|
ÖZET: Başvuran, İstanbul Küçükçekmece’deki bir taşınmaz için tahsil edilen tapu harçlarının iadesini talep etmiştir. İlgili taşınmaz, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından “Doğal Sit-Nitelikli Doğal Koruma Alanı” olarak tescil edilmiştir. Başvuran, bu taşınmazın tapu harcından muaf olması gerektiğini, ancak hem alım hem de satım aşamasında tapu harcı ödendiğini iddia etmiştir. Tapu Dairesi, başvuranın talebini reddetmiş ve harçların iadesi için gerekli belgelerin eksik olduğunu belirtmiştir.
İdare, başvuranın itirazını değerlendirerek, taşınmazın kesin yapılanma yasağına tabi olmadığını ve bu nedenle harç muafiyetinin geçerli olmadığını ifade etmiştir. Ayrıca, yapılan işlemlerin 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu çerçevesinde hukuka uygun olduğu belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddedilmesine karar vermiştir. İlgili idarenin işlemlerinin iyi yönetim ilkelerine uygun olmadığına dair tespitler yapılmış, gelecekte bu ilkelere uyulması önerilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/12732-S.24.19233
BAŞVURU NO : 2024/9099
KARAR TARİHİ : 21.11.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TAPU VE KADASTRO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın kendisinden tahsil edilen tapu harcına yönelik itirazları hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 25.07.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; 14.03.2024 tarihinde İstanbul İli, Küçükçekmece İlçesi, Ada, Parsel de bulunan ve Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 10.10.2019 tarihli ve sayılı OLUR’u ile
“Doğal Sit-Nitelikli Doğal Koruma Alanı” olarak tescil edilen, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Tapu
Dairesi Başkanlığının ayılı Genelgesiyle tapu ve kadastro harçlarından muaf olan taşınmazı, hem alırken hem de satarken Küçükçekmece Tapu Müdürlüğü tarafından tapu harcı alındığını, 2863 sayılı
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 21 inci Maddesine göre tapu kütüğüne “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır” kaydı konulmuş olan ve 1. ve 2. grup olarak gruplandırılmış bulunan taşınmaz kültür varlıkları ile arkeolojik sit alanı ve doğal sit alanı olmaları nedeniyle üzerlerine kesin yapılanma yasağı getirilmiş taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları olan parsellerin her türlü vergi, resim ve harçtan muaf olduğunu ve Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Tapu Dairesi Başkanlığının Esayılı Genelgesinde “Arkeolojik sit/kentsel/kentsel arkeolojik/tarihi sit ve doğal sit belirtmesi olan taşınmazlarda kesin yapılanma yasağı getirilmiş ise her türlü tapu ve kadastro işlemleri, 2863 sayılı
Kanunun 21 inci maddesi gereğince tapu ve kadastro harçlarından muaftır.” hükmünün yer aldığını, bu sebeple tapu dairesinde bulunan görevliye sözlü olarak tapu harcı alınmaması gerektiğini ilgili genelgeyi göstererek bildirdiğini, cevap olarak görevlinin kendisine akit sonrasında vergi dairesinden talep etmesi hâlinde vergi dairesinin alınan bedeli iade edebileceğini söylediğini ancak vergi dairesine talebini ilettiğinde cevap olarak tapu dairesinden yazı gelmesi hâlinde iade edilebileceğinin söylendiğini, bunun üzerine 04.04.2024 tarihinde tapu harcının iadesini CİMER aracılığıyla Küçükçekmece Tapu Dairesinden talep ettiğini, cevabi yazıda “taşınmazla ilgili kesin yapılanma yasağının olup olmadığı, kesin yapılanma yasağına aykırı bir yapının taşınmazın üzerinde bulunup bulunmadığıyla ilgili Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğünden herhangi bir yazı talep edildiği ve böyle bir yazının bulunmadığı” nın bildirildiği ve bu gerekçeyle tapu harcını tahsil edildiğinin belirtildiği, bunun üzerine şahsen ilgili belediyeden, taşınmazla
ilgili kesin yapılanma yasağının bulunduğunu ve kesin yapılanma yasağına aykırı bir yapının taşınmazın üzerinde bulunmadığını bildiren yazıyı alarak 30.05.2024 tarih ve sayılı dilekçesinin ekinde
Küçükçekmece Tapu Dairesine sunduğunu, dilekçesini kayda alan personellerin henüz dilekçeyi okumadan, söz konusu işlemi hatırladıklarını belirterek “siz daha önce de bizi CİMER’e şikâyet etmiştiniz.
O zaman da iade etmeyeceğimizi söylemiştik, yine iade etmeyeceğiz. Siz yine de dilekçenizi verin ama iade etmeyeceğimizi size posta yoluyla bildireceğiz haberiniz olsun” şeklinde karşılık verildiğini iddia ve ifade ederek No ile tahsil edilen 18.220,00 TL tapu harcının, No ile tahsil edilen
589.80 TL tapu harcının ve No ile kendisinden tahsil edilen 18.240,00 TL tapu harcının
tarafına iade edilmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvurunun ön inceleme şartlarını taşıdığının tespiti üzerine inceleme ve araştırma aşamasına geçilmiş olup İdareden, başvuru konusu kapsamında yürütülen iş ve işlemlere ilişkin açıklamaları ile bunlara ait bilgi ve belgeleri Kurumumuza iletmesi istenmiştir.
3. İdarenin 05.09.2024 tarihli ve E- – – sayılı cevap yazısında özetle; (a) İstanbul ili Küçükçekmece ilçesi Mahallesi ada parsel numaralı Mesken nitelikli bağımsız bölüm Limited Şirketi adına kayıtlı iken
14.03.2024 tarih yevmiye numaralı Cebri Satış işlemi ile başvuran adına tescil edildiği, işlem
tarafları adına ayrı ayrı 18.220,00 Tl tapu harcı tahsil edildiği, (b) Bilahare, taşınmazın, başvuran tarafından, 19.03.2024 tarih yevmiye numaralı satış işlemi ile satıldığı ve işlem taraflarından ayrı ayrı 18.240,00TL tapu harcı tahsil edildiği, söz konusu taşınmaz üzerinde, 09.04.2007 tarih yevmiye ile SİT ALANI belirtmesi ve 15.06.2020 tarih yevmiye ile DOĞAL SİT-NİTELİKLİ DOĞAL KORUMA ALANI belirtmesi bulunduğu görüldüğü, (c) Başvuran tarafından yapılan tapu harcının iadesi talebine istinaden, Küçükçekmece Tapu
Müdürlüğünce 01.07.2024 tarihli sayılı yazı ile İstanbul 1 Numaralı Yenileme Alanları
Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğüne ve İstanbul Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl
Müdürlüğüne, söz konusu taşınmaz üzerinde kesin yapılanma yasağı veya kesin yapılanma yasağına aykırı yapı bulunup bulunmadığının ve kesin yapılanma yasağının taşınmazın ne kadarlık kısmına ilişkin olduğunun soru konusu edildiği (bu yazı ile ilgili olarak başvurana bilgi verildiği), İstanbul
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün 06.08.2024 tarihli sayılı cevabi yazısında “Müdürlüğümüz arşivinde yapılan inceleme neticesinde; İstanbul İli, Küçükçekmece
İlçesi, Mahallesi, ada, parsel sayılı taşınmazın Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar
Yüksek Kurulu Başkanlığının 13.11.1976 tarih ve sayılı kararı ile tescil edilen Avcılar
Küçükçekmece İç Dış Kumsal Doğal Sit Alanı koruma statüsü yeniden değerlendirilerek Bakanlık
Makamının 10.10.2019 tarih ve sayılı Olur’u ile tescil edilen İstanbul Avcılar ve
Küçükçekmece İlçeleri, İç ve Dış Kumsal Mevkii Doğal Sit Alanı sınırlarında “Nitelikli Doğal
Koruma Alanı’nda kaldığının tespit edildiği” ifadelerine yer verildiği, (d) Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonu’nun 113 sayılı Doğal Sit Alanları Koruma Ve
Kullanma Koşulları İlke Kararı’nda “Nitelikli Doğal Koruma Alanı” kesin yapılanma yasağı getirilmiş alanlar arasında yer almadığından, İstanbul İli, Küçükçekmece İlçesi, Mahallesi, ada, parsel sayılı taşınmazın sayılı Kanunun 21. maddesi kapsamında muaf tutulamayacağı” nın ifade edildiğini, /
(e) Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 2019/8 sayılı Genelgesinin D bendinin 2’nci maddesi gereğince “Arkeolojiksit/kentsel/kentsel arkeolojik/tarihi sit ve doğal sit belirtmesi olan taşınmazlarda kesin yapılanma yasağı getirilmiş ise her türlü tapu ve kadastro işlemlerinin, 2863
Sayılı Kanunun 21’inci maddesi gereğince tapu ve kadastro harçlarından muaf olacağı, ancak, getirilen kesin yapılanma yasağına aykırı olarak tesis edilen yapılar ve bu yapıların yapıldığı parseller hakkında bu yapılar yıkılıncaya kadar bu madde kapsamında harç muafiyetinin uygulanmayacağı, üzerinde tabiat varlığı belirtmesi veya kesin yapılanma yasağı getirilmemiş arkeolojiksit/kentsel/kentsel arkeolojik/tarihi sit ve doğal sit belirtmesi bulunan taşınmazlara ilişkin tapu ve kadastro işlemlerinde harç muafiyetini söz konusu olmadığı, (f) Genel Müdürlüğün 2019/8 sayılı Genelgesi ve İstanbul Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl
Müdürlüğünün 06.08.2024 tarih sayılı yazısı kapsamında söz konusu taşınmaz kesin yapılanma yasağı getirilmiş alanlar arasında yer almadığından, şikâyet konusu işlemlerin 2863 sayılı
Kanunun 21. maddesi kapsamında tapu harcından muaf tutulamayacağı değerlendirildiği, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Anayasa’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin
dördüncü ve beşinci fıkraları uyarınca:
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […]
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 5’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca:
Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.
6. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kanunu’nun 21’inci maddesi uyarınca:
Tapu kütüğüne “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır” kaydı konulmuş olan taşınmaz kültür varlıkları ile arkeolojik sit alanı ve doğal sit alanı olmaları nedeniyle üzerlerinde kesin yapılanma yasağı getirilmiş taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları olan parseller her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır.
Ancak, büyükşehir belediyesi sınırları içinde yer alan ve yukarıda nitelikleri belirtilen taşınmazlardan basit usulde vergilendirilenlerin dışında ticari faaliyetlerde kullanılanlar hakkında emlak vergisinin yarısı ve çevre temizlik vergisinin tamamına ilişkin bu muafiyet hükmü uygulanmaz.
(Ek fıkra: 10/9/2014 – 6552/98 md.)Getirilen kesin yapılanma yasağına aykırı olarak tesis edilen yapılar, bu yapıların yapıldığı parseller ve kanunlara aykırı eklentileri bulunan taşınmaz kültür varlıkları hakkında bu yapılar yıkılıncaya veya aykırılıklar giderilinceye kadar yukarıdaki fıkradaki muafiyet hükmü uygulanmaz. 18/11/1983 tarih ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununa göre Boğaziçi Sahil Şeridi veya
Öngörünüm Bölgesinde konut veya işyeri olarak kullanılan taşınmaz kültür varlıkları yukarıdaki fıkradaki muafiyetten yararlanamazlar.
7. 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun;
-İşlemin Yapılamayacağı başlıklı 127’nci maddesi uyarınca:
/
Bu kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, harçların tamamı peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmaz.
-Memurların Sorumluluğu başlıklı 128’nci maddesi uyarınca; Gerekli harçları tamamen almadan işlem yapan memurlar harcın ödenmesinden mükellefler ile müteselsilen sorumludurlar.
8. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 2019/8 sayılı Genelgesinin
-Mali Yönü ve Muafiyetler başlıklı D bendinin 2’nci maddesi uyarınca; Arkeolojik sit/kentsel/kentsel arkeolojik/tarihi sit ve doğal sit belirtmesi olan taşınmazlarda kesin yapılanma yasağı getirilmiş ise her türlü tapu ve kadastro işlemleri, 2863 sayılı Kanunun 21 inci maddesi gereğince tapu ve kadastro harçlarından muaftır. Ancak, getirilen kesin yapılanma yasağına aykırı olarak tesis edilen yapılar ve bu yapıların yapıldığı parseller hakkında bu yapılar yıkılıncaya kadar bu madde kapsamında harç muafiyeti uygulanmaz. Üzerinde tabiat varlığı belirtmesi veya kesin yapılanma yasağı getirilmemiş arkeolojik sit/kentsel/kentsel arkeolojik/tarihi sit ve doğal sit belirtmesi bulunan taşınmazlara ilişkin tapu ve kadastro işlemlerinde harç muafiyeti söz konusu değildir.
– Mali Yönü ve Muafiyetler başlıklı D bendinin 3’üncü maddesi uyarınca; İş bu Genelgenin yürürlüğe girmesinden önce veya TAKBİS’te gerekli düzenleme yapılmadan önce, taşınmaz üzerinde bulunan arkeolojik sit/kentsel/kentsel arkeolojik/tarihi sit ve doğal sit alanı olduğuna ilişkin belirtmede veya belirtmeye dayanak yazıda taşınmaz üzerinde kesin yapılanma yasağı veya kesin yapılanma yasağına aykırı yapı veya taşınmaz kültür varlıklarının kanunlara aykırı eklentileri bulunup bulunmadığı belirtilmemiş olan parsellerdeki işlem taleplerinde 2863 sayılı Kanunun 21 inci maddesi kapsamında harç muafiyetinin uygulanabilmesi için ilgili kültür varlıklarını koruma bölge kurulu veya tabiat varlıklarını koruma bölge komisyonundan taşınmaz üzerinde kesin yapılanma yasağı veya kesin yapılanma yasağına aykırı yapı veya eklenti bulunup bulunmadığının soru konusu edilmesi ve alınacak cevaba göre işlem yapılması, Alınacak cevabi yazılarda kesin yapılanma yasağı ve/veya kesin yapılanma yasağına aykırı yapılanma veya eklenti bulunduğunun belirtilmesi halinde söz konusu durumun taşınmazın beyanlar sütununda belirtilmesi gerekmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvurunun reddi yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran tarafından İstanbul ili Küçükçekmece ilçesi Mahallesi ada parsel numaralı bölümün hem alımı hem de satılması aşamasında Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Tapu Dairesi
Başkanlığının E- sayılı Genelgesiyle tapu ve kadastro harçlarından muaf olmasına rağmen
Küçükçekmece Tapu Müdürlüğünce tapu harcı tahsil edildiği belirtilerek Kurumumuza şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.
11. Dosya kapsamında sunulan bilgi ve belgelerin incelenmesinden anlaşıldığı üzere, uyuşmazlık konusu olan İstanbul ili Küçükçekmece ilçesi Mahallesi ada parsel numaralı taşınmaz üzerinde
09.04.2007 tarih yevmiye ile sit alanı belirtmesi ve 15.06.2020 tarih yevmiye ile doğal sit-
nitelikli doğal koruma alanı belirtmesi bulunduğu görülmüştür.
12. Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonu’nun 113 sayılı Doğal Sit
Alanları Koruma Ve Kullanma Koşulları İlke Kararı’nda 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını
Koruma Kanunu ve 19.07.2012 tarihli ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Korunan Alanların
Tespit, Tescil ve Onayına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Yönetmelik çerçevesinde; kesin korunacak hassas alanlar ve nitelikli doğal koruma alanları ile sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanları olarak tescil edilen doğal sit alanları için koruma ve kullanma koşulları belirlenmiştir.
13. Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonu’nun 113 sayılı Doğal Sit
Alanları Koruma ve Kullanma Koşulları İlke Kararına göre kesin korunacak hassas alanların ulusal ve uluslararası öneme sahip tür, habitat ve ekosistemleri bünyesinde barındıran, biyolojik, jeolojik ve jeomorfolojik özellikleri açısından ekosistem hizmetlerine katkı sağlayan, insan faaliyetleri sonucu bozulma veya tahrip olma riski yüksek olan, bitki örtüsü, topoğrafya ve siluetin korunması ve gelecek nesillere aktarılması gereken ve Cumhurbaşkanı Kararı ile ilan edilen kara, su ve deniz alanları olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca bu alanlarda, kesin yapı yasağı olmakla birlikte faaliyetlerin niteliğine, içeriğine ve zorunluluk haline ilişkin Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonları tarafından yapılacak değerlendirmeye göre koşulları, kapsamı ve süresi belirlenmek şartı ile belirtilen faaliyetlere izin verilebileceği ifadelerine yer verilmiştir.
14. Uyuşmazlık konusu olan İstanbul ili Küçükçekmece ilçesi Mahallesi ada parsel numaralı bağımsız bölümün nitelikli doğal koruma alanı olarak tescilinin bulunduğu, 113 sayılı İlke
Kararında bu alanların doğal yapısı değişmemiş veya az değişmiş, modern yaşam ve önemli ölçüde insan faaliyetleri tarafından etkilenmemiş, doğal süreçlerin hâkim olduğu, koruma amaçlarına uygun olarak yörede yaşayanların alanın mevcut kaynaklarını kullanmasını sağlayarak doğal hayata dayalı geleneksel yaşam şekillerinin korunduğu kara, su, deniz alanları olduğu ifade edilmiştir.
15. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunun istisna ve muafiyetler başlıklı 21’nci maddesine göre tapu kütüğüne “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır” kaydı konulmuş olan taşınmaz kültür varlıkları ile arkeolojik sit alanı ve doğal sit alanı olmaları nedeniyle üzerlerinde kesin yapılanma yasağı getirilmiş taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları olan parseller her türlü vergi, resim ve harçtan muaf olacağı belirtilmiştir.
16. Yukarıda yer verilen açıklamalar dikkate alındığından başvuranın hem alım hem de satım aşamasında haksız bir şekilde tapu harcı tahsil edildiğini belirttiği İstanbul ili Küçükçekmece ilçesi Mahallesi ada parsel numaralı bağımsız bölümün Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonu’nun 113 sayılı Doğal Sit Alanları Koruma ve Kullanma Koşulları İlke Kararı’nda “Nitelikli Doğal Koruma Alanı” kesin yapılanma yasağı getirilmiş alanlar arasında yer almadığı ve
2863 sayılı Kanunun 21. maddesi kapsamında vergi, resim ve harçtan muaf tutulamayacağı
anlaşıldığından İdare tarafından yürütülen tahsilat işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir.
18. Bu kapsamda yapılan değerlendirme neticesinde; İdare tarafından “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uyulmadığı tespit edildiğinden bundan sonraki işlemlerde söz konusu ilkeye uyulması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
20. Buna göre ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede
İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve TAPU VE KADASTRO GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/