|
ÖZET: Başvuru, Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü’ne yapılan tarım sigortası poliçeleriyle ilgili olarak, eksik ödeme yapıldığı iddiasıyla gerçekleştirilmiştir. Başvuran, 28/01/2021 tarihinde toplam 100.000 TL değerinde iki poliçe yaptırmış ve 04/03/2021 tarihinde meydana gelen don olayında fındık ağaçlarının zarar gördüğünü belirtmiştir. TARSİM, hasar tespitinde %86 ve %91 oranında zarar belirlemiş ve başvuru sahibine toplamda 70.650 TL ödeme yapmıştır. Başvuran, bu ödemenin poliçede belirtilen tutardan düşük olduğunu iddia ederek yeniden değerlendirme talep etmiştir.
İdare, başvuranın beyan ettiği verim değerinin, gerçek verim değerinin üzerinde olduğunu ve bu nedenle tazminatın hesaplanmasında Tarım Sigortaları Havuzu eksperlerinin belirlediği gerçek verim değerinin esas alındığını açıklamıştır. Tarım Sigortaları Kanunu çerçevesinde, sigorta kapsamındaki risklerin belirlenmesi ve tazminat hesaplamalarının yapılmasıyla ilgili süreçlerin hukuka uygun olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, başvuranın ekonomik kaybının, yapılan ödemelerle karşılandığı vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. İdarenin işlemlerinin hukuka uygun olduğu ve başvuranın hak arama özgürlüğünün devam ettiği belirtilmiştir. Başvuran, gerekçeli ret kararına karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/7547-S.22.11569
BAŞVURU NO : 2021/21215
KARAR TARİHİ : 10/06/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TARIM SİGORTALARI HAVUZ İŞLETMESİ ANONİM ŞİRKETİ
GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
ÇARŞAMBA İLÇE TARIM VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Tarım sigorta poliçelerinin yeniden incelenerek eksik ödenen tutarların tazmin edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 14/12/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza başvuruda bulunan şikayet dilekçesinde özetle; “Samsun ili,
Çarşamba ilçesinde ikamet ettiğini, tarımla uğraştığını, 28/01/2021 tarihinde nolu 50 bin TL ve nolu 50 bin TL iki poliçe değeri toplamda 100 bin TL değerinde 3410 TL karşılığında Tarım
Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü’ne (TARSİM) ürün sigortası yaptırdığını, 04.03.2021 tarihinde don olayı yaşandığını, sigorta yaptırdığı fındık ağacı ürünlerinin zarar gördüğünü, akabinde
TARSİM tarafından bir poliçe için %86 diğer poliçe için % 91 fındık ürün yanık değeri tespit edildiğini ve kendisine 34,200 TL ve 36,450 TL ödendiğini, söz konusu bedelin poliçe bedellerinden çok az olduğunu iddia ederek konunun yeniden değerlendirilerek poliçede yazan tutarlar kadar ödeme yapılmasını” talep etmiştir.
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALAR
2) Kurumumuzun 16/03/2022 tarih ve sayılı bilgi ve belge talebi konulu yazısına istinaden
Çarşamba Kaymakamlığı tarafından Kurumumuza gönderilen cevabi yazıda özetle;
2.1) Kurumunuza başvuruda bulunan T.C. No’lu ‘ın Bakanlığın Çiftçi Kayıt
Sisteminde (ÇKS) 2021 yılında kaydı bulunduğu, Çiftçilerin tarım arazilerine TARSİM poliçesi yaptırabilmesi için o yıla ait ÇKS bilgilerini güncellemiş olması gerektiğinden ‘ın TARSİM poliçesi yaptırdığı arazilerin 2021 yılına ilişkin kayıtlarının yapıldığı, 5363 sayılı Tarım Sigortaları
Kanununun 12. maddesinde Tarım Sigortaları Havuzu tarafından teminat altına alınacak riskler belirtilmiş olup başvuruya konu fındık arazilerinde yaşanan don olayı da 12. maddede belirtilen riskler içerisinde yer aldığı, Bakanlığa bağlı Tarım Reformu Genel Müdürlüğünün 03.01.2020 tarih ve 21623560-243.01-E.6845 sayılı Doğal Afet Hizmetleri Hakkındaki Genelgesi, 24.12.2020 tarih ve E2163560-243.01-3614950 sayılı Doğal Afet Hizmetleri Uygulama Talimatı 2., 3. maddeleri gereği başvuruya konu don olayı 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu kapsamında olduğundan söz konusu hasarlara ilişkin hasar tespitlerinin yapılmasında Tarım Sigortası Eksperleri yetkili olduğundan parsel bazlı hasar tespit işlemlerinin Müdürlükleri tarafından yapılamadığı,. Ayrıca 2021 yılı içerisinde
Müdürlüğe don olayı ile ilgili yapılan ihbarların değerlendirildiği, Doğal Afet Hizmetleri Uygulama
Talimatının 1. maddesi gereği yapılan ön tespit çalışmaları sonuçlarına göre yaşanan don olayı afet boyutunda olmadığından Bakanlığa afet ihbar formu gönderilmediği,
2.2) Başvuranın poliçe yaptırdığı tarım arazilerinin ortalama verim değerleri ile ilgili veri
Müdürlüklerinde bulunmadığı, .Samsun İli Fındık Rekolte Tespit Komisyonu tarafından 2021 yılı rekolte tespit çalışmaları kapsamında yapılan çotanak sayımları sonucuna göre Çarşamba İlçesi’nde ortalama verim 136,99 kg/da olarak tespit edildiği, Kuurmlarının Zirai Gelir Tespit Komisyonu tarafından 2021 yılı için ortalama fındık verimi kıraç arazilerde 109 kg/da, taban arazilerde 155 kg/da olarak belirlendiği, Başvuruya konu tarım arazileri kıraç tarım arazisi olduğundan ÇKS Belgesinde bulunan ve başvuruya konu ada parsel ve ada parsel numaralı tarım arazilerinin yıllık gayri safi üretim değeri 56.825,46 TL olarak hesaplandığı, Ayrıca ‘ın ÇKS Belgesinde bulunan arazilerinin tamamı için yıllık gayri safi üretim değeri 70.372,53 TL olarak hesaplandığı, Başvuruya konu tarım arazilerinin gerçek verim değerlerinin tespit edilmesi ile ilgili Tarım Sigortası Eksperlerinin yapmış olduğu çalışmaların değerlendirilmesinin gerektiği, Poliçe oluşturulması sırasında üreticiler ilgili tarım arazisinden elde edebileceği verim değerini beyan edildiğini, Olası hasar durumunda poliçenin açıklamalar kısmında da belirtildiği gibi “beyan edilen verim değerinin gerçek verim değerinin üstünde olması durumunda; sigortacı tazminat hesabında Tarım Sigortaları Havuzu eksperi tarafından belirlenen gerçek verim değeri esas alınır.” Bu konuda yapılan işlemlerle ilgili Tarım Sigortaları Havuzu İşletmesi
A.Ş. Genel Müdürlüğünden bilgi talep edilmesinin uygun olacağının değerlendirildiği,
2.3) Şikayet konusu ile ilgili yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara
bağlanmış uyuşmazlık olup olmadığı hususunda Müdürlüklerinde bilgi ve belge bulunmadığı, Yapılan açıklamalardan da anlaşılacağı gibi ‘ın poliçesi yaptırdığı tarım arazileri için beyan ettiği verim değeri hem Samsun İli Fındık Rekolte Tespit Komisyonu tarafından belirlenen ilçe ortalama verim değerinden hem de Müdürlüğün Zirai Gelir Tespit Komisyonu tarafından kıraç araziler için belirlenen ortalama verim değerinden fazla olduğu, Tarım Sigortaları Havuzu eksperi tarafından hasar tespiti sırasında gerçek verim değerinin tespit edilerek tazminat hesabı gerçek verim değerine göre yapılmış ise hesaplanan tazminat tutarının poliçede belirtilen tazminat tutarından düşük olması gerektiğinin değerlendirildiği,
3) Kurumumuzun 16/03/2022 tarih ve sayılı bilgi ve belge talebi konulu yazısına istinaden
Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü tarafından Kurumumuza gönderilen cevabi yazıda özetle;
3.1) Başvurucu, adına Samsun ili Çarşamba ilçesi Merkez /Ordubaşı mahallesine kayıtlı
Fındık ürünü için 1 ve numaralı Bitkisel Ürün Sigortası poliçeleri, 4 kg verim, 500 ağaç ve 25,00 TL birim bedel, 28.01.2021 başlangıç ve 15.09.2021 bitiş tarihli olarak tanzim ettirildiği,
3.2) Bilindiği üzere; 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu ile kurulan Tarım Sigortaları Havuzu
(TARSİM), diğer bir ifade ile Devlet Destekli Tarım Sigortaları Sistemi, Devlet tarafından planlanmış, kurulmuş ve desteklenen bir sigorta sistemi olduğu, TARSİM, bu işi kamu adına, kâr amacı olmaksızın, üretici ve çiftçi yararına olmak üzere, sigorta prensipleri ve teknikleri çerçevesinde yerine getirdiği, Sistemin; kamu, sivil toplum ve özel sektörün işbirliği çerçevesinde oluşturulduğu, Söz konusu sitemin en önemli hedefinin çiftçilerin risklerini teminat altına almak suretiyle zararlarını telafi etmek olduğu,
3.3) Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) tarafından kapsama alınan risklerle ilgili inceleme ve hasar tespit
organizasyonunda görev yapan Eksperlerin; Hazine Müsteşarlığı siciline kayıtlı, bağımsız olarak çalışan
Ziraat Mühendisi, Teknikeri ve Teknisyeni ile Veteriner Hekimlerden oluştuğu, Eksperlerin; Tarım sigortaları mevzuatı, ilgili genel şartlar, tarife ve talimatları ile Havuz’ca belirlenen “Eksper Çalışma Usul ve Esasları” doğrultusunda işlem yaptıkları, Düzenli olarak bölge bazında tecrübeli eğiticiler tarafından
Bitkisel Ürün Sigorta Eksperlerinin tekamül eğitimlerinin yapıldığı,
3.4) Başvurucuya ait ait ve numaralı poliçeler için; 18.02.2021 tarihinde don hasarı
olduğu gerekçesi ile yapılan hasar ihbarını incelemek üzere görevlendirilen eksperlerin 04.03.2021 tarihinde alanda/üründe incelemelerini yaptıkları ve don etkisi tespit ederek kesin ekspertiz raporunu düzenledikleri, Ekspertiz çalışması sırasında yapılan ölçüm ve sayımlar sonucunda %86 ve % 91 oranında don etkisinin belirlendiği,
3.5) Belirlenen hasar değerlerine “Devlet Destekli Bitkisel Ürün Sigortası Tarife ve Talimatlar içerisinde
yer alan Madde 2.3.; “ Muafiyet ve Müşterek Sigorta Uygulaması maddesi ve Devlet Destekli Bitkisel Ürün
Sigortası Genel Şartlar içerisinde yer alan madde B.5. – Tazminat Hesabı uygulaması maddeleri doğrultusunda poliçelerin hasar tazminatlarının hesaplandığı, İşlemler sonucunda alanda belirlenen %
86 ve % 91 hasar oranlarından, don hasarı için mevzuatta tanımlı %10 muafiyet ve %10 müşterek
oranların düşülmesi ile 34.200,00 TL ve 36.450,00 TL tazminat bedelleri hesaplanarak 07.10.2021 tarihinde daini mürtein kurum olan 2568 Sayılı Çarşamba TKK. adına başvurana ödemesinin yapıldığı,
3.6) Başvurucuya ait başvurudaki hususların, daha önce 08.10.2021 tarih ve sayılı Sigortacılık ve
Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SDDK)’ya Şirket E-Başvuru Sistemi üzerinden başvurulması sonrasında, söz konusu başvuruda belirtilen hususlar incelendiği ve tarafına cevabi yazı ile
12.10.2021 tarihinde ilgili sistem üzerinden verildiği.” ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74’üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin
birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6) 2090 sayılı Tabii Afetlerden Zarar Gören Çiftçilere Yapılacak Yardımlar Hakkında Kanun’un;
6.1) “Yardımlar” başlıklı 2’ nci maddesinde; “Bu Kanuna göre yapılacak Devlet yardımları; kredi açma,
karşılıksız mal veya para verme veya teknik yardım yapma, yapılacak veya onarılacak tesislerin maliyetlerine katılma şekillerinden biri ile olur. Yardımlarda küçük işletmelerle aile işletmelerine öncelik tanınır. Afet dolayısıyla çalışma ve üretim imkanları önemli ölçüde bozulmaktan maksat, çiftçinin; A)
Ürünlerinin canlı – cansız üretim araçlarının ve tesislerinin değer itibariyle en az %40 oranında zarar görmesi, bu zararı diğer tarımsal veya başka gelirleriyle karşılayacak gücü bulunmaması ve kredi veren banka, kooperatif ve benzeri kuruluşlardan bu zararı karşılayacak borç alma imkanı olmaması; B)
Ürünlerinin, canlı – cansız üretim araçlarının veya tesislerinin % 40’dan az zarar görmesi halinde, kredi alma imkanı olmaması, başka geliri bulunmaması, dolayısıyla tarımsal faaliyetlerini devam ettiremeyecek ve geçimini sağlayamayacak duruma düşmesi, Halleridir. Karşılıksız yardım, ancak yukarda, belirtilen koşullarda ve geri ödeme gücü olmadığı saptanan, çiftçilere yapılabilir. Tesis maliyetine katılma, sadece çiftçilerin birlikte kullandıkları ve yararlandıkları araçlar ve tesisler için ve gereğine göre yapılabilir.
Tesisin onarılması veya yenisinin sağlanmasına katılma, proje tutarının % 70’ini geçemez. Bu esaslara göre ve bölgeler itibariyle, çiftçilere hangi afetler için, ne gibi ürünleri, canlı – cansız üretim araçları ve tesisleri için hangi şartlarda ve ne şekilde yardım yapılacağı yönetmelikte açık ve seçik bir şekilde belirtilir.
Zarar ve ziyanların Devletçe herhangi bir suretle karşılanmış olanlara veya tarımsal sigortadan yararlanma imkanı bulunanlara bu kanun gereğince ayrıca yardım yapılmaz.”
6.2) “Hasar tespit komisyonları” başlıklı 3’ üncü maddesinde; “Afetlerden zarar gören çiftçilerin zarar
ve ziyanlarının mahiyetini, oranlarını ve tutarlarını tespit etmek, çiftçinin ödeme gücüne göre karşılama şekillerini belirtmek amacıyla her il ve ilçede hasar tespit komisyonları kurulur.”,
7) 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanununun; “Havuz tarafından teminat altına alınacak riskler”
başlıklı 12 nci maddesinde; “Kapsama alınacak bitkiler, bitkisel ürünler ve seralar, tarımsal yapılar, tarım alet ve makineleri ile çiftlik hayvanları için kuraklık, dolu, don, sel, taban suyu baskını, fırtına, hortum, deprem, heyelan, yangın, kaza ve zararlılar ile hayvan hastalıklarının neden olacağı zararlar ve/veya tarım sektörü bakımından önemli görülecek diğer risklere ilişkin teminatlar Kurulun teklifi üzerine
Cumhurbaşkanınca belirlenir.”
8) Devlet Destekli Bitkisel Ürün Sigortası Tarife ve Talimatlar içerisinde yer alan Muafiyet ve
Müşterek Sigorta Uygulaması başlıklı 2.3. Maddesinde; “ Muafiyet ve Müşterek Sigorta Uygulaması (1) Bitkisel ürün sigortasında, hasar nedenine göre uygulanacak olan muafiyet ve müşterek sigorta oranları
Tablo.3 ve Tablo.5’te; ağaç/fidan sigortasında uygulanacak olan muafiyet ve müşterek sigorta oranları
Tablo.4’te görülmektedir. (2) Tespit edilen hasar tutarından, toplam sigorta bedeli üzerinden hesaplanan muafiyet tutarı indirilir. Kalan tutar üzerinden, varsa müşterek sigorta tutarı hesaplanarak tenzil edilir ve tazminat tutarı bulunur. Tazminat tutarından, varsa sovtaj tutarı indirilmek suretiyle, ödenecek tazminat tutarı hesaplanır. (3) Birden fazla riskten dolayı hasar olması durumunda, en yüksek muafiyet bir defa uygulanır. Hesaplama dolu hasarından başlanarak yapılır. Dolu hasarından muafiyet oranı en fazla, dolu muafiyet oranı kadar düşülür, kalan oran diğer risklerden düşülür. Muafiyetsiz teminatlardan oluşan hasarlar, bu hesaplamaya dâhil edilmeden ayrıca hesaplanır.
9) Devlet Destekli Bitkisel Ürün Sigortası Genel Şartlarının Tazminat Hesabı başlıklı B.5.
maddesinde; “(1) Hasar tespitinde belirlenen ve tazminatın hesabında esas alınacak hasar oranı, eksik beyan durumları hariç olmak üzere, Tarım Sigortaları Havuzu eksperi tarafından belirlenen gerçek verim, üzerinden hesaplanan sigorta bedeline uygulanır. (2) Muafiyeti geçmeyen hasarlar ödenmez. Tazminat hesabında hasar miktarının poliçede belirtilen muafiyeti aşan kısmı esas alınır. Sigorta bedeli üzerinden hesaplanan muafiyet tutarı indirildikten sonra kalan zarar miktarı üzerinden müşterek sigorta tutarı hesaplanarak tazminat tutarından indirilir” düzenlemelerine yer verilmiştir.
VI. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10) Kamu Denetçisi Arif DÜLGER tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; İdarenin
başvurana yönelik gerçekleştirdiği idari iş ve eylemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Başvuran 1 no’lu paragrafta açıklandığı üzere, Samsun ili Çarşamba ilçesinde bulunan fındık
bahçelerini Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü’ne devlet destekli (TARSİM) ürün sigortası yaptırdığını, 04.03.2021 tarihinde don olayı yaşandığını, sigorta yaptırdığı fındık ağacı ürünlerinin zarar gördüğünü, akabinde TARSİM tarafından bir poliçe için %86 diğer poliçe için % 91 fındık ürün yanık değeri tespit edildiğini ve kendisine 34,200 TL ve 36,450 TL ödendiğini söz konusu ödemelerini poliçe yaptırıken beyan ettiği toplamda 100.000 TL.’nin altında olduğunu ifade ederek eksik ödendiğini iddia ettiği tutarların ödenmesini talep etmektedir.
12) İlgili mevzuat hükümlerine bakıldığında; 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanununun ilgili hükümleri
gereğince her yıl kapsama alınacak ürünler, bölgeler ve risklerin Cumhurbaşkanınca belirlendiği, 5363 sayılı Kanunun Havuz tarafından teminat altına alınacak riskler” başlıklı 12 nci maddesinde; Kapsama alınacak bitkilerin, bitkisel ürünler ve seraların, tarımsal yapıların, tarım alet ve makineleri ile çiftlik hayvanları için kuraklık, dolu, don, sel, taban suyu baskını, fırtına, hortum, deprem, heyelan, yangın, kaza ve zararlılar ile hayvan hastalıklarının neden olacağı zararlar ve/veya tarım sektörü bakımından önemli görülecek diğer risklere ilişkin teminatların Kurulun teklifi üzerine Cumhurbaşkanınca belirleneceği, hüküm altına alınmıştır.
13) Tarım sektörü, dünya nüfusu açısından taşıdığı kritik önemin yanı sıra ekonomik, sosyal, siyasal,
teknolojik ve kişisel risklerden yüksek düzeyde etkilenen, son derece hassas bir faaliyet sahası olarak kendine özgü bir yapıya sahip olması dolayısıyla, tarımın insanlığın beslenmesindeki fonksiyonunu etkili bir şekilde yerine getirmesi tarımsal üretimi tehdit eden risklerin yönetimiyle doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle, gelişmiş ülkeler, uyguladıkları çeşitli korumacılık politikaları, risk yönetim programları ve bu programlar içerisinde önemli bir yer alan; tarım sigortaları uygulamaları ile risk paylaşımını ve transferlerini gerçekleştirmektedirler. Ülkemizde de tarım sektörünü tehdit eden risklerin teminat altına alınabilmesi amacıyla bir sigorta mekanizmasının devreye sokulması düşünülmüş ve bu amaçla 5363 Sayılı
Tarım Sigortaları Kanunu yürürlüğe girmiştir.
14) Tarımsal üretim, sigorta konusu olabilen diğer mal ve hizmetlere nazaran doğal afetlere ve iklimsel
risklere son derece yoğun şekilde maruz kalmaktadır. Tarımsal üretimin sürdürülmesini etkileyen nedenlerin başında çiftçilerin doğal afetler yüzünden yaşadıkları gelir kayıpları yer aldığı için zarar gören üreticiler sigorta sistemi ile desteklenerek risklerin transferi hedeflenmiştir. Bu amaçla Tarım Sigortaları
Havuzu kurulmuş ve bu sistem ile riskin sadece üretici üstünde kalması engellenerek devlet katkısı da öngörülmüştür. Bununla birlikte sisteme kayıt zorunlu tutulmayarak riski en iyi değerlendirecek kişi olan üreticinin isteğine bırakılmıştır. Ancak 5363 sayılı Kanun kapsamında, uygulama yılında yer alan riskler için tarım sigortası yaptıran üreticilerin yararlanacakları açıkça hükme bağlanmıştır.
15) Dosya kapsamında yapılan incelemede başvurucunun, Samsun ili Çarşamba ilçesi Merkez/Ordubaşı
Mahallesine kayıtlı fındık ürünü için ve numaralı Bitkisel Ürün Sigortası poliçeleri 4 kg verim, 500 ağaç ve 25 TL birim bedel ile 28.01.2021 başlangıç, 15.09.2021 bitiş tarihli olarak tanzim ettirildiği, poliçelerde başvuranın her iki poliçe için 100.000 TL.’lik ürün beyan ettiği, ve numaralı poliçeler için; 18.02.2021 tarihinde don hasarı olduğu gerekçesi ile yapılan hasar ihbarı için eksper görevlendirmelerinin yapıldığı, eksperler tarafından 04.03.2021 tarihinde yapılan incelemede üründe riske bağlı don hasarından kaynaklı olarak, numaralı poliçede %86 ve numaralı poliçe % 91 hasar oranı tespit edildiği, söz konusu poliçelere ait hasar dosyalarının işlemlerinin, 2021 yılı
Bitkisel Ürün sigortaları Genel Şartlar; B.5. Tazminat Hesabı uygulamasında;”(1) Hasar tespitinde belirlenen ve tazminatın hesabında esas alınacak hasar oranı, eksik beyan durumları hariç olmak üzere, Tarım Sigortaları Havuzu Eksperi tarafından belirlenen gerçek verim üzerinden hesaplanan sigorta bedeline uygulanır. (2) Muafiyeti geçmeyen hasarlar ödenmez. Tazminat hesabında hasar miktarının poliçede belirtilen muafiyeti aşan kısmı esas alınır. Sigorta bedeli üzerinden hesaplanan muafiyet tutarı indirildikten sonra kalan zarar miktarı üzerinden müşterek sigorta tutarı hesaplanarak tazminat tutarından indirilir.” hükümleri ve 2021 yılı Bitkisel Ürün sigortaları Tarife ve Talimatlar; 2.3. Muafiyet ve Müşterek
Sigorta Uygulaması;”(1) “Bitkisel ürün sigortasında, hasar nedenine göre uygulanacak olan muafiyet ve müşterek sigorta oranlarının ağaç/fidan sigortasında uygulanacak olan muafiyet ve müşterek sigorta oranlarında belirtildiği şekilde tamamlandığı başvuranın sigorta bedelinde de, don teminatı için muafiyet oranı 10, müşterek oranı % 10 olarak belirtildiği, ve numaralı poliçeler için % 86 ve % 91 don hasar oranlarından (%10 muafiyet ve %10 müşterek tutar indirilerek) sırası ile numaralı poliçe için 34.200 TL ve numaralı poliçe için 36.450 TL tazminat bedeli hesaplanarak başvurana ödendiği, tespit edilmiştir.
16) Diğer taraftan Çarşamba İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün konuya ilişkin göndermiş olduğu
cevabi yazının incelenmesinde; Samsun İli Fındık Rekolte Tespit Komisyonu tarafından 2021 yılı rekolte tespit çalışmaları kapsamında yapılan çotanak sayımları sonucuna göre İlçede ortalama verimin 136,99 kg/da olarak tespit edildiği, İlçe Zirai Gelir Tespit Komisyonu tarafından 2021 yılı için ortalama fındık verimi kıraç arazilerde 109 kg/da, taban arazilerde 155 kg/da olarak belirlendiği,. Başvuruya konu tarım arazilerinin de kıraç tarım arazisi olduğu, Çiftçi Kayıt Sistemi Belgesinde bulunan ve başvuruya konu ada parsel ve ada parsel numaralı tarım arazilerinin yıllık gayri safi üretim değeri 56.825,46 TL olarak hesaplandığı, ayrıca başvuranın Çiftçi Kayıt Sistemi Belgesinde bulunan arazilerinin tamamı için yıllık gayri safi üretim değeri 70.372,53 TL olarak hesaplandığı, Başvuruya konu tarım arazilerinin gerçek verim değerlerinin tespit edilmesi ile ilgili Tarım Sigortası Eksperlerinin yapmış olduğu çalışmalarla birlikte başvuranın poliçe oluşturulması sırasında gerçek ürün değerinden fazla beyanda bulunduğu, olası hasar durumunda poliçelerin açıklamalar kısmında beyan edilen verim değeri gerçek verim değerinin üstünde olması durumunda; sigortacı tazminat hesabında Tarım Sigortaları Havuzu eksperi tarafından belirlenen gerçek verim değerinin esas alınacağı, başvurana, idare tarafından poliçe açıklamalarına uygun şekilde muafiyet ve müşterek oranlar düşürülerek toplamda 70.650 TL ödeme yapıldığı anlaşılmaktadır.
17) Yapılan açıklamalar neticesinde üreticiyi desteklemek ve öngörülen risklerden korumak amacı ile
sigorta havuzu oluşturulduğu, sigorta kapsamında devlet desteğinin sağlandığı, her yıl kapsama alınacak ürünler, bölgeler ve risklerin Cumhurbaşkanınca belirlendiği, İdarenin de başvurana yapmış olduğu poliçeleri mevcut mevzuat ve diğer düzenlemelere göre değerlendirdiği, başvurana arazilerinden elde edebileceği 56.825,46 TL. bedelin üzerinde bir ödeme gerçekleştirildiği, başvuranın ekonomik kaybının ziyadesiyle karşılandığı, dolayısıyla İdarenin başvurana karşı gerçekleştirmiş olduğu iş ve işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun oluşmadığı tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi
Yönetim İlkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde de yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, idarenin “başvuran ile ilgili işlemlerinde makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı ancak başvurana verilen cevabi yazıda; “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı, bundan böyle idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci
fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren varsa dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Samsun Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın, BAŞVURANA, TARIM SİGORTALARI HAVUZ İŞLETMESİ ANONİM ŞİRKETİ
GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ve ÇARŞAMBA İLÇE TARIM VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi