|
ÖZET: Başvuruda, Antalya Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Planlama ve Raylı Sistemler Daire Başkanlığı’na bağlı olarak toplu taşıma hizmeti veren Nakliye Turizm İnş. San. Tic. Ltd. Şti., taşımacıların güzergâhlarının (kalkış-varış ve ara durak) belirlenmemesi nedeniyle mağduriyet yaşadığını ifade etmiştir. İlgili idarenin, taşıma yetki belgelerinde bu bilgilerin yer almadığını ve bu durumun denetim süreçlerini zorlaştırdığını belirtmiştir. Ayrıca, idarenin gerekli düzenlemeleri yapmadığı ve haksız faaliyet gösteren taşımacılara göz yumduğu iddiaları öne sürülmüştür.
Antalya Büyükşehir Belediyesi, 23/06/2021 tarihli UKOME Genel Kurul Kararı çerçevesinde güzergâh planlamalarının yapıldığını, ancak yetki belgelerinde güzergâh bilgilerine yer verilmediğini açıklamıştır. İdare, taşımacıların ortak mutabakata vararak belirli güzergâhlarda çalışmaları gerektiğini belirtmiş, ancak süreçte yaşanan anlaşmazlıkların çalışmaların tamamlanmasını geciktirdiğini ifade etmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirerek, taşımacıların güzergâhlarının belirlenmesi için gerekli işlemlerin makul sürede yapılması gerektiği yönünde Antalya Büyükşehir Belediyesi’ne tavsiyede bulunmuştur. Bu tavsiye, kamu hizmetlerinin belirlilik, öngörülebilirlik ve haklı beklenti ilkelerine uygun şekilde sunulması gerektiğini vurgulamaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/13136-S.22.20099
BAŞVURU NO : 2022/5587
KARAR TARİHİ : 10/10/2022
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
ANTALYA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Taşımacıların hangi güzergâhta çalışacağının kalkış-varış ve ara durak haklarına uygun olarak belirtilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 13/04/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza yapılan başvuruda Nakliye Turizm İnş. San. Tic. Ltd. Şti. adına
tarafından özetle; Antalya Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Planlama ve Raylı Sistemler Daire
Başkanlığına bağlı olarak kamu yararına toplu taşıma faaliyeti yürütmekte oldukları, idarece usulsüz taşımaya müsaade edilmesi nedeniyle mağduriyet yaşadıkları, idarece düzenlenen taşıma yetki belgelerinde taşımacıların çalışma güzergâhının; (kalkış-varış ve ara durak) olarak belirtilmesi ve güzergâh izinlerinin yazılması gerekirken bu sürece kadar idarece bu durumdan kaçınıldığı, bu durum nedeniyle jandarma trafik, trafik polisi, zabıta gibi denetim yapmaya yetkili birimlerinin denetim yapma imkânının zorlaştırıldığı, hat ve güzergâhlar da haksız faaliyet gösteren, güzergâh ihlali yapan bir takım taşımacılara idarece göz yumulduğu ve uygunsuz faaliyet gösteren taşımacıların haksız kazanç sağlamasına olanak sağlandığı, idarece gerekli çalışmaların sürdüğü belirtilerek 2 yıldır sürecin uzatıldığı, 23/06/2021 tarihli ve sayılı UKOME Genel Kurul Kararı ile taşımacıların İl Trafik Komisyon Kararlarından gelen güzergâh haklarına uygun şekilde çalışmaları hususunda karar alınmış olmasına rağmen halen buna
yönelik idarece bir işlem yapılmadığı, mezkûr karardan da anlaşıldığı üzere taşıma yetki belgelerinde taşımacıların hangi güzergâhta çalışacağının il trafik komisyonu kararlarında kalkış-varış ve ara durak haklarına uygun olarak belirtilerek hat ve güzergâhlardaki haksız faaliyetin önlenmesi gerektiği iddia ve ifade edilerek, Ukome kararı doğrultusunda işlem tesis edilerek taşıma yetki belgelerinde taşımacıların hangi güzergâhta çalışacağının kalkış-varış ve ara durak haklarına uygun olarak belirtilerek hat ve güzergâhlardaki haksız faaliyetin önlenmesi talebinde bulunulmaktadır.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun
tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma
gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup adı geçen idarenin 30/05/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1) “1. Başvuru konusu talep ile ilgili yapılan veya yapılacak bir işlem bulunup bulunmadığı bilgisi talebi
ile ilgili, Kaş ilçesi toplu taşıma hatlarına ilişkin 23.06.2021 tarih ve sayılı UKOME Genel
Kurul Kararı alınmış olup, bu karar çerçevesinde güzergâh planlamaları yapıldığı gibi ayrıca güzergâh ve rotasyon düzenlemeleri planlanmaktadır.
2. Şikâyet ile ilgili idari ve hukuki değerlendirmemizin neler olduğu talebi ile ilgili, olarak, 18.03.2016 tarih sayılı UKOME Genel Kurul Kararı ile yürürlüğe girmiş olan, İlçeler Toplu Taşıma
Araçları Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönetmeliğin 9. maddesinde de belirtildiği üzere, Antalya İl
Bütününde tüm ilçelerde toplu taşıma hizmeti yürüten taşımacılara verilen yetki belgeleri ABB1, ABB2 ve
ABB3 olmak üzere üç türe ayrılmaktadır. Anılan yetki belgelerinde ABB1, ABB2 ve ABB3 yetki türlerinin hangi kapsamda taşımacılık yapabileceği (ilçeden ilçeye ve il merkezine, ilçe içi) belirtilmektedir. Bunun dışında şikâyette belirtilenin aksine, yetki belgelerinde çalışma güzergâhlarının kalkışvarış ve ara duraklarının belirtilmesi gerektiğine dair bir düzenleme yer almamaktadır. Bilakis güzergâhta kaç araç çalıştırılacağı, başlangıç ve bitiş noktaları ile ara durakların UKOME Genel Kurulu tarafından belirleneceği belirtilmektedir.
… sayılı UKOME Genel Kurul Kararı ile taşımacıların İl Trafik Komisyon kararlarından gelen güzergâh haklarına uygun şekilde çalışmaları hususunda alınmış olan karar doğrultusunda; Yetki belgelerine kalkışvarış ve ara durak bilgilerinin belirtilmeme gerekçesine ilişkin olarak; taşımacı şirketin bu husustaki talebinin değerlendirilmesi amacıyla yapılan çalışmalar sürmekle birlikte 2 no.lu soruya vermiş olduğumuz cevapta da belirtildiği gibi konu ile ilgili yönetmelik hükümlerinde yetki belgesinin içeriğinde bulunması gereken hususlar sayılmış olup güzergâh ve ara durak belirtilme zorunluluğu anılan düzenlemede yer almamaktadır. Diğer yandan ilgili UKOME kararında; “Teklif ilgili mevzuat hükümleri ve komisyon raporu çerçevesinde değerlendirilmiş olup, Antalya İli, Kaş ilçesi hat planlama çalışmaları kapsamında oluşturulan 6 adet şehir içi, 10 adet mahalle ve 6 adet ilçeler arası olmak üzere toplam 22 güzergâhta toplu taşıma hizmeti verilmesi, taşımacıların ortak mutabakata varmaları halinde belirli güzergâhlarda veya tüm güzergâhlarda ortak çalışmaları, aksi takdirde İl Trafik Komisyon Kararlarından
gelen güzergâh haklarında uygun şekilde çalışmaları, ayrıca güzergâhlarda yapılacak görevlendirmelerin ilave bir karara gerek olmaksızın Ulaşım Planlama ve Raylı sistem Dairesi Başkanlığı tarafından hazırlanacak rotasyon planı kapsamında yapılabilmesinin uygun olduğuna komisyona katılan üyelerin oy birliği ile karar verilmiştir…” Anılan kararda taşımacıların ortak mutabakata varmak suretiyle belirli güzergâhlarda veya tüm güzergâhlarda ortak çalışmaları da yer almakta olup güzergâhlar krokileri karar ekinde yer almaktadır.
5. Çalışmaların bitirilmeme gerekçeleri ve ne zaman bitirilmesinin planlandığının bildirilmesi talebi ile ilgili, Antalya Ulaşım Planlama ve Raylı Sistem Dairesi Başkanlığı olarak 5216 sayılı Büyükşehir Belediye
Kanunu ile 6360 Sayılı Kanun’un verdiği yetki ve sorumluluklar dahilinde Antalya’da bulunan 5 Merkez ve 14 İlçe’de ulaşım hizmetlerinin planlanması faaliyetleri tarafımızdan yürütülmekte olup bu kapsamda ilçe birimimiz tarafından gerekli çalışmalar ivedilikle sürdürülmektedir. Net bir tarih verilememekle birlikte Kaş bölgesi ile ilgili belirtilen çalışmaların da en kısa sürede tamamlanması hedeflenmektedir.
Bununla birlikte bölgedeki çalışmaların hedeflenen sürede tamamlanamama gerekçelerinden biri ve esasen en önemlisi bölgede toplu taşıma hizmeti veren taşımacıların arasındaki anlaşmazlık sebebiyle rotasyon planlama çalışmalarının uzaması ve haliyle güzergâh planlamalarının da yapılamamasıdır. Örneğin son olarak 1 Mart 2022 tarihinde gerekli rotasyon çalışmaları yapılıp taşımacılara bilgi verilmiş olmasına rağmen yine uzlaşma sağlayamadıkları için gelen şikâyetler üzerine yeniden rotasyon planlaması yapılmış ve hatta defalarca kendileri toplantı dahi yapılmış ise de hâlihazırda taşımacı şirketlerden dolayı bir neticeye varılamadığından çalışmalarımız sürmektedir.
6. Anılan çalışmaların yapılmamasının denetim birimlerinin çalışmasını zorlaştırıldığı iddiası ile ilgili açıklamaların yapılması talebi ile ilgili, söz konusu bölgedeki taşımacılar arasında yaşanan sıkıntılardan dolayı karşılıklı şikâyetler sonucu sorunlar yaşandığı haricen bilinmekle birlikte, Antalya Büyükşehir
Belediyesi sınırlarında taşımacılara ilgili yönetmelik kapsamında belirlenen yetki belgesi sınıfına göre yetki belgesi düzenlenmekte olup, bu bilgiler ilgili emniyet birimlerine iletilmektedir. Antalya il bütününde tüm ilçelerde aynı uygulama yapılmakta olup, denetimlerde ilgili birimlerce sıkıntı yaşandığına dair
Başkanlığımıza iletilen bir bilgi bulunmamaktadır. Kaldı ki Jandarma ve Emniyet temsilcileri taşımacılar ile ilgili kararların alındığı Toplu Ulaşım ve Güzergah Komisyonu ile UKOME Genel Kuruluna katılmakta olup ilgili toplantılarda da denetimlerde bu konuda sıkıntı yaşandığına ilişkin bir bilgi iletmemişlerdir.
7. Bölgede güzergâh ihlali yapan taşımacılara idarece göz yumulduğu iddiasına ilişkin açıklamaların yapılması talebi ile ilgili, ilgili mevzuat gereği söz konusu bölgede İl Trafik Komisyon kararlarından gelen haklar müktesep hak sayılarak UKOME Genel Kurulu ile yetki belgesi düzenlenen taşımacılar faaliyet göstermektedir. Güzergâh ihlaline idaremizce göz yumulması söz konusu değildir. Bu nedenle şikâyetçinin bu konudaki suçlaması tümüyle haksız ve yersizdir.
8. Şikâyet konusu veya benzer mahiyette bir konuya ilişkin idaremize açılmış bir dava olup olmadığı ile ilgili, yetki belgelerine güzergâh işlenmesi ile ilgili açılmış herhangi dava bulunmamakta olup, güzergâh ile ilgili ise söz konusu şirket tarafından idaremiz aleyhine Antalya 5 İdare Mahkemesi / E. sayılı dosyasıyla, dava dışı Turizm Seyahat ve Taşımacılık Limited Şirketinin Antalya kalkış Kınık varış olmak üzere Sütleğen Yolu üzerinden faaliyetinin 2010 yılında valilik tarafından durdurulduğu, Antalya 2. İdare Mahkemesi’nde açılan davada Elmalı ilçesi ara durağı nedeniyle iptal kararı verildiği, mahkeme kararında Sütleğen güzergâhıyla ilgili herhangi bir ibare bulunmadığı, işlemin haksız rekabete
yol açtığı ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla iptali ile yürütmesinin durdurulması istemi ile dava açılmıştır.
Açılan davada, Mahkemenin / K. sayılı dosyası ile “…uyuşmazlıkta, her ne kadar dava dilekçesinde, mahkeme kararının Elmalı ara durağına ilişkin olduğu ve Sütleğen yolu üzerindeki faaliyete ilişkin olmadığı halde, kararın yanlış yorumlanarak Sütleğen yoluna yönelik açıklama eklendiği iddia edilmiş ise de, müdahil şirketin 23.06.2010 tarihli talepleri üzerine, 10.08.2010 tarih ve sayılı İl
Trafik Komisyon Kararının 3. maddesinde, Antalya kalkış Kınık varış güzergâhının yeniden düzenlendiği, bu güzergâhta KorkuteliElmalıAkçayGömbe ara durak olarak belirlenerek Sütleğen yolu üzerinden açıklaması getirildiği, kararda Elmalı ara durağının eklenmesine de açıklama olarak Antalya 2. İdare
Mahkemesinin / E. / K. sayılı kararına atıf yapıldığı, söz konusu kararın tamamının değil sadece Elmalı ara durağının eklenmesi kısmının Mahkeme kararının uygulanması kapsamında olduğu, yani Elmalı durağında yolcu alınmamasına yönelik önceki kısıtlamanın kaldırıldığı ve aynı kararla ayrıca davaya konu güzergâha yönelik yeni bir düzenleme yapıldığı ve usulüne uygun olarak alınmış bu karara karşı açılmış bir dava da bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda, davaya konu olayda, müdahil şirketin usulüne uygun olarak alınmış İl Trafik Komisyonu ve UKOME kararlarına uygun olarak davaya konu güzergâhta faaliyet yürüttüğü anlaşıldığından, müdahil şirketin Antalya kalkış Kınık varış olmak üzere Sütleğen Yolu üzerinden faaliyetinin durdurulmasına yönelik yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.” gerekçesiyle “ davanın reddine” karar verilmiştir.” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” hükmüne,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne,
4.1) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.” hükmüne,
5) 10/07/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe
belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinde; “Büyükşehir belediyesinin görev,
yetki ve sorumlulukları şunlardır:
f) Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini planlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergahlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park
yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.
p) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek.” hükmüne,
5.1) “Ulaşım hizmetleri” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Büyükşehir içindeki kara,
deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler
Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.” ikinci fıkrasında; “Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini planlama, koordinasyon ve güzergah belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.”, dördüncü fıkrasında; “Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır.” hükmüne,
6) 15/06/2006 tarihli ve 26199 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Büyükşehir
Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin “Görev ve yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinde; “UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergahlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile
güzergahlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle,… görevli ve yetkilidir.” düzenlemesine,
7) 18/03/2016 tarihli ve sayılı UKOME Genel Kurul Kararı ile kabul edilen Antalya
Büyükşehir Belediyesi Toplu Taşıma Araçları Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönetmelik
Taslağının “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasında; “… ş) Taşıma güzergâhı:
Taşımanın başladığı kalkış noktasından, bittiği varış noktasına kadar ara duraklarda dâhil takip edilen yolu, t) Taşıma hattı: Düzenli yolcu taşımacılığında taşımanın yapıldığı kalkış noktası ile varış noktasındaki yerleşimler arasındaki taşımacılık koridorunu, u) Taşıma kapasitesi: Bir aracın teknik olarak güvenle taşıyabileceği en fazla yolcu sayısını, ü) Taşıma Yetki Belgesi: Büyükşehir Belediyesi sınırları içindeki yerleşim noktaları arasında düzenli toplu taşıma yapacak taşımacılara UKOME Genel Kurul Kararı ile Ulaşım Planlama ve Raylı Sistem Dairesi
Başkanlığı tarafından verilen, araç ve güzergah bilgilerinin yer aldığı belgeyi, … ifade eder.” düzenlemesine,
7.1) “Toplu taşıma hizmeti” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “… b) Büyükşehir Belediyesi
sınırları içerisinde, il/ilçe/mahalle ve yerleşim alanları arasında yapılan yolcu taşımacılığında belirlenecek hat, güzergâh ve araç sayıları, il içerisinde karayollarının fiziki yapısı, yoğunluğu, taşıt ve yolcu kapasitesi, yolculuk talep düzeyleri kapsamında değerlendirilerek UKOME Genel Kurulu tarafından belirlenir.” düzenlemesine,
7.2) “Taşıma Yetki Belgesi, taşıma hatları ve sayıların sınırlandırılması, yasaklar” başlıklı 8’inci
maddesinde; “(1) Taşıma Yetki Belgesi; gerçek ve şirket tüzel kişilikleri adına kayıtlı özmal taşıt/taşıtlar için ayrı ayrı düzenlenir. … (4) Taşıma Yetki Belgesi’ne tabi araçların güzergâhları, bu güzergâhta kaç araç çalıştırılacağı, başlangıç-bitiş noktaları, ara durakları ve ücret tarifeleri UKOME Genel Kurulu tarafından belirlenir. Çalışacak araçların hat, rotasyon ve zaman tarifeleri Ulaşım Planlama ve Raylı
Sistemler Dairesi Başkanlığı tarafından düzenlenir. … (6) UKOME Genel Kurulu, karayollarının fiziki yapısı, yoğunluğu, taşıma düzeni, taşıt ve yolcu kapasitesi, arz/talep dengesi doğrultusunda kamu yararı gözetilerek atıl kapasite ve kaynak israfının önlenmesi, güvenlik ve benzeri hususlar veya benzeri nedenlerle; “Taşıma Yetki Belgesi” nin verilmesinde ve/veya sayısında, toplu taşım hatlarında kullanılacak taşıt sayıları ve kapasitelerinde, güzergâhlarında, kalkış-varış noktalarında, duraklarında, sınırlamalar, kısıtlamalar ve yeni düzenlemeler yapmaya yetkilidir. UKOME Genel Kurulu yukarıda belirtilen sebeplerin hasıl olması durumunda, taşımacılık hatlarındaki araç sayılarını değiştirebilir, azaltabilir ve arttırabilir veya hattı iptal edebilir.” düzenlemesine,
7.3) “Taşıma Yetki Belgesi türleri” başlıklı 9’uncu maddesinde; “(l) Taşıma Yetki Belgeleri aşağıdaki
belirtilen türlere ayrılır:
a) ABB-I Türü Taşıma Yetki Belgesi: İl merkezi — ilçe ve ilçeler arası, düzenli toplu taşıma yapacaklara verilir.
b) ABB-2 Türü Taşıma Yetki Belgesi: Ulaşım Planlama ve Raylı Sistemler Dairesi Başkanlığınca hazırlanan güzergah planları doğrultusunda; l) İlçe merkezinin kendi içerisinde, 2) Eski belde ile ilçe
merkezi arası, 3) Eski belde ile il merkezi arası, 4) İlçe merkezi ile il merkezi arası, 5) İlçeler arası, ortak hat havuzunda rotasyona tabi olarak toplu taşıma yapacaklara verilir.
c) ABB-3 Türü Taşıma Yetki Belgesi: Mahalle ile ilçe merkezleri arası düzenli toplu taşıma yapacaklara verilir.
(2) Taşıma Yetki Belgeleri’nin süresi belge düzenleme tarihinden itibaren 5 (beş) yıldır.
(3) Bir araç yukarıda belirtilen Taşıma Yetki Belgeleri’nden sadece birini alabilir.
(4) İl merkezinden ilçeye ve ilçeden ilçeye taşımacılık yapan araçlar ayakta yolcu taşıyamazlar.
(5) ABB-3 Yetki Belgesine sahip araçlar kendi güzergâhı üzerinde indirme/bindirme yapabilir.” düzenlemesine,
7.4) “Taşıma Yetki Belgesi yenileme işlemleri” başlıklı 14’üncü maddesinin altıncı fıkrasında;
“Taşıma Yetki Belgesi almadan yolcu taşımacılığı yapılması, Taşıma Yetki Belgesinde belirtilen güzergâhlar haricinde ve belirtilen plakalı araç dışındaki araçlarla yolcu taşımacılığı yapılması yasaktır.
5 (beş) yıl sonunda “Taşıma Yetki Belgesi”ni yenilemeyen işletmecilerden yolcu taşımacılığı yaptığı tespit
edilenlerin faaliyetleri durdurulur.” düzenlemesine,
7.5) “Taşımacıların/sürücülerin sorumlulukları ve uyulması gereken kurallar” başlıklı 23’üncü
maddesinin ikinci fıkrasında; “Buna göre taşımacıların (işletmecilerin) sorumlulukları; … d)
Taşımacılar, belirlenen zaman aralıkları içerisinde kendi hatlarında taşımacılık yapmak zorundadırlar.
… ı) Taşıtlar UKOME Genel Kurul Kararı ile belirlenen güzergâhların dışına çıkamazlar ve çalışma saatlerini ihlal edemezler. Belirlenmiş güzergâhlarında kalkış-varış noktaları dışında kısa dönüş yapamazlar.” düzenlemesine,
7.6) “Ceza uygulanacak haller ile uygulanacak cezalar” başlıklı 28’inci maddesinin ikinci fıkrasında;
“İşleticilere suçun niteliğine göre uygulanacak cezalar ve sıralı yaptırımlar: … i) Hat, durak ve güzergâhlara uymayan taşımacılara; ilk seferde F, tekrarında G,H,I (en fazla I) grubu ceza, … ” düzenlemesine,
8) Antalya Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi Toplu Taşıma Araçları
Yönetmeliğinin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasında; “ö) Taşımacılık
Güzergâhı: Taşımacılığın başladığı kalkış noktasından bittiği varış noktasına kadar ara duraklar dâhil takip edilen yolu, p) Taşımacılık Hattı: Taşımacılığın başladığı kalkış noktası ile bittiği varış noktasındaki yerleşim yerini, z) Zaman Tarifesi Cetveli: Toplu taşım araçlarının uymaları gereken Ulaşım Planlama ve
Raylı Sistem Dairesi Başkanlığınca belirlenen taşıma faaliyetlerini zaman yönünden düzenleyen ve uyulması zorunlu zaman tarifesini, İfade eder.” düzenlemesine,
8.1) “Çalışacak hatların ve güzergâhların tespiti” başlıklı 5’inci maddesinde; “UKOME Genel
Kurulu, Antalya Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde tüm toplu taşıma araçlarının çalıştırılması, sayıları ve bunların hatları ile izleyecekleri güzergâhların tespiti yetkisini haizdir.” düzenlemesine,
8.2) “Hat ve güzergâh değişiklikleri” başlıklı 6’ncı maddesinde; “(l) Toplu taşıma araçlarının çalıştığı
hatlarda ve güzergâhlarda, altyapı çalışmaları veya Daire Başkanlığının gerekli gördüğü diğer hallerde
Daire Başkanlığının teklifi ve UKOME Genel Kurulu kararıyla değişiklik yapılabilir. (2) İşleticiler; trafik güvenliği, alt yapı çalışmaları veya olağanüstü hallerde Daire Başkanlığının belirleyeceği güzergâhı
UKOME Genel Kurulu’ndan değişikliğe ilişkin karar alınana kadar izlemek zorundadır.” düzenlemesine,
8.3) “Hareket programı” başlıklı 8’inci maddesinde; “Toplu taşıma araçları, bayram ve tatil
günlerindeki hareket programları dâhil olmak üzere, Daire Başkanlığının vereceği günlük hareket programına göre çalışır.” düzenlemesine,
8.4) “Günlük hareket programları” başlıklı 10’uncu maddesinde; “(l) Toplu taşıma araçları, hareket
memurluklarına bağlı olarak ve bu memurlukların verdiği günlük hareket programlarına uyarak seferlerini yapar. 2) Hareket programları Daire Başkanlığınca planlanır. 3) Araçların çalışacakları saatler Daire
Başkanlığı teklifi ile UKOME Genel Kurulu tarafından belirlenir.” düzenlemesine,
9) Antalya Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi Uygulama Yönetmeliğinin
“Bağlayıcılık” başlıklı 6’ncı maddesinde; “Ulaşım Koordinasyon Merkezi tarafından alınan tüm kararlar; Büyükşehir Belediyesi, büyükşehir dâhilindeki diğer belediyeler ve büyükşehir sınırları içindeki kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişileri bağlar.” düzenlemesine,
9.1) “Görev ve yetkileri” başlıklı 8’inci maddesinde; “UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl,
nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; b) … Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla, ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, …
d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla, … görevli ve yetkilidir.” düzenlemesine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Antalya Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Planlama ve Raylı Sistemler Daire Başkanlığına bağlı
olarak toplu taşıma faaliyeti yürütmekte olan Nakliye Turizm İnş. San. Tic. Ltd. Şti.
adına yapılan başvuruda 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere özetle, idarece düzenlenen taşıma yetki belgelerinde taşımacıların çalışma güzergâhının (kalkış-varış ve ara durak) olarak belirtilmediği ve güzergâh izinlerinin yazılmadığı, bu durum denetim yapma imkânının zorlaştırıldığı, hat ve güzergâhlar da haksız faaliyet gösteren, güzergâh ihlali yapan bir takım taşımacılara göz yumulduğu ve uygunsuz faaliyet gösteren taşımacıların haksız kazanç sağlamasına olanak sağlandığı, idarece gerekli çalışmaların sürdüğü belirtilerek 2 yıldır sürecin uzatıldığı iddiasında bulunulmaktadır.
12) Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından Kurumumuza gönderilmiş olan cevabi yazıda
özetle, Kaş ilçesi toplu taşıma hatlarına ilişkin 23/06/2021 tarih ve sayılı UKOME Genel
Kurul Kararı alındığı, bu karar çerçevesinde güzergâh planlamaları yapıldığı, güzergâh ve rotasyon düzenlemelerinin planlandığı; İlçeler Toplu Taşıma Araçları Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönetmeliğin 9’uncu maddesinde yetki belgelerinde çalışma güzergâhlarının kalkışvarış ve ara duraklarının belirtilmesi gerektiğine dair bir düzenlemenin yer almadığı, bilakis güzergâhta kaç araç çalıştırılacağının, başlangıç ve bitiş noktaları ile ara durakların UKOME Genel Kurulu tarafından belirleneceğinin belirtildiği; yetki belgelerine kalkışvarış ve ara durak bilgilerinin belirtilmeme gerekçesine ilişkin olarak taşımacı şirketin bu husustaki talebinin değerlendirilmesi amacıyla yapılan çalışmaların sürdüğü, ilgili UKOME kararında taşımacıların ortak mutabakata varmak suretiyle belirli güzergâhlarda veya tüm güzergâhlarda ortak çalışmalarının yer aldığı; çalışmaların ivedilikle sürdürülmekte olduğu, net bir tarih verilememekle birlikte Kaş bölgesi ile ilgili belirtilen çalışmaların da en kısa sürede tamamlanmasının hedeflendiği, çalışmaların hedeflenen sürede tamamlanamama gerekçelerinden en önemlisinin bölgede toplu taşıma hizmeti veren taşımacıların arasındaki anlaşmazlık sebebiyle rotasyon planlama çalışmalarının uzaması ve güzergâh planlamalarının da yapılamaması olduğu; taşımacılar arasında yaşanan sıkıntılardan dolayı karşılıklı şikâyetler sonucu sorunlar yaşandığının haricen bilindiği; güzergâh ihlaline göz yumulmasının söz konusu olmadığı belirtilmiştir.
13) Şikâyete konu idare tarafından gönderilmiş olan cevabi yazı eklerinin incelenmesi neticesinde;
13.1) Başvuran tarafından verilmiş olan 15/11/2021, 24/01/2022, 16/03/2022, , 27/04/2022
tarihli dilekçeler ile “Kaş İlçesi toplu taşıma hizmeti veren taşıma yetki belgelerinde taşımacıların çalışma güzergahlarının belirtilmesi” talebinde bulunulduğu, söz konusu dilekçelere idare tarafından 07/12/2021 tarihli ve sayılı yazı, 31/01/2022 tarihli ve sayılı yazı, 17/03/2022 tarihli ve sayılı yazı, 15/04/2022 tarihli ve sayılı yazı, 28/04/2022 tarihli ve sayılı yazılar ile “Bahse konu ile ilgili olarak; 23/06/2021 tarih ve sayılı UKOME Genel Kurul kararı alınmış olup; İl Trafik
Komisyonundan gelen haklar ile revize çalışması yapılması ve güzergah bilgilerinin belgelere işlenmesi ile ilgili çalışmalar devam etmektedir.” şeklinde cevap verildiği,
13.2) Başvuran tarafından verilmiş olan 27/07/2021, 28/07/2021, 02/08/2021, 20/09/2021, 26/10/2021
tarihli 9 dilekçe ile “İl Trafik Komisyonunca belirtilmeyen, ara duraksız yolcu alınıp alınmayacağı, Kalkış
Kınık, Sütleğen üzerinden Antalya güzergâhına ek Kalkış Kınık, sahil güzergahından Antalya’ya taşımacılık faaliyeti gösterilmesi, İl Trafik Komisyonundan gelen güzergah haklarına uygun şekilde çalışmalarına dair alınan karara istinaden yetki belgelerinin İl Trafik Komisyonu Kararlarında belirtilen kalkış-varış ve ara
durağa uygun olarak yazılması” talebinde bulunulduğu, söz konusu dilekçelere idare tarafından 13/12/2021 tarihli ve sayılı yazı ile “Bahse konu ile ilgili olarak; 23/06/2021 tarih ve sayılı UKOME Genel Kurul Kararı alınmış olup; İl Trafik Komisyonundan gelen haklar ile revize çalışması ve güzergah bilgilerinin belgelere işlenmesi ile ilgili çalışmalar devam etmektedir.” şeklinde cevap verildiği,
13.3) 23/06/2021 tarihli ve sayılı UKOME Genel Kurul Kararında; “Antalya İli, Kaş ilçesi
hat planlama çalışmaları kapsamında oluşturulan 6 adet şehir içi, 10 adet mahalle ve 6 adet ilçeler arası olmak üzere toplam 22 güzergahta toplu taşıma hizmeti verilmesi, taşımacıların ortak mutabakata varmaları halinde belirli güzergahlarda veya tüm güzergahlarda ortak çalışmaları, aksi taktirde İl Trafik
Komisyon Kararlarından gelen güzergah haklarında uygun şekilde çalışmaları, ayrıca güzergahlarda yapılacak görevlendirmelerin ilave bir karara gerek olmaksızın Ulaşım Planlama ve Raylı Sistem Dairesi
Başkanlığı tarafından hazırlanacak rotasyon planı kapsamında yapılabilmesinin uygun olduğuna …” şeklinde belirtildiği,
14) Başvuran tarafından gönderilmiş olan “Taşıma Yetki Belgesi” incelendiğinde, “Güzergah”
bölümüne yer verildiği, ancak söz konusu bölümün boş bırakıldığı tespit edilmiştir.
15) Kentlerin gelişmesi, artan nüfus, ekonomik ve sosyal gelişmeler gibi faktörler günümüzde önemli bir
sorun olan kent içi ulaşım problemlerine yol açmıştır. Bu kapsamda özellikle kent içi trafik sıkışıklığının azaltılması ve etkin bir ulaşım hizmetinin sağlanması amacıyla toplu taşımacılığın büyük önem kazanmasının yanı sıra kent içi ulaşımın hızlı, konforlu, ucuz, kolay ve erişilebilir olması da vatandaşlar için önemli hale gelmiştir. Bu kapsamda yürürlükte bulunan çeşitli kanun ve yönetmeliklerle yerel yönetimlere kent içi sürdürülebilir ve dengeli ulaşımın sağlanması ile ulaşımın sağlıklı bir şekilde işletilebilmesi amacının sağlanması adına ulaşım hizmetlerinin sunulmasında önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir.
16) Şikâyet konusuna ilişkin mevzuat incelendiğinde;
16.1) 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanununda büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu
üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesinin, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında kurulan Ulaşım Koordinasyon Merkezi tarafından yürütüleceğinin; trafik hizmetlerini planlama, koordinasyon ve güzergah belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin de ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılacağının belirtildiği; Kanunun 9’uncu maddesinde ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararların, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcı olduğunun hüküm altına alındığı;
16.2) Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin 18’inci maddesinde
UKOME’nin toplu taşıma araçlarının sayılarını, zaman ve güzergahlarını, taşıtların çalışma şekil ve şartlarını, çalıştırılabileceği yerleri tespit etmek ve bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle görevli ve yetkili olduğu;
16.3) Antalya Büyükşehir Belediyesi Toplu Taşıma Araçları Çalışma Usul ve Esaslarına Dair
Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin birinci fıkrasında taşıma güzergâhının, “taşımanın başladığı kalkış
noktasından, bittiği varış noktasına kadar ara duraklarda dâhil takip edilen yol”; taşıma hattının, “düzenli yolcu taşımacılığında taşımanın yapıldığı kalkış noktası ile varış noktasındaki yerleşimler arasındaki taşımacılık koridoru”; taşıma yetki belgesinin, “UKOME Genel Kurul Kararı ile Ulaşım Planlama ve
Raylı Sistem Dairesi Başkanlığı tarafından verilen, araç ve güzergah bilgilerinin yer aldığı belge” şeklinde tanımlandığı; 5’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yolcu taşımacılığında belirlenecek hat, güzergâh ve araç sayılarının UKOME Genel Kurulu tarafından belirleneceği; 8’inci maddesinde Taşıma
Yetki Belgesinin kayıtlı özmal taşıt/taşıtlar için ayrı ayrı düzenleneceği, Taşıma Yetki Belgesi’ne tabi araçların güzergâhlarının, bu güzergâhta kaç araç çalıştırılacağının, başlangıç-bitiş noktalarının, ara duraklarının ve ücret tarifelerinin UKOME Genel Kurulu tarafından belirleneceği, çalışacak araçların hat, rotasyon ve zaman tarifelerinin Ulaşım Planlama ve Raylı Sistemler Dairesi Başkanlığı tarafından düzenleneceği; 9’uncu maddesinde toplu taşıma hizmeti yürüten taşımacılara verilen yetki belgelerinin
ABB1, ABB2 ve ABB3 olmak üzere üç türe ayrıldığı, yetki türlerinin ilçeden ilçeye ve il merkezine, ilçe içi şeklinde taşımacılık yapabileceğinin belirtildiği; 14’üncü maddesinin altıncı fıkrasında Taşıma Yetki
Belgesinde belirtilen güzergâhlar haricinde ve belirtilen plakalı araç dışındaki araçlarla yolcu taşımacılığı yapılmasının yasak olduğu; 23’üncü maddesinin ikinci fıkrasında taşıtların UKOME Genel Kurul Kararı ile belirlenen güzergâhların dışına çıkamayacakları ve çalışma saatlerini ihlal edemeyecekleri;
16.4) Antalya Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi Toplu Taşıma Araçları
Yönetmeliğinin 5’inci maddesinde UKOME Genel Kurulunun tüm toplu taşıma araçlarının çalıştırılması, sayıları ve bunların hatları ile izleyecekleri güzergâhların tespiti yetkisini haiz olduğu; 8’inci maddesinde toplu taşıma araçlarının Daire Başkanlığının vereceği günlük hareket programına göre çalışacağı;
16.5) Antalya Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi Uygulama Yönetmeliğinin 6’ncı
maddesinde Ulaşım Koordinasyon Merkezi tarafından alınan tüm kararların bağlayıcı olduğu; 8’inci maddesinde UKOME’nin ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma hak ve yetkilerine haiz olduğu, bu amaçla her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, zaman ve güzergâhlarını belirleme, taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla görevli ve yetkili olduğu düzenlemelerine yer verildiği anlaşılmaktadır.
17) Kamu hizmetlerinin vatandaşlar için yaşamsal bir önemi bulunmaktadır. Kamu hizmetinin, halkın
beklentileri doğrultusunda sunulması ve hizmet alıcılarının maddi ve manevi bakımdan tatmin edilmeleri, kamu idarelerinin hızlı hareket edebilmelerine ve isabetli kararlar alabilmelerine bağlıdır. Kamu hizmetlerinin sunulmasında belirli standartların yakalanması için tüm kamu görevlilerinin uyması gereken kurallar belirlenmiştir.
18) Hukuk devleti ilkesi idarenin “belirlilik”, “istikrar”, “öngörülebilirlik” ve “haklı beklenti” ilkelerine
uygun davranmasını içermektedir. Buna göre, idarenin vatandaşların güvenini boşa çıkaracak uygulamalardan kaçınması gerekir. Hukuk devletinde idareden beklenen açık ve güvenilir olma yükümlülüğüne uygun davranmasıdır. Haklı beklenti, idarenin ister bir taahhüt, isterse uzun süren bir uygulamasına güvenerek olsun, bireylerin bir çıkarları ya da lehlerine olan bir sonuca ulaşabileceklerini ya da edinebileceklerini ümit etmelerini ifade eder (Anayasa Mahkemesinin 31/01/2013 tarihli E. 2011/45 K.
2013/24 sayılı kararı).
19) Anayasa’nın 2’nci maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesinin önkoşullarından biri kişilerin hukuki
güvenliğinin sağlanmasıdır. Hukuk devletinin sağlamakla yükümlü olduğu hukuki güvenlik ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. (Anayasa
Mahkemesinin 07/04/2016 tarihli ve E.2015/94, K. 2016/27 sayılı kararı) Hukukun üstünlüğünün egemen olduğu bir devlette hukuk güvenliğinin sağlanması hukuk devleti ilkesinin yerine getirilmesi zorunlu koşullardandır. Bireyin insan olarak varlığının korunmasını amaçlayan hukuk devletinde vatandaşların hukuk güvenliğinin sağlanması zorunludur. Devlet açık ve belirgin hukuk kurallarını yürürlüğe koyarak bunları uyguladığı zaman hukuk güvenliği sağlanır. (Anayasa Mahkemesinin 18.10.2003 tarihli ve E.2003/67, K.2003/88 sayılı kararı)
20) Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Makamı tarafından açıklanmış olan İnsan Hakları
Eylem Planının “3. Amaç: Hukuki Öngörülebilirlik Ve Şeffaflık” başlığı altında; “Belgede, hukuk kurallarını sosyal ve ekonomik hayatın bir teminatı olarak gören uygulama anlayışına yönelik faaliyetler de öngörülmüştür. Hukuk düzenimizin bir bütün olarak, en yüksek evrensel standartlarda hukuk güvenliği ilkesini gerçekleştirmeye devam etmesi vurgulanmış, bu sayede bireylerin haklı beklentilerinin hukukun koruması altında olduğuna yönelik güçlü bir mesaj verilmiştir. Bu amaç altında ortaya konulan hedefler öncelikle idari usulleri ve bürokratik süreçleri kapsamaktadır. Bu doğrultuda, idarenin işlemlerine karşı yapılan başvurularda bireylere hızla ve tatmin edici cevap verilmesi, bürokrasinin azaltılması ve idareden kaynaklanan sebeplerle hukuka aykırı olan işlemin maliyetinin kişilere yüklenmemesi gerekmektedir.” şeklinde belirtilerek “İdarenin İş ve İşlemlerinde Hukuki Öngörülebilirlik ve Şeffaflığın
Güçlendirilmesi” hedefler arasında sayılmıştır.
21) Diğer idare uygulamalarına ilişkin örnekler incelendiğinde, Manisa, Denizli ve Malatya
Büyükşehir Belediyelerinin düzenlemiş olduğu taşıma yetki belgelerinde taşıma güzergahlarının kalkış ve varış noktası olarak belirtilmiş olduğu, aynı zamanda 24/01/2007 tarihinde Antalya Valiliği tarafından başvuran şirket adına düzenlenmiş olan “Güzergah İzin Belgesi”nde de kalkış yeri, varış yeri ve ara durakların belirtildiği tespit edilmiştir.
22) Şikâyetçinin iddiaları, İdarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya
kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde;
22.1) İlgili mevzuat uyarınca UKOME’nin toplu taşıma araçlarının zaman ve güzergâhlarını,
taşıtların çalışma şekil ve şartlarını, çalıştırılabileceği yerleri tespit etme yetki ve görevinin bulunduğu; toplu taşıma araçlarının Daire Başkanlığının vereceği günlük hareket programına göre çalışacağı; taşıma yetki belgesinin, “UKOME Genel Kurul Kararı ile Ulaşım Planlama ve Raylı Sistem
Dairesi Başkanlığı tarafından verilen, araç ve güzergâh bilgilerinin yer aldığı belge” şeklinde tanımlandığı ve her taşıt için ayrı ayrı düzenleneceği; Taşıma Yetki Belgesi’ne tabi araçların güzergâhlarının, bu güzergâhta kaç araç çalıştırılacağının, başlangıç-bitiş noktalarının, ara duraklarının ve ücret tarifelerinin UKOME Genel Kurulu tarafından belirleneceği; çalışacak araçların hat, rotasyon ve zaman tarifelerinin Ulaşım Planlama ve Raylı Sistemler Dairesi Başkanlığı tarafından düzenleneceği; Taşıma Yetki Belgesinde belirtilen güzergâhlar haricinde ve belirtilen plakalı araç dışındaki araçlarla yolcu taşımacılığı yapılmasının yasak olduğu;
22.2) Bu kapsamda şikâyete konu idarenin şikâyete konu yerde faaliyet gösteren Taşıma Yetki
Belgesi’ne tabi araçların güzergâhlarını, araçların çalıştırılabileceği yerleri, güzergâhta kaç araç çalıştırılacağını, başlangıç-bitiş noktalarını, ara duraklarını, hat, rotasyon ve zaman tarifelerini belirleme yetki ve görevinin olduğu;
22.3) Başvuran tarafından dosya kapsamında tespit edilebilen 27/07/2021 tarihinden itibaren verilmiş olan
14 dilekçeye istinaden, idare tarafından verilmiş olan 07/12/2021 tarihli ve sayılı yazı, 13/12/2021
tarihli ve sayılı, 31/01/2022 tarihli ve sayılı yazı, 17/03/2022 tarihli ve sayılı yazı, 15/04/2022 tarihli ve sayılı yazı, 28/04/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazılarda güzergâh bilgilerinin belgelere işlenmesi ile ilgili çalışmaların devam ettiği şeklinde matbu cevaplar verildiği ve anılan süreç boyunca herhangi bir işlem yapılmadığı, nitekim Kurumumuza gönderilmiş olan 30/05/2022 tarihli ve sayılı yazıda da güzergâh ve rotasyon düzenlemelerinin planlandığının, net bir tarih verilememekle birlikte Kaş bölgesi ile ilgili belirtilen çalışmaların da en kısa sürede tamamlanmasının hedeflendiğinin beyan edildiği, 20/09/2022 tarihinde Kurumumuz tarafından idareyle yapılmış olan görüşmede de çalışmaların halen tamamlanmadığının belirtildiği, bu nedenle bir yılı aşkın bir süredir işlem tesis edilmeyerek makul sürenin aşıldığı;
22.4) İdare tarafından çalışmaların hedeflenen sürede tamamlanamama gerekçesi olarak “bölgede toplu
taşıma hizmeti veren taşımacıların arasındaki anlaşmazlık sebebiyle rotasyon planlama çalışmalarının uzaması ve güzergâh planlamalarının da yapılamaması” şeklinde belirtildiği, ancak ilgili mevzuat uyarınca güzergâh planlamasının yapılmasının idarenin görev ve yetkisinde olduğu dikkate alındığında söz konusu gerekçenin idarenin yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığı,
22.5) Açıklanan gerekçelerle; İdarenin hukuk devleti ilkelerinden olan “belirlilik”, “istikrar”,
“öngörülebilirlik” ve “haklı beklenti” ilkeleri ile “idarenin vatandaşların güvenini boşa çıkaracak uygulamalardan kaçınması”, “açık ve güvenilir olma yükümlülüğü” gibi ilkeler, İnsan Hakları Eylem
Planının “3. Amaç: Hukuki Öngörülebilirlik Ve Şeffaflık” başlığı altında yer alan “…idarenin işlemlerine karşı yapılan başvurularda bireylere hızla ve tatmin edici cevap verilmesi, bürokrasinin azaltılması… gerekmektedir.” şeklinde belirtilen amaç ve “İdarenin İş ve İşlemlerinde Hukuki
Öngörülebilirlik ve Şeffaflığın Güçlendirilmesi” hedefi doğrultusunda şikâyete konu yerde faaliyet gösteren Taşıma Yetki Belgesi’ne tabi araçların güzergâhlarının, başlangıç-bitiş noktalarının, ara duraklarının vb. belirlenmesi için gerekli işlemin makul sürede tesis edilmesi hususunda ilgili idareye tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
23) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, ancak başvuranın dilekçeleri hakkında süresi içerisinde, gerekçeli bir şekilde işlem tesis edilmediği, böylece “kararların gerekçeli olması”, “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine riayet edilmediği tespit edilmiş olup, anılan İdarenin bundan böyle belirtilen ilkelere riayet etmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
24) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Antalya
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE; Kamu hizmeti verilirken “belirlilik”, “istikrar”, “öngörülebilirlik” ve “haklı beklenti” gibi ilkeleri de göz önünde bulundurarak, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve ilgili diğer mevzuat uyarınca şikâyete konu yerde faaliyet gösteren Taşıma Yetki Belgesine tabi araçların güzergâhlarının, başlangıç-bitiş noktalarının, ara duraklarının vb. belirlenmesi için gerekli işlemin makul sürede tesis edilmesi hususunda ANTALYA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve ANTALYA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi