TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/6456-S.20.10253
BAŞVURU NO : 2019/20008
KARAR TARİHİ : 22/04/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADIYAMAN İL TARIM VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ
Başvuranın Adıyaman İli Kâhta İlçesi Şeyhbaba Köyü
BAŞVURUNUN KONUSU :
parsel numaralı taşınmazla ilgili konut amaçlı ilave imar planı yapılması için İl Toprak Koruma Kurulunun söz konusu taşınmazın tarım dışı amaçla kullanıma açılmasının uygun olmadığı yönündeki kararının iptal edilmesi talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 18/11/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran tarihli şikâyet başvurusunda; 1.1. 11.07.2018 tarihli dilekçe ile mülkiyeti ve ’e ait olan Adıyaman İli Kâhta İlçesi Şeyhbaba Köyü parsel numaralı taşınmazla ilgili konut amaçlı ilave imar planı yapılmasını talep ettiklerini, Kâhta ilçesi Belediye Başkanlığının
18.07.2018 tarih ve sayılı yazısı ve ekleri ile kamu kurumlarına söz konusu taşınmazın
konut amaçlı ilave imar planı yapılmasında sakınca bulunup bulunmadığı hususunda kurumlardan görüş talep ettiğini ve bütün kurumların olumlu cevaplandırdığını, ancak
Adıyaman İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün talep konusu parsel numaralı taşınmazın tarım dışı amaçla kullanıma açılmasının uygun olmadığına 21.05.2019 tarihli ve – sayılı yazı ile karar verdiğini, Adıyaman İl Tarım ve Orman Müdürlüğünce yürütülen İl Toprak Koruma Kurulunun keyfi davrandığını ve hakkaniyete riayet etmediğini, 1.2. Şöyle ki, Adıyaman İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 21.05.2019 tarihli ve sayılı yazı ile Kâhta Belediyesinden alternatif alan olabilecek alanın olup olmadığı hakkında bilgi talep ettiğini, Belediyenin ise Kâhta ilçesi Belediye Başkanlığının
25.01.2019 tarih ve sayılı yazısında da bahse konu parselin bulunduğu alanın İlçenin
Mahallesi içinde kaldığını tarım yapılamayacağını ve alternatif alan bulunmadığını belirttiği halde, Adıyaman İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün hiçbir bilimsel bilgi ve veriye dayanmadan mahalle içinde kalan çevresinde kuzey ve doğusunda ev olan. güneyinde halı saha bulunan ve batısında un fabrikası olan taşınmazın mutlak tarım alanı olduğunu 21.05.2019 tarihli ve sayılı yazı ile bildirdiğini, 1.3. Mahalle içerisinde kalmış ve aşağısına halı saha, karşısında 30 metre mesafede Yurdakul
Fabrikası, onun yanında kadrolu cami, Fatih Sultan Mehmet İlköğretim Okulu ve Kâhta
Dolmuş Son Durağı ve bitişiğinde evler yapılmış taşınmazda tarım yapmanın imkânı olmadığını, dolayısıyla İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün bu hususta keyfi davranarak telafisi imkânsız mağduriyetlere neden olduğunu, 1.4. Adıyaman il Tarım ve Orman Müdürlüğünün hukuk dışı işlemi nedeniyle yarattığı mağduriyet ile sosyal hak kaybı meydana geldiğini, söz konusu taşınmazın babadan veraset kalmış 12 kardeşe ait olduğunu, tesis edilen işlem nedeniyle tapu işlemini üzerlerine alamadıklarını, satamadıklarını ve konut inşa edemediklerini, kesinlikle tarım yapamadıklarını ve şehir içinde kaldığı için tarım yapmanın mümkün olmadığını, rahmetli babasının bu taşınmazı çocukları ev yapsın diye satın aldığını, 12 kardeş olduklarını, babalarından miras kalan söz konusu taşınmazda ev yapmak istediklerini, evleri olmadığı için 3 senedir memleketlerine gidemediklerini, maddi ve manevi kayıpları olduğunu, bu itibarla, Adıyaman
İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 21.05.2019 tarihli ve sayılı yazısı ile bildirilen İl Toprak Koruma Kurulunun 06.05.2019 tarihli kararının iptal edilmesini istediklerini, 1.5. Çünkü İl Toprak Koruma Kurulunun kararı verirken taşınmazı gerçek manada gidip incelemediğini, araştırmadığını ve Kâhta Belediye Başkanlığının verdiği kararları dikkate almadığını, keyfi davrandığını, çünkü görünürde imar izni alan firmalarla iş yapan şahısların gerçek tarım alanlarına imar izni verdiğini, başvuran gibi firma bilmeyen şahısların tarım alanı olmayan taşınmazlara da mutlak tarım alanı dediğini, bu haksızlığın giderilmesini istediğini, 1.6. Belediye tarafından görüşleri istenen kamu kurumlarının tamamının söz konusu taşınmazın konut amaçlı ilave imar planı yapılmasında sakınca bulunmadığı hususunda görüş bildirdiğini, ancak Adıyaman İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün talep konusu parsel numaralı taşınmazın tarım dışı kullanım talebine keyfi olarak olumsuz görüş verildiğini,
11.07.2018 tarihinde dilekçe verdiklerini, ancak 2 sene işin sürüncemede bırakıldığını, en
sonunda da bu taşınmazın mutlak tarım arazisi olduğu yönünde karar verdiğini, ifade ederek; parsel numaralı taşınmazıyla ilgili konut amaçlı ilave imar planı yapılabilmesi için İl Toprak Koruma Kurulunun söz konusu taşınmazın tarım dışı amaçla kullanıma açılmasının uygun olmadığı yönündeki kararının iptal edilmesi talebinde bulunmaktadır.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Kâhta Tapu Müdürlüğü’nden 16/12/2019 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen
Müdürlüğün 17/12/2019 tarih ve sayılı cevabi yazısı ekinde alınan Adıyaman İli
Kâhta İlçesi Şeyhbaba Köyünde bulunan parsel numaralı taşınmaza ilişkin Tapu Kaydı incelendiğinde, taşınmazın “susuz tarla” niteliğinde ve 14.352,95 m2 olduğu, başvuranın 1.196,08 m2 hisse ile elbirliği halinde malik olduğu, başvuranın kardeşi ise 13.156,87 m2 hisse ile elbirliği halinde malik olduğu, hususları anlaşılmaktadır.
3. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Kahta Belediye Başkanlığı’ndan 16/12/2019 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen
Belediyenin 20/01/2020 tarih ve sayılı cevabi yazısında, 3.1. Kahta İlçesi, Şeyhbaba Köyü, parsel numaralı taşınmazın konut amaçlı ilave imar planı yapılması talebi ile parsel maliklerinden kendisi ve müşterekleri adına müracaat ettiği ve başvurusu ile ilgili gelişmeleri zaman zaman gelip sorarak takip ettiğinden başvurana şifahi yanıt verildiği, 3.2. Başvuranın söz konusu taşınmaz ile ilgili konut amaçlı ilave imar planı yapılmasında sakınca bulunup bulunmadığı hususunda görüşü talep edilen kurumlardan Adıyaman İl Tarım ve Orman Müdürlüğü dışındaki kurumların olumlu görüş verdiği, ilgili kurum görüşlerinin yazı ekinde sunulduğu, ancak bütün kurumlarca uygun görüş verilmesi durumunda ilgili kurum görüşleri ile beraber üst ölçekli plan olan 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planındaki arazi kullanım kararında ilgili alanın kullanım amacı (tarım alanı, kentsel gelişme alanı vs.)
doğrultusunda parselin konut amaçlı ilave imar planı yapılıp yapılamayacağı hususunda Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünden kurum görüşü talep edilmesi gerektiği, 3194 Sayılı İmar
Kanunun 8. Maddesi ( c ) bendinde “Tarım arazileri, 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak
Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler alınmadan; tarımsal amaç dışında kullanılamaz, planlanamaz, köy ve/veya mezraların yerleşik alanı ve civarı veya yerleşik alan olarak tespit edilemez” hükmü bulunduğu, bu sebeple İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün görüşü olumlu olmadığından kurum görüşü talep edilmediği, 3.3. Başvuranın parsel numaralı taşınmazıyla ilgili konut amaçlı ilave imar planı yapılması talebinin gerçekleşmesi için bütün kurum görüşlerinin olumlu olmasından sonra talebin
Belediye Meclisine sunulması, Belediye Meclisi tarafından imar komisyonuna havale edilmesi, imar komisyonunca gerekli araştırma ve çalışmalar yapılarak imar komisyon raporu hazırlanması, bir sonraki Belediye meclis toplantısında bahse konu taşınmazın konut amaçlı ilave imar planı yapılması talebinin Belediye Meclisinde onaya sunulması, onaylanması halinde, onaylanan ilave imar planının bir ay( 30 gün) süre ile askıya çıkarılması, askı süresi içerisinde herhangi bir itiraz olmaması durumunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama
Genel Müdürlüğünün 2013/17 Sayılı Genelgesi gereğince mevzuata uygunluğu incelenmek üzere Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilmesi, Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce dosya üzerinde gerekli incelemeler yapıldıktan sonra herhangi bir aykırılık ve eksikliğin olmadığının bildirilmesinden sonra başvuranın parsel numaralı konut amaçlı ilave imar planı yapılması sürecinin tamamlanmış olacağı, 3.4. Başvuranın mahalle içerisinde kalmış ve aşağısına halı saha, karşısında 30 metre mesafede
Yurdakul fabrikası, onun yanında kadrolu Cami, Fatih Sultan Mehmet ilköğretim Okulu ve
Kahta Dolmuş son durağı ve bitişiğinde evler yapılmış taşınmazda tarım imkanı olmadığı hususu ile ilgili Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ile İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün görüşlerinin esas alınacağı, 3.5. Şikayet konusu talebe ilişkin olarak şikayet sahibi tarafından yargı organlarında
Belediyemize intikal etmiş herhangi bir dava bulunmadığı, bu aşamada Başkanlıklarınca yapılabilecek herhangi bir işlem bulunmadığı, Hususları belirtilmektedir.
4. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adıyaman İl Tarım ve Orman
Müdürlüğü’nden 16/12/2019 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen Müdürlüğün 24/02/2020 tarih ve sayılı cevabi yazısında, 4.1. Kayıtlarda yapılan incelemede Adıyaman ili Kata ilçesi Belediye Başkanlığının 18.07.2018 tarih ve sayılı müracaatlarında da görüldüğü üzere başvuru sahibinin olmadığının görüldüğü, 4.2. Tarım arazileri üzerinde yapılması düşünülen tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı ile ilgili olarak 5403 sayılı Toprak Koruna ve Arazi Kullanımı Kanunu, Tarım Arazilerinin
Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik ve Uygulama Talimatına göre iş ve işlemlerin yürütüldüğü, başvuru yapılan ilin Kahta İlçesi Şeyhbaba Köyü parsel nolu taşınmaz ile ilgili olarak da Kanun, Yönetmelik ve Uygulama Talimatı gereği izlenilmesi gereken yolun takip edildiği, 4.3. Uygulama Talimatının 4. Maddesinin (2) nolu bendinde “Tarım arazilerinin tarım dışı amaçlı kullanımı kapsamında yapılan müracaatlar, plan yapma yetkisine sahip kamu kurum ve kuruluşları veya EPDK aracılığı ile yapılacaktır.” hükmünün bulunduğu, Kâhta Belediye
Başkanlığı tarafından başvuru dilekçesine istinaden Şeyhbaba
Köyü parsel nolu taşınmaz üzerinde konut amaçlı ilave imar planı talebi ile İl
Müdürlüklerine müracaat edildiği, Kâhta Belediye Başkanlığı tarafından Müdürlüklerine intikal eden müracaat dosyasının incelendiği, ekli evrakların silik olması nedeniyle ıslak imzalı okunabilir evraklarla beraber başvuru parselinin Kâhta Büyük Ova içerisinde kaldığından alternatif alan görüşü talep edildiği, ilgili evrakların (ıslak imzalı ve okunabilir evraklar)
Müdürlüklerine geldikten sonra mevzuat gereği ilgili kurum görüşlerinin talep edildiği, talep edilen kurum görüşleri geldikten sonra arazi etüdü yapıldığı, başvuru konusu (tarımsal yapı, tarım dışı yapı, Büyük Ova koruma alanı içinde veya dışında olması) ve arazi etüdü sonucuna göre İl Toprak Koruma Kurulu gündeminde görüşülmesi gerekiyorsa İl Valisi Başkanlığında oluşturulan Kurulun toplanarak karar aldığı, talep konusu konut amaçlı ilave imar planı arazi etüdünde kuru mutlak tarım arazisi olması ve Büyük Ova içerisinde yer alması nedeniyle İl
Valisi Başkanlığında oluşturulan İl Toprak Koruma Kurulunda görüşülmesinin gerektiği, bu başvuru ile ilgili olarak Kurulun iki defa gündemine aldığı ve ikinci Kurul Kararında mevzuat hükümleri doğrultusunda tarım dışı amaçla kullanıma açılmasının uygun olmadığına oybirliği ile karar verildiği ve karar sonucunun 21.05.2019 tarih ve sayılı yazı ile Kâhta
Belediye Başkanlığına gönderildiği, 4.4. Başvuru talebi ile ilgili izlenen adımların kronolojik sıralamaya göre açıklandığı, 4.4.1. Başvuru talebinin 18.07.2018 tarihli ve 41686709-3988 sayılı yazı ve ekleri ile
Müdürlüklerine müracaatın geldiği, 4.4.2. 25.07.2018 tarihli ve sayılı yazıları ile alternatif alan sorgusu ve ekli evrakların silik olması nedeniyle ıslak imzalı ve okunabilir evrakların Kâhta Belediye
Başkanlığından istenildiği, 04.08.2018 tarihli ve sayılı Kahta Belediye
Başkanlığının yazısı ile ıslak imzalı ve okunabilir evrakların geldiği, 4.4.3. 14.09.2018 tarihli ve sayılı yazıları ile DSİ 203. Şube Müdürlüğünden Arazi
Toplulaştırma ve Tarlaiçi Geliştirme Hizmetleri Projesi ve sulama projeleri açısından kurum görüşlerinin talep edildiği, 20.09.2018 tarihli ve 3 sayılı DSİ 203. Şube
Müdürlüğü görüşlerinin geldiği, 4.4.4. 12.10.2018 tarihinde arazi etüt raporunun kurum teknik personelleri tarafından yapıldığı ve 18.12.2018 tarihinde onaylandığı, 4.4.5. 03.01.2019 tarihinde İl Toprak Koruma Kurulunun toplandığı ve 5403 sayılı Kanun, Yönetmelik ve uygulama talimatının ilgili maddeleri doğrultusunda mevzuat gereği Kâhta
Belediye Başkanlığından talep konusu ihtiyacın karşılanması için alternatif alan olup olmadığı yazılı görüşü alındıktan sonra konunun bir sonraki Kurul toplantısında görüşülmesine oybirliği ile karar verildiği, 4.4.6. 11.01.2019 tarih ve sayılı yazıları ile İl Toprak Konuna Kurulu kararına istinaden talep konusu ihtiyacın karşılanması için alternatif alan olup olmadığı ile ilgili bilgi ve belge istenildiği, 25.01.2019 tarihli ve sayılı Kâhta Belediye Başkanlığının yazısı ile Kâhta İlçesi Şeyhbaba Köyü parsel numaralı taşınmaza alternatif olabilecek alan hususunda imar planlarında alternatif alan bulunmakta olduğu ve bahse konu parselin bulunduğu alanda alternatif alan bulunmadığının ifade edildiği, 4.4.7. 06.05.2019 tarihinde İl Toprak Koruma Kurulunun toplandığı ve 5403 sayılı Kanun, Yönetmelik ve uygulama talimatının ilgili maddeleri doğrultusunda mevzuat gereği tarım dışı kullanım izni talep edilen taşınmazın kuru mutlak tarım arazisi niteliğinde olması nedeniyle
Kanunun 13 üncü maddesindeki “Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri tarımsal üretim amacı dışında kullanılamaz” hükmü nedeniyle tarım dışı amaçla (konut amaçlı ilave imar planı) kullanıma açılmasının uygun olmadığına oybirliği ile karar verildiği, 21.05.2019 tarihli ve sayılı yazıları ile 06.05.2019 tarihli İl Toprak Koruma Kurulunun talep konusu taşınmazın tarım dışı amaçla kullanıma açılmasının uygun olmadığının bildirildiği, 4.5. Tarım arazileri üzerinde yapılması düşünülen tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı (konut amaçlı ilave imar planı) ile ilgili olarak 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, Tarım Arazilerinin Korunması Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik ve Uygulama
Talimatına göre iş ve işlemlerin yürütüldüğü, 4.6. 5403 sayılı Kanunun 14 üncü maddesi, Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve
Planlanmasına Dair Uygulama Yönetmeliğinin 19 uncu maddesi ve Tarım Arazilerinin
Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Uygulama Talimatının 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası hükümleri gereği Kahta İlçesi Şeyhbaba Köyü parsel nolu taşınmaz üzerinde konut amaçlı ilave imar planı talebine alternatif alan olup olmadığı ile ilgili Kahta Belediye
Başkanlığından gelen 25.01.2019 tarihli ve sayılı yazı ile imar planlarında alternatif alanlar bulunmakta olduğunun bildirildiği ve 06.05.2019 tarihli İl Toprak Koruma
Kurulu Kararında “Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri tarımsal üretim amacı dışında kullanılamaz” hükmü nedeniyle tarım dışı kullanıma açılmasının uygun olmadığına oybirliği ile karar verildiği, 4.7. 18.12.2018 tarihinde onaylı etüt raporunda; “arazinin özellikleri” başlığında “toprak yapısı, taşlılık, tesirli toprak derinliği ve eğimi” dikkate alındığında tarımsal potansiyel bakımından yöre ortalamasında verim alınabilen yerlerden olduğunun tespit edildiği, taşınmazın özellikleri itibarı ile “Kuru Mutlak Tarım Arazisi” niteliğinde olduğu ve “arazinin kullanım şekilleri” başlığında etüt tarihi itibarıyla söz konusu parsel üzerinde hububat anızının bulunduğu ve halihazırda tarım arazisi olarak kullanıldığı yönünde tespit yapıldığı, başvuranın iddiasının gerçeği yansıtmadığı, 4.8. Başvuru konusuna çözüm olarak; Kahtta Belediye Başkanlığının 25.01.2019 tarih ve sayılı yazıları gereği Kahta Belediye Başkanlığı ile iletişime geçilerek imar planı içerisinde bulunduğu ifade edilen alternatif alanlara yönlendirilebileceği, 4.9. Şikâyet konusu talebe ilişkin olarak yargı organlarında açılmış bir dava ile ilgili Kurum kayıtlarında bilgi mevcut olmadığı, 4.10. Bu aşamada Müdürlüklerince 5403 sayılı Kanun, yönetmelik ve uygulama talimatı gereği işlemlerin yürütüldüğü ve İl Toprak Koruma Kurulu toplantısında görüşüldüğü ve karara bağlandığı, Bilgilerinin verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, 5.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinde;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 5.2. “B. Toprak mülkiyeti” başlıklı 44 üncü maddesinde, “Devlet, toprağın verimli olarak işletilmesini korumak ve geliştirmek, erozyonla kaybedilmesini önlemek ve topraksız olan veya yeter toprağı bulunmayan çiftçilikle uğraşan köylüye toprak sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri alır. Kanun, bu amaçla, değişik tarım bölgeleri ve çeşitlerine göre toprağın genişliğini tespit edebilir. Topraksız olan veya yeter toprağı bulunmayan çiftçiye toprak sağlanması, üretimin düşürülmesi, ormanların küçülmesi ve diğer toprak ve yeraltı servetlerinin azalması sonucunu doğuramaz. / Bu amaçla dağıtılan topraklar bölünemez, miras hükümleri dışında başkalarına devredilemez ve ancak dağıtılan çiftçilerle mirasçıları tarafından işletilebilir. Bu şartların kaybı halinde, dağıtılan toprağın Devletçe geri alınmasına ilişkin esaslar kanunla düzenlenir.”, 5.3. “C. Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması” başlıklı 45 inci maddesinde, “Devlet, tarım arazileri ile çayır ve meraların amaç dışı kullanılmasını ve tahribini önlemek, tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak maksadıyla, tarım ve hayvancılıkla uğraşanların işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır.”, 6. Birleşmiş Milletler “İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensipleri’nde, “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler…
Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar…”, 7. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun, “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 8. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı
8 inci maddesinde, “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen
esaslara uyulur. … c) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaç dışında kullanılmak üzere plânlanamaz. … e) Kamu kurum ve kuruluşları veya plan müellifleri; ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından plana ilişkin görüşlerini alır. Kurum ve kuruluşlar, görüşlerini en geç otuz gün içerisinde bildirmek zorundadır. Görüş bildirilmesi için etüt ve analiz gibi uzun süreli çalışma yapılması gereken hallerde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının talebi üzerine otuz günü geçmemek üzere ilave süre verilir. Bu süre içerisinde görüş bildirilmediği takdirde plan hakkında olumsuz bir görüşün bulunmadığı kabul edilir.”, 9. 19/7/2005 tarih ve 25880 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun, 9.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde, “Bu Kanunda geçen; … b) Kurul: Toprak
Koruma Kurulunu, … e) Mutlak tarım arazisi: Bitkisel üretimde; toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerinin kombinasyonu yöre ortalamasında ürün alınabilmesi için sınırlayıcı olmayan, topografik sınırlamaları yok veya çok az olan; ülkesel, bölgesel veya yerel önemi bulunan, hâlihazır tarımsal üretimde kullanılan veya bu amaçla kullanıma elverişli olan arazileri, … i) Tarım dışı alanlar: Üzerinde toprak bulunmayan çıplak kayaları, daimi karla kaplı alanları, ırmak yataklarını, sahil kumullarını, sazlık ve bataklıkları, askeri alanları, endüstriyel, turizm, rekreasyon, iskân, altyapı ve benzeri amaçlarla plânlanmış arazileri, …
İfade eder.”, 9.2. “Toprak Koruma Kurulu” başlıklı 5 inci maddesinde, “Her ilde, valinin başkanlığında, ildeki tarımdan sorumlu birim amiri tarafından başkan yardımcılığı ve sekretarya hizmetleri görevi yürütülmek üzere, ilde plân yapma yetkisine sahip kamu kurum ve kuruluşları ile üniversitelerden, üç birimin ve Maliye Bakanlığının ildeki üst düzey temsilcisi ile plânlama ve/veya toprak koruma konularında ulusal ölçekte faaliyette bulunan kamu kurumu niteliğini haiz meslek kuruluşları ile sivil toplum kuruluşlarının yerel temsilcilerinden üç kişi olmak üzere
Kurul oluşturulur. Kurulun gündeminde bulunan araziler özel kanunlarla koruma altına alınmış alanlar, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün proje alanı veya 22.11.1984 tarihli ve
3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanununa göre
uygulama alanı ilân edilen yerlerden ise bu alanlarda uygulama yapan birimin yetkili temsilcisi de Kurula dâhil edilir. / Kurulun kuruluşu, çalışma usûl ve esasları Bakanlık tarafından hazırlanacak yönetmelikle belirlenir.”,
9.3. “Kurulun görevleri” başlıklı 6 ncı maddesinde, “Kurulun görevleri aşağıda belirtilmiştir:
a) Arazi kullanılan tüm faaliyetlerde, arazinin korunması, geliştirilmesi ve verimli kullanılmasına yönelik inceleme, değerlendirme ve izleme yapmak, ortaya çıkan olumsuzlukları belirlemek, toprak korumayı ve bununla ilgili sorunları giderici önlemleri almak, geliştirmek, uygulanmasını sağlamak için görüş oluşturmak. b) Arazi kullanımını gerektiren tüm girişimleri yönlendirmek üzere, yerel plân veya projelerin uygulanması amacıyla takibini yapmak. c)
Toprak koruma önlemlerinin yerine getirilmesi sürecini yerel ölçekte izlemek, değerlendirmek ve çözümleyici öneriler geliştirmek, hazırlanacak toprak koruma ve arazi kullanım plânları doğrultusunda, yerel ölçekli yıllık iş programları için görüş oluşturmak ve uygulamaya konulmasının takibini yapmak. ç) Ülkesel, bölgesel veya yerel ölçekli yapılan plânlar arasındaki uyumu denetlemek. d) Kanunda yer alan konularla ilgili başvuruları almak ve ilgililere aktarmak. e) Kanunla verilen diğer görevleri yapmak.”, 9.4. “Tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı” başlıklı 13 üncü maddesinde, “Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri tarımsal üretim amacı dışında kullanılamaz. … Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri dışında kalan tarım arazileri; toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile valilikler tarafından tarım dışı kullanımlara tahsis edilebilir. … Bu madde kapsamında valiliklerce verilen kararlara yapılan itirazlar, Bakanlık tarafından değerlendirilerek karara bağlanır. / Tarım arazilerinin korunması ve amaç dışı kullanımına dair uygulamaların usûl ve esasları yönetmelikle düzenlenir.”, 9.5. “Tarımsal potansiyeli yüksek büyük ovaların belirlenmesi ve korunması” başlıklı 14 üncü maddesinde, “Tarımsal üretim potansiyeli yüksek, erozyon, kirlenme, amaç dışı veya yanlış kullanımlar gibi çeşitli nedenlerle toprak kaybı ve arazi bozulmalarının hızlı geliştiği ovalar; kurul veya kurulların görüşü alınarak, Cumhurbaşkanı kararı ile büyük ova koruma alanı olarak belirlenir. / Büyük ovalardaki koruma ve geliştirme amaçlı tarımsal altyapı projeleri ve arazi kullanım plânları, kurul veya kurulların görüşleri dikkate alınarak, Bakanlık ve valilikler tarafından öncelikle hazırlanır veya hazırlattırılır. / Büyük ovalarda bulunan tarım arazileri hiçbir surette amacı dışında kullanılamaz. Ancak alternatif alan bulunmaması, kurul veya kurullarca uygun görüş bildirilmesi şartıyla; a) Tarımsal amaçlı yapılar, b) Bakanlık ve talebin ilgili olduğu Bakanlıkça ortaklaşa kamu yararı kararı alınmış faaliyetler, İçin tarım dışı kullanımlara Bakanlıkça izin verilebilir. / Büyük ova koruma alanlarının belirlenmesi ve korunmasına ilişkin usûl ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.”, 10. 09.12.2017 tarih ve 30265 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Tarım Arazilerinin
Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmeliğin, 10.1. “Toprak koruma kurulunun çalışma usul ve esasları” başlıklı 6 ncı maddesinde, “…
e) Kurul kararlarına yapılan itirazlar sonucu Bakanlık tarafından yapılan incelemeye dayalı hazırlanan rapor veya talebi destekleyici nitelikte yeni bilgi ve belgenin sunulması halinde, kararlar Kurul tarafından yeniden değerlendirilir. … g) Etüt raporunda tespit edilen tarımsal veya tarım dışı amaçlarla kullanıma ilişkin alternatif alanlar Kurul tarafından değerlendirilir, alternatif olup olamayacağı gerekçesi açıklanarak karara bağlanır.”, 10.2. “Tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı” başlıklı 12 nci maddesinde, “(1) Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri, sulu tarım arazileri alternatif alan bulunmaması ve Kurulun uygun görmesi şartıyla; a) Savunmaya yönelik stratejik ihtiyaçlar, b)
Doğal afet sonrası ortaya çıkan geçici yerleşim yeri ihtiyacı, c) Petrol ve doğal gaz arama ve işletme faaliyetleri, ç) İlgili bakanlık tarafından kamu yararı kararı alınmış madencilik faaliyetleri, d) Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış plan ve yatırımlar, e) Kamu yararı gözetilerek yol, altyapı ve üstyapı faaliyetlerinde bulunacak yatırımlar, f) Enerji Piyasası
Düzenleme Kurulunun talebi üzerine 14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca yenilenebilir enerji kaynak alanlarının kullanımı ile ilgili yatırımlar, g) Jeotermal kaynaklı teknolojik sera yatırımları, için bu arazilerin amaç dışı kullanım taleplerine, toprak koruma projesine uyulması kaydıyla Bakanlık tarafından izin verilebilir. Bakanlık bu yetkisini valiliklere devredebilir.”, 10.3. “Amaç dışı kullanım taleplerinin değerlendirilmesi” başlıklı 14 üncü maddesinde, “(1)
Tarım dışı amaçla kullanılmak üzere talep edilen yerler için il müdürlüğü; arazi sınıfı, kullanım şekilleri, diğer tarımsal özellikleri ile çevre arazilerle ilişkisini, TAD Portal ve mahallinde yapılan inceleme sonucu arazi etüt raporu düzenler. …”, 10.4. “İtiraz” başlıklı 15 inci maddesinde, “(1) Bakanlık veya valilikçe bu Yönetmelik kapsamındaki karara bağlanan işlemler ile etüt raporlarına bir defaya mahsus olmak üzere itiraz hakkı bulunmaktadır. İtirazlar, karar tarihini izleyen bir yıl içerisinde Bakanlığa iletilmek üzere valiliklere yapılır. Bakanlık, itirazları inceleyerek karara bağlar. Bu karar kesin olup gereği için valiliğe gönderilir.”, 10.5. “Büyük ovaların belirlenmesi” başlıklı 17 nci maddesinde, “(1) Tarımsal üretim potansiyeli yüksek, erozyon, kirlenme, amaç dışı veya yanlış kullanımlar gibi çeşitli nedenlerle toprak kaybı ve arazi bozulmalarının hızlı geliştiği ovalar; o ildeki kurulun, birden fazla ili ilgilendiren ovalarda ise ilgili kurulların görüşü alınarak Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulu
Kararı ile büyük ova koruma alanı olarak belirlenir. (2) Büyük ova belirlemede, ovada bulunan tarım arazisinin alan büyüklüğünün yanı sıra tarımsal üretim potansiyeli, ülke ve bölge tarımındaki önemi ile erozyon, çoraklaşma, kirlenme ve amaç dışı kullanım gibi tehditlerin olumsuz etkileri nedeniyle arazi bozulma risklerinin yüksek olması hususları dikkate alınır.”, 10.6. “Büyük ovalarda arazi kullanımı ve uygulamalar” başlıklı 18 inci maddesinde, “(1)
Büyük ovalardaki koruma ve geliştirme amaçlı tarımsal alt yapı projeleri ve arazi kullanım planları, kurul veya kurulların görüşleri dikkate alınarak, Bakanlık veya valilikler tarafından öncelikle hazırlanır/hazırlattırılır. Bu ovalarda, ilgili bakanlıkların plan ve projeleri Bakanlığa bildirilir ve diğer ilgili projelerle bütünlüğü sağlanarak uygulanır. (2) Bakanlar Kurulu Kararı ile büyük ova koruma alanı ilan edilen ve ova sınırları içinde kalan parsellerin tapu kütüğü sayfalarının beyanlar hanesine büyük ova alanına girdiğine dair şerh konulması valilikler tarafından ilgili tapu müdürlüklerinden talep edilir. (3) Büyük ova koruma alanında kalan yerlerde 4342 sayılı Mera Kanunu, 6831 sayılı Orman Kanunu, 26/1/1939 tarihli ve 3573 sayılı
Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun, 22/3/1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan yerler ilgili mevzuatınca değerlendirilir. (4) Büyük ovaların korunması geliştirilmesi ve çiftçilerin desteklenmesi için Bakanlık gerekli tedbirleri alabilir.”,
10.7 “Büyük ovalarda tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı” başlıklı 19 uncu maddesinde,
“(1) Bakanlar Kurulu kararı ile büyük ova koruma alanı olarak belirlenen alanlarda bulunan tarım arazileri amacı dışında kullanılamaz. Ancak alternatif alan bulunmaması, kurul veya kurullarca uygun görüş bildirilmesi şartıyla; a) Tarımsal amaçlı yapılar, b) Bakanlık ve talebin ilgili olduğu bakanlıkça ortaklaşa kamu yararı olduğu belirtilen faaliyetler, için tarım dışı kullanımlara Bakanlıkça izin verilebilir. … (9) Tarımsal amaçlı veya tarım dışı amaçlı kullanım talebinin öncelikle ova sınırları dışındaki alanlardan karşılanması esastır. Talebin büyük ova koruma alanı dışından karşılanamaması durumunda, alternatif alanlar öncelikle büyük ova sınırları içerisinde kalan planlı alanlardan (yerleşim, sanayi, turizm ve benzeri), tarım dışı alanlardan veya tarımsal üretim potansiyeli düşük alanlardan karşılanır.”, 11. 26/04/2018 tarihli 68656427-020-E.1167396 sayılı Müsteşarlık Makamının oluru ile 81
İl Müdürlüğümüze tamim edilen Tarım Arazilerinin Korunması Kullanılması Ve
Planlanmasına Dair Uygulama Talimatının, 11.1. “Alternatif alan değerlendirmesi” başlıklı 10 uncu maddesinde, “(1) Tarım arazileri, bu Kanunda belirtilen istisnalar hariç olmak üzere, arazi kullanım plânlarında belirtilen amaçları dışında kullanılamaz. Arazi kullanım planlaması yapılan alanlarda amaç dışı kullanımlara ayrılan yerler bulunması halinde, bu alanlar alternatif olarak kullanılacaktır. (2)
Tarım dışı amaçlı arazi kullanımı için öncelikli alternatif alan, yapılacak faaliyet için talep edilen il (büyükşehirlerde ilçe, diğer illerde merkez), ilçe ve/veya köyde mevcut planlı alanlardır. Bu nedenle, alternatif alan değerlendirmesi yapmadan önce konut, spor tesisi, ticari tesis, sağlık tesisi, eğitim tesisi, ibadet yeri taleplerinde belediye başkanlığı ve/veya köy muhtarlığından, sanayi tesisi taleplerinde ilçede veya ilde bulunan organize sanayi bölgesi yönetiminden; planlı alanda, söz konusu faaliyetin yapılabileceği uygun alan bulunup bulunmadığı sorulacaktır. Uygun alan bulunduğunun bildirilmesi halinde talebin buraya yönlendirilmesi zorunludur. Bu durumda etüt raporu hazırlanmaksızın talep reddedilecektir.
Ancak, talep sahibi tarafından planlı alanlarda alternatif alan bulunmadığının belgelenmesi halinde, iş ve işlemlere devam edilir. …”, 11.2. “Kanunun 14 üncü maddesi kapsamında izinlendirme işlemleri” başlıklı 13 üncü madedsinde, “(1) İl İdare Kurulu kararı ile belirlenen köy yerleşik alanı sınırı içerisinde (civarı hariç), Kanun hükümleri uygulanmayacaktır. (2) Büyük ova koruma alanlarında tarım dışı amaçlı kullanım talepleri için, ortaklaşa kamu yararı kararlarında, ilgili Bakanlıkça alınan kamu yararı kararı teknik raporu yeterli olacak, ayrıca Bakanlığımız il müdürlükleri tarafından teknik rapor hazırlanmayacaktır. (3) Tarımsal veya tarım dışı amaçlı kullanım talep edilen tarım arazisinin, bir kısmı büyük ova koruma alanı içinde, bir kısmı dışında kalması halinde her iki alan ayrı ayrı değerlendirilecek, öncelikle ova dışında kalan tarım arazisi alternatif kabul edilecektir. (4) Mevzuata uygun olarak onaylanan ve halen yürürlükte bulunan planlı alanlar ve mahalle/köy yerleşik alanı, ilgili belediye ve/veya il özel idarelerinden istenir. Bu alanlar ve Bakanlar Kurulu kararı ile kapsam dışında tutulan parseller hariç olmak üzere büyük ova koruma alanı sınırları içinde kalan parsellerin tapu kütüğü sayfalarının beyanlar hanesine “bu parsel büyük ova koruma alanındadır” şeklinde şerh konulması, valilik tarafından ilgili tapu müdürlüklerinden talep edilir.”, 11.3. “İtiraz” başlıklı 14 üncü maddesinde, “(1) Kanunun 13 üncü maddesi kapsamında, tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı ile ilgili valiliklerce verilen kararlara veya etüt raporlarına yapılan itirazlar, değerlendirilmek üzere dosyası (tüm bilgi ve belgelerle) ile birlikte Bakanlığa gönderilir. İtirazlar Bakanlık tarafından değerlendirilerek en geç altı ay içerisinde kesin olarak karara bağlanır. Verilen bu karar itiraz yönünden kesin olup ikinci itiraz hakkı bulunmamaktadır. Ancak verilen kararın tebliğinden itibaren en geç bir yıl içerisinde kararın gerekçesini ortadan kaldırabilecek yeni belge sunulması halinde, konu tekrar değerlendirilebilir ve karar düzeltme yapılabilir. (2) Kanunun 14 üncü maddesinde itiraz düzenlemesi bulunmaması ve büyük ova koruma alanlarında tarımsal veya tarım dışı amaçlı taleplerin izinlendirilmesi yönünden sınıf ayrımının ortadan kalkması nedeniyle arazi sınıfına itiraz edilmesinin bir önemi bulunmamaktadır. Ancak, müracaat sahiplerinin mağdur olmaması için, tarımsal veya tarım dışı amaçlı kullanım taleplerinde tarımsal bütünlük ve alternatif alan konuları ile tarımsal amaçlı yapılar için çevre düzeni planında yer alan emsallerin arazi sınıfına göre belirlenmiş olması nedeniyle sadece tarımsal amaçlı yapılar için arazi sınıfına da itiraz edilebilecektir. (3) Gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılan itiraz dosyaları değerlendirilmek üzere Bakanlığa gönderilirken etüt ücretinin yatırıldığına dair makbuzda dosyaya eklenecek, Bakanlık tarafından değerlendirilmesi, belirlenen etüt ücretinin yatırıldığına dair makbuzun ibraz edilmesinden sonra yapılacaktır.”, düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin
“Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 13. Başvuran 1 numaralı paragrafta yer verilen başvurusunda, Adıyaman İli Kâhta İlçesi
Şeyhbaba Köyü parsel numaralı taşınmazla ilgili konut amaçlı ilave imar planı yapılması içinİl Toprak Koruma Kurulunun söz konusu taşınmazın tarım dışı amaçla kullanıma açılmasının uygun olmadığı yönündeki kararının iptal edilmesini talep etmektedir.
14. Kahta İlçesi Belediye Başkanlığınca Adıyaman Tarım ve Orman İl Müdürlüğüne yazılan
18.07.2018 tarih ve sayılı yazıyla; Belediye sınırları içinde ancak imar planı
dışında yer alan talebe konu taşınmazın konut amaçlı ilave imar planı yapılmasında sakınca olup olmadığı hususunda Kurum görüşünün talep edilmesi üzerine; bahse konu parsel numaralı taşınmazla ilgili 12/10/2018 tarihli Etüt Raporunun
14.1 “Arazinin Yeri ve Alanı” başlıklı 1 inci bölümünde “Talebe konu taşınmaz, İlimiz Kahta
İlçesi Şeyhbaba Köyü tapulamasında yer almaktadır. Susuz tarla vasfındadır. Taşınmaz; Kahta
İlçesi ile İlçeye bağlı güneydeki köyler ile ulaşımın sağlayan asfalt yolu doğusunda ve bitişik durumdadır. Taşınmazın batısında Kahta ile civar köyler arası ulaşımı sağlayan asfalt yol, kuzeyinde Kahta İlçesi yerleşim alanı, güneyinde tarım dışı yapı (halı saha) ve doğusunda ise tarım parseli ve akabinde yerleşim alanı bulunmaktadır.”, 14.2. “Arazinin Özellikleri ” başlıklı 2 nci bölümünde “Mahallinde yaptığımız tespit, inceleme ve etüt işlemleri neticesinde aşağıdaki özellikler tespit edilmiştir: Taşınmazın bulunduğu bölgenin iklim özellikleri, Mülga Tarım ve Köyişleri Bakanlığı verilerine göre, yıllık ortalama yağış 835 mm, yıllık ortalama sıcaklık 17 C ve yıllık ortalama toprak sıcaklığı 18,7 C olarak tespit edilmiştir. Taşınmazın toprak bünyesi killi-tınlı, tesirli toprak derinliği orta derin (60-80 cm, hafif taşlı(2- 10), hafif eğimli (% 4-6) eğimli olup çoraklık, drenaj ve kirlilik riski bulunmamaktadır. Arazi bakısı doğudan batıdan doğuya olup toprak yapısı, taşlılık, tesirli toprak derinliği ve eğimi dikkate alındığında tarımsal potansiyel bakımından yöre ortalamasında verim alınabilen yerlerden olduğu tespit edilmiştir. Taşınmaz özellikleri itibari ile “Kuru Mutlak Tarım Arazisi” niteliğindedir.”, 14.3. “Arazinin Kullanım Şekilleri” başlıklı 3 üncü bölümünde, “Etüt tarihi itibariyle üzerinde hububat anızının bulunduğu, kuru şartlarda hububat ile baklagil yetiştiriciliği yapıldığı ve hâlihazırda tarım arazisi olarak kullanıldığı görülmüştür. Yörede kuru şartlarda arpa, buğday, nohut ve mercimek tarımı yapılmaktadır.”, 14.4. “Sonuç ve Öneriler” başlıklı 4 üncü bölümünde, “4.1. Talebe konu taşınmaz; 5403 sayılı
Kanunun 14. Maddesine göre Büyük ova olarak ilan edilen Kahta Ovası sınırları içinde kalmaktadır. 4.2. Taşınmaz üzerinde halihazırda kuru tarım yapılan, yöre ortalamasında ürün alınabilen Kuru Mutlak Tarım Arazisi niteliğindedir. 4.3. Kahta Belediyesi imar planı alanı içinde olmayıp mücavir alan konumundadır. Taşınmazın, İlave İmar Planı kapsamında konut alanına dönüştürülmesi talep edilmektedir. 4.4. Taşınmazın batısında(bitişik) Kahta İlçesi ile civar köyler arası ulaşımı sağlayan asfalt yol, kuzeyinde Kahta İlçesi yerleşim alanı, güneyinde tarım dışı yapı (halı saha) olması nedeniyle diğer araziler ile olan tarımsal kullanım bütünlüğü kaybolmuş durumdadır. 4.5. Taşınmazın tarım dışına çıkarılması durumunda çevredeki tarım arazilerine zarar verecek bir durum söz konusu olmayacağından dolayı Toprak Koruma Projesi hazırlanmasına gerek duyulmamaktadır. 4.6. Talep konusunu için alternatif alan değerlendirmesi ile ilgili olarak Kahta Belediyesinden görüş talep edilmiş ancak alternatif alan kapsamında Kahta Belediyesince herhangi bir görüş bildirilmemiştir. 4.7. Sonuç olarak, üzerinde ilave imar planı yapılması planlanan taşınmazın Kahta büyük ova koruma alanı sınırları içerinde olması nedeniyle 5403 sayılı sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı
Kanunu’nun 14. Maddesine göre işlem yapılmıştır. / Konu hakkında, Bakanlığımız ve talebin ilgili olduğu Bakanlıkça ortaklaşa kamu yararı kararı alınması ve alternatif alanların bulunup bulunmadığı hususu ile, “5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun 14.
maddesi ile 9.12.2017 tarih ve 30265 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren
“Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmeliğin 19.
maddesinde belirtildiği şekilde İl Toprak Koruma Kurulu tarafından değerlendirildikten sonra, İl Toprak Koruma Kurulu’nun uygun görmesi şartıyla Bakanlığımız tarafından taşınmaz üzerinde ilave imar planı yapılarak tarım dışı amaçlı olarak kullanılmasına izin verilebilir.”
İfadelerine yer verildiği görülmektedir.
15. İl Toprak Koruma Kurulunun 03/01/2019 tarih ve 3 sayılı kararında, “Kurul, 5403 sayılı
Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun 6. maddesi ile Tarım Arazilerinin Koruması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmeliğinin 5 inci ve 6 inci maddeleri gereğince, komisyon başkanı Vali başkanlığında, aşağıda isimleri ve imzaları bulunan üyelerin iştiraki ile 03.01.2019 günü Valilik Toplantı salonunda saat 10:00’ da toplanarak aşağıdaki kararı almıştır. / İlimiz Kahta İlçesi Belediye Başkanlığı tarafından Tarım ve Orman
İl Müdürlüğüne yazılan 18.07.2018 tarih ve sayılı yazıyla; Belediye sınırları içinde ancak imar planı dışında yer alan talebe konu taşınmazın konut amaçlı ilave imar planı yapılmasında sakınca olup olmadığı hususunda Kurum görüşümüz talep edilmektedir. / Sonuç olarak, talep konusu taşınmazın büyük ova koruma alanı sınırları içerisinde yer alması nedeniyle, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun 14. maddesi ile
9.12.2017 tarih ve 30265 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tarım
Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik’in 19. maddesi ile uygulama talimatının ilgili maddeleri doğrultusunda yapılan değerlendirme sonucunda, yürürlükteki mevzuatlar gereği Kahta Belediye Başkanlığından, planlı alanlar içerisinde talep konusu olan ihtiyacın karşılanması için alternatif olabilecek alanın olup olmadığı hakkında yazılı görüş alındıktan sonra konunun bir daha görüşülmesinin uygun olduğuna oybirliği ile karar verilmiştir.” İfadelerine yer verilmiştir.
16. Adıyaman Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün (Kahta Belediye Başkanlığına hitaben)
11/01/2019 tarih ve sayılı yazısı ile talep konusu olan ihtiyacın karşılanması için alternatif olabilecek alanın olup olmadığı hakkında görüş sorulması üzerine, Kahta Belediye
Başkanlığının 25/01/2019 tarih ve sayılı yazısında, Kahta İlçesi Şeyhbaba Köyü parsel numaralı taşınmazın konut amaçlı imar planına dahil edilmesi ile ilgili alternatif olabilecek alan hususunda imar planlarında alternatif alanların bulunduğu bahse konu parselin bulunduğu alanda (mahallede) alternatif alan bulunmadığı, hususunun belirtildiği anlaşılmaktadır.
17. İl Toprak Koruma Kurulunun 06/05/2019 tarih ve 1 sayılı kararında ise, “Kurul, 5403 sayılı
Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun 6. maddesi ile Tarım Arazilerinin Koruması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmeliğinin 5 inci ve 6 inci maddeleri gereğince, komisyon başkanı Vali başkanlığında, aşağıda isimleri ve imzaları bulunan üyelerin iştiraki ile 06.05.2019 günü Valilik Toplantı salonunda saat 15:00’ da toplanarak aşağıdaki kararı almıştır. / Kahta Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü tarafından
İl Tarım ve Orman Müdürlüğüne yazılan 18.07.2018 tarihli ve sayılı yazı ile, Şeyhbaba
Köyü parsel üzerinde Konut Amaçlı İlave İmar Planı olarak planlanmasının 5403 sayılı
Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve ilgili yönetmelikler doğrultusunda sakınca olup olmadığının bildirilmesi talep edilmektedir. / Talep, Kurul tarafından “5403 sayılı Toprak
Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu”nun 13. maddesi ile 9.12.2017 tarih ve 30265 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve kanlanmasına Dair Yönetmelik”in 2. Maddesi kapsamında değerlendirilmiş olup, Tarım dışı kullanım izni talep edilen taşınmazın Kuru Mutlak Tarım Arazisi niteliğinde olması nedeniyle kanunun 13. Maddesindeki “Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri” tarımsal üretim amacı dışında kullanılamaz” hükmü nedeniyle tarım dışı amaçla kullanıma açılmasının uygun olmadığına oybirliğiyle karar verilmiştir.” ifadelerine yer verilmiştir.
18. 5403 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinde, tarımsal üretim potansiyeli yüksek, erozyon, kirlenme, amaç dışı veya yanlış kullanımlar gibi çeşitli nedenlerle toprak kaybı ve arazi bozulmalarının hızlı geliştiği ovalar, kurul veya kurulların görüşü alınarak, Cumhurbaşkanı kararı ile büyük ova koruma alanı olarak belirleneceği, büyük ovalarda bulunan tarım arazilerinin hiçbir surette amacı dışında kullanılamayacağı, ancak alternatif alan bulunmaması, kurul veya kurullarca uygun görüş bildirilmesi şartıyla; tarımsal amaçlı yapılar, Bakanlık ve talebin ilgili olduğu Bakanlıkça ortaklaşa kamu yararı kararı alınmış faaliyetler, için tarım dışı kullanımlara Bakanlıkça izin verilebileceği; Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve
Planlanmasına Dair Yönetmeliğin 19 uncu maddesinde ise, tarımsal amaçlı veya tarım dışı amaçlı kullanım talebinin öncelikle ova sınırları dışındaki alanlardan karşılanmasının esas olduğu, talebin büyük ova koruma alanı dışından karşılanamaması durumunda, alternatif alanların öncelikle büyük ova sınırları içerisinde kalan planlı alanlardan (yerleşim, sanayi, turizm ve benzeri), tarım dışı alanlardan veya tarımsal üretim potansiyeli düşük alanlardan karşılanacağı, hususlarının düzenlendiği görülmektedir.
19. İl Toprak Koruma Kurulunun 03/01/2019 tarih ve 3 sayılı kararında, talep konusu taşınmazın büyük ova koruma alanı sınırları içerisinde yer aldığı ifadesi üzerine yapılan araştırma neticesinde, 31 Mart 2018 tarih ve 30377 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 04/12/2017 tarih ve 2017/11414 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile, Gıda, Tarım ve Hayvancılık
Bakanlığının 30/11/2017 tarih ve sayılı yazısı üzerine 5403 sayılı Toprak Koruma ve
Arazi Kullanımı Kanununun 14 üncü maddesine göre Adıyaman ilinde bulunan Kahta Ovasının büyük ova koruma alanı olarak belirlenmesine karar verildiği, bilgisi edinilmiştir.
20. Ayrıca büyük ovalarda bulunan tarım arazilerinin hiçbir surette amacı dışında kullanılamayacağı öngörülmüş olmakla birlikte, alternatif alan bulunmaması halinde tarımsal amaçlı yapılar veya Bakanlık ve talebin ilgili olduğu Bakanlıkça ortaklaşa kamu yararı kararı alınmış faaliyetler için tarım dışı kullanımlara Bakanlıkça izin verilebileceği şeklinde bir istisna getirildiği, somut olayın bu istisna kapsamında değerlendirilemeyeceği, kaldı ki Kahta Belediye
Başkanlığının 25/01/2019 tarih ve sayılı yazısında, Kahta İlçesi Şeyhbaba Köyü parsel numaralı taşınmazın konut amaçlı imar planına dahil edilmesi ile ilgili alternatif olabilecek alan hususunda imar planlarında alternatif alanların bulunduğu bahse konu parselin bulunduğu alanda (mahallede) alternatif alan bulunmadığı, hususunun belirtildiği görülmektedir.
21. Diğer yandan başvuran Mahalle içerisinde kalmış ve aşağısına halı saha, karşısında 30 metre mesafede Yurdakul Fabrikası, onun yanında kadrolu cami, Fatih Sultan Mehmet İlköğretim
Okulu ve Kâhta Dolmuş Son Durağı ve bitişiğinde evler yapılmış taşınmazda tarım yapmanın imkânı olmadığı iddiasında bulunmakta ise de, bahsi geçen taşınmazın Bakanlar Kurulu kararı ile büyük ova koruma alanı olarak belirlenen Kahta Ovasında bulunduğu ve büyük ova koruma alanı olarak belirlenen taşınmazlarla ilgili olarak 5403 sayılı Kanunda itiraz mekanizması öngörülmediği anlaşılmaktadır.
22. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar doğrultusunda, 31 Mart 2018 tarih ve 30377 sayılı Resmî
Gazetede yayımlanan 04/12/2017 tarih ve 2017/11414 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının 30/11/2017 tarih ve sayılı yazısı üzerine 5403 sayılı
Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun 14 üncü maddesine göre Adıyaman ilinde bulunan Kahta Ovasının büyük ova koruma alanı olarak belirlenmesine karar verildiği, büyük ovalarda bulunan tarım arazilerinin hiçbir surette amacı dışında kullanılamayacağının öngörüldüğü, somut olayda bu kuralın istisnasının gerçekleşmediği hususları dikkate alındığında; Adıyaman İli Kâhta İlçesi Şeyhbaba Köyü parsel numaralı taşınmazla ilgili konut amaçlı ilave imar planı yapılması için İl Toprak Koruma Kurulunun söz konusu taşınmazın tarım dışı amaçla kullanıma açılmasının uygun olmadığı yönündeki kararının hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 23. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idareler tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği anlaşılmaktadır.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
24. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. Maddesinin 1.
fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup
Adıyaman İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA, ADIYAMAN İL TARIM VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ’ne ve
KAHTA BELEDİYE BAŞKANLIĞI’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi