|
ÖZET: Başvuru, sürücü belgesi verilmesi talebiyle ilgili olarak Sağlık Bakanlığı Ankara İl Sağlık Müdürlüğü’ne yapılmıştır. Başvuran, 05/02/2023 tarihli sağlık raporunda belirtilen engel oranının %64 olduğunu ve sadece özel tertibatlı araç kullanabileceğini ifade etmiştir. Ancak, Mamak İlçe Komisyonu ve Kırıkkale İl Komisyonu tarafından yapılan değerlendirmelerde, sürücü olmasının uygun olmadığına dair kararlar verilmiştir. Başvuran, bu durumun kendisini mağdur ettiğini ve sürücü eğitimi alma ve sınava girme imkanının kalmadığını belirtmiştir.
Sağlık Bakanlığı, engelli sağlık kurulu raporlarının, ilgili yönetmeliklere uygun olarak düzenlendiğini ve sürücü belgesi alabilmek için gerekli sağlık şartlarının sağlanması gerektiğini vurgulamıştır. Ayrıca, engelli bireylerin sürücü olabilmesi için gerekli kriterlerin, toplum güvenliğini tehlikeye atmadan uzman kişilerce değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Başvuranın durumu, uzman bir heyet tarafından incelenmiş ve sürücü olmasının uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddi yönünde alınan karar, hukuka ve mevzuata uygun bulunmuş, başvuranın itiraz sürecinde de herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurabilecektir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/11786-S.24.17913
BAŞVURU NO : 2024/2634
KARAR TARİHİ : 08.11.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI
ANKARA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Sürücü belgesinin verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 18.02.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan (TCKN: ) başvurusunda özetle;, 05/02/2023 tarihli Etlik Şehir Hastanesi Sağlık Kurulundan alınan raporun açıklamasında “sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı araç kullanması gerekir.” ibaresi ile engel oranı % 64 olarak belirtildiğini, aile hekimince başlatılan sevk zinciri neticesinde, 18/12/2023 tarihinde Mamak İlçe Komisyonu tarafından verilen rapor açıklamasında ise; “sürücü adayları ve sürücülerde aranacak sağlık şartları ile muayenelerine dair yönetmeliğin 9’uncu maddesinin sinir hastalıkları 2/b bendi gereğince sürücü olması uygun değildir” açıklamasına yer verildiğini 20/12/2023 tarihinde ise; Ankara İl Sağlık Müdürlüğüne itirazı üzerine, Kırıkkale İl Komisyonuna sevkinin yapıldığını, alınan raporun açıklamasında ise “madde 9-2/b ye göre sürücü olamaz” açıklamasına yer verildiğini ifade etmek suretiyle tarafına verilen raporlara istinaden, sürücü eğitimi almak ve sınava girme sürücü olabilme imkanının kalmadığını ve mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge talebine yönelik Sağlık Bakanlığından alınan 04/03/2024 tarihli ve sayılı yazı ile Kurum kayıtlarımıza giren cevabi yazıda özetle;
2.1. Engelli sağlık kurulu raporları 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’un 5’inci maddesine dayanılarak çıkarılan Yönetmelikler hükümlerine göre düzenlenmektedir. Mevcut durumda 18 yaş üstü bireylerin engellilik değerlendirmesi ve 18 yaş ve altı bireylerin özel gereksinim değerlendirmesi
20.02.2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Erişkinler İçin
Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik” ve “Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi
Hakkında Yönetmelik” hükümleri doğrultusunda gerçekleştirilmektedir. Erişkinler İçin Engellilik
Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin 8’inci maddesinin 1’inci fıkrasının (ı) bendinde “Bireylerden engellilik durumu sürekli olarak tekerlekli sandalye veya sedye kullanımını gerektirecek nitelikte olanlar ile sadece engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibatla taşıt kullanabilecek olanların durumu raporun açıklama kısmına yazılır.” hükmü yer almaktadır.
2.2. 30/09/2019 tarih ve – – sayılı Makam Olur’u ile aynı tarihte yürürlüğe konulan
Sağlık Raporları Usul Ve Esasları Hakkında Yönergenin 7’nci maddesinin 2 ve 3’üncü fıkralarında “(2)
Özel tertibatlı motorlu araç kullanılması gereken durumlarda özel tertibat kodunu ve Sağlık Raporlarına
İlişkin Usul ve Esaslar sürücü belgesi sınıfını belirleme yetkisi il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyona aittir. Bu sebeple ÖTV istisnasına esas işlemlerde kişi adına düzenlenmiş Engellilik Sağlık
Kurulu Raporu, sürücü belgesinde veya Sürücü Adayı/Sürücü Sağlık Raporunda (IV. Kısım) belirtilen tertibat kodları birlikte değerlendirilir. Ancak bu kodların, Engellilik Sağlık Kurulu Raporunda belirtilen engel durumu ile uyumlu olması gerekir. 01.01.2016 tarihinden önce H Sınıfı Sürücü Belgesi sahibi olan kişiler, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik hükümlerine göre yeni Sürücü Adayları ve Sürücü Sağlık Raporu düzenlenmesi amacı ile sağlık hizmet sunucularına yönlendirilir.
(3) ÖTV istisnasından yararlanarak araç alımına yönelik Engellilik Sağlık Kurulu Raporlarında aşağıdaki hususlara dikkat edilir.
a)Hem alt, hem üst ekstremitede veya her iki alt veya her iki üst ekstremitede aynı veya farklı tür engelin bulunduğu durumlarda, ekstremitenin türü (alt/üst) ve yönü (sağ/sol) itibarıyla, her bir engel durumu ve buna karşılık gelen engel oranları ayrı ayrı belirtilir.
b)Raporun açıklama kısmına manuel vitesli bir taşıtın hareket ettirici aksamında (gaz, fren, debriyaj pedalı ve vites kolu) özel tertibat yaptırmadan taşıt kullanamayacak durumda olan engelliler için “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir.”, özel tertibat yaptırmadan kullanabilecek durumda olan engelliler için ise “özel tertibatlı araç kullanmasına ihtiyaç yoktur” ibarelerinden biri mutlaka yazılır. Bu iki ibare dışında, “özel tertibatlı araç kullanabilir”, “otomatik vitesli araç kullanabilir”, “otomatik vitesli araç kullanması uygundur” gibi bir zorunluluğu değil, tercihi veya olasılığı ifade eden değerlendirmelere raporda yer verilmez.
c)Engellinin sürekli olarak tekerlekli sandalye veya sedye kullanmasının gerektiği durumlarda raporun açıklama kısmına, “Sürekli olarak tekerlekli sandalye veya sedye kullanması gerekir” açıklaması yazılır.
ç)Raporun Zihinsel, Ruhsal, Davranışsal Bozukluklar bölümünde engelli puanı verilen kişilerde konulan tanılara açıklama olarak “vasi tayininin gerekip gerekmediği” ayrıca belirtilir.
d)Engelli raporlarına sürücü belge sınıfı, özel tertibat kodu, sürücü olunup olunamayacağına dair bir hüküm kesinlikle yazılmaz.” denilmektedir.
2.3. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ve mezkur Yönerge hükümleri değerlendirildiğinde, engelli sağlık kurulu raporu düzenlenirken hareket kısıtlılığı bulunan veya ekstremitelerinde fonksiyon kaybı bulunanların özel tertibatlı araç kullanımına ilişkin değerlendirme yapılması gerektiği; rapora “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir.” ve
“özel tertibatlı araç kullanmasına ihtiyaç yoktur” ibarelerinden birisinin mutlaka yazılması gerektiği; sürücü belge sınıfı, özel tertibat kodu, sürücü olunup olunamayacağına dair bir hükmün kesinlikle yazılamayacağı anlaşılmakta olup hareket kısıtlılığı veya ekstremiterinde fonksiyon kaybı bulunan ancak sürücü olamayacağı kanaati oluşanlar için hangi ibarenin yazılacağı mevzuatta belirtilmemiştir.
2.4. Engelli sağlık kurulu raporundaki özel tertibatlı araç kullanması gerekip gerekmediğine ilişkin değerlendirme 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (2)
numaralı bendinin uygulamasına ilişkindir. Sürücü belgesine ve sürücülüğe esas rapor, Sürücü Adayları
Ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik kapsamında düzenlenen
Sürücü Adayları ve Sürücüler İçin Sağlık Raporudur.
2.5. Şahsa düzenlenmiş olan 26/05/2023 tarihli ve rapor numaralı erişkinler için engellilik sağlık kurulu raporunda nöroloji muayenesinde “CMT tanılı hasta nörolojik muayene her iki üst ekstremite distalde el parmaklarında tonus azalması ve interosseal atrofi bilateral el bileği ve parmak ekstansiyonu 2-3/5 yürüme bilateral düşük ayak” bulgularına yer verildiği anlaşılmaktadır. Yine kişinin sürücü sağlık raporunda, 12.12.2023 tarihli ortopedi ve travmatoloji uzmanı muayenesinde “cmt sendromu tanılı hasta üst ekstremitelerde kas gücü muayenesi 3/5 alt ekstremitede kas gücü muayenesi3/5 bilateral düşük ayak mevcut bilateral kalça fleksiyonu 30 derece kısıtlı bilateral diz fleksiyonu 40 derece kısıtlı” bulgularına yer verilmiştir…”
Şeklinde görüş belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 3.2. “Milletlerarası antlaşmaları uygun bulma” başlıklı 90 ıncı maddesinin dördüncü fıkrasında;“Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar
hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.”, 3.3.“Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde;“Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”, 3.4. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında; “Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır. Yaşlılar, Devletçe korunur, Yaşlılara Devlet yardımı ve sağlanacak diğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir.”, 4. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin; 4.1. “Erişebilirlik” başlığını taşıyan 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Taraf Devletler, engellilerin bağımsız yaşamalarının ve toplumun tüm alanlarına tam katılımının sağlanması ve engellilerin diğerleriyle eşit bir şekilde fiziksel çevreye, ulaşıma, bilgi ve iletişim teknolojisi ve sistemi dâhil bilgiye ve iletişime, hem kırsal hem de kentsel bölgelerde halka açık olan veya halka sunulan diğer tesislere ve hizmetlere erişiminin sağlanması için uygun tedbirleri almalıdır. Bu tedbirler erişime yönelik engellerin tespitini ve ortadan kaldırılmasını da içermelidir. Bu tedbirler aşağıda belirtilen yerler ve hizmetler bakımından da geçerlidir: (a) Binalar, yollar, ulaşım araçları ve okullar, evler, sağlık tesisleri ve işyerleri dâhil diğer kapalı ve açık tesisler; (b) Elektronik hizmetler ve acil hizmetler de dâhil olmak üzere, bilgi ve iletişim araçları ve diğer hizmetler.”, 4.2. “Bağımsız Yaşayabilme ve Topluma Dâhil Olma” başlıklı 19 uncu maddesinde; “İşbu Sözleşmeye
Taraf Devletler tüm engellilerin diğer bireylerle eşit koşullar altında toplum içinde yaşama hakkına sahip olduğunu kabul eder ve engellilerin bu haktan eksiksiz yararlanabilmeleri ve topluma tam katılımlarını kolaylaştırmak için gerekli tedbirleri etkin bir şekilde alır. Bu çerçevede aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir…”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 5.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 5.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı
adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun; 6.1. “Sürücü adaylarında aranacak şartlar” başlıklı 41 inci maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında; “Sürücü belgesi alacakların; a) Yönetmelikte belirlenen yaş ve deneyim şartlarını taşımaları, b) Öğrenim durumu itibarıyla en az ilkokul düzeyinde eğitim almış olmaları, c) İçişleri ve Sağlık bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikte belirlenen sağlık şartlarını taşımaları, d) Sürücü kurslarında teorik ve uygulamalı eğitimini tamamlayıp sürücü sınavlarını başararak, motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almış olmaları, e) Adli sicilinde, 26/09/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza
Kanununun 188, 190 ve 191 inci maddeleri, 21/03/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele
Kanununun 4 üncü maddesinin yedinci fıkrası, 10/07/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun 12 nci maddesinin ikinci ve takip eden fıkralarında belirtilen suçlardan hüküm giydiğine dair kayıt bulunmaması, f) Önceden verilmiş aynı sınıf bir başka sürücü belgesinin bulunmaması, g) Başka sınıf sürücü belgesi alabilmek için, daha önce verilmiş ancak geri alınmış olan sürücü belgesinin bu Kanunda öngörülen şartlar yerine getirildiği için sahibine iade edilmiş olması, zorunludur. Sürücüler ile sürücü adaylarının hangi şartlarda ve hangi sınıf sürücü belgesi alabilecekleri ile bunların araç kullanma şartları, kullanılabilecek araçların niteliklerine ve sağlık şartlarına dair usul ve esaslar İçişleri ve Sağlık Bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Bu maddede aranan şartlardan herhangi biri mevcut olmadan veya hileli yollarla temin edilmiş olduğunun anlaşılması hâlinde, sürücü belgesi vermeye yetkili kurumca iptal edilir. Bu kişilere, bu madde hükümlerine uygun olarak yeniden sürücü sertifikası alınması hâlinde yeniden sürücü belgesi verilir.”, 7. 26/09/2006 tarihli ve 26301 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sürücü Adayları ve Sürücülerde
Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmeliğin; 7.1. “Kas iskelet sistemi muayenesine ilişkin esaslar” başlıklı 8 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “…
(2) Ekstremite noksanlığında; a) Bir elin başparmak veya başparmak dışında iki parmak noksanlığı veya noksan sayılacak şekilde fonksiyon kaybı olanlarda, ortopedi uzmanının ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının görüşleri doğrultusunda birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilebilir. Her iki el başparmak noksanlığında ve/veya ileri derece fonksiyon kaybı olanlara sadece F sınıfısürücü belgesi verilebilir.
b) Üst ekstremitenin dışında ekstremite noksanlığının (doğuştan veya sonradan) olması halinde ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının raporu uyarınca birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilir. Üst ekstremitenin tek taraflı noksanlığında da ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi rehabilitasyon uzmanının kanaatiyle, birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilebilir. Ancak bu bentte belirtilen sürücü belgesisınıfları ile iki tekerleklimotorlu araçlar kullanılamaz.
c) Alt ekstremite diz altı amputasyonlarında protezle fonksiyon kazananlar ile protezle fonksiyon uyumu iyi olmayanlardan, özel tertibatlı araç kullanabilecek durumda olanlara ortopedi ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı kanaatine göre birinci grup sürücü belgesisınıfları verilir. Bunun dışındakialt ekstremite noksanlık veya amputasyonlarında, ortopedi ve travmatoloji uzmanı ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı kanaatine göre birinci grup sürücü belgesisınıfları verilir. Ancak bu bentte belirtilen sürücü belgesisınıfları ile iki tekerleklimotorlu araçlar kullanılamaz.”, 8. 30/09/2019 tarihinde yürürlüğe konulan Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönergenin; 8.1. “Raporların düzenlenmesine ilişkin açıklamalar” başlıklı 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında; “…
özel tertibat kodunu ve sürücü belgesi sınıfını belirleme yetkisi il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyona aittir. Bu sebeple ÖTV istisnasına esas işlemlerde kişi adına düzenlenmiş Engellilik Sağlık 4
Sağlık Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar Kurulu Raporu, sürücü belgesinde veya Sürücü Adayı/Sürücü
Sağlık Raporunda (IV. Kısım) belirtilen tertibat kodları birlikte değerlendirilir. Ancak bu kodların, Engellilik Sağlık Kurulu Raporunda belirtilen engel durumu ile uyumlu olması gerekir. 01/01/2016 tarihinden önce H Sınıfı Sürücü Belgesi sahibi olan kişiler, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak
Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik hükümlerine göre yeni Sürücü Adayları ve Sürücü Sağlık
Raporu düzenlenmesi amacı ile sağlık hizmet sunucularına yönlendirilir.”, 8.2. “Sürücü ve sürücü adayları sağlık raporları üçüncü kısım” başlıklı 15 inci maddesinin altıncı fıkrasında;“ Sürücü olamaz” kutucuğu işaretlenip sürücü olamaz kararı verilen raporlar, il/ilçe sağlık müdürlüğündeki komisyona sevk edilemez. Bu karara kişilerin itirazı halinde Yönerge’ nin 38’inci maddesi
Sürücü/Sürücü Adayı Raporlarına İtiraz başlığına göre işlem tesis edilir.”, 8.3. “Sürücü ve sürücü adayları sağlık raporları dördüncü kısım” başlıklı 16 ncı maddesinde; “…Komisyon başvuru olması halinde en az ayda bir kere toplanır. Komisyon kararları oy çokluğu ile alınır. Oy eşitliğinde halinde komisyon başkanının kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanır.”, 8.4. “Sürücü raporlarına itiraz” başlıklı 37 nci maddesinin birinci, ikinci, üçüncü, yedinci ve sekizinci fıkralarında; “Raporlara; adına rapor düzenlenen kişi, velisi, vasisi veya raporu isteyen kurum tarafından itiraz edilebilir. Rapora itiraz, raporun verildiği sağlık hizmet sunucusunun bulunduğu ya da adına rapor düzenlenen kişinin ikametgâhının bulunduğu ilin il sağlık müdürlüğüne yapılır. Aile hekimleri muayene neticesinde sürücülüğe engel hali tespit edilen veya hakkında karar verilemeyen sürücü/sürücü adayını ilgili uzman tabip/tabiplere gönderebilir. Aile hekimlerinin bu kararına itiraz edilemez. Raporun 3’üncü kısmında raporun olumsuz olmasına neden olan uzman hekim/hekimlerin kararlarına itiraz halinde, il sağlık müdürlüğü kişiyi, en yakın ilgili branş/branşlarda üçer uzmanın bulunduğu Yönerge eki Ek-12
Hakem Hastane Listesinde yer alan aynı veya üst roldeki sağlık hizmet sunucusuna sevk eder… İlk sağlık kurulu raporu ile itiraz sonrasında tayin edilen hakem hastanece düzenlenen ikinci sağlık raporu arasında çelişki olması halinde; Ek-13 Bölge Hakem Hastaneler Listesi’nde yer alan, itiraza konu ilgili branş/branşların eğitim kliniğinin bulunduğu en yakın hastanelerden birine, il sağlık müdürlüğü kanalıyla
gönderilir. Bölge hakem hastanesince verilen karar kesin olup kişinin bu karara itiraz hakkı yoktur… Özel tertibatlı motorlu araç kullanması gerekli görülen kişiler için özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesinin alınabileceğine karar veren il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararlarına (Rapor IV. Kısım) itirazlar için; en yakın il sağlık müdürlüğüne kişi sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir… Kararlar arası çelişki olması halinde, Marmara Bölgesi için İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü, Ege
Bölgesinde İzmir İl Sağlık Müdürlüğü, İç Anadolu Bölgesinde Ankara İl Sağlık Müdürlüğü, Akdeniz
Bölgesinde Antalya İl Sağlık Müdürlüğü, Karadeniz Bölgesinde Samsun İl Sağlık Müdürlüğü, Güneydoğu
Anadolu Bölgesinde Gaziantep İl Sağlık Müdürlüğü, Doğu Anadolu Bölgesinde Malatya İl Sağlık
Müdürlüğü, hakem olarak tayin edilmiştir. Hakem tayin edilmiş il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararları kesindir, itiraz edilemez. Bölge hakem il sağlık müdürlüklerine sevkler son komisyon kararının verildiği ilin il sağlık müdürlüğünce yapılır.”, Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, başvurusunda özetle; 05/02/2023 tarihli Etlik Şehir Hastanesi Sağlık Kurulundan alınan raporun açıklamasında “sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı araç kullanması gerekir.” ibaresi ile engel oranı % 64 olarak belirtildiğini, aile hekimince başlatılan sevk zinciri neticesinde, 18/12/2023 tarihinde Mamak İlçe Komisyonu tarafından verilen rapor açıklamasında ise; “sürücü adayları ve sürücülerde aranacak sağlık şartları ile muayenelerine dair yönetmeliğin 9’uncu maddesinin sinir hastalıkları 2/b bendi gereğince sürücü olması uygun değildir” açıklamasına yer verildiğini 20/12/2023 tarihinde ise; Ankara İl Sağlık Müdürlüğüne itirazı üzerine, Kırıkkale İl Komisyonuna sevkinin yapıldığını, alınan raporun açıklamasında ise “madde 9-2/b ye göre sürücü olamaz” açıklamasına yer verildiğini ifade etmek suretiyle tarafına verilen raporlara istinaden, sürücü eğitimi almak ve sınava girme sürücü olabilme imkanının kalmadığını ve mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
11. Bilindiği üzere, 01/01/2016 tarihi itibariyle yeni tip sürücü belgesi düzenlenmeye başlanmış olup, 31/12/2024 tarihinde eski tip sürücü belgelerinin geçerlilik süresi sona ereceğinden eski tip sürücü belgelerinin yeni tip sürücü belgeleri ile değiştirilmesi gerekmektedir. Yeni tip sürücü belgelerinin eski tip sürücü belgelerinden farkı ise; uluslararası nitelikte olması, güvenlik unsurlarının uluslararası standartlara uygun olması, süreli olması ve sürücü sınıf sayısının 17 olmasıdır. Ayrıca C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D ve
DE sınıfı sürücü belgeleri 5 yıl; M, A1, A2, A, B1, B, BE, F ve G sınıfı sürücü belgeleri ise 10 yıl geçerlidir.
Sürenin bitimini izleyen tarihten itibaren sürücü belgeleri geçersiz sayılacaktır (https://www.nvi.gov.tr/ssss-surucu-belgesi Erişim Tarihi: 18/01/2022).
12. Anayasamızın 61 inci maddesinde ifade edildiği üzere engellilerin toplum hayatına intibaklarının sağlanması devlet güvencesindedir. Yine BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin 19 uncu maddesi, sözleşmeye taraf ülkelerin, engellilerin topluma tam katılımını kolaylaştırmak, bağımsız yaşayabilmelerini ve topluma dâhil olabilmelerini sağlamak üzere etkin tedbirler alacağını hüküm altına almıştır.
13. Her ne kadar, engelli bireylerin hak ve özgürlüklerini ilgilendirebilecek yasal, idari ve diğer düzenlemelerde temel hareket noktası; engellilerin hak ve özgürlüklerini güçlendirmek ise de kişinin hak ve özgürlüklerinin sınırı toplum sağlığını ve güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde düzenlenmelidir. Bu bakımdan, kişinin araç kullanma becerisine sahip olup olmadığı, trafikte yer alan diğer araç kullanıcılarını ve yayaların güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde uzman kişilerce değerlendirilmelidir. Bilimsel kriterlere uygun yapılacak değerlendirme sayesinde engelli bireylerin araç kullanmaya yetkin olup olmadığı belirleneceğinden bu durum engellilerin erişim hakkı ve bağımsız yaşama hakkına müdahale anlamına gelmeyecektir (Kamu Denetçiliği Kurumu 2020/3420 sayılı Tavsiye Kararı).
14. Bu kapsamda, başvuranın sahip olduğu engel durumunun sürücü olmaya engel teşkil edip etmeyeceği
Siirt İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyonlarda görevli konunun uzmanı heyet üyeleri tarafından değerlendirilmiş olup, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle
Muayenelerine Dair Yönetmeliğin ilgili maddeleri gereğince kişinin mevcut engelinin sürücü olmasına engel oluşturduğu kanaatine varılmış olup yürütülen süreçte de mevzuata aykırı bir hususa rastlanılmamıştır.
15. Somut başvuruya ilişkin konunun değerlendirilmesi tıbbi uzmanlık ve teknik bilgi gerektirdiğinden
Kurumumuz tarafından 05/03/2024 tarih ve sayılı yazı ile Hacettepe Üniversitesi Rektörlüğü tarafından oluşturulacak bilirkişi heyetince adı geçen kişinin durumu hakkında bilirkişi raporu düzenlenmesi talep edilmiş olup, söz konusu heyet tarafından hazırlanan Kurumumuza iletilen 14/10/2024 tarihli bilirkişi raporunda ise özetle; başvuranın, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesine çağırılarak
Nöroloji Anabilim Dalı öğretim görevlisi, Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı öğretim üyesi. ve
Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı öğretim üyesi tarafından muayene edildiği ve sürücü adayları ve sürücülerde aranacak sağlık şartları ile muayenelerine dair yönetmeliğin 9’uncu maddesinin sinir hastalıkları 2/b bendi gereğince sürücü olmasının uygun olmadığına karar verildiği” şeklinde görüş belirtilmiştir.
16. Bu kapsamda, ilgili mevzuat hükümleri, idarenin açıklamaları, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; sağlık hizmeti sunucusu tarafından Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak
Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik hükümlerince kurulan engelli sürücü komisyonlarınca; sürücü adaylarında aranan nitelikler, tıbbi yeterlilikler, trafik ve kişi güvenliği gibi hususlar dikkate alınarak yapılan değerlendirmeler neticesinde, sürücü adayları ve sürücülerde aranacak sağlık şartlarını taşımadığı
gerekçesiyle başvuranla ilgili tesis edilen “sürücü olamaz” şeklindeki komisyon kararlarında ve rapora itiraz sürecinde yapılan işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir. Ayrıca, daha önce benzer taleplerle ilgili olarak Kurumumuza yapılan şikayet başvurularında verilmiş emsal kararlar da (2020/71312 başvuru nolu Ret Kararı, 2021/12060 başvuru nolu Ret Kararı, 2021/14280 başvuru nolu Ret
Kararı, 2022/8070 başvuru nolu Ret Kararı, vb.) bulunmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesiilkelerine uygun davrandığı görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, görevli ve yetkili idare mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA, SAĞLIK BAKANLIĞI’NA VE ANKARA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi