TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 20010-20010 |sayi|94019529-101.07.05.99-E.94019529-101.07.05.99-E.
BAŞVURU NO : 2018/10971 2018/ 10971
KARAR TARİHİ : 30/11/2018 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Tarım ve Orman Bakanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, tarım arazisinin ifraz ya da paylı mülkiyet yoluyla adına tescil edilmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 11/09/2018 11.9.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran; Düzce İli Akçakoca İlçesi Köyü 114 ada 14 parsel numaralı 8.603 m 2
yüzölçümlü taşınmazın amcası adına kayıtlı olduğu, bu tapunun geçmişte tam hisse devrinin sehven amcası adına gerçekleştiği ve bu konuda taraflar arasında mutabakat olduğu, taşınmazın bir kısmının ifraz ya da paylı mülkiyet yoluyla adına tescil edilmesi talebinin İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünce uygun görülmediği; ancak taşınmazın bir yol tarafından fiilen ikiye ayrıldığı ve aynı bölgede amcası adına kayıtlı yeter gelirli tarım arazisi bulunduğundan bahisle, anılan taşınmazın bir kısmının paylı mülkiyet ya da ifraz yoluyla adına tescilini Kurumumuzdan talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 08/ 10/ 2018 tarih ve sayılı bilgi ve belge talebi konulu yazısına cevaben,
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 19/ 10/ 2018 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde, başvuru konusu taşınmaz ile adına kayıtlı diğer tarım arazilerine ait kayıtlara yer verilmek suretiyle, özetle; başvuranın talebinin ilk olarak Akçakoca İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık
Müdürlüğünün 18/ 09/ 2014 tarihli ve sayılı yazısına istinaden Akçakoca Tapu Müdürlüğünce reddedildiği, taşınmazın fındık bahçesi vasfında olmakla birlikte zeminde de bu amaçla kullanıldığı,
1 / 6taşınmaz içerisinde kadastro kayıtlarında bulunmayan bir tarla yolunun mevcut olduğu, talebe
yönelik olarak tarım mevzuatı haricinde taşınmaz üzerinde herhangi bir kısıtlamanın bulunmadığı, mevzuat gereğince tarım arazilerinin belirlenen büyüklüklerin altında ifraz edilmemesi, hisselendirilmemesi, pay ve paydaş sayısının arttırılmaması gerektiği, tarım arazilerinin ifrazı, bölünmesi, ayrılması gibi işlemlerde kadastro müdürlüklerince il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerinden uygunluk görüşünün alındığı,
3) Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün anılan yazısı ve eklerini içeren Kurumumuzun
23/ 10/ 2018 tarihli ve sayılı bilgi ve belge talebi konulu yazısına cevaben Tarım ve Orman
Bakanlığının bila tarihli ve sayılı yazısında özetle;
3.1) 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu uyarınca tarım arazilerinin asgari
büyüklüğünün altında ifraz edilemeyeceği, hisselendirilemeyeceği, Hazine taşınmazlarının satışı haricinde pay ve paydaş adedidin arttırılamayacağı, Kanuna dayanan Tarımsal Arazilerin
Mülkiyetinin Devrine İlişkin Yönetmelik uyarınca ifraz işlemi sonucunda oluşacak her yeni parselin yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğünü sağlaması gerektiği, Düzce İli Akçakoca İlçesi için yeter gelirli arazi büyüklüğünün ise dikili arazi için 10 dekar ( 10.000 m 2) olduğu, başvuru konusu taşınmaz 8.603 m 2 olduğundan talebin yerine getirilmesinin mümkün olmadığı,
3.2) Kurumumuzca talep edilen alternatif çözüm önerisine karşılık olarak; adına
kayıtlı diğer taşınmazlardan 114 ada 12 ilâ 14 parsel numaralı taşınmazlar başvuru konusu taşınmaz ile sınırdaş olduğundan, bu parseller tevhit edildikten sonra yeter gelirli arazi büyüklüğü üzerinde kalan kısımların en az asgari büyüklükler ( 5 da) şeklinde hisselendirilebileceği, Açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
4.1) “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir .
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir . Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz .”,
4.2) “Toprak mülkiyeti” başlıklı 44 üncü maddesinde; “Devlet, toprağın verimli olarak
işletilmesini korumak ve geliştirmek, erozyonla kaybedilmesini önlemek ve topraksız olan veya yeter toprağı bulunmayan çiftçilikle uğraşan köylüye toprak sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri alır…”,
4.3) “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”,
5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”,
2 / 66) 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun;
6.1) “Tarım arazilerinin sınıflandırılması, asgari tarımsal arazi büyüklüklerinin belirlenmesi”
başlıklı 8 inci maddesinde; “Tarım arazileri; doğal özellikleri ve ülke tarımındaki önemine göre, nitelikleri Bakanlık tarafından belirlenen mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ve marjinal tarım arazileri olarak sınıflandırılır . Ayrıca Bakanlık tarım arazilerinin korunması, geliştirilmesi ve kullanımı ile ilgili farklı sınıflandırmalar yapabilir .
(Değişik fıkra : 30/ 4/ 2014- 6537/ 4 md.) Asgari tarımsal arazi büyüklüğü, bölge ve yörelerin toplumsal, ekonomik, ekolojik ve teknik özellikleri gözetilerek Bakanlık tarafından belirlenir .
Belirlenen asgari büyüklüğe erişmiş tarımsal araziler, bölünemez eşya niteliği kazanmış olur .
(Değişik fıkra : 30/ 4/ 2014- 6537/ 4 md.) Asgari tarımsal arazi büyüklüğü; mutlak tarım arazileri, marjinal tarım arazileri ve özel ürün arazilerinde 2 hektar, dikili tarım arazilerinde 0,5 hektar, örtü altı tarımı yapılan arazilerde 0,3 hektardan küçük belirlenemez . Bakanlık asgari tarımsal arazi büyüklüklerini günün koşullarına göre artırabilir . Tarım arazileri Bakanlıkça belirlenen büyüklüklerin altında ifraz edilemez, hisselendirilemez, Hazine taşınmazlarının satış işlemleri hariç olmak üzere pay ve paydaş adedi artırılamaz . Ancak, tarım dışı kullanım izni verilen alanlar veya çay, fındık, zeytin gibi özel iklim ve toprak ihtiyaçları olan bitkilerin yetiştiği alanlarda arazi özellikleri nedeniyle belirlenen asgari tarımsal arazi büyüklüğünden daha küçük parsellerin oluşması gerekli olduğu takdirde, Bakanlığın uygun görüşü ile daha küçük parseller oluşturulabilir .
(Ek cümle : 19/ 4/ 2018- 7139/ 40 md.) Yatırım programında yer alan kamu yatırımı projeleri muhtevasında yapılan zorunlu ifraz işlemlerinde Bakanlık onayı aranmaz.”,
6.2) “Yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğü” başlıklı 8/A maddesinde;
“İl ve ilçelerin yeter gelirli tarımsal arazi büyüklükleri bölge farklılıkları göz önünde bulundurularak bu Kanuna ekli ( 1) sayılı listede belirlenmiştir . Tarımsal araziler bu Kanuna ekli ( 1)
sayılı listede belirlenen yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin altında ifraz edilemez, bölünemez . Tarımsal arazilerin bu niteliği şerh konulmak üzere Bakanlık tarafından ilgili tapu müdürlüğüne bildirilir . Yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin hesaplanmasında, aynı kişiye ait ve Bakanlıkça aralarında ekonomik bütünlük bulunduğu tespit edilen tarım arazileri birlikte değerlendirilir . Yeter gelirli tarımsal arazilerin ekonomik bütünlüğe sahip olmayan kısımları
Bakanlığın izni ile satılabilir . Bilimsel gelişmeler ve günün koşullarına göre bu Kanuna ekli ( 1)
sayılı listede Cumhurbaşkanı kararı ile değişiklik yapılabilir .”,
6.3) “Türkiye İl/İlçe Bazında Yeter Gelirli Tarımsal Arazi Büyüklükleri” başlıklı ( 1) Sayılı
Listesinde; Düzce İli Akçakoca İlçesi için yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğünün dikili arazi için
10 dekar olarak belirlendiği,
7) Tarımsal Arazilerin Mülkiyetinin Devrine İlişkin Yönetmeliğin;
7.1) “Yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğü” başlıklı 6 ncı maddesinde;
“( 1) İl ve ilçelerin yeter gelirli tarımsal arazi büyüklükleri bölge farklılıkları göz önünde bulundurularak Kanun ile belirlenmiştir . Tarımsal araziler Kanuna ekli ( 1) sayılı listede belirlenen yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin altında ifraz edilemez, bölünemez . Tarımsal arazilerin bu niteliği tapunun beyanlar hanesine şerh konulmak üzere Bakanlık tarafından ilgili tapu müdürlüğüne bildirilir .
( 2) Yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin hesaplanmasında, aynı kişiye ait ve Bakanlıkça aralarında ekonomik bütünlük bulunduğu tespit edilen tarım arazileri birlikte değerlendirilir .
( 3) Yeter gelirli arazi büyüklüklerinin hesaplanmasında, aynı kişiye ait tarımsal arazilerin farklı
3 / 6sınıflarda olması halinde, her ilçe için Kanun ile farklı sınıftaki araziler için belirlenmiş yeter gelirli
tarımsal arazi büyüklüklerinin birbirlerine oranlaması ile elde edilen sınıflar arası dönüştürme katsayıları dikkate alınır .”,
7.2) “Tarımsal arazilerin devri” başlıklı 8 inci maddesinin birinci fıkrasında;
“Tarımsal arazilerin her türlü mülkiyeti devir taleplerinde aşağıdaki işlemler uygulanır .
…
ç) Ekonomik bütünlük arz eden tarımsal arazilerde, yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin üzerinde olan ve yeter gelirli arazi büyüklüklerinin altında ifraz gerektirmeyen arazilerin devrine izin verilir .
…”,
8) 03/ 11/ 2017 tarihli Tarım Arazilerinde Mülkiyet Devrine İlişkin Uygulama Talimatının
“İfraz, Hisselendirme ve Vasıf Değişikliği İşlemleri” başlıklı 2 nci bölümünde; “a) Tarım arazilerinde yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin altında ifraz işlemi yapılamaz .
…
h)Gerçek veya tüzel kişilerin sahip olduğu tarımsal arazi miktarının yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin üzerinde olması halinde, sahip olunan arazi miktarının yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerin altına düşmemesi şartı ile asgari tarımsal arazi büyüklükleri veya üzerinde hisselendirme yapılabilir .
…”, Hükümleri yer almaktadır .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Başvuran, taşınmaz maliki olan amcası adına kayıtlı yeter gelirli tarımsal arazi
bulunduğunu belirterek, başvuru konusu taşınmazın bir kısmının ifraz ya da hisselendirme yoluyla adına tescil edilmesini talep etmektedir (Bkz . 1) . adına kayıtlı yeter gelirli tarımsal arazi bulunduğu hususu Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünden temin edilen bilgi ve belgeler eşliğinde Tarım ve Orman Bakanlığınca yapılan değerlendirmede de teyit edilmiştir . Uyuşmazlık konusunun çözümünü teminen, malik adına yeter gelirli tarımsal arazi kayıtlı olmasının taşınmazın ifrazı ya da hisselendirilmesi için yeterli olup olmadığının tetkik edilmesi gerekmektedir .
11) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 35 inci maddesi ile mülkiyet hakkının ancak kamu yararı
amacıyla ve Kanunla sınırlandırılabileceği, 44 üncü maddesi ile de Devletin, toprağın verimli olarak işletilmesini korumak ve geliştirmek amacıyla gerekli tedbirleri almakla mükellef olduğu hüküm altına alınmıştır . Anayasanın anılan hükümleri doğrultusunda, 5403 sayılı Kanunda 6537 sayılı
Kanun ile yapılan değişiklik ile; ülkemizde çok sayıda parçadan oluşan tarımsal arazilerin gerek satış ve gerekse miras yolu ile küçülerek parçalanmaya devam etmesini engellemek suretiyle, bu durumun
4 / 6tarımsal üretimi ve ekonomik verimliliği olumsuz yönde etkilemesinin önüne geçilmesi
hedeflenmiştir .
12) Mevcut yasal düzenlemeler uyarınca; herhangi bir malik adına yeter gelirli tarımsal arazi kayıtlı
olması, adına kayıtlı arazilerden yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğünün üzerinde kalan bir ya da birkaçının tamamen ya da hisseli olarak devri ya da ifrazını mümkün kılmakla birlikte, hisselendirme ya da ifraz işlemi sonucunda kişi adına tescil edilecek arazinin asgari tarımsal arazi büyüklüğünde olması şart kılınmıştır .
13) 5403 sayılı Kanun ile asgari tarımsal arazi büyüklüğü 5.000 m 2 olarak tanımlanmış olup, yeter
gelirli tarımsal araziye sahip bir kişiye ait bir arazinin ifraz ya da hisselendirme yoluyla ikinci bir kişi adına da tescil edilebilmesi için en az 10.000 m 2 yüzölçümünde olması gerektiği görülmektedir .
Başvuru konusu taşınmaz 8.603 m 2 yüzölçümüne sahip olduğundan; her halükarda hisselerden ya da ifraz sonucu ortaya çıkacak parsellerden birinin yüzölçümünün 5.000 m 2 altında olacağı açıktır . Bu durum da 5403 sayılı Kanunun “ Tarım arazileri Bakanlıkça belirlenen büyüklüklerin altında ifraz edilemez, hisselendirilemez” hükmüne aykırı olacaktır .
14) Anılan hükmün temelinde, asgari tarımsal arazi büyüklüğünün altındaki tarımsal arazilerde
verimli bir şekilde üretimin sağlanamayacağı gerçeğinin yattığı görülmektedir . Tarımsal üretimin hayati öneme sahip olduğu göz önüne alınarak yapılan ve kaynağını Anayasa’dan alan bu hüküm ile; mülkiyet hakkına dokunmak suretiyle de olsa, kamu yararı kişi yararının önünde tutulmuştur . Bu doğrultuda; Kanun hükmü ile İdarenin bu hükme dayalı olarak tesis ettiği işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık görülmemektedir .
15) Kurumumuzca talep edilen alternatif çözüm önerisine karşılık olarak Tarım ve Orman Bakanlığı
tarafından; adına kayıtlı diğer taşınmazlardan 114 ada 12, 13 ve 14 parsel numaralı taşınmazlar başvuru konusu taşınmaz ile sınırdaş olduğundan, bu parseller tevhit edildikten sonra yeter gelirli arazi büyüklüğü üzerinde kalan kısımların en az asgari büyüklükler ( 5 da) şeklinde hisselendirilebileceği belirtilmiştir . Bu şekilde işlem tesis edilmesi ise malik(ler)in talebi ve başvurusu üzerine mümkün olduğundan, İdarece ya da Kurumumuzca yapılacak bir işlem bulunmamaktadır .
16) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru konusu taşınmazın paylı mülkiyet
ya da ifraz yoluyla başvuran adına tescil edilmemesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi gerektiği sonucuna varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu hususta yapılan değerlendirme neticesinde; İdarenin karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana
tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Bolu İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
5 / 6VII . KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın Başvuran ile birlikte TARIM VE ORMAN BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi