|
ÖZET: Başvuran, 1997 yılında aldığı H grubu ehliyetini yenilemek amacıyla 2022 yılında Aile Hekimliğine başvurmuş ve ortopedik engelli olarak muayene edilmiştir. Ancak, Ankara İl Sağlık Müdürlüğü tarafından yapılan değerlendirmede “Sürücü olamaz” kararı verilmiştir. Başvuran, bu karara itiraz etmiş ve Kırıkkale İl Sağlık Müdürlüğü’nde tekrar muayene edilmiştir. Ancak burada da benzer bir sonuçla karşılaşmıştır. Başvuran, sağlık durumunun uygun olduğunu ve özel tertibatlı araç kullanabileceğini belirterek, sürücü olma talebinde bulunmuştur.
Kırıkkale İl Sağlık Müdürlüğü, başvuranın itirazını değerlendirirken, ilgili mevzuat ve yönetmeliklere atıfta bulunarak, başvuranın sürücü olamayacağına dair kararın kesinleştiğini ifade etmiştir. Bu süreçte, Gazi Üniversitesi’nden alınan bilirkişi raporu da, başvuranın fiziksel muayene bulgularının sürücü olmasına engel teşkil ettiğini ortaya koymuştur. Başvuranın itirazları, hukuka ve hakkaniyete uygun bir şekilde değerlendirilmiş ve sonuçta başvurunun reddine karar verilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın sürücü belgesi talebi, sağlık durumunun ve ilgili mevzuatın gereklilikleri doğrultusunda olumsuz sonuçlanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, kararın hukuka uygunluğunu onaylamıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/5222-S.24.8228
BAŞVURU NO : 2023/17568
KARAR TARİHİ : 14.05.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
ANKARA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
KIRIKKALE İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Sürücü olamaz raporu hk.
BAŞVURU TARİHİ : 03.11.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Kurumumuza yaptığı başvurusunda özetle; 1997 yılında almış olduğu (H) grubu ehliyetini yenilemek amacıyla Aile Hekimliğine 16.09.2022 tarihinde başvurduğunu akabinde bir üst kuruluşa sevk işleminin yapıldığını, ortopedik engelli olarak müracaatını yapmasının ardından hiçbir tetkik yapılmadan muayeneye dayalı olarak komisyon değerlendirmesi için Ankara İl Sağlık Müdürlüğüne sevkinin yapıldığını, ilerleyen süreçte 29.09.2022 tarihinde Ankara 4 üncü grup Sağlık Komisyonu tarafından
Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Sağlık Kuruluna girdiğinin hakkında “Sürücü Olamaz” kararı verildiğini, aynı gün gerekli mercilere itirazda bulunmasının ardından sevkinin Kırıkkale İl Sağlık
Müdürlüğüne yapıldığını, anılan müdürlükteki komisyonda tekrar muayeneye girdiğini ve 27.10.2022 tarih– sayılı rapor neticesinde hakkında “Sürücü olamaz” kararının verildiğini ifade etmektedir. Başvuran ayrıca ilgililerin sağlık durumlarına göre özel tertibat kodları belirtilmek suretiyle özel tertibatlı araç kullanılabildiğini şahsının kifo skolyaz nedeniyle Akciğer enfeksiyonu dolayısıyla Trakostomi açıldığını bu durumun solunum açısından şahsını olumsuz etkilediğini Trakostomi dışında, iskelet, nörolojik, fiziksel hiçbir hareket kısıtlığının bulunmadığını ve Mobilize olmasında hiçbir sorun yaşamadığını, ayrıca ailesinde kendisi dışında araç kullanacak kimsenin bulunmadığını belirterek uygun koşullarda sürücü olmasının sağlanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Kırıkkale İl Sağlık Müdürlüğünden 29/12/2023 tarih ve sayılı yazımız ile Ankara İl Sağlık Müdürlüğünden ise 29/12/2023 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiştir.
2.1. Söz konusu bilgi ve belge talebimize yönelik olarak Ankara İl Sağlık Müdürlüğünce iletilen 22/01/2024 tarih ve sayılı cevabi yazısında ve eklerinde özetle; 2.2. Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik “ Kas iskelet sistemi muayenesine ilişkin esaslar MADDE 8 – (Başlığı ile birlikte Değişik:RG-29/12/2015-29577)
(1) Eklem hareketlerinden; a) Vertebra (boyun ve bel) hareketleri, kişinin baş ve boynunu arkaya döndürmesini ve bakmasını %50’den fazla engelleyen boyun vertebra ve boyun bölgesi hastalıklarında sürücü belgesi verilmez. Lumbal vertebra eğilme ve dönme hareketlerini %75’den fazla engelleyen durumlarda da sürücü belgesi verilmez.” İfadesine yer verildiği, 2.3. Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönerge Sürücü raporlarına itiraz Madde 38’ in 7 nci be 8 inci fıkrasında: “ Özel tertibatlı motorlu araç kullanması gerekli görülen kişiler için özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesinin alınabileceğine karar veren il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararlarına (Rapor IV. Kısım) itirazlar için; en yakın il sağlık müdürlüğüne kişi sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir. (8) Kararlar arası çelişki olması halinde, Marmara Bölgesi için İstanbul İl
Sağlık Müdürlüğü, Ege Bölgesinde İzmir İl Sağlık Müdürlüğü, İç Anadolu Bölgesinde Ankara İl Sağlık
Müdürlüğü, Akdeniz Bölgesinde Antalya İl Sağlık Müdürlüğü, Karadeniz Bölgesinde Samsun İl Sağlık
Müdürlüğü, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Gaziantep İl Sağlık Müdürlüğü, Doğu Anadolu Bölgesinde
Malatya İl Sağlık Müdürlüğü, hakem olarak tayin edilmiştir. Hakem tayin edilmiş il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararları kesindir, itiraz edilemez. Bölge hakem il sağlık müdürlüklerine sevkler son komisyon kararının verildiği ilin il sağlık müdürlüğünce yapılır.” düzenlemesine yer verildiği, 2.4. 30.09.2019 tarih ve sayılı Makam Olur’u ile aynı tarihte yürürlüğe konulan; Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönerge Ortak hükümler MADDE 44- (2) “Sağlık kurulu raporlarında hekimlerce veya ilgili mevzuatında aksine bir tarih belirtilmediği durumlarda raporlar 2 (iki)
yıl geçerlidir’’ hükmü gereği 2 (iki) yıl sonra yeni rapor talebinde bulunabileceği, açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Başvuranın itirazını değerlendiren Kırıkkale İl Sağlık Müdürlüğünce iletilen 08/01/2024 tarih ve
sayılı yazıyla Kurumumuza gönderilen cevap ve eklerinde özetle:
3.1. Başvuranın Ankara İl Sağlık Müdürlüğünde özel tertibatlı motorlu araç ve sürücü belgesi sınıfının belirlenmesi işlemleri için engelli sürücü komisyonuna girdiği, komisyon tarafından hakkında “sürücü olamaz” kararı verildiği, verilen bu karara itirazı nedeniyle durumunun tekrar değerlendirildiği, 3.2. Başvuranın bahse konu itirazı nedeniyle Müdürlükçe oluşturulan engelli sürücü komisyonuna
27.10.2022 tarihinde girdiği ve hakkında Ankara İl Sağlık Müdürlüğü tarafından verilen komisyon
kararında olduğu gibi “sürücü olamaz” kararı verildiği, 3.3. 30.09.2019 tarih ve sayılı Makam Olur’u ile aynı tarihe yürürlüğe konulan; “Sağlık Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönergenin ” On ikinci Bölüm “Raporlara İtiraz
Sürücü raporlarına itiraz MADDE 37- (7)- “Özel tertibatlı motorlu araç kullanması gerekli görülen kişiler
için özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesinin alınabileceğine karar veren il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararlarına (Rapor IV. Kısım) itirazlar için; en yakın il sağlık müdürlüğüne kişi sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir.” hükmü yer almaktadır. İlgili mevzuat kapsamında
Kırıkkale İl Sağlık Müdürlüğü komisyon kararı ile Ankara İl Sağlık Müdürlüğü komisyon kararı aynı yönde olduğundan dolayı, başvuran hakkındaki “sürücü olamaz” kararının kesinleştiği, 3.4. Başvuran tarafından kuruma yönelik konu ile alakalı açılan herhangi bir dava bulunmadığı, ayrıca şahıs hakkında verilen karar kesinleştiğinden karar hakkında ilgili mevzuat hükümlerine göre herhangi bir işlem yapılamadığı, açıklamalarına yer verilmiştir.
4. Kurumumuzun 18/03/2024 tarihli ve sayılı yazısı ile Gazi Üniversitesi Rektörlüğü Tıp
Fakültesi Dekanlığı tarafından oluşturulan bilirkişi heyetince 22/04/2024 tarihinde hazırlanan ve
Kurumumuza 06/05/2024 tarihinde iletilen bilirkişi raporunda özetle; “ Hasta tarafımıza sunulan bilgiler ışığında değerlendirilmiş ve muayene edilmek üzere hastanemize davet edilmiştir. Fiziksel Tıp ve
Rehabilitasyon, Ortopedi ve
Travmatoloji ve Nöroloji Anabilim Dalları’nda değerlendirilen hastada daha önce konulan tıbbi tanıların doğru olduğu belirlenmiştir. Hastanın yapılan boyun ve bel eklem hareket açıklığı muayeneleri aşağıdaki gibi olduğu görülmüştür;
0 0
Boyun Fleksiyon: 35 / Boyun Ekstansiyon : 20
0 0
Boyun Sağ Rotasyon: 20 / Boyun Sol Rotasyon: 25
0 0
Boyun Sağ Lateral Fleksiyon: 15 / Boyun Sol Lateral Fleksiyon: 30
0 0
Lomber Fleksiyon: 55 / Lomber Ekstansiyon: 15
0 0
Lomber Sağ Lateral Fleksiyon: 1 5 / Lomber Sol Lateral Fleksiyon: 25
Normal değerler aşağıdaki gibidir:
0 0
Boyun Fleksiyon / Ekstansiyon: (50 / 60 )
0 0
Sağ / sol Rotasyon: (80 / 80 )
0
Sağ / Sol Lateral Fleksiyon: (45 1 45 )
0 0
Lomber Fleksiyon / Ekstansiyon: (60 / 25 )
0
Sağ / Sol Lateral Fleksiyon: (25 / 25 )
Yukarıda belirtilen muayene bulguları “Sürücü Adayları Ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile
Muayenelerine Dair Yönetmeliğin Kas iskelet sistemi muayenesine ilişkin esaslar, MADDE 8 — (Başlığı ile birlikte Değişik:RG29/12/2015-29577), (1) Eklem hareketlerinden; a) Vertebra (boyun ve bel)
hareketleri, kişinin baş ve boynunu arkaya döndürmesini ve bakmasını %50’den fazla engelleyen boyun vertebra ve boyun bölgesi hastalıklarında sürücü belgesi verilmez Lumbal vertebra eğilme ve dönme hareketlerini % 75’den fazla engelleyen durumlarda da sürücü belgesi verilmez.” maddesi kapsamında değerlendirilmiştir. Sunulan bu maddeye göre özellikle boyun eklem hareket açıklıklarının belirgin
derecede (% 50’den fazla) kısıtlı olduğu belirlenmiş ve ilgili maddeye istinaden sürücü olamaz kararının aşağıda imzaları olan komisyonumuz tarafınca doğru olduğu kanaatine varılmıştır.
İfadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın; 5.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında: “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5.2. “Milletlerarası antlaşmaları uygun bulma” başlıklı 90 ıncı maddesinin dördüncü fıkrasında:
“Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında
Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 07/05/2004-5170/7 md.)
Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.”, 5.3.“Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde: “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”, 5.4. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında: “Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır. Yaşlılar, Devletçe korunur, Yaşlılara Devlet yardımı ve sağlanacak diğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir.”, 6. BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme’ nin; 6.1. “Erişebilirlik” başlığını taşıyan 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında: “1. Taraf Devletler, engellilerin bağımsız yaşamalarının ve toplumun tüm alanlarına tam katılımının sağlanması ve engellilerin diğerleriyle eşit bir şekilde fiziksel çevreye, ulaşıma, bilgi ve iletişim teknolojisi ve sistemi dâhil bilgiye ve iletişime, hem kırsal hem de kentsel bölgelerde halka açık olan veya halka sunulan diğer tesislere ve hizmetlere erişiminin sağlanması için uygun tedbirleri almalıdır. Bu tedbirler erişime yönelik engellerin tespitini ve ortadan kaldırılmasını da içermelidir. Bu tedbirler aşağıda belirtilen yerler ve hizmetler bakımından da geçerlidir: (a) Binalar, yollar, ulaşım araçları ve okullar, evler, sağlık tesisleri ve işyerleri dâhil diğer kapalı ve açık tesisler; (b) Elektronik hizmetler ve acil hizmetler de dâhil olmak üzere, bilgi ve iletişim araçları ve diğer hizmetler.”, 6.2. “Bağımsız Yaşayabilme ve Topluma Dâhil Olma” başlıklı 19 uncu maddesinde: “İşbu Sözleşmeye
Taraf Devletler tüm engellilerin diğer bireylerle eşit koşullar altında toplum içinde yaşama hakkına sahip olduğunu kabul eder ve engellilerin bu haktan eksiksiz yararlanabilmeleri ve topluma tam katılımlarını kolaylaştırmak için gerekli tedbirleri etkin bir şekilde alır. Bu çerçevede aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir…”,
7. 04/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında: “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 8. 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun; 8.1. “Sürücü adaylarında aranacak şartlar” başlıklı 41 inci maddesinin birinci fıkrasında: “Sürücü belgesi alacakların; a) Yönetmelikte belirlenen yaş ve deneyim şartlarını taşımaları, b) Öğrenim durumu itibarıyla en az ilkokul düzeyinde eğitim almış olmaları, c) İçişleri ve Sağlık bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikte belirlenen sağlık şartlarını taşımaları, d) Sürücü kurslarında teorik ve uygulamalı eğitimini tamamlayıp sürücü sınavlarını başararak, motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almış olmaları, e)
Adli sicilinde, 26/09/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 188, 190 ve 191 inci maddeleri, 21/03/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 4 üncü maddesinin yedinci fıkrası, 10/07/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun 12 nci maddesinin ikinci ve takip eden fıkralarında belirtilen suçlardan hüküm giydiğine dair kayıt bulunmaması, f) Önceden verilmiş aynı sınıf bir başka sürücü belgesinin bulunmaması, g) Başka sınıf sürücü belgesi alabilmek için, daha önce verilmiş ancak geri alınmış olan sürücü belgesinin bu Kanunda öngörülen şartlar yerine getirildiği için sahibine iade edilmiş olması, zorunludur”, ikinci fıkrasında: “Sürücüler ile sürücü adaylarının hangi şartlarda ve hangi sınıf sürücü belgesi alabilecekleri ile bunların araç kullanma şartları, kullanılabilecek araçların niteliklerine ve sağlık şartlarına dair usul ve esaslar İçişleri ve Sağlık
Bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.”, üçüncü fıkrasında: “Bu maddede aranan şartlardan herhangi biri mevcut olmadan veya hileli yollarla temin edilmiş olduğunun anlaşılması hâlinde, sürücü belgesi vermeye yetkili kurumca iptal edilir. Bu kişilere, bu madde hükümlerine uygun olarak yeniden sürücü sertifikası alınması hâlinde yeniden sürücü belgesi verilir.”, 9. 26/09/2006 tarihli ve 26301 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sürücü Adayları ve Sürücülerde
Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik’in; 9.1. “Kas iskelet sistemi muayenesine ilişkin esaslar” başlıklı 8 inci maddesinde:(Başlığı ile birlikte
Değişik: RG29/12/2015-29577) “ (1) Eklem hareketlerinden; a) Vertebra (boyun ve bel) hareketleri, kişinin baş ve boynunu arkaya döndürmesini ve bakmasını %50’den fazla engelleyen boyun vertebra ve boyun bölgesi hastalıklarında sürücü belgesi verilmez Lumbal vertebra eğilme ve dönme hareketlerini % 75’den fazla engelleyen durumlarda da sürücü belgesi verilmez.” 10. 30/09/2019 tarihinde yürürlüğe konulan Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönergenin;
10.1. “Raporların düzenlenmesine ilişkin açıklamalar” başlıklı 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında:
“Özel tertibatlı motorlu araç kullanılması gereken durumlarda özel tertibat kodunu ve sürücü belgesi sınıfını belirleme yetkisi il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyona aittir. Bu sebeple ÖTV istisnasına esas işlemlerde kişi adına düzenlenmiş Engellilik Sağlık 4 Sağlık Raporlarına İlişkin Usul ve
Esaslar Kurulu Raporu, sürücü belgesinde veya Sürücü Adayı/Sürücü Sağlık Raporunda (IV. Kısım)
belirtilen tertibat kodları birlikte değerlendirilir. Ancak bu kodların, Engellilik Sağlık Kurulu Raporunda belirtilen engel durumu ile uyumlu olması gerekir. 01/01/2016 tarihinden önce H Sınıfı Sürücü Belgesi sahibi olan kişiler, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair
Yönetmelik hükümlerine göre yeni Sürücü Adayları ve Sürücü Sağlık Raporu düzenlenmesi amacı ile sağlık hizmet sunucularına yönlendirilir.”, 10.2. “Genel hükümler” başlıklı 11 inci maddesinin ikinci fıkrasında: “Sürücü belgesi sınıfları
aşağıdaki şekilde gruplandırılmıştır; a) Birinci grup: M, A1, A2, A, B1, B, BE ve F sınıfları, b) İkinci grup:
C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D, DE ve G sınıfları.”, 10.3. “Sürücü ve sürücü adayları sağlık raporları üçüncü kısım” başlıklı 15 inci maddesinin beşinci fıkrasında: “Uzman hekim/hekimlerce sürücü/sürücü adayının özel tertibatlı araç kullanmasına karar verilmesi halinde hangi sınıf sürücü belgesi alabileceği ve kod tablosunda belirtilen kodlar yazılmadan
“Komisyona sevk” kutucuğu işaretlenerek il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde kurulan komisyona gönderilir.” altıncı fıkrasında: “Sürücü olamaz” kutucuğu işaretlenip sürücü olamaz kararı verilen raporlar, il/ilçe sağlık müdürlüğündeki komisyona sevk edilemez. Bu karara kişilerin itirazı halinde
Yönerge’ nin 38’inci maddesi Sürücü/Sürücü Adayı Raporlarına İtiraz başlığına göre işlem tesis edilir.”, 10.4. “Sürücü ve sürücü adayları sağlık raporları dördüncü kısım” başlıklı 16 ncı maddesinin birinci fıkrasında: “Özel tertibatlı motorlu araç kullanılması gereken durumda il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde kurulan komisyon tarafından doldurulacak kısımdır.”, ikinci fıkrasında: “İl sağlık müdürü veya görevlendireceği il sağlık müdürlüğü görevlisinin başkanlığında Ortopedi ve Travmatoloji, Fiziksel
Tıp ve Rehabilitasyon, Nöroloji uzmanları ve valilikçe kamu kurum/kuruluşlarından veya ilgili meslek odalarından görevlendirilecek bir makine mühendisinden oluşan komisyon tarafından belirlenecek özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesi alabileceği aynı sağlık raporunun ilgili bölümüne yazılır. İhtiyaç duyulması halinde komisyona İç Hastalıkları, Ruh Sağlığı Hastalıkları, Kulak Burun Boğaz uzman hekimleri ve elektrik mühendisi dâhil edilir. Komisyon sürücü/sürücü adayının özel tertibat olmaksızın araç kullanabileceğine veya sürücü olamayacağına karar verebilir. Komisyon aracın tadil
edilmesini müteakip sürücünün aracı kullanıp kullanamadığını kontrol edebilir.”, altıncı fıkrasında:
“Komisyon başvuru olması halinde en az ayda bir kere toplanır. Komisyon kararları oy çokluğu ile alınır.
Oy eşitliğinde halinde komisyon başkanının kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanır.”, 10.5. “Sürücü raporlarına itiraz” başlıklı 37 nci maddesinin birinci fıkrasında: “Raporlara; adına rapor düzenlenen kişi, velisi, vasisi veya raporu isteyen kurum tarafından itiraz edilebilir. Rapora itiraz, raporun verildiği sağlık hizmet sunucusunun bulunduğu ya da adına rapor düzenlenen kişinin ikametgâhının bulunduğu ilin il sağlık müdürlüğüne yapılır.”, ikinci fıkrasında: “Aile hekimleri muayene neticesinde sürücülüğe engel hali tespit edilen veya hakkında karar verilemeyen sürücü/sürücü adayını ilgili uzman tabip/tabiplere gönderebilir. Aile hekimlerinin bu kararına itiraz edilemez.”, üçüncü fıkrasında: “Raporun 3’üncü kısmında raporun olumsuz olmasına neden olan uzman hekim/hekimlerin kararlarına itiraz halinde, il sağlık müdürlüğü kişiyi, en yakın ilgili branş/branşlarda üçer uzmanın bulunduğu Yönerge eki Ek-12 Hakem Hastane Listesinde yer alan aynı veya üst roldeki sağlık hizmet sunucusuna sevk eder.”, altıncı fıkrasında: “İlk sağlık kurulu raporu ile itiraz sonrasında tayin edilen hakem hastanece düzenlenen ikinci sağlık raporu arasında çelişki olması halinde; Ek-13 Bölge Hakem
Hastaneler Listesi’nde yer alan, itiraza konu ilgili branş/branşların eğitim kliniğinin bulunduğu en yakın hastanelerden birine, il sağlık müdürlüğü kanalıyla gönderilir. Bölge hakem hastanesince verilen karar kesin olup kişinin bu karara itiraz hakkı yoktur.”, yedinci fıkrasında: “Özel tertibatlı motorlu araç kullanması gerekli görülen kişiler için özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesinin
alınabileceğine karar veren il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararlarına (Rapor
IV. Kısım) itirazlar için; en yakın il sağlık müdürlüğüne kişi sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü
bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir.”, sekizinci fıkrasında: “Kararlar arası çelişki olması halinde, Marmara Bölgesi için İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü, Ege Bölgesinde İzmir İl Sağlık Müdürlüğü, İç Anadolu Bölgesinde Ankara İl Sağlık Müdürlüğü, Akdeniz
Bölgesinde Antalya İl Sağlık Müdürlüğü, Karadeniz Bölgesinde Samsun İl Sağlık Müdürlüğü, Güneydoğu
Anadolu Bölgesinde Gaziantep İl Sağlık Müdürlüğü, Doğu Anadolu Bölgesinde Malatya İl Sağlık
Müdürlüğü, hakem olarak tayin edilmiştir. Hakem tayin edilmiş il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararları kesindir, itiraz edilemez. Bölge hakem il sağlık müdürlüklerine sevkler son komisyon kararının verildiği ilin il sağlık müdürlüğünce yapılır.”, hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Bir numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuran; hakkında verilmiş olan “sürücü olamaz” raporuna itiraz ederek sürücü ehliyetini yenileyebilmesi için tarafına sağlık raporunun verilmesini ve uygun koşullarda ehliyetinin yenilenmesini talep etmektedir.
13. 01/01/2016 tarihi itibariyle yeni tip sürücü belgesi düzenlenmeye başlanmıştır. 31/12/2022 tarihinde eski tip sürücü belgelerinin geçerlilik süresi sona ereceğinden 01/01/2016 tarihinden önce düzenlenmiş olan eski tip sürücü belgelerinin yeni tip sürücü belgeleri ile değiştirilmesi gerekmektedir. Yeni tip sürücü belgelerinin eski tip sürücü belgelerinden farkı; uluslararası nitelikte olması, güvenlik unsurlarının uluslararası standartlara uygun olması, süreli olması ve sürücü sınıf sayısının 17 olmasıdır. Yeni tip sürücü belgelerinde sınıfına göre sağlık raporu 5 yıl veya 10 yıl geçerli olup, süre bitiminde yenilenmesi gerekmektedir. C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D ve DE sınıfı sürücü belgeleri 5 yıl; M, A1, A2, A, B1, B, BE, F ve G sınıfı sürücü belgeleri 10 yıl geçerlidir. Sürenin bitimini izleyen tarihten itibaren sürücü belgeleri geçersiz sayılır (https://www.nvi.gov.tr/ssss-surucu-belgesi Erişim Tarihi: 18/01/2022).
14. Anayasamızın 61 inci maddesinde ifade edildiği üzere engellilerin toplum hayatına intibaklarının sağlanması devlet güvencesindedir. Yine BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin 19 uncu maddesi, sözleşmeye taraf ülkelerin, engellilerin topluma tam katılımını kolaylaştırmak, bağımsız yaşayabilmelerini ve topluma dâhil olabilmelerini sağlamak üzere etkin tedbirler alacağını hüküm altına almıştır.
15. Her ne kadar, engelli bireylerin hak ve özgürlüklerini ilgilendirebilecek yasal, idari ve diğer düzenlemelerde temel hareket noktası; engellilerin hak ve özgürlüklerini güçlendirmek olmalıysa da kişinin hak ve özgürlüklerinin sınırı toplum sağlığını ve güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde düzenlenmelidir.
Bu bakımdan, kişinin araç kullanma becerisine sahip olup olmadığı, trafikte yer alan diğer araç kullanıcılarını ve yayaların güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde uzman kişilerce değerlendirilmelidir.
Bilimsel kriterlere uygun yapılacak değerlendirme, engelli bireylerin araç kullanmaya yetkin olup olmadığını belirleyecek ve bu durum engellilerin erişim hakkı ve bağımsız yaşama hakkına müdahale anlamına gelmeyecektir. (Kamu Denetçiliği Kurumu 2020/3420 sayılı başvuruya ilişkin Tavsiye Kararı).
16. Dolayısıyla başvuranın sahip olduğu engel durumunun sürücü olmaya engel teşkil edip etmeyeceği, il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyonlarda görevli konunun uzmanı heyet üyeleri tarafından değerlendirilmiş olup buna istinaden de mevcut engelinin bahse konu Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi hükmü uyarınca sürücü olmasına engel oluşturduğu değerlendirmesi yapılmıştır.
Bu noktada, başvuranın daha önce engelli sürücü belgesine sahip olması, yeni tip sürücü belgelerinin verilmesi için gerekli olan şartlar açısından bir daha değerlendirmeye tabi tutulmayacağı veya eski şartlarda sürücü belgesi verilmesi gerektiği gibi bir anlama gelmeyeceğinden, mezkur mevzuat hükümlerine göre işlem tesis eden İdarenin buradaki işleminin yerinde olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca, rapora yapılan itiraz sonucunda yürütülen süreçte de mevzuata aykırı bir hususa rastlanılmamıştır.
17. Başvuranın idari anlamda itiraz sürecinin ardından Kurumumuza yapmış olduğu başvurusu neticesinde, başvuruya ilişkin konunun değerlendirilmesinin tıbbi uzmanlık ve teknik bilgi gerektirmesi sebebiyle
Kurumumuzun 18/03/2024 tarihli ve sayılı yazısı ile Gazi Üniversitesi Rektörlüğü Tıp Fakültesi
Dekanlığından bilirkişi raporu talep edilmiş, anılan Fakülte tarafından oluşturulan bilirkişi heyetince 22/04/2024 tarihinde hazırlanan ve Kurumumuza 06/05/2024 tarihinde iletilen bilirkişi raporunda özetle:“
…yapılan muayene bulguları “Sürücü Adayları Ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine
Dair Yönetmeliğin Kas iskelet sistemi muayenesine ilişkin esaslar, MADDE 8 — (Başlığı ile birlikte
Değişik:RG29/12/2015-29577), (1) Eklem hareketlerinden; a) Vertebra (boyun ve bel) hareketleri, kişinin baş ve boynunu arkaya döndürmesini ve bakmasını %50’den fazla engelleyen boyun vertebra ve boyun bölgesi hastalıklarında sürücü belgesi verilmez Lumbal vertebra eğilme ve dönme hareketlerini % 75’den fazla engelleyen durumlarda da sürücü belgesi verilmez.” maddesi kapsamında değerlendirilmiştir.
Sunulan bu maddeye göre özellikle boyun eklem hareket açıklıklarının belirgin derecede (% 50’den fazla)
kısıtlı olduğu belirlenmiş ve ilgili maddeye istinaden sürücü olamaz kararının aşağıda imzaları olan komisyonumuz tarafınca doğru olduğu kanaatine varılmıştır. ” İfadelerine yer verilmiştir.
18. Başvuru konusuna emsal teşkil edecek 2020/71312, 2021/12060 ve 2021/14280 dosya no.lu başvurularda izlenen değerlendirme usulünün iş bu dosya kapsamında da dikkate alındığı bu bağlamda kurumumuza iletilen bilirkişi raporunda yer alan değerlendirmelerin kararın oluşturulmasına katkı sağladığı görülmektedir.
19. Bu kapsamda, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, konu hakkında edinilen bilirkişi raporu, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın, sürücü belgesini yeniletmek amacıyla başvurduğu sağlık hizmeti sunucusu tarafından Sürücü Adayları ve
Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik hükümlerince kurulan engelli sürücü komisyonunca; sürücü adaylarında aranan nitelikler, tıbbi yeterlilikler, trafik ve kişi güvenliği gibi hususlar dikkate alınarak yapılan değerlendirme neticesinde, sürücü adayları ve sürücülerde aranacak sağlık şartlarını taşımadığı gerekçesiyle başvuranla ilgili tesis edilen sürücü olamaz şeklindeki komisyon kararında ve rapora itiraz sürecinde yapılan işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi, dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu ve yargı yolu başvurana 30/04/2024 tarih ve sayılı yazı ile bildirilmiştir.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA, ANKARA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE, KIRIKKALE İL SAĞLIK
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi