kurulu raporlarının UEVB’na kayıt yapılması talimatının verildiği, 18.3. 20/02/2019 tarih ve 30692 sayılı Resmi Gazetede Çocuklar İçin Özel Gereksinimin Değerlendirilmesi
Hakkında Yönetmelik ve Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin yayımlanması ile birlikte engelli sağlık kurulu raporlarının ıslak imzalı ve e-rapor olarak düzenlenmekte olduğu, erapor bileşeninin yanı sıra Ulusal Engelliler Veri Bankasına da kayıt yapıldığı, 18.4. Kamu kurumlarınca engelli vatandaşların engelli sağlık kurulu raporuna istinaden ekonomik, sosyal vb. haklardan yararlandırıldığının bilindiği, bu kapsamda raporların elektronik ortamda teyit edilmesinin hem kamu zararını hem de olası mağduriyetlerin önüne geçilmesi adına önem arz ettiği, buna istinaden anılan güncel mevzuat hükümleri çerçevesinde Bakanlık tarafından engelli sağlık kurulu raporları ve çocuklar için özel gereksinim raporları bilgileri talebi halinde ilgili kamu kurumları ile paylaşıldığı, 18.5. Belirtilen hususlar da göz önünde bulundurularak 2006 yılı öncesi de dahil olmak üzere Ulusal
Engelliler Veri Bankasında kaydı bulunmayan ve kamu kurumlarınca sağlık tesislerine yönlendirilen engelli vatandaşlarımızın rapor kayıtlarının arşiv (poliklinik defteri, sağlık kurulu defteri vb.) Hastane Bilgi Yönetim Sistemi vb. hasta kayıt sistemleri üzerinden kontrol edilerek rapor kayıtlarının yapılmasının gerektiği hususları İl Sağlık Müdürlüklerine bildirilmiştir.
19. Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğünün 23/06/2020 tarih ve 1027 sayılı Engelli
Sağlık Kurulu Raporlarının Ulusal Engelliler Veri Bankasına Kaydedilmesinin Sonlandırılması konulu yazısında; “Rapor bilgilerinin tek merkezde toplandığı ve sunulduğu bütünleşik bir yapının oluşturulması ve tüm raporların doğrulanmasına ilişkin e-Rapor/Web Servisi 16 Ekim 2019 tarihinden itibaren kullanılmaktadır. 20 Haziran 2020 tarihinden itibaren sadece söz konusu servis üzerinden ilgili kurumlarla veri paylaşımı yapılacağı ve UEVB/Web Servisinin sözü edilen tarih itibariyle kapatılacağı ilgi (b) sayılı yazı ile bildirilmiştir. Dolayısıyla 20 Haziran 2020 tarihinden itibaren e-Rapor bileşeni üzerinden düzenlenecek olan elektronik imzalı bahse konu raporların UEVB’ ye kayıt edilmesi gerekliliği ortadan kalkmıştır. Bunun yanı sıra, Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü’nün ilgi (c) de kayıtlı yazısı ile Ulusal
Engelliler Veri Bankası uygulamasında sadece veri alanları girilerek kaydedilen ıslak imzalı Engelli Sağlık
Kurulu Raporlarının asıllarının, taratılıp Ulusal Engelliler Veri Bankasında ilgili kayıt ile ilişkilendirilerek, pdf formatında elektronik ortama aktarılmasını sağlayan SB Mobil Tarama uygulamasının geliştirildiği ve yaygınlaştırılması amacıyla tüm sahaya duyurulması talebi Genel
Müdürlüğümüze bildirilmiş olup, süreç bilindiği üzere ilgi (d) de kayıtlı yazımız ile yetkili tüm sağlık tesislerimize duyurulmuş idi. Bu minvalde, ıslak imzalı düzenlenerek UEVB’ ye rapor bilgileri kaydedilen ya da sağlık tesisi arşivinde olup da sisteme hiç girişi yapılmayan tüm gerçek (soruşturma, inceleme, adli birimlerce iptali sağlanmamış olan) rapor bilgilerinin girişinin sağlanarak, engelli sağlık kurulu rapor görüntülerinin Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmekte olan SB Mobil
Tarama Uygulamasına eklenmesine/aktarılmasına devam edilecektir.” açıklamaları yer almaktadır.
20. Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğünün 20/07/2019 tarihli yazısı ile 2006 yılı öncesi de dahil olmak üzere Ulusal Engelliler Veri Bankasında kaydı bulunmayan ve kamu kurumlarınca sağlık tesislerine yönlendirilen engelli vatandaşlarımızın raporlarının arşiv (poliklinik defteri, sağlık kurulu defteri vb.), Hastane Bilgi Yönetim Sistemi vb. hasta kayıt sistemleri üzerinden kontrol edilerek kayıtların yapılması gerektiği, yine Genel Müdürlüğün 23/06/2020 tarihli yazısında ise; tüm gerçek (soruşturma,
inceleme, adli birimlerce iptali sağlanmamış olan) rapor bilgilerinin sisteme girişinin sağlanarak, engelli sağlık kurulu rapor görüntülerinin SB Mobil Tarama Uygulamasına eklenmesine/aktarılmasına devam edileceği ifade edilmiş, böylelikle bir raporun soruşturma, inceleme, adli birimlerce iptali sağlanmadıkça gerçekliğini koruyacağı açıkça belirtilmiştir.
21. Başvuru ekinde de yer alan başvurucunun 2001 yılında almış olduğu ve “Süreklidir” ibareli Sağlık
Kurulu Raporu için bir geçerlilik tarihi öngörülmediği gibi herhangi bir kontrol süresi de belirtilmediği, raporun halen anlaşılır ve gerekli tüm kayıtların okunabilir halde olduğu, raporda herhangi bir tahrifatın olmadığı, rapordaki imzalar ve mühürlerin de belirgin ve ayırt edilebilir durumda olduğu görülmektedir.
22. Anayasanın 2’nci maddesinde Devletin temel nitelikleri arasında hukuk devleti ilkesine yer verilmiş olup, hukuk devletinin temel ilkelerinden biri olan “belirlilik” ilkesine göre, hukuki düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir.
23. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey, yasadan, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlar. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, 17/04/2008 tarihli, E.2005/5, K.2008/93 sayılı kararı).
24. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmeliğin ‘Kazanılmış Haklar’ başlığı altında bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce 18 yaş üstü engelliler için düzenlenmiş sürekli ibareli sağlık kurulu raporlarıyla belirlenmiş olan tüm vücut fonksiyon kaybı oranlarının geçerli olacağı düzenleniştir. Kazanılmış hak, özel hukuk ve kamu hukuku alanlarında genel olarak, bir hak sağlamaya elverişli nesnel yasa kurallarının bireylere uygulanması ile onlar için doğan öznel hakkın korunmasıdır.
Kazanılmış haklara saygı ilkesi, hukukun genel ilkelerinden birisini oluşturmaktadır. Kazanılmış hak, kişinin bulunduğu statüden doğan, kendisi yönünden kesinleşmiş ve kişisel niteliğe dönüşmüş haktır (AYM, 07/02/2008 tarihli, E. 2005/38, K. 2008/53 sayılı kararı).
25. Başvuranın mezkur yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce 18 yaş üstü engelliler için düzenlenmiş sürekli ibareli sağlık kurulu raporunun bulunduğu ve söz konusu raporun gerçek olmadığına dair herhangi bir tespit bulunmadığı, dolayısıyla sürekli olduğu belirtilen bu raporun başvurucu açısından bir kazanılmış hak ihtiva ettiği anlaşılmış olup raporun bir nüshasının kurum arşivinde olmamasının tek başına başvurucunun talebinin reddedilmesine gerekçe oluşturamayacağı değerlendirilmiştir.
26. Bununla birlikte, 12/05/2023 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Engelli Bireylere
Kimlik Kartı Verilmesine ve Ulusal Engelli Veri Sistemi Oluşturulmasına Dair Yönetmelik ile Kurumumuz tarafından benzer nitelikli bir başvuru hakkında verilen Tavsiye Kararı (Bknz: 07/11/2022 tarih ve 2022/7102 dosya numaralı başvuru) doğrultusunda yeni bir düzenleme yapılarak Erişkinler İçin Engellilik
Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik yürürlüğe girmeden önce alınmış ve Sağlık Bakanlığı web servisi aracılığıyla doğrulanamayan raporların aslı veya onaylı örneği ile işlem yapılabileceği hususlarının ayrıca düzenlendiği anlaşılmaktadır.
27. Başvurucunun iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvurucunun sürekli ibareli sağlık kurulu raporunun bulunduğu, ilgili sağlık kurulu raporunun halen açık ve anlaşılabilir olduğu, üzerinde herhangi bir tahrifatın olmadığı, sürekli sağlık kurulu raporlarının bir kazanılmış hak ihtiva ettiğinin mevzuat hükümlerince de değerlendirildiği, raporun sahteliği konusunda herhangi bir iddia ve ispat edilmiş bir olgu bulunmadığı, hastane yönetimi
tarafından sağlık kurulu kayıt defterlerinin saklanması gereken süre beklenmeksizin imha edildiği bu nedenle sağlık kurulu raporunun teyit edilemediği gerekçesi ile raporun Ulusal Engelliler Veri Bankasına kaydının yapılmadığı, hastanenin raporun gerçek olmadığını gösterir herhangi bir açıklamada da bulunmadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde başvurucunun talebinin Ordu Devlet Hastanesi tarafından reddi yönünde tesis edilen işlemin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 28. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde Kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
29. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre, Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ordu İdare Mahkemelerine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvurucunun sağlık kurulu raporunun gerçekliği yönünde bir kuşku var ise gerekli yasal sürecin başlatılarak bu durumun netleştirilmesi, şayet bu yönde bir şüphe yok ise sağlık kurulu raporunun Ulusal
Engelliler Veri Bankasına kaydının yapılarak başvurucunun mağduriyetinin giderilmesi yönünde işlem tesis edilmesi hususunda SAĞLIK BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Kararın BAŞVURUCUYA ve SAĞLIK BAKANLIĞI’NA tebliğine;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğunun idareye hatırlatılmasına, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi