TAŞINIR YÖNETİMİ
SAYIŞTAY TESPİTLERİ
İdare Adına Tescilli Araçların Mevcutlar İçinde Bulunmaması
İdare adına tescilli araçlardan 4 adedinin mevcutlar içinde ve envanter kayıtlarında bulunmadığı tespit edilmiştir.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin;
- 5’inci maddesinde; harcama yetkililerinin taşınırların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak edinilmesinden, kullanılmasından, kontrolünden, kayıtlarının bu
Yönetmelik’te belirtilen esas ve usullere göre saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasını sağlamaktan sorumlu olduğu,
- 6’ncı maddesinde, taşınır kayıt yetkililerinin görev ve sorumlulukları arasında kullanımda bulunan dayanıklı taşınırları bulundukları yerde kontrol etmek, sayımlarını yapmak ve yaptırmak olduğu,
- 32’nci maddesinde ise kamu idarelerine ait taşınırların, taşınır kayıt yetkililerinin görevlerinden ayrılmalarında, yılsonlarında ve harcama yetkilisinin gerekli gördüğü durum ve zamanlarda harcama yetkilisince, kendisinin veya görevlendireceği bir kişinin başkanlığında taşınır kayıt yetkilisinin de katılımıyla, en az üç kişiden oluşturulacak sayım kurulu tarafından sayımının yapılacağı
ifade edilmiştir.
Varlıkların kötüye kullanılması ve israfını önlemek ve kayıplara karşı korunmasını sağlamak iç kontrol sisteminin de amaçlarından biridir. İdare kayıtlarında bulunmasına rağmen söz konusu araçların fiilen bulunmaması, ilgili harcama birimlerinin ve mali hizmetler biriminin varlıkların korunması konusundaki ön mali kontrol ve iç kontrol yükümlülüklerini yeterince yerine getiremediklerini göstermektedir.
Yapılan incelemede; trafik kayıtlarında belediye adına tescilli aşağıda plakası, markası, modeli, cinsi belirtilen 4 adet taşıtın mevcut olmadığı, hurdalıklarda yer almadığı ve üzerlerindeki tasarrufların izlenebileceği kanıtlayıcı nitelikte herhangi bilgi ve belge de bulunmadığı görülmüştür.
Tablo 4: Mevcut Olmayan Taşıtlara Ait Liste
| Sıra No | Plakası | Markası | Modeli | Cinsi |
| 1 | 06 EFL 25 | BMC | 1991 | Kamyonet |
| 2 | 06 ETE 17 | BMC | 1992 | Kamyonet-Çift Kabinli |
| 3 | 06 AKE 03 | FIAT | 1991 | Traktör |
| 4 | 06 TPT 02 | LOWBET | 1995 | Yarı Römork- Açık Kasa |
Bu araçların trafik tescilinden düşürülme işlemlerinin devam ettiği ifade edilmiş olmakla birlikte, bu araçlar mevcut durumda idare adına kayıtlıdır.
Söz konusu taşıtların akıbeti hakkında gerekli çalışmaların yapılması ve edinilecek sonuçlar çerçevesinde gerekli idari ve mali işlemlerin ivedilikle gerçekleştirilmesi gerekir.
Taşıtların İdaresinde Etkin Bir Kontrol Mekanizmasının Kurulmaması
Makine İkmal Dairesi Başkanlığı işlemlerinin incelenmesi neticesinde; Büyükşehir Belediyesinde faaliyet gösteren resmi-kiralık bütün araçların (iş makineleri, jeneratör, kompresör, vb. dâhil) yakıtlarının Makine İkmal Dairesi Başkanlığı bünyesinde kurulan akaryakıt istasyonlarından verildiği, ancak kilometre ve kullanım süresine ilişkin bilgilerin aracın kullanıldığı ilgili daire başkanlığında tutulduğu, birimler arasında gerekli bilgi akışı sağlanmadığından taşıtların idaresinde kontrol zafiyetleri oluştuğu tespit edilmiştir.
Yapılan kontrollerde, bütün araçların yakıtlarının Makine İkmal Dairesi Başkanlığı bünyesinde kurulan akaryakıt istasyonlarından verildiği, yakıtların araç sürücülerinde olan dolum kartlarıyla kontrol edildiği, ayrıca iş makinelerinin depo ağızlarına yakıtı geri çekmeyi önleyici aparatların takıldığı, kiralık ve resmi bütün araçlarda taşıt tanıma sistemi ve araç takip sisteminin kurulu olduğu görülmüştür. Ancak hangi aracın ne kadar çalıştığı veya kaç kilometre yaptığı bilgisi Makine İkmal Dairesi Başkanlığından alınamamış, söz konusu bilginin ilgili daire başkanlıklarında olduğu ifade edilmiştir.
Bunun üzerine bütün daire başkanlıklarından araçların yıllık çalışma saatleri ve yaptığı kilometre bilgileri istenmiş, gelen bilgilerin değerlendirilmesi sonucunda daire başkanlıklarınca tutulan bilgilerin sağlıklı olmadığı, hatta 3541 kayıtlı aracın 3081 adedinin kilometre ve kullanım süresi bilgisinin hiç tutulmadığı tespit edilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 18’inci maddesinde belediye
teşkilatının en üst amiri olarak belediye teşkilâtını sevk ve idare etmenin, beldenin ve belediyenin hak ve menfaatlerini korumanın, büyükşehir belediyesinin etkin ve verimli yönetilmesini sağlamanın belediye başkanının görev ve yetkisi olduğu ifade edilmiş,
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 38’inci maddesinde belediyenin taşınır ve taşınmaz mallarını idare etmek görevinin belediye başkanlarına ait olduğu belirtilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 1’inci maddesinde kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını sağlamanın Kanun’un temel amaçlarından olduğu, “Üst Yöneticiler” başlıklı 11’inci maddesinde ise belediyelerde belediye başkanlarının üst yönetici olduğu, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan meclislerine karşı sorumlu oldukları belirtilmiştir.
Yukarıda bahsedilen mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere; Belediye başkanları kurum kaynaklarını en verimli şekilde kullanmak için gerekli tüm önlemleri almakla mükelleftir. Kurum bünyesindeki tüm araçların yakıt, kilometre ve kullanım süresi bilgilerinin bir birimde toplanmamış olması kontrolleri güçleştireceği gibi etkin bir araç yönetiminin sağlanmasını da engelleyecektir.
Yapılan incelemelerde ayrıca araçların bakım- onarım süreçleri de incelenmiş, Kurum imkanlarıyla veya hizmet alımıyla yapılan bakım onarım bilgilerinin de araç özelinde tam olarak izlenemediği görülmüştür. Hâlbuki her araç için hem kilometre/yakıt kontrol sistemi hem de bakım takip sistemi oluşturulursa daha etkin bir araç yönetim sisteminin, dolayısıyla etkin bir kaynak yönetiminin kurulacağı muhakkaktır.
Yukarıda yapılan açıklamalar ve anılan mevzuat hükümleri çerçevesinde, Büyükşehir Belediyesince araç yönetiminin tek merkezden yapılmaması, kontrolleri güçleştirdiği gibi, etkin bir kaynak yönetiminin de yapılamamasına sebebiyet vermektedir.
Mevzuatta Nitelikleri Belirtilenlerin Dışında Bir Araç Edinilmesi
Mevzuat gereği belediye bütçesinden alınamayacak nitelikte olan bir makam aracının belediye şirketi aracılığıyla alınarak belediyeye hibe edildiği görülmüştür.
237 sayılı Taşıt Kanunu’nun “Kanunun Şümulü” başlıklı 1’inci maddesinde belediyeler tarafından kullanılacak taşıtların bu Kanun hükümlerine tabi olduğu, 10’uncu maddesinde ise belediyelerin kendi meclislerinin kararı ile taşıt edinebilecekleri düzenlenmiştir.
02.06.2014 tarih ve 2014/6425 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan 237 sayılı Taşıt Kanunu Kapsamında Edinilecek Taşıtların Menşei, Silindir Hacimleri ve Diğer Niteliklerinin Belirlenmesine Dair Karar’ın “Taşıtların Nitelikleri” başlıklı 1’inci maddesinde ise kamu kurumlarının edinecekleri taşıtların hangi nitelikte olması gerektiği düzenlenmiştir. Söz konusu mevzuat hükümlerine göre Belediyeler 237 sayılı Kanun’a ekli (1) ve (2) sayılı cetvellerde sayılan makamlardan olmadığı dolayısıyla alınacak araçların 1.600 cc’yi geçmemesi, hibe dâhil her ne suretle olursa olsun yabancı menşeli binek veya station- wagon cinsi taşıt edinilemeyeceği (yerli muhteva oranının %50 üzerinde olması gerekiyor) ifade edilmektedir.
Belediyede yapılan denetimde Belediyeye ait şirket olan Keçiören Belediyesi Gıda Tüketim Malları Üretim Pazarlama Sanayi Ticaret Ltd. Şti. tarafından “2019 model, 06 KBB 06 plakalı Audi 6” aracın alındığı, Şirketin 23.12.2019 tarih ve 2019/3 sayılı Müdürler Kurulu
Kararı ile bedelsiz olarak Belediyeye hibe edilmesine yönelik karar alındığı, Şirketin Keçiören Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğüne yazdığı 24.12.2019 tarih ve 2019/1311 sayılı yazı ile de hibeye ilişkin gerekli işlemlerin yapılması bildirilmiştir. Keçiören Belediye Meclisinin 02.01.2020 tarih ve 4 nolu kararı ile söz konusu aracın Belediye hizmetlerinde kullanılmak üzere şartlı bağış olarak Belediyeye devrinin yapılmasına karar verilmiştir.
Alınan aracın özelliklerine bakıldığında motor hacminin 1968 cc olduğu ve %100 yabancı menşeli olduğu dikkate alındığında; Belediye meclisi kararının, “237 sayılı Taşıt Kanunu Kapsamında Edinilecek Taşıtların Menşei, Silindir Hacimleri ve Diğer Niteliklerinin Belirlenmesine Dair Karar”ın “Taşıtların Nitelikleri” başlıklı 1’inci maddesine göre Belediyelerin hibe dâhil her ne suretle olursa olsun yabancı menşeli binek veya station-wagon cinsi taşıt edinilemeyeceği hükmüne aykırıdır.
Kamu idaresi tarafından, 2019 model 06 KBB 06 plakalı AUDİ 6 binek aracın Belediyenin şirketi tarafından alınarak Belediyeye hibe edilmesinin mevzuata aykırı olduğunu kabul ettiği ancak ilçenin coğrafi şartları ile hizmet alanının genişliği dikkate alınarak Keçiören ilçesinin zorlu bir coğrafi yapıya sahip olması ve hibe edilen aracın arazi şartlarında bile kullanılabilecek olması Belediyeye azami ölçüde fayda sağlayacağı iddia edilerek bu gerekçelerle araç temin edilmesinin bu duruma meşruiyet kazandırıldığı ifade edilse de;
Mevzuat hükümleri doğrultusunda Belediyeler tarafından alınacak araçların alımında çoğrafi şartlar, hizmet alanının genişliği gibi hususlar usul ve esaslarda düzenlenmemiştir. Usul ve esaslarda idareler tarafından araç alınırken araçların hangi özelliklere sahip olması gerektiği açıkça düzenlenmiştir.
Ayrıca belediye şirketi üzerinden böyle bir yöntem kullanılarak aracın alınması ise mevzuatın düzenlenme amacına aykırıdır. Belediye tarafından alınamayacak nitelikte olan bir aracın şirket üzerinden alınıyor olması ve hibe yoluyla belediyeye devredilmesinin bu işe meşruiyet kazandırmadığı ortadadır. Sonuç olarak belediyelerin taşıt alımında mevzuat ile belirlenen özellikte olan araçları alması gerekmektedir.
Sosyal Yardım Amacıyla Bağışlanan Yiyecek Malzemeleri İçin Taşınır İşlem Fişi Düzenlenmemesi
Belediye Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğüne sosyal yardım amacıyla bağışlanan yiyecek malzemeleri için taşınır işlem fişi düzenlenmemiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 40’ıncı maddesinde nakdi olmayan bağış ve yardımların, ilgili mevzuatına göre değerlemeye tabi tutularak kayıtlara alınacağı belirtilmiştir.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin 13’üncü maddesinde ise; taşınırların edinme şekline bakılmaksızın teslim alındığında giriş kaydının, kullanıma verildiğinde de çıkış kaydı yapılması gerektiği ve bu kayıtların taşınır işlem fişine dayanılarak yapılması gerektiği hüküm altına alınmıştır. Yine aynı maddede bağış ve yardım yoluyla edinilen taşınırlarda; bağış ve yardımda bulunan tarafından ispat edici bir belge ile değeri belirtilmiş ise bu değer, belli bir değeri yoksa değer tespit komisyonunca belirlenen değer, esas alınarak kayıt yapılacağı belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in 16’ncı maddesinde ise bağış ve yardım olarak edinilen taşınırlar teslim alındığında, taşınır kayıt yetkilisi tarafından taşınır işlem fişi düzenlenerek kayıtlara alınacağı ve fişin birinci nüshasının bağış ve yardım edene verileceği veya gönderileceği belirtilmiştir.
Buna göre; belediye tarafından usulüne uygun olarak teslim alınan tüm taşınırlar için taşınır işlem fişi düzenlenmesi gerekmektedir.
Satın Alınan Taşınırların Kayıtlarının Usulüne Uygun Yapılmaması
İdarenin farklı birimleri tarafından alımı yapılan taşınırlardan bazılarının kayıtlarının 5018 sayılı Kanun’un 44’üncü maddesi uyarınca çıkarılan Taşınır Mal Yönetmeliği ile Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından 18.05.2018 tarihinde çıkarılan taşınır kod listesine uygun olmadığı görülmüştür.
Taşınır kayıtlarında, Taşınır Mal Yönetmeliği’nde ayrıntılı olarak belirtildiği üzere taşınırın alınmasında kullanılan adet, kg, litre, metre, metrekare, kutu, paket, tüp, şişe, takım, çift, rulo, top, deste, düzine, cilt, vb. ölçü birimine ve taşınırın tanımlanmasına yarayan cins, ırk, marka, model, kapasite vb. teknik özelliklerine dikkat edilmesi gerekmektedir. İlgili birimler tarafından yapılan kayıtlarda özellikle taşınıra ilişkin marka ve model bilgileri eksiktir.
Demirbaş kayıtlarında yapılan bu hatalar taşınır takibinin sağlıklı yapılmasını engellemektedir.
Ayrıca dayanıklı taşınırlardan bazıları demirbaş olarak kaydedilmesi gerekirken tüketim malzemesi olarak kaydedilmiştir. Yapılan hatalı kayıtlar neticesinde 150 İlk Madde Ve Malzeme Hesabının olması gerekenden fazla, 255 Demirbaşlar Hesabının ise olması gerekenden eksik görünmesine sebep olunmuştur.
Taşınır kayıtlarının Taşınır Mal Yönetmeliği ve taşınır kod listesine uygun yapılması gerekmektedir.
Taşınır Hesapları ile İlgili Yapılması Gereken İş ve İşlemlerin Yapılmaması veya Eksik Yapılması
Harcama yetkilileri, taşınır kontrol yetkilileri ve taşınır kayıt yetkilileri ile birlikte sorumlu bulundukları ambarlarda yapılan fiili ve fiziki denetimlerde, Taşınır Mal Yönetmeliği kapsamında yapılması gereken iş ve işlemlerin eksik yapıldığı veya hiç yapılmadığı tespit edilmiş ve yapılan tespitler tutanağa bağlanmıştır.
Taşınır Mal Yönetmeliği kapsamında yapılan fiili ve fiziki denetimler sonucunda;
- Pek çok malzemenin olması gereken miktardan eksik veya fazla olduğu,
- Ambarlarda fiilen bulunan ancak taşınır kayıtlarında yer almayan bazı taşınırların bulunduğu,
- Bazı taşınırların alındığı anda hem giriş hem de çıkış işlemlerinin yapıldığı, ancak söz konusu taşınırların fiilen kullanıma verilmeyen kısımlarının ambarlarda mevcut olduğu,
- Muayene ve kabul işlemleri derhal yapılamamış ancak yedek parça ambarına teslim alınmış malzemeler için Taşınır Geçici Alındısı düzenlenmesi gerekirken düzenlenmediği,
- İlk madde ve malzemeler ile üretilen mamul malların giriş çıkışlarının ambar kayıtlarında takip edilmediği,
- Belediyeye ait atölyelerde kullanılmak için alınan ve fiilen ambarlarda bulunan taşınırların, atölye sorumlusu ustalara çıkış kaydı yapılarak kayıtlardan düşüldüğü,
- Bakım onarım sırasında araçlara takılan yedek parçaların ambarlara giriş kayıtlarının yapıldığı,
- Zemine dökülmek için satın alınan hazır beton veya ikram edilmek üzere alınan pide ve yiyecek malzemelerinin, kullanılmaları ve tüketilmelerine rağmen taşınır kayıtlarında yer aldığı,
- Belediyeye ait istasyona alınan dökme akaryakıt miktarlarının, her defasında tartılmadığı, yüklenicinin beyan ettiği belgelere göre hesaplama yapıldığı, bazen kontrol amacı ile tartım işleminin uygulandığı,
- Akaryakıt istasyonundan verilen akaryakıtlar için gerek akaryakıt pompasında gerekse taşıtlarda depo tanıma sistemi kurulmadığı, işlemlerin manuel olarak yapıldığı ve sistemin suistimale açık olduğu,
- 07/11/2017 tarih ve E.22993 sayılı İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü Genelgesine aykırı şekilde Makine Kimya Endüstrisi Kurumu Hurda İşletmesi Müdürlüğüne satılarak ekonomiye kazandırılması gereken pek çok hurdanın ilgili Genelge çerçevesinde değerlendirilmeyerek sahada dağınık şekilde tutulduğu,
- Taşınır kayıt yetkililerinin görev değişiklikleri sırasında sorumlu bulundukları ambarların devir teslim işlemlerini usulüne uygun yapmadığı,
- Yılsonlarında yapılması gereken sayım işlemlerinin ise usulüne uygun yapılmadığı, Tespit edilmiştir.
Yapılan tespitler neticesinde, taşınır giriş işlemlerinin, taşınır çıkış işlemlerinin, sayım ve sayım sonrası yapılacak işlemler ile devir teslim işlemlerinin Taşınır Mal Yönetmeliği’nin ilgili hükümlerine uygun olarak yapılmadığı anlaşılmaktadır.
İdarenin cevabında bulguda belirtilen tespitlere iştirak edildiği, bu çerçevede çalışmalara başlandığı ve Yönetmelik hükümlerine uygun hale getirileceği ifade edilmekle birlikte, konunun düzeltilip düzeltilmediğine ilişkin değerlendirme takip eden denetimlerde izlenecektir.
Yukarıda belirtilen eksiklikler nedeniyle İdare Taşınır Mal Yönetim Hesabı İcmal Cetvellerinin ve 2019 yılı Bilançosunda yer alan, 150 İlk Madde ve Malzemeler, 253 Tesis, Makine ve Cihazlar ve 255 Demirbaşlar hesapları doğruyu yansıtmamaktadır.
Araçların Aylık Kira Bedellerinin, Araçların Kasko Sigortası Değerinin %2’sini Aşması
Antalya Büyükşehir Belediyesinin çeşitli birimleri tarafından hizmet alımı suretiyle kiralanan araçlar için ödenen aylık kira bedellerinin 2006/10193 sayılı Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller hakkındaki Bakanlar Kurulu Kararı’nın 6’ncı maddesinin 2’nci fıkrasının (a) bendine aykırı olarak kasko değerinin %2’sini aştığı, ayrıca 6’ncı maddenin 4’üncü fıkrası gereğince satın alma yöntemi ile temin edilmesi gereken taşıtlar ile ekipmanlar için de kiralama yapıldığı tespit edilmiştir.
Yapılan incelemede, birimlerin araç kiralama ihalelerini ayrı ayrı yaptığı, bazı birimlerde %2 sınırına uyulduğu bazı birimlerde ise bu sınıra dikkat edilmediği, kasko değerine göre azami 1.452,66-TL (Kdv hariç) aylık kira bedeli ödenmesi gereken Fiat Doblo tipi bir araca 5.800,00-TL (Kdv hariç) aylık kira bedeli ödendiği, yenisini satın alma fiyatı 5.390,00TL (Kdv dahil) (10.10.2019 tarihinde bayi liste fiyatı) olan bir motosiklete 1.420,00-TL (Kdv hariç) aylık kira bedeli ödendiği, yüklenici hayvan ambulansını sahibinden 4.000,00-TL’ye kiralarken, hayvan ambulansı için belediyeden yükleniciye 10.520,00-TL ödendiği, yine yüklenici 4×4 kepçeyi sahibinden 7.500,00-TL’ye kiralarken, bu kepçe için yükleniciye 13.900,00-TL ödendiği, araç kapsamında olmayan jeneratör, çim biçme makinesi, vakumlu süpürme makinesi, sırt pülverizatörü gibi ekipmanların da satın alınmak yerine kiralandığı tespit edilmiştir.
Dolayısı ile 2006/10193 sayılı Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller hakkındaki Bakanlar Kurulu Kararı’nın 6’ncı maddesinin 2’nci fıkrasının (a) bendine göre kiralanan taşıtların aylık kiralama bedellerinin araçların kasko değerlerinin %2’sini aşmaması, 4’üncü fıkrası gereğince de ikinci fıkra çerçevesinde hizmet alımı yöntemiyle edinilemeyen taşıtlar ile ekipmanların satın alma yöntemi ile edinilmesi gerekmektedir.
İdarece, kira bedelleri kasko değerlerinin %2’sini aşan araçlar için hakedişlerden kesintilerin yapıldığı ve satın alma yöntemi ile temin edilmesi gereken taşıtlar ile ekipmanların kiralanması için ihale yapıldığı, en düşük ihale bedelini sunan firmadan da kiralandığı ifade edilmektedir. Ancak, bahsedilen Bakanlar Kurulu Kararı’nın 6’ncı maddesinin 4’üncü fıkrası gereğince ikinci fıkra çerçevesinde hizmet alımı yöntemiyle edinilemeyen taşıtlar ile ekipmanların kiralanmasının mümkün olmaması, ayrıca yaklaşık maliyet hazırlanırken ve ihale sonuçlandırılırken birim fiyat sözleşmesindeki iş kalemlerine ait piyasa fiyat araştırmasının layıkı ile yapılmaması nedenleri ile bulgu konusu uygulamanın devam edip etmediği sonraki denetimlerde dikkate alınacaktır.
İlk Madde ve Malzeme Hesabına Kaydedilmesi Gereken Mal ve Malzemelerin Doğrudan Giderleştirilmesi ve Taşınır İşlem Fişlerinin Düzenlenmemesi
Belediyenin ihtiyaç duyulduğunda kullanılmak üzere satın aldığı ve depoladığı ilk madde ve malzeme niteliğindeki taşınır mallar için taşınır işlem fişi düzenlenmediği dolayısıyla aktifleştirilmeden doğrudan giderleştirdiği görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 150 İlk madde ve malzeme hesabı ile ilgili olan “Hesabın niteliği” başlıklı 115’inci maddesinde; bu hesabın kurumlarca satılmak, üretimde veya diğer faaliyetlerde kullanılmak ya da tüketilmek üzere edinilen ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, artık ve hurda gibi bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tüketilecek veya paraya çevrilecek varlıkların izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in “Hesabın işleyişi” başlıklı 116’ncı maddesinde ise satın alınan veya üretilen ilk madde ve malzemeler bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba borç, 103 Verilen çekler ve gönderme emirleri hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830 Bütçe giderleri hesabına borç, 835 Gider yansıtma hesabına alacak kaydedileceği ifade edilmiştir.
18.01.2007 tarih ve 26407 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Kayıt zamanı, kayıt değeri ve değer tespit komisyonu” başlıklı 13’üncü maddesinde ise tüm taşınır giriş ve çıkışlarının Taşınır İşlem Fişi ile yapılacağı hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda yer verilen düzenlemelere rağmen; belediye tarafından;
- Elektrik malzemesi alımları için; 2019 yılında 4 defada 130 kalem mal alınıp, karşılığında KDV dâhil 201.708 TL ödeme yapıldığı,
- Sıhhi tesisat malzemesi alımları için; 2019 yılında 5 defada 128 kalem mal alınıp, karşılığında KDV dâhil 193.718 TL ödeme yapıldığı,
- Boya malzemesi alımları için; 2019 yılında 2 defada 19 kalem mal alınıp, karşılığında KDV dâhil 154.746 TL ödeme yapıldığı,
- Toner malzemesi alımı için; 2019 yılında 1 defada 3 kalem mal alınıp, karşılığında KDV dâhil 28.801 TL ödeme yapıldığı,
- Hırdavat malzemesi alımları için; 2019 yılında 5 defada 207 kalem mal alınıp, karşılığında KDV dâhil 180.241 TL ödeme yapıldığı,
depolanan ve ihtiyaç oldukça kullanılan bu taşınırlar için taşınır işlem fişlerinin düzenlenmediği ve 150 İlk madde ve malzeme hesabına kayıt yapılmadan doğrudan giderleştirildiği tespit edilmiştir.
Taşınır Mal Yönetmeliği ile Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği uyarınca kurum faaliyetlerinde kullanılmak veya tüketilmek üzere satın alınan ilk madde ve malzemelerin öncelikle taşınır işlem fişlerinin düzenlenerek kayıt altına alınması, sonrasında 150 İlk madde ve malzeme hesabına borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilmesi, satın alınan bu taşınırlardan tüketilmek amacıyla kamu idaresinin ilgili birimlerine verilenlerin veya kullanılanların taşınır işlem fişleri üzerinden çıkışlarının yapılarak taşınır 2. düzey detay kodu bazında düzenlenen onaylı listesinin üç ayı geçmemek üzere üst yöneticiler tarafından belirlenen dönemin son iş günü mesai bitimine kadar muhasebe birimine bildirilmesi üzerine
630 Giderler hesabına borç, 150 İlk madde ve malzeme hesabına alacak kaydedilmesi gerekmektedir.
Taşıtlar Hesabının Gerçeği Yansıtmaması
Duran varlıkların incelenmesinde, Belediyenin sahip olduğu bazı taşıtlarının 254 Taşıtlar hesabına kaydedilmediği görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin, maddi duran varlıklara ilişkin işlemlerin açıklandığı 187’nci maddesi ile 254 Taşıtlar hesabının işleyişinin açıklandığı 197’nci maddesinde;
- Bütçeye gider kaydıyla edinilen taşıtların maliyet bedelleri üzerinden, bu Yönetmelik’in yürürlük tarihinden önce mevcut olan taşıtlardan envanteri yapılanların tespit edilen değerleri üzerinden ve bedelsiz olarak kurumlara intikal eden taşıtların tespit edilen değerleri üzerinden 254 Taşıtlar hesabına borç kaydedileceği,
- Peşin veya taksitle satılan, kazaya uğrama, eskime veya ekonomik ömrünü tamamlama gibi nedenlerle taşıt olma vasfı ortadan kalkan, görevliler tarafından kişisel kusurları nedeniyle tamamen hasara uğratılan, bağış ve yardımlar dolayısıyla edinilen fakat kullanılmadığı veya amaç dışı kullanıldığı için geri istenilen ve kurumca diğer kamu idarelerine bedelsiz olarak devredilen taşıtların kayıtlı değeri üzerinden 254 Taşıtlar hesabına alacak kaydedileceği ve ilgili diğer kayıtların yapılacağı hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, Belediyede 96 adet taşıt bulunduğu, bunlardan hibe ve devir yoluyla alınan taşıtların değer tespitinin yapılmadığı, hibe ve devir yoluyla alınan taşıtlar dışındaki taşıtların kayıtlı değerlerinin toplam tutarının 6.350.524,00 TL olduğu, ancak 254 Taşıtlar hesabında 4.019.786,50 TL’lik tutarda taşıt kaydı bulunduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla, mali tablolarda değer tespiti yapılmayanlar taşıtlar hariç 254 Taşıtlar hesabı 2.330.737,50 TL eksik gözükmektedir.
Belediye tarafından değer tespiti yapılmayan taşıtlar için değer tespitlerinin yapılması; tespiti yapılmayan taşıtlarla birlikte, eksik veya hatalı taşıt kayıtlarının da gözden geçirilerek tüm taşıtların yukarıda belirtilen hükümler gereğince ilgili hesaplara doğru ve tam olarak kaydedilmesi gerekmektedir.
İlk Madde Ve Malzeme Hesabından Çıkışların Üçer Aylık Dönemler İtibari İle Yapılmaması
150 İlk Madde ve Malzeme Hesabında izlenen değerlerin çıkışlarının 3 aylık dönemler itibari ile yapılmadığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 105’inci maddesinde, kurum faaliyetlerinde kullanılmak ya da tüketilmek üzere edinilen tüketim malzemelerinin izlenmesi için 150 İlk Madde ve Malzemeler Hesabının kullanımı düzenlenmiştir. İlk Madde ve Malzemelerin satın alınması, üretimi ile bağış ve yardım şeklinde bedelsiz edinilmesi sonucunda hesaba giriş kaydının yapılacağı ve tüketilmek amacıyla kamu idaresinin ilgili birimlerine verilen veya kullanılan, kişisel kusurlardan dolayı yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelenlerin ya da hurdaya ayrılanların ise kayıtlardan çıkarılacağı düzenlenmiştir. Ancak ilgili maddede bahsedilen hususlar gerçekleşmeden hesaplardan çıkış yapılması veya bu hususlar gerçekleşmesine rağmen çıkış yapılmaması kurumun ambarında bulunan stoklar ile muhasebe kayıtları arasında uyumsuzluk olmasına neden olmaktadır. Bu durum kurum için risk oluşturmakta aynı zamanda da mali tabloların hatalı olmasına sebep olmaktadır.
Ayrıca Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Taşınır giriş ve çıkış işlemlerinin muhasebe birimine bildirilmesi” başlıklı 30’uncu maddesinde;
“Muhasebe kayıtlarında “150 – İlk Madde ve Malzemeler Hesabı”nda izlenen tüketim malzemelerinin çıkışları için düzenlenen Taşınır İşlem Fişleri muhasebe birimine gönderilmez. Bunların yerine, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinde üç aylık dönemler itibarıyla, diğer idarelerde ise üç ayı geçmemek üzere üst yöneticiler tarafından belirlenen sürede kullanılmış tüketim malzemelerinin taşınır II’nci düzey detay kodu bazında düzenlenen onaylı bir listesi, en geç ilgili dönemin son iş günü mesai bitimine kadar muhasebe birimine gönderilir.” hükmü yer almaktadır.
Yönetmelik’te tüketim malzemelerinin çıkış işlemleri için özel bir düzenleme öngörülmüştür. Bu doğrultuda tüketim malzemelerinin çıkış işlemlerinde kullanılan taşınır işlem fişleri yerine dönemler itibariyle hazırlanan onaylı bir listenin üç aylık süreleri geçmemek üzere muhasebe birimine gönderilmesi gerekmektedir.
2019 yılı mali işlemlerinin incelenmesi neticesinde, yıl içinde tüketim malzemelerinin çıkış işlemlerinin Nisan ayından Kasım ayına kadar yapılmadığı tespit edilmiştir.
Yönetmelik hükümleri uyarınca 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabında izlenen değerlerin çıkışlarının üç ayı geçmemek üzere belirlenen sürelerde yapılması gerekmektedir.
Taşınır Mal Yönetimi Kayıt ve Belge Düzeni, Yönetim Süreçleri ve Yetki ve Sorumlulukların İzlenmesinde Kontrol Eksiklerinin Bulunması
İdare tarafından taşınırların etkili, ekonomik ve verimli kullanımını sağlayacak bir kontrol ortamı geliştirilemediği ve taşınır işlemlerinin taşınırların ve taşınırlara ilişkin sorumlulukların izlenebilmesini sağlamak üzere mevzuata uygun bir şekilde yürütülemediği görülmüştür.
Kamu kaynakları arasında sayılan taşınırların, gerek hesap verme sorumluluğu kapsamında gerekse 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 48’inci maddesinde yer alan düzenlemeler uyarınca hukuka uygunluk ve etkililik, ekonomiklik, verimlilik ilkeleri çerçevesinde yönetilmesi ve muhasebeleştirilmesi gerekmektedir. Taşınır işlemlerinin tabi olduğu hükümler Taşınır Mal Yönetmeliği’nde ayrıntılı olarak yer almaktadır.
Medeni Kanun’a göre taşınırın zilyetliği, mülkiyetine karine kabul edilmektedir ve
kamu taşınırları tasarruf eden harcama birimlerinin hesaplarında bulunarak bunların yönetimine ilişkin süreçler harcama yetkilisi tarafından kurulur ve yerine getirilir. Taşınır Mal Yönetmeliği’nin 5’inci maddesinde ise harcama yetkililerinin bu sorumluluğu, kayıt ve kontrol yetkilileri aracılığıyla yerine getireceği hüküm altına alınmıştır. Dolayısıyla işlemlerin sağlıklı yürütülebilmesi için her bir harcama birimi için sorumluluğu paylaşan bu üç yetkilinin de yetki ve sorumlulukları konusunda yeterli hassasiyeti göstermesi gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde; Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde, kontrol yetkilisi ile taşınır kayıt yetkilisi görevlerinin aynı kişide birleşemeyeceği açıkça ifade edilmiş olmasına rağmen;
- Kontrol ve kayıt yetkilisi görevlerinin aynı personelce yerine getirildiği,
- Bazı harcama birimlerinde kayıt ve kontrol yetkilisinin yanı sıra bir ya da iki personelin depo sorumlusu adıyla mevzuatta yeri olmayan bir görev yürüttüğü,
- Mali hizmetler biriminde görevli kayıt yetkilisinin insiyatif alarak konsolide yetkilisi görevini de yürüttüğü,
- Bir personelin iki ayrı harcama biriminde taşınır kayıt ve kontrol yetkilisi görevlerini bir arada ifa ettiği görülmüştür.
Bu durum aynı zamanda, taşınır yönetiminde etkin bir iç kontrol sisteminin kurulmasına da engel teşkil edecek niteliktedir. Gerek kişinin insiyatif alması gerekse şifahi olarak görevlendirilmesi personelin taşınır işlemlerini asli görevlerinin yanında tali bir iş olarak görmesine neden olacağı gibi, bu kişilere taşınır mevzuatı hakkında yeterli eğitim desteğinin de sağlanmadığı göz önüne alındığında taşınır işlemlerinin anılan Yönetmelik’e uygun olarak yürütülmesinde en önemli unsur olan insan kaynağı ile yetki-sorumluluk mekanizmasının yeterince güçlü kurulamayacağı açıktır.
Taşınırların takibini sağlamak üzere öngörülen bir diğer mekanizma, Yönetmelik’in 36’ncı maddesinde yer alan dayanıklı taşınırların numaralandırılmasına ilişkin düzenlemedir. Madde hükmü gereğince, dayanıklı taşınırlara yazma, kazıma, damga vurma veya etiket yapıştırma suretiyle kalıcı olacak şekilde sicil numarası verilmesi gerekmektedir. Ancak Başkanlıkta, mevzuatta öngörülen ve cins taşınırların birbirinden ayrılması ile takibini sağlayan bu önemli mekanizmanın dayanıklı taşınırlar için kurulmadığı görülmüştür.
Personelin kullanımına verilen taşınırlara ilişkin sorumluluk ise Yönetmelik’te öngörülen taşınır teslim belgesi, dayanıklı taşınırlar listesi gibi belgeler üzerinden takip edilebileceğinden bu belgelerin mevzuatta öngörüldüğü şekilde düzenlenmesi önem arz etmektedir. Taşınır teslim belgesi, münhasıran bir kişinin kullanımına verilen taşınırlarda ilgili personelin sorumluluğunu ortaya koyan bir belge niteliğinde iken dayanıklı taşınırlar listesi, ortak kullanıma verilen taşınırlara ilişkin bilgi sunmakta olup tüm sorumluluğun imzalayan kişiye yüklenmesine sebep olacak nitelikte değildir. Dolayısıyla iki belgenin sorumluluk açısından muhatabı ve kapsamı farklılık arz etmektedir. Ancak bu ayrımın Başkanlık tarafından yeterince gözetilmediği, ortak kullanıma verilen taşınırlar için taşınır teslim belgesinin düzenlendiği bir kişinin kullanımına verilen taşınırlar için ise herhangi bir belge düzenlenmediği görülmüştür.
Bunun yanı sıra taşınırların belirli aralıklarla kontrol edilmesi amacıyla Yönetmelik’in 32’nci maddesinde öngörülen yılsonu sayımlarının da fiili olarak yapılmadığı görülmüştür. Bu durum, kayıtların fiili durumu doğru ve tam olarak yansıtmasını sağlayacak kontrollerin yeterince yapılmaması anlamına geldiğinden taşınır mal yönetim hesabının güvenilir bilgi sunması noktasında da zafiyet oluşturmaktadır. Nitekim ambarda yapılan incelemelerde de taşınır mevcudu ile kayıtların birbiriyle tutarlı olmadığı görülmüştür. Taşınır mevcudu ile kayıtlar arasındaki uyumsuzluğu giderecek sayımların sağlıklı bir şekilde yapılması, kayıtların güvenirliğine katkı sunacaktır.
Taşınır mal yönetimi kayıt ve belge düzeni, yönetim süreçleri, yetki ve sorumlulukların izlenmesinde eksikliklerin giderilmesi için eğitimlerin düzenleneceği ifade edilmiş olmakla birlikte tespit edilen eksiklikler devam etmektedir.
Sonuç olarak kamu kaynağı niteliğindeki taşınırların etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde edinilmesini, muhafazasını ve yönetilmesini sağlamak üzere; taşınır kayıtlarının fiili durumu yansıtır şekilde yapılması, harcama birimleri ile kullandıkları kaynaklar arasında yetki-sorumluluk dengesinin sağlıklı şekilde kurulması ve sorumluların taşınır mevzuatına ilişkin bilgilendirilmesini sağlayacak eğitimlerin düzenlenmesi gerekmektedir.
İdare Taşınır Mal Yönetimi Ayrıntılı Hesap Cetveli Tutarları ile Mali Tablolarda Yer Alan Tutarların Uyuşmaması
Taşınır hesaplarının bilançodaki tutarları ile İdare Taşınır Mal Yönetimi Ayrıntılı Hesap Cetvelindeki tutarların birbiri ile uyumlu olmadığı görülmüştür.
Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri 5018 sayılı KMYKK’nın taşınır
işlemlerine ilişkin hükümlerine dayanılarak çıkarılan Taşınır Mal Yönetmeliği uyarınca taşınır kayıtlarını tutmak ve mali yılsonunda Taşınır Yönetim Hesabı’nı düzenlemekle yükümlü kılınmıştır.
Yönetmelik’in 34’üncü maddesinin 1’inci fıkrasında; taşınır mal yönetim hesabının, taşınır kayıt yetkilisi tarafından harcama birimleri itibarıyla hazırlanacağı ve taşınır kontrol yetkilisince kayıt ve belgeler ile mali tablolara uygunluğu kontrol edilerek imzalanacağı belirtilmiştir.
Maddenin devamında ise taşınır mal yönetim hesabını oluşturan cetveller; yıl sonu sayımına ilişkin sayım tutanağı, taşınır sayım ve döküm cetveli, harcama birimi taşınır mal yönetim hesabı cetveli ve yıl sonu itibarıyla en son düzenlenen taşınır işlem fişinin sıra numarasını gösterir tutanak olarak sayılmıştır.
Yönetmelik’in aynı maddesinde; muhasebe yetkililerinin gönderilen taşınır yönetim hesabı cetvellerindeki kayıtları muhasebe kayıtlarıyla karşılaştırıp uygunluğunu onayladıktan sonra harcama yetkilisine geri göndereceği hüküm altına alınmıştır.
Yönetmelik’in “Taşınır Giriş ve Çıkış Işlemlerinin Muhasebe Birimine Bildirilmesi” başlıklı 30’uncu maddesinde ise; taşınır giriş ve çıkış kayıtlarının muhasebe birimlerine hangi süreler itibarıyla bildirileceği düzenlenmiştir. Bu madde uyarınca, yıl içinde giriş veya çıkışı yapılan taşınırların belirli sürelerle ve en geç yıl sonu itibarıyla muhasebe birimine bildirilmiş olması gerekmektedir.
Yukarıda belirtilen açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde, İdare Taşınır Mal Yönetimi Ayrıntılı Hesap Cetvelinde görünen tutarlar ile muhasebe kayıtlarında görünen tutarların birbiriyle uyumlu olması gerektiği anlaşılmaktadır. Ancak, denetlenen kamu idaresinde bu tutarların uyuşmadığı, taşınır kayıtlarının ve takibinin sağlıklı bir şekilde işlemediği tespit edilmiş olup hesap bazında aradaki farklılıklara aşağıdaki tabloda yer verilmiştir:
Tablo 3: Bilanço ve Taşınır Mal Yönetimi Ayrıntılı Hesap Cetveli Farkları
| Taşınır Hesabının Adı ve Kodu | Bilançoda Yer Alan Tutarlar (TL) | Taşınır Mal Yönetimi Hesap
Cetvelindeki Tutarları (TL) |
| 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı | 673.379,03 | 2.948.989,17 |
| 253 Tesis Makine ve Cihazlar Hesabı | 1.955.156,90 | 1.941.739,06 |
| 255 Demirbaşlar Hesabı | 4.080.038,72 | 4.097.305,02 |
Yukarıda yer alan tablodan da görüleceği üzere ayrıntılı hesap cetveli ile bilançodaki tutarların farklı olması nedeniyle 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı 2.275.610,14 TL eksik; 253 Tesis Makine ve Cihazlar Hesabı 13.417,84 TL fazla ve 255 Demirbaşlar Hesabı 17.266,30 TL eksik görünmektedir. Bu durum, taşınır kayıtlarının ve takibinin sağlıklı bir şekilde işlemediğini ortaya koymaktadır.
Taşınır Mal Yönetmeliği uyarınca taşınır kayıtlarının tutulacağı ifade edilmiş olmakla birlikte, taşınır hesaplarının bilançodaki tutarları ile İdare Taşınır Mal Yönetimi Ayrıntılı Hesap Cetveli tutarları birbiri ile uyumlu değildir.
Araçlara Yapılan Onarım Giderleriyle İlgili Tutanak Hazırlanmaması
Belediyeye ait araç veya iş makinalarının tamir ve onarım giderlerine esas olmak üzere rapor veya tutanağın bulunmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8’inci maddesinde her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda olduğu, 32’nci maddesinde harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumlu olduğu belirtilmiştir. Ayrıca 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 38’inci maddesinde belediyenin hak ve menfaatlerini korumanın belediye başkanının görev ve yetkisinde olduğu belirtilmiştir. 19.10.2006 gün ve 26234 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’te kamu zararının tahsiliyle ilgili usul ve esaslar belirlenmiştir.
Belediye hizmet araçlarından iş makinaları veya binek araçların çeşitli tarihlerde tamir ve bakım giderleri yapılmaktadır. Tamir veya bakıma esas olmak üzere olayın ifade edildiği her hangi bir belge bulunmamaktadır. Örneğin araç camlarının değişmesine veya kaporta tamirine neden ihtiyaç duyulduğunun ve olayın oluş şeklinin anlatılması gerekir. Bu anlatım tamire neden olan olayın kullanıcı hatasından kaynaklı olup olmadığını ortaya koymak açısından önemlidir.
Hizmet araçlarının tamir veya bakımına esas olmak üzere olayın meydana geliş sürecini anlatan rapor veya tutanağın düzenlenmesi, kullanıcı kusurundan kaynaklı giderlerin Belediye bütçesinden karşılanmaması, karşılanması durumunda ise buna sebep olan kişilerden bu ödemelerin tahsil edilmesi için gerekli işlemin yapılması gerekir.
Amatör Spor Kulüplerine Yapılan Ayni Yardımlarda Ayni Bağış Alındı Belgesi Alınmaması
Belediye tarafından amatör spor kulüplerine yapılan spor malzeme yardımları karşılığında ilgili kulüpten Ayni Bağış Alındı Belgesi alınmadığı görülmüştür.
31.03.2005 gün ve 25772 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Dernekler Yönetmeliği’nin 38’inci maddesinde kişi, kurum veya kuruluşlar tarafından derneklere yapılacak bedelsiz mal ve hizmet teslimlerinin aynı Yönetmeliğin Ek-15’inde yer alan Ayni Bağış Alındı Belgesi ile kabul edileceği belirtilmiştir. Yapılan incelemede belediyenin amatör spor kulübüne yaptığı yardımlarda söz konusu belgenin ilgili spor kulüplerinden alınmadığı görülmüştür. Belediyenin derneklere ayni bağışta bulunurken Ayni Bağış Alındı Belgesini istemesi mevzuatın bir gereği olmakla birlikte aynı zamanda bağış yapılan tarafın bağışları kayda alması açısından da önemlidir.
Amatör spor kulüplerine yapılan ayni yardımlarda ayni bağış alındı belgesinin istenmesi gerekir.
Taşıt Kiralamasında Bakanlar Kurulu Kararına Aykırı Davranılması
Belediye tarafından temin edilen araç kiralama hizmet alımı işinde mevzuata aykırı hareket edildiği görülmüştür.
237 sayılı Taşıt Kanunu’nun 10’uncu maddesinin 11.02.2014 gün ve 6519 sayılı Kanun’un 2’inci maddesiyle değişik beşinci fıkrasında, “Bu Kanun kapsamında edinilecek taşıtların menşei, silindir hacimleri ve diğer niteliklerini belirlemeye ve sınırlamalar getirmeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.” düzenlemesi yapılmış, 11.02.2014 gün ve 6519 sayılı Kanun’un 21’inci maddesiyle yapılan değişikliğin nasıl olacağına ilişkin 2015/6425 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı 10.06.2014 gün ve 29026 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 237 sayılı Taşıt Kanunu Kapsamında Edinilecek Taşıtların Menşei, Silindir Hacimleri ve Diğer Niteliklerinin Belirlenmesine Dair 2014/6425 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 1’inci maddesinde, 237 sayılı Taşıt Kanunu’na ekli (1) sayılı cetvelde ve son iki sırasında belirtilenler hariç olmak üzere (2) sayılı cetvelde yer alan makamlar ile güvenlik önlemli (zırhlı) araçlar, koruma altına alınanlarla ilgili yönetmelik hükümlerine göre tahsis olunanlar ve idarelerin yurt dışı teşkilatları için yabancı menşeli binek veya stationwagon cinsi taşıt edinilebileceği, bunların dışında hibe dâhil her ne suretle olursa olsun yabancı menşeli binek veya station-wagon cinsi taşıt edinilemeyeceği, birinci fıkra kapsamındaki makam ve hizmetler hariç olmak üzere, edinilecek binek veya station-wagon cinsi taşıtların silindir hacimleri 1.600 cc’yi geçemeyeceği, yerli muhteva oranı % 50’nin altında kalan taşıtların yabancı menşeli sayılacağı, 2’nci maddesinde, hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtların menşei ve silindir hacimleri hakkında 1’inci madde hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
17.03.2006 gün ve 2006/10193 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 01.04.2006 gün ve 26126 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usullerin 5’inci maddesinde, kamu hizmetlerinin gerektirdiği taşıt ihtiyacının hizmet alımı yoluyla karşılanmasının temel amacının, kamudaki taşıt giderlerinin asgari seviyeye indirilmesi ve kaynakların savurganlığa yol açılmadan, bütçe olanaklarıyla uyumlu bir biçimde kullanımının sağlanması olduğu, 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, hizmet alımı suretiyle yabancı menşeli binek ve station-wagon cinsi taşıt edinilmesinin İlgili Kanunun 10’uncu maddesinin beşinci fıkrasında öngörülen makam ve hizmetler ile sınırlı olacağı, aynı maddenin (c) bendinde, Kanuna ekli (1) ve (2) sayılı cetvellerde yer alanlar ile güvenlik önlemli (zırhlı) araçlar ve koruma altına alınanlarla ilgili yönetmelik hükümlerine göre tahsis olunan araçlar dışında kullanılacak binek ve stationwagon cinsi taşıtların motor hacminin 1600 cc’yi geçemeyeceği belirtilmiştir.
Belediyenin hizmet alım ihaleleri ile alınan listenin incelenmesinde 1 adet binek aracın yerli (Fluence), 3 adet binek aracın ise Bakanlar Kurulu Kararına aykırı olarak 2015 model Volkswagen Passat ithal araç olduğu anlaşılmıştır. Her ne kadar şartname ve sözleşmede ithal araç kiralanacağına dair ibare olmasa da, fiilen yerli araç yerine 3 adet ithal araç kullanılmıştır. Asıl olanın şartnameye ve Bakanlar Kurulu kararına uygun araçların teslim alınarak kullanılmasıdır. İhale sonrası ithal araçların kullanılması idarenin ihale sonrası bu araçları vermesi gerekeceği bilgisini sözlü olarak teklif sahiplerine iletildiği ve teklif sahiplerinin de bu durumu göz önüne alarak tekliflerini verdikleri kanaatini oluşturmaktadır. Basiretli bir iş adamının şartname ve sözleşmede yer alan şarta aykırı bir aracı teslim etmesi hayatın olağan akışına uygun düşmemektedir.
Araç kiralamaları neticesi teslim edilen ve kullanılan araçların Bakanlar Kurulu Kararlarında belirtilen esaslara uygun olması gerekir.
Taşınır İşlemleriyle İlgili Olarak Taşınır Konsolide Görevlisinin Bulunmaması
Belediyede taşınır işlemleriyle ilgili olarak Taşınır Konsolide Görevlisinin bulunmadığı görülmüştür.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesine göre;
“n) Taşınır kayıt yetkilisi: Taşınırları teslim alan, sorumluluğundaki ambarlarda muhafaza eden, kullanıcılarına ve kullanım yerlerine teslim eden, bu Yönetmelikte belirtilen esas ve usullere göre kayıtları tutan, bunlara ilişkin belge ve cetvelleri düzenleyen ve bu hususlarda hesap verme sorumluluğu çerçevesinde taşınır kontrol yetkilisi ve harcama yetkilisine karşı sorumlu olan görevlileri,
ö) Taşınır konsolide görevlisi: Kamu idaresinin taşınır kayıt yetkilisinden aldığı harcama birimi taşınır hesaplarını konsolide ederek taşınır hesap cetvellerini hazırlamak ve biriminin bir üst teşkilattaki taşınır konsolide görevlisine vermekle sorumlu olan görevlileri,
- p) Taşınır kontrol yetkilisi: Taşınır kayıt yetkilisinin yapmış olduğu kayıt ve işlemler ile düzenlediği belge ve cetvellerin mevzuata ve mali tablolara uygunluğunu kontrol eden,
Harcama Birimi Taşınır Mal Yönetim Hesabı Cetvelini imzalayan ve bu konularda harcama yetkilisine karşı sorumlu olan görevlileri,” ifade etmektedir..
Bitlis Belediyesinde taşınır iş ve işlemleri, tüm harcama birimleri adına tek bir ambarda görevli taşınır kayıt yetkilisi tarafından yerine getirilmektedir. Harcama yetkilisi tarafından görevlendirilmiş, taşınır kontrol yetkilisi, taşınır kayıt yetkilisinin yapmış olduğu işlemleri denetlemektedir. Taşınır iş ve işlemleri ile ilgili olarak harcama birimlerinin taşınır hesaplarını konsolide eden ve taşınır hesap cetvellerini hazırlayan taşınır konsolide görevlisi ise bulunmamaktadır. Bu durum; taşınırların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak kullanılmasına, kontrolüne ve kayıtların Taşınır Mal Yönetmeliği’nde belirtilen esas ve usullere göre saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasına mani olmaktadır.
Belirtilen mevzuat hükümlerine istinaden taşınır konsolide görevlisinin belirlenmesi gerekmektedir.
Taşınır Mal Yönetim Hesabının Oluşturulmaması
Bitlis Belediyesince 2019 yılı Taşınır Mal Yönetim Hesabının oluşturulmadığı görülmüştür.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Taşınır Mal Yönetim Hesabı” başlıklı 34’üncü maddesinin 1’inci fıkrasında, Taşınır Mal Yönetim Hesabının, Kanun’un kaynakların kullanılması ve yönetilmesi konusunda harcama birimi ve harcama yetkililerine yüklediği sorumluluğun gereği olarak taşınır kayıt ve işlemlerinin usulüne uygun yapılıp yapılmadığının harcama yetkilisi tarafından kontrol ve denetimine esas olmak üzere taşınır kayıt yetkilisi tarafından harcama birimleri itibarıyla hazırlanacağı ve taşınır kontrol yetkilisince kayıt ve belgeler ile mali tablolara uygunluğu kontrol edilerek imzalanacağı, Taşınır Mal Yönetim Hesabında; önceki yıldan devredilen, yılı içinde giren, çıkan ve ertesi yıla devredilen taşınırlar ile yılsonu sayımında bulunan fazla ve noksanların gösterileceği, aynı maddenin 2’nci fıkrasında ise; Taşınır Mal Yönetim Hesabının, yıl sonu sayımına ilişkin Sayım Tutanağı, Taşınır Sayım ve Döküm Cetveli, Harcama Birimi Taşınır Mal Yönetim Hesabı Cetveli ile yıl sonu itibariyle en son düzenlenen Taşınır İşlem Fişinin sıra numarasını gösterir tutanak cetvellerinden oluştuğu belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan Yönetmelik hükümlerine aykırı bir şekilde, Bitlis Belediyesi 2019
Yılı Taşınır Mal Yönetim Hesabı ile hesapta yer alan cetvellerin hazırlanmadığı tespit edilmiştir.
Taşınır Mal Yönetim Hesabı ile hesapta yer alan cetvellerin hazırlanması gerekmektedir.
Belediye İtfaiye Yönetmeliği’ne Göre Bulundurulması Gereken Araçların Temin Edilmemiş Olması
Belediye İtfaiye Yönetmeliği’nde belirtilen asgari araç sayısının Bitlis Belediyesinin İtfaiye teşkilatında bulunmadığı görülmüştür.
Belediye İtfaiye Yönetmeliğinin “Araç” başlıklı 42’nci maddesinin birinci fıkrasında itfaiye teşkilatının asgari araç sayısının ilgili TSE veya EN standartlarına uygun olarak nüfus kriteri esas alınarak belirleneceği, aynı maddenin birinci fıkrasının (ç) bendinde nüfusu 50.000-100.000 olan yerlerde en az 1 adet acil kurtarma aracı, 1 adet ambulans, 4 adet itfaiye söndürme aracı, 1 adet merdivenli araç, 1 adet çift kabinli pikap, 1 adet hizmet aracı olacağı, ikinci fıkrasında itfaiye araçlarının cins ve nitelik yönünden, teknolojik gelişmelere uygun olarak geliştirileceği ve yenileneceği belirtilmiştir.
Binaların Yangından Korunması Hakkındaki Yönetmelik’in “Ödenek” başlıklı 133’üncü maddesinde, “Kamuya ve özel sektöre ait yapı, bina, tesis ve işletmelerde; Bu Yönetmelikte belirtilen sistem ve tesisatın yapımı ile araç-gereç ve malzemenin temini, bakım ve onarımı için ödenek ayrılır. Binaların yangından korunması için yıllık bütçelere konulan ödenek başka bir amaç için kullanılamaz.” denilmiş, aynı Yönetmeliğin “Kamuya ait yapı, bina, tesis ve işletmelerde ödenek” başlıklı 134’üncü maddesinde ise yangınla mücadele için gereken giderlerin belediyeler için kendi bütçelerine konulan ödeneklerle karşılanacağı düzenlenmiştir.
Belediye İtfaiye Yönetmeliği ile Binaların Yangından Korunması Yönetmeliği’nin incelenmesinde, Belediyelerin nüfus ölçütüne göre asgari araç sayısını itfaiye teşkilatında bulundurması gerekeceği ve bu araç ve gereçlerin temini bakım ve onarımı için gerekli ödeneğin ayrılması ve bu işler için ayrılan ödeneğin ise başka bir amaç için kullanılamayacağı anlaşılmaktadır. Bitlis Belediyesinin 2019 yılı nüfusu 52.650 olduğundan İtfaiye Yönetmeliği’nin 42’nci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde belirtilen araçlar belediye bünyesinde bulundurulmalıdır. Belediye İtfaiye Yönetmeliği’ne göre olması gereken araçlardan 1 adet itfaiye acil kurtarma aracı, 1 adet ambulans, 4 adet söndürme aracı ve 1 adet çift kabinli pikapın olmadığı anlaşılmıştır.
İdare cevabında, 1 adet çift kabinli hizmet aracı, 1 adet 4×4 hizmet aracı, 2 adet 28 metre merdivenli itfaiye söndürme aracı, 1 adet 24 metre merdivenli itfaiye söndürme aracı, 2 adet itfaiye söndürme aracı (13 ton su kapasiteli arazöz) olduğu ifade edilmiş ve çift kabinli acil arama ve söndürme aracının da ihale aşamasında olduğu belirtilmiştir. İtfaiye Müdürü imzalı alınan belgede hizmet aracı ve 2 adet 13 ton kapasiteli su tankeri arazöz ile 3 adet merdivenli ve söndürme aracının olduğu, söndürme aracı, itfaiye acil kurtarma aracı ile ambulans ve çift kabinli pikapın olmadığı belirtilmiştir. İdare cevabı ile itfaiye müdürünün verdiği bilgiler arasında çelişki bulunmaktadır. Ancak her halükarda Yönetmelikte istenen araçların tamam olmadığı anlaşılmaktadır.
Belediye İtfaiye Yönetmeliği’ne göre bulundurulması gereken asgari araçların bulundurulması için gerekli işlemler yapılmalıdır.
Taşınırların Kayda Alınması, Kontrolü, Planlanması ve Kişilere Teslim Edilmesi İşlemlerinin Mevzuatın Öngördüğü Usulde Yürütülmemesi
Belediye taşınır işlemlerinde yapılan incelemelerde aşağıda belirtilen hususlar tespit edilmiştir:
a)-Personelinin kullanımında olan dayanıklı taşınırların Taşınır Teslim Belgesinde
yer almadığı veya kayıtlı olmadığı görülmüştür.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Taşınırların kaydı” başlıklı 12’nci maddesinin 1’inci fıkrasında: “Kamu idarelerince bütün taşınırların ve bunlara ilişkin işlemlerin kayıt altına alınması esastır. Taşınır kayıtları, harcama birimleri itibarıyla yönetim hesabı verilmesine esas olacak şekilde tutulur. Her bir kaydın belgeye dayanması şarttır.” denilerek taşınırların kayıt altına alınmasının zorunluluğu belirtilmiştir.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Dayanıklı taşınırların kullanıma verilmesi” başlıklı 23’üncü maddesinin 1’inci fıkrasında: “Tesis, taşıt ve iş makineleri haricindeki dayanıklı taşınırlar Taşınır İstek Belgesi düzenlenmek suretiyle talep edilir. Talep edilen dayanıklı taşınırlar 6/A örnek numaralı Taşınır Teslim Belgesi düzenlenerek kullanıma verilir.” denilerek personelin kullanımına verilen dayanıklı taşınırlar için Taşınır Teslim Belgesi düzenleneceği belirtilmiştir. Buna göre personelin kullanımında olan dayanıklı taşınırların taşınır teslim belgesinde yer alması gerekmektedir.
Yapılan denetimlerde yönetici kadrosunda (Belediye başkanı ve yardımcıları ile birim müdürleri eski ve yeni) bulunan 11 birime ait 46 adet taşınır teslim belgeleri incelendiğinde, personelin kullanımında olan dayanıklı taşınırların taşınır teslim belgesinde yer almadığı tespit edilmiştir. Örneğin Mali Hizmetler Müdürü üzerinde 7 adet ortak alanda olması gereken taşınır görünmektedir. Kayıtlara göre Mali Hizmetler Müdüründe masaüstü bilgisayar, IP telefon, dizüstü bilgisayar vb. gibi görev gereği şahsi kullanıma verilen dayanıklı taşınır yoktur. Aynı durum Başkan yardımcısı içinde geçerlidir. Bazı yönetici kadrosunda bulunan personelin taşınır teslim belgelerinde monitör, bazılarında ise bilgisayar kasalarının olmadığı görülmüştür. Yetkililerle görüşüldüğünde söz konusu taşınırların kayıtlı olduğu ancak personele verilirken taşınır teslim belgesi düzenlenmediği, bazılarının ise farklı birimlerde kayıtlı olduğu anlaşılmıştır.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin yukarıda açıklanan ilgili maddelerine göre personelin kullanımında olan dayanıklı taşınırların tekrar kontrolünün yapılarak kayıtlı olmayan dayanıklı taşınırların kayda alınması, kayıtlı olup taşınır teslim belgesinde olmayan dayanıklı taşınırlar içinse taşınır teslim belgesi düzenlenmesi gerekmektedir.
b)-Ortak alanda yer alan dayanıklı taşınırlar için Dayanıklı Taşınırlar Listesi düzenlenmesi gerekirken Taşınır Teslim Belgesi düzenlenerek şahıslar üzerine kaydedildiği görülmüştür.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Belge ve cetveller” başlıklı 10’uncu maddesinin 1’inci fıkrası (ç) bendinde: “Dayanıklı Taşınırlar Listesi (Örnek: 8): Bu Liste, Taşınır Kod Listesinin (B) bölümünde gösterilen taşınırlardan oda, büro, bölüm, geçit, atölye, garaj ve servislere tahsis edilenler için düzenlenir. Bunlar için Taşınır Teslim Belgesi düzenlenmez. Liste, istek yapan birim yetkilisi ve/veya varsa ortak kullanım alanı sorumlusu tarafından imzalanır.” denilerek ortak alandaki taşınırlar için Dayanıklı Taşınırlar Listesi düzenleneceği belirtilmektedir.
Söz konusu Yönetmelik’in “Dayanıklı taşınırların kullanıma verilmesi” başlıklı 23’üncü maddesinin 5’inci fıkrasında: “Taşınırlar; oda, büro, bölüm, geçit, salon, atölye, garaj ve servis gibi ortak kullanım alanlarına Dayanıklı Taşınırlar Listesi düzenlenmek ve istek yapan birim yetkilisinin ve/veya varsa ortak kullanım alanı sorumlusunun imzası alınmak suretiyle verilir.” denilerek taşınırların ortak alanlara kullanıma nasıl verileceği düzenlenmiştir.
Ayrıca aynı Yönetmelik’in “Sorumluluk” başlıklı 5’inci maddesinin 6’ncı fıkrasında; “… Ortak kullanım alanına tahsis edilen dayanıklı taşınırlarda meydana gelen kamu zararı ise zararın oluşmasında kasıt, kusur veya ihmali olanlardan tahsil edilir.” denilerek ortak alandaki taşınırlarla ilgili sorumluluk düzenlenmiştir.
Yapılan incelemelerde, Dayanıklı Taşınır Listesinde yer alması gereken taşınırların personel üzerinde kayıtlı olduğu tespit edilmiştir. Örneğin çalışma masaları, koltuklar, sehpalar, makam koltuğu vb. taşınırların personel taşınır teslim belgelerinde yer aldığı görülmüştür. Yönetici kadrosunda yer alan personelin taşınır teslim belgeleri incelendiğinde ortak alana kaydedilip Dayanıklı Taşınırlar Listesi düzenlenmesi gereken dayanıklı taşınırların şahıslar üzerine kaydedildiği tespit edilmiştir.
Yönetmelik maddelerine göre oda, büro, bölüm, geçit, atölye, salon, laboratuvar gibi alanlar ortak alan olup buralara tahsis edilen taşınırlar için Dayanıklı Taşınırlar Listesi (Örnek: 8) düzenlenmelidir. Ortak alanlardaki taşınırlarla ilgili herhangi bir kamu zararı oluşması durumunda ise kasıt, kusur veya ihmali olanlardan tahsil edilmesi gerekmektedir.
c)-Taşınırların edinilmesinin planlanması, takip ve kontrolünün mevzuatın
öngördüğü usulde yürütülmediği görülmüştür.
Taşınır kayıtlarının incelenmesinde Belediyenin tüm birimlerinde kullanılabilecek ortak nitelikteki taşınırların (bilgisayar, yazıcı, toner, kırtasiye malzemesi vb.) farklı birimlerce ayrı ayrı temin edildiği, taşınır yönetiminde yetkilendirilen Destek Hizmetleri Müdürlüğünün, bu alımlar üzerinde herhangi bir denetim ve kontrolünün olmadığı tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 60’ıncı maddesinin 2’nci fıkrasında; “Alım, satım, yapım, kiralama, kiraya verme, bakım-onarım ve benzeri malî işlemlerden; idarenin tamamını ilgilendirenler destek hizmetlerini yürüten birim, sadece harcama birimlerini ilgilendirenler ise harcama birimleri tarafından gerçekleştirilir. Ancak, harcama yetkililiği görevi uhdesinde kalmak şartıyla, harcama birimlerinin talebi ve üst yöneticinin onayıyla bu işlemler destek hizmetlerini yürüten birim tarafından yapılabilir” denilmektedir. Kanun maddesine göre idarenin tamamını ilgilendiren taşınır alımları, kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması ilkesi gereği destek hizmetlerini yürüten birim tarafından yapılması gerekmektedir. Harcama birimini ilgilendiren işlemlerde harcama birimi talebi ve üst yöneticinin onayı ile destek hizmetleri tarafından da yerine getirilebilir.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Satın alınan taşınırların giriş işlemleri” başlıklı 15’inci maddesinin 2’nci fıkralarında; “Alımı bir merkezden yapılarak birden fazla birime doğrudan teslim edilen taşınırlar için, taşınırın teslim edildiği birimlerce iki nüsha Taşınır Geçici Alındısı düzenlenir ve bir nüshası alımı yapan birime gönderilir. Alımı yapan birim, bu alındıya dayanarak, ödemeye ve kendi giriş kayıtlarına esas olmak üzere Taşınır İşlem Fişi düzenler. Diğer birimlerden alınan geçici alındılar, düzenlenen bu fişin idarede kalan nüshasına bağlanır. Alımı yapan birimce giriş kayıtları yapıldıktan sonra düzenlenecek Taşınır İşlem Fişiyle de ilgili diğer birimler adına çıkış kaydedilir.” denilmektedir.
Yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri doğrultusunda tüm birimlerde kullanılan aynı nitelikteki taşınırların edinilmesinin tek elden Destek Hizmetleri Müdürlüğünce yürütülmesi; taşınırların planlanmasını, takip ve kontrolünü daha etkili kılacak ve kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasını sağlayacaktır.
Bu kapsamda, destek hizmetleri müdürlüğünce alımı yapılan taşınırlar, taşınır geçici alındı belgesine dayanılarak taşınır işlem fişi ile kayıtlara alınmalı ve ilgili birimlere taşınır çıkışı yapılmalıdır. İlgili Birimlerin ise taşınır işlem fişi ile taşınır girişlerini yapmaları gerekmektedir.
d)-Bakım ve onarımlar için servislerde kullanılan yedek parçalar için taşınır işlem
fişi düzenlendiği görülmüştür.
Makine, teçhizat, demirbaş ve taşıtlara ait tadil, bakım ve onarım hizmetleri kapsamında servislerde kullanılan yedek parçalar için taşınır işlem fişi düzenlendiği tespit edilmiştir.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Belge ve Cetveller” başlıklı 10’uncu maddesi 1’inci fıkrası a bendinde;
“a) … İhtiyaç duyulduğunda kullanılmak üzere satın alınarak depolanan ya da arşivlenenler ile süreli yayınlardan ciltletilmiş olanlar hariç olmak üzere aşağıda sayılan hallerde Taşınır İşlem Fişi düzenlenmez.
- Satın alındığı andan itibaren tüketimi yapılan su, doğalgaz, kum, çakıl, bahçe toprağı, bahçe gübresi ve benzeri maddeler,
- Tesis, makine, cihaz, taşıt ve iş makineleri ile demirbaşların servislerince yapılan bakım ve onarımlarında kullanılan yedek parçalar ile doğrudan taşıtların depolarına konulan akaryakıt, likit gaz (LPG) ve yağlar,
…”
işlemlerinde taşınır işlem fişinin düzenlenmeyeceği belirtilmiştir. Adı geçen Yönetmelik maddesine göre tesis, makine, cihaz, taşıt ve iş makineleri ile demirbaşların servislerince yapılan bakım ve onarımlarında kullanılan yedek parçalar için taşınır işlem fişi düzenlenmemekte, söz konusu parçalar bakım onarım gideri kapsamında doğrudan giderleştirilmektedir. Söz konusu yedek parçalar alınıp kurumun kendi personeli tarafından bakım onarım yapılacaksa, yedek parçalar alındığında ilgili varlık hesaplarına kaydedilerek taşınır işlem fişi düzenlenmeli ve daha sonra bakım onarımı yapacak ilgili birime taşınır çıkışı yapılmalıdır.
Yapılan denetimlerde, 105, 259, 280, 324 ve 408 (örnek yevmiyeler) nolu yevmiye numaraları ile makine, teçhizat, demirbaş ve taşıtlara ait tadil, bakım ve onarım hizmetleri kapsamında servislerde kullanılan yedek parçalar için taşınır işlem fişi düzenlendiği tespit edilmiştir.
Yapılan açıklamalar doğrultusunda makine, teçhizat, demirbaş ve taşıtlara ait tadil,
bakım ve onarım hizmetleri kapsamında servislerde kullanılan yedek parçalar için taşınır işlem fişi düzenlenmemesi gerekmektedir.
e)-Dayanıklı taşınırlarla ilgili Tesis Bileşenleri Cetvelinin düzenlenmediği
görülmüştür.
Hizmet birimlerinde kullanılmak üzere alınan kamera ve güvenlik ekipmanları için Tesis Bileşenleri Cetvelinin düzenlenmediği görülmüştür.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde: “s) Tesis: Bir makine veya cihazın ürettiği enerjiyi, sesi, görüntüyü ve benzerini ileten, dağıtan veya bir makine veya cihazın gördüğü işi uzağa taşıyan ya da uzaktaki verileri toplayan, kaydeden makine veya cihazlar arasındaki düzeni sağlayan, birbiriyle entegre makine ve cihazlardan oluşan, gerektiğinde başka yere taşınabilen ve kullanılamaz hale gelene kadar sanal ambar kayıtlarında takip edilen, çeşitleri ile kod numaraları Taşınır Kod Listesinin (B) bölümü 253 hesap detayında yer alan sistemleri,” şeklinde tanımlanmış ve aynı Yönetmelik’in “Belge ve cetveller” başlıklı 10’uncu maddesinin 1’inci fıkrası (l) bendinde: “Tesis Bileşenleri Cetveli (Örnek: 19): Tesis olarak kayıtlara alınacak taşınırları oluşturan ana bileşenler bu belgede cins ve özellikleri itibarıyla ayrı ayrı gösterilir.” denilerek tesisleri oluşturan ana bileşenlerin Tesis Bileşenleri Cetvelinde gösterilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Adı geçen Yönetmelik düzenlemelerine göre, birbiriyle entegre makine ve cihazlardan oluşan, gerektiğinde başka yere taşınabilen ve kullanılamaz hale gelene kadar sanal ambar kayıtlarında takip edilen sistemler tesis olarak adlandırılmakta olup bu taşınırlar için Tesis Bileşenleri Cetveli düzenlenmesi gerekmektedir.
Hurdaya Ayırma ya da Kamu Kurumlarına Devir veya Hibe Edilmek Suretiyle Envanterden Çıkarılan Taşıtların Trafik Tescil Kayıtlarının İdare Kayıtlarından Düşülmemesi
Hurdaya ayrılan, hibe veya devredilen 3 adet İdare taşıtının trafik tescili Belediye adına devam etmektedir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap Verme Sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu hüküm altına alınmıştır. Aynı Kanun’un 48’inci maddesinde ise;
…
Kamu idarelerine ait malları edinme, kiralama, tahsis, yönetim, kullanma ve elden çıkarma işlemleri, mevzuatında öngörülen kurallar dahilinde hizmetin amacına uygun olarak verimlilik ve tutumluluk ilkesine göre yapılır. Bu ilkeye aykırı eylem ve işlemlerden doğacak zararlardan, malların yönetimi veya kullanılması hususunda yetki verilenler sorumludur.” hükmü yer almaktadır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri gereği; yasal düzenlemede sayılan şekillerde İdare envanterinden çıkarılan taşıtların trafik tescillerinin de kaldırılması gerekmektedir. Söz konusu tescil işlemlerinin takibi ve İdarenin üzerinden kaldırılması muhtemel hukuki ihtilafların önlenmesini de temin edecektir.
İdarenin hesap ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde; İl Emniyet Müdürlüğünden alınan trafik tescil listesi ile Belediyenin envanter kayıtları karşılaştırılmış, aşağıdaki tabloda gösterilen 3 adet aracın İl Emniyet Müdürlüğü trafik tescil kayıtlarında görünmesine rağmen Belediyenin envanter kayıtlarında yer almadığı; araçlardan 1 adedinin hurdaya ayrıldığı, 1 adedinin bir belediyeye hibe edildiği ve 1 adedinin ise başka bir belediyeye devredildiği; ancak, bu araçların trafik tescil kayıtlarının İdare üzerinde göründüğü ve hurdaya ayırma, devir ve tescil işlemlerinin yapılmadığı tespit edilmiştir.
Tablo 5:Tescil Kayıtlarından Düşmeyen Araçların Listesi
| Marka ve Model | Üretim Yılı | Araç Tipi | Açıklama |
| Fatih | 1993 | Arasöz | Kurşunlu Çardaklı Belediyesinde Olup Trafik Tescil Kayıtlarında Çankırı Belediyesi Envanterinde Görünmektedir. |
| Fatih | 1994 | Kamyon | Bayramören Belediyesine Hibe Edilmiştir. |
| Ford Transit | 2005 | Kamyonet | Yandığından Dolayı Hurdaya Ayrılmıştır |
Söz konusu tespit sonrasında; İdare tarafından, hurdaya ayrılan, hibe veya devredilen 3 adet araç için gerekli işlemlere başlanılmıştır.
Belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde; başka belediyelere hibe veya devredilen ya da hurdaya ayrılan ve kurum envanterinde bulunmayan araçların devir ve tescil işlemlerinin tamamlanarak trafik tescil kayıtlarından düşürülmesi gerekmektedir.
Yıl Sonu Taşınır Sayımının Tam Olarak Yapılmaması
Sayım tutanakları ile taşınır sayım ve döküm cetvellerinin incelenmesi sonucunda yıl sonunda yapılması gereken taşınır sayımının bazı birimlerde tam olarak yerine getirilmediği tespit edilmiştir.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Sayım ve sayım sonrası yapılacak işlemler” başlıklı
32’nci maddesinde sayımın ne zaman ve ne şekilde yapılacağı ile düzenlenecek belgeler belirtilmektedir.
Buna göre, yıl sonlarında taşınır sayımları tam olarak yapılmalı; ardından sayım tutanakları düzenlenmeli buna bağlı olarak da taşınır sayım ve döküm cetveli hazırlanarak muhasebe kayıtları ile fiziki durum karşılaştırılmalıdır. Ancak yapılan incelemede, bazı daire başkanlıklarında sayım işlemlerinin tamamlanmadığı buna rağmen ilgili tutanak ve cetvellerin düzenlendiği görülmüştür.
Yıl sonu sayımlarının tamamlanmamasına rağmen sayım tutanağı ile diğer taşınır hesap ve cetvellerin oluşturulması mevzuata aykırılık teşkil ettiği gibi Kurum için stok takibinde de risk oluşturmaktadır.
Tarafımızca yapılan uyarılar neticesinde eksiklikler 2020 Şubat ayında giderilmiştir ancak 2019 yılı için hata mevcudiyetini sürdürmüştür. Açıklanan nedenlerle Belediyenin 2019 yılı bilançosunda yer alan 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı, 253 Tesis Makine ve Cihazlar Hesabı, 254 Taşıtlar Hesabı ve 255 Demirbaşlar Hesabında kayıtlı tutarların gerçek durumu yansıtmadığı değerlendirilmektedir. Yıl sonu sayımlarının zamanında ve eksiksiz olarak yapılması ve mevzuata uygun olarak belgelerin düzenlenmesi gerekmektedir.
Belediye Adına Tescil Edilmiş Taşıtlar ile Belediyenin Envanter Kayıtlarında Yer Alan Taşıtlar Arasında Uyumsuzluk Olması
Eskişehir Emniyet Müdürlüğü Trafik Denetleme Şube Müdürlüğünden alınan Kurum adına tescil edilmiş taşıtların listesi ile Kurumun taşıtlarına ilişkin envanter kayıtlarının karşılaştırılması sonucunda; 96 adet taşıtın belediye adına tescilli olmasına rağmen Kurumun kayıtlarında bulunmadığı, 4 adet taşıtın ise Kurumun envanter kayıtlarında yer almasına rağmen Eskişehir Büyükşehir Belediyesi adına tescil edilmiş taşıtlar listesinde bulunmadığı tespit edilmiştir.
Kurumun sahip olduğu taşıtlar diğer tüm taşıtlar gibi tescil edilmekte ve emniyet müdürlükleri kayıtlarında yer almaktadır. Kamu kurum ve kuruluşları ise sahibi oldukları taşıtları ayrıca envanter kayıtlarında tutmakta ve bu kayıtlar vesilesiyle kontrol ve denetim işlemlerini gerçekleştirmektedirler. Gerek emniyet müdürlükleri gerekse de idarelerin kendi bilgi sistemlerinde taşıtlar kayıt altına alındığından her iki kaydın birbiri ile tutarlı olması gerektiği açıktır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap Verme Sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu hüküm altına alınmıştır.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Kişisel Sorumluluk ve Zarar” balıklı 12’nci maddesinin birinci fıkrasında; Devlet memurlarının, görevlerini dikkat ve itina ile yerine getirmek ve kendilerine teslim edilen Devlet malını korumak ve her an hizmete hazır halde bulundurmak için gerekli tedbirleri almak zorunda olduğu ifade edilmiştir.
Kurum tarafından Eskişehir Emniyet Müdürlüğü Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü ve noterler ile Kurum arasında çalışmaların başlatıldığı ve konu hakkında gerekli hassasiyetin gösterileceği belirtilmiştir. Bulgu konusu tespitin devam edip etmediği takip eden denetimlerde izlenecektir.
Kurumun envanter kayıtlarının fiili durumla uyumlu hale getirilmesi, emniyet kayıtlarında yer alan taşıtların nerede olduğunun tespitinin yapılması ve akıbeti bilinmeyen taşıtlara ilişkin gerekli çalışmaların yapılmasına devam edilmelidir.
Doğrudan Taşıt Depolarına Konulan Akaryakıtların Taşınır İşlem Fişi Düzenlenerek İlk Madde ve Malzeme Hesabına Kayıt Edilmesi Sebebiyle Giderleştirilememesi
Akaryakıt Ürünleri Alımı İşinde, benzinliklerden araç depolarına konulan akaryakıt için taşınır işlem fişi düzenlenerek 150-İlk Madde ve Malzeme Hesabına kayıt yapıldığı görülmüştür.
Bahsedilen hususla alakalı olarak Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Belge ve cetveller” başlıklı 10/(1)-a-2 maddesinde doğrudan taşıt depolarına konulan akaryakıt, likit gaz ve yağlar için taşınır işlem fişi düzenlenmemesi gerektiği belirtilmiştir. İlgili Yönetmelik gereği taşınır işlem fişi düzenlenmemesi gereken söz konusu akaryakıt tedarikleri Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne uygun bir şekilde 630-Giderler Hesabı kullanılarak giderleştirilmelidir.
Bu kapsamda, söz konusu hatanın 2020 yılında düzeltildiği belirtilmekle beraber, bahse konu düzeltme işlemi 2019 mali tablolarını etkilememektedir. Akaryakıt tedarikleri ile alakalı mevzuata uygun işlem yapılması suretiyle mali tablolara doğru veri aktarılması gerektiği değerlendirilmektedir.
Belediye Meclisi Kararı Olmaksızın Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Araç Tahsislerinin Bulunması
İdare tarafından belediye meclisi kararı olmaksızın kamu kurum ve kuruluşlarına araç tahsisleri gerçekleştirilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlıklı 75’inci maddesinde; belediyenin, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda; mahallî idareler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına ait yapım, bakım, onarım ve taşıma işlerini bedelli veya bedelsiz üstlenebileceği veya bu kuruluşlar ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebileceği ve bu amaçla gerekli kaynak aktarımında bulunabileceği, mahallî idareler ile merkezî idareye ait aslî görev ve hizmetlerin yerine getirilmesi amacıyla gerekli aynî ihtiyaçları karşılayabileceği, geçici olarak araç ve personel temin edebileceği hükmü yer almaktadır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda İdare tarafından diğer kamu kurum ve kuruluşlarını taşınmaz tahsis edilebilecektir. Ancak söz konusu tahsis işlemlerinin yerine getirilmesi için öncelikli olarak belediye meclisinin karar alması gerekmektedir.
Yapılan denetim ve incelemelerde; Adalet Bakanlığına ait servislerin bir kısmının idarece tahsis edilen araçlarla yapıldığı, İlçe Emniyet Müdürlüğüne tahsis edilen taşıtların olduğu ve bu kapsamda başkaca taşıt tahsislerinin yapıldığı anlaşılmıştır.
Yukarıda yer alan denetim tespitine binaen, İdare tarafından; İlçe Emniyet Müdürlüğüne tahsis edilen araçların geri alındığı, Adalet Bakanlığına tahsis edilen araçlar ile ilgili gerekli çalışmaların başlatıldığı, yapılacak ilk meclis toplantıda görüşülmesi için gerekli teklif yazılarının hazırlanmakta olduğu, bundan sonraki dönemde yapılacak tahsis işlemlerinde bulguda belirtilen hususlara dikkat edileceği ifade edilmiştir.
Ancak, İdare tarafından Emniyet Müdürlüğüne tahsis edilen araçların geri alındığı ifade edilmiş olsa da kamu kurum ve kuruluşlarına araç tahsisleri ile ilgili bulgumuzda bu idarelere olan tahsislerin kaldırılmasına ilişkin bir değerlendirilmede bulunulmamıştır. Bu idarelere araç tahsisinin meclis kararı alınması halinde mümkün bulunduğu ifade edilmiştir.
Söz konusu taşıtların diğer kamu idarelerince kullanılmasında mevzuat hükümleri gereği, Belediye Meclisi tarafından karar alınması ve diğer kamu kurum ve kuruluşları ile anlaşma yapılması gerekmektedir.
İdarenin Mülkiyetinde veya Tasarrufundaki Bazı Araçların Denetimini Sağlayacak Araç Takip Sisteminin Bulunmaması
İdare adına tescilli veya kiralama kapsamında edinilen araçların bir kısmında araç takip sistemi bulunmamaktadır.
5018 Sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde;
“Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” hükmü yer almaktadır.
Anılan Kanun’un 48’inci maddesinde ise, kamu idarelerine ait malların tahsis, yönetim, kullanma işlemlerinin; mevzuatında öngörülen kurallar dahilinde, hizmetin amacına uygun olarak verimlilik ve tutumluluk ilkesine göre yapılmasının gerektiği ve bu ilkeye aykırı eylem ve işlemlerden doğacak zararlardan, malların yönetimi veya kullanılması hususunda yetki verilenlerin sorumlu olacağı belirtilmiştir.
İdare hesap ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde; İdarenin yapmış olduğu “AraçKiralama Hizmeti Alımı İşi” kapsamında kiralık olarak temin edilen araçlarda, işin teknik şartnamesinin “Genel Şartlar” başlıklı 4.20’nci maddesinde belirtilmesine rağmen, 135 araçtan 89 adet araca araç takip sisteminin takılmadığı; bir başka ifade ile İdare araçlarının kullanımının denetlenmesi amacıyla kurulmuş bir araç takip sisteminin söz konusu araçlarda bulunmadığı; araçların İdarenin resmi işlerinde kullanılıp kullanılmadığının takip edilemediği ve araç yakıt takiplerinin düzgün yapılmadığı; aynı hatalı uygulamanın İdare adına tescilli araçlarda da olduğu tespit edilmiştir.Netice itibariyle söz konusu sistemin eksikliği, araçların amaçlarına uygun şekilde kullanılıp kullanılmadığının tespit edilememesine neden olmaktadır.
Söz konusu denetim tespiti sonrasında, İdare tarafından; ”Beylikdüzü Belediyesi
Müdürlükleri Tarafından 2020-2022 Yılları Arasında Kullanılmak Üzere Araç Kiralama İşi” ihalesi teknik şartnamesinde tüm araçlarda takip sistemi bulundurulmasının zorunlu kılındığı, araçlara takip sistemi takıldığı, işlemlerin bulgu doğrultusunda yürütüleceği ifade edilmektedir.
Netice olarak; İdare kaynaklarının amacına uygun kullanılması ve kötüye kullanımının engellenmesi için, İdarenin kullanımındaki tüm araçları kapsayacak şekilde araç takip sisteminin kurulması gerekmektedir.
Taşınır İşlemlerinin Mevzuata Uygun Yapılmaması
İdarenin taşınır işlemlerinde Taşınır Mal Yönetmeliği hükümlerine aykırı uygulamalar bulunmaktadır.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Sorumluluk” başlıklı 5’inci maddesinde; harcama yetkililerinin taşınırların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak edinilmesinden, kullanılmasından, kontrolünden, kayıtlarının Taşınır Mal Yönetmeliği’nde belirtilen esas ve usullere göre saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasını sağlamaktan ve taşınır yönetim hesabını ilgili mercilere göndermekten sorumlu olduğu ifade edilmiştir.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Taşınır kayıt yetkilileri ve taşınır kontrol yetkilileri” başlıklı 6’ncı maddesinde de taşınır kayıt yetkilileri ile kontrol yetkililerinin görev ve sorumlulukları ayrıntılı şekilde izah edilmiştir.
Yukarıda belirtildiği üzere; harcama yetkilileri, taşınır kayıt yetkilileri ve taşınır kontrol yetkilileri taşınır işlemlerinin gerçekleştirilmesi ve yürütülmesinden sorumludurlar. Taşınır Mal Yönetmeliği’nin 36’ncı maddesinde, giriş kaydı yapılan dayanıklı taşınırlara, taşınır kayıt yetkilisi tarafından bir sicil numarası verilmesi gerektiği, 32’nci maddesinde, kamu idarelerine ait taşınırların, taşınır kayıt yetkililerinin görevlerinden ayrılmalarında, yılsonlarında ve harcama yetkilisinin gerekli gördüğü durum ve zamanlarda sayım kurulu tarafından sayımın yapılması gerektiği; 10’uncu maddesinde ise, taşınır işlemlerinde, işlem türüne göre taşınır istek belgesi ve taşınır teslim belgelerinin düzenlenmesi gerektiği açıkça izah edilmiştir.
Taşınır işlemlerine ait kayıtlar, harcama birimleri ve ambarlarda yapılan incelemelerde;
-21 harcama biriminden 7 adedinde taşınır teslim belgesinin düzenlenmediği,
-Yılsonu sayımlarının 21 harcama biriminden 14 adedinin fiili olarak kaydi değerler üzerinden yapıldığı,
-21 harcama biriminin tamamında taşınır istek belgesinin düzenlenmediği,
-Dayanıklı taşınırların numaralandırma işlemlerinin tamamlanmadığı,
Görülmüştür.
Yukarıda belirtilen eksiklikler, Taşınır Mal Yönetmeliği hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir.
Söz konusu denetim tespiti sonrasında, İdare tarafından; taşınır işlemleri ile ilgili tüm harcama birimlerinin uyarıldığı gerekli iş ve işlemlerin mevzuata uygun olarak takip edileceği ifade edilmektedir.
Netice olarak; ilgili taşınır mevzuat hükümlerinin tam olarak uygulanması ve mevzuat hükümleri uyarınca İdare taşınırlarının takibi ve muhafazasını sağlayacak bir yönetim sisteminin kurulması gerekmektedir.
Akdedilen Protokol Kapsamında Kamu Sermayeli Banka Tarafından İdareye Araç Verilmesi
Kamu sermayeli bir banka ile muhtelif tarihlerde yapılmış olunan protokoller kapsamında İdareye 2 adet araç tahsis edilmiş olup bu araçlar hâlihazırda kullanılmaktadır.
237 sayılı Taşıt Kanunu’nun “Kurumların edinebilecekleri taşıtlar” başlıklı 7’nci maddesinde;
“Kurumların taşıt ihtiyaçlarını hizmet alımı suretiyle karşılamaları esastır. Bu şekilde temini mümkün olmayan, ekonomik bulunmayan veya sağlık, savunma ve güvenlik gibi nedenlerle hizmet alımı suretiyle karşılanması uygun görülmeyen taşıtlar diğer yollarla edinilebilir.
Kullanılacak bu taşıtların, muayyen ve standart tipte, lüks ve gösterişten uzak, memleket yollarına elverişli ucuz ve ekonomik olanlarından temin olunması şarttır.” denilmektedir.
Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği’nin “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesine göre, belediyeler Yönetmelik hükümlerine tabidir.
Yönetmelik’in 7’nci maddesinin (1) numaralı fıkrasında;
“Kurumlar mali kaynaklarının değerlendirilmesinde faiz veya kâr payı dışında ayni ya da nakdi herhangi bir menfaat temin edemez. Bankalar, bu fıkra hükmüne aykırı talepte bulunan kurumları, ilgili denetim kurumlarına ve/veya birimlerine iletilmek üzere Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür.
…”
Yönetmelik’in 12’nci maddesinde;
“(1) Kurumlar, bankalarla yapacakları protokollerde bu Yönetmelik hükümlerine uygun düzenlemeler yapmakla yükümlüdür.
- Bu Yönetmeliğin yürürlük tarihinden önce yapılmış olan protokoller, sürelerinin bitimine kadar uygulanmaya devam olunur.
- Bu Yönetmelik hükümlerine göre yapılacak protokollerin süresi bir yılı geçemez.” hükümleri yer almıştır.
Buna göre, İdare mali kaynakların değerlendirilmesinde bankalardan faiz veya kar payı dışında menfaat temin edemeyeceklerdir. İlgili düzenleme ilk olarak 2012 yılında yayımlanan Kamu Haznedarlığı Genel Tebliği’nde yer almıştır.
Görüldüğü üzere gerek mezkûr Yönetmelikle gerekse de Yönetmelikten önce 2012 yılından itibaren yürürlükte olan Genel Tebliğlerle kamu kurumlarının mali kaynaklarının değerlendirilmesi karşılığında sadece faiz ve kar payı alabileceği, bunun dışındaki menfaatlerin yasak olduğu açık bir biçimde hüküm altına alınmıştır. 2012 yılından önceki dönemler için ise faiz veya kâr payı dışında ayni ya da nakdi herhangi bir menfaat temin edilmesine izin veren veya yasaklayan herhangi bir düzenleme bulunmamaktaydı.
İdarenin hesap ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde; 03.11.2011 tarihinde kamu sermayeli bir banka ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi arasında imzalanan protokol ile Belediyenin kullanımına 2011 Model Mercedes Benz S 350 marka ve modelde bir araç, 03.06.2014 tarihinde aynı banka ile İdare arasında imzalanan başka bir protokol ile Belediyenin kullanımına 2013 model Audi A8L marka ve modelde bir araç olmak üzere toplamda iki araç teslim edildiği tespit edilmiştir.
Her iki protokol için herhangi bir yürürlük süresi belirlenmemiş olduğundan imzalandıkları tarihlerden bu yana yürürlüğünü sürdürmüşlerdir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti sonrasında, İdare tarafından; bulgu doğrultusunda işlem tesis edileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, Şirketin mali kaynaklarının değerlendirilmesi amacıyla bankadan faiz veya kar payı temini dışında, protokoller ile araç tahsis edilerek menfaat temin etmesi mümkün olmadığından, ilgili protokollerin Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği’ne uygun olarak yenilenmesi ve tahsis edilen araçların bankasına iade edilmesi uygun olacaktır.
İdare Tarafından Yılsonu Ambar Sayımlarının Yapılmaması ve İlk Madde Malzeme Hesabından Yapılan Çıkış İşlemlerinin Gerçek Durumu Yansıtmaması
İdare tarafından yılsonu ambar sayımlarının yapılmaması nedeniyle 150-İlk Madde ve Malzeme Hesabında kayıtlı olup tüketilmiş olan mal ve malzemeler gerçek durumu yansıtacak biçimde giderleştirilmemiş, bu nedenle mali tablolarda söz konusu hesabın olması gerekenden daha fazla görünmesine sebebiyet verilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 114’üncü maddesinin (4) numaralı fıkrası ile paralel olarak düzenlenen Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Taşınır Giriş ve Çıkış İşlemlerinin Muhasebe Birimine Bildirilmesi” başlıklı 30’uncu maddesinde; genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinde üç aylık dönemler itibarıyla, diğer idarelerde ise üç ayı geçmemek üzere üst yöneticiler tarafından belirlenen sürede kullanılmış tüketim malzemelerinin onaylı bir listesinin, en geç ilgili dönemin son iş günü mesai bitimine kadar muhasebe birimine gönderileceği ifade edilmiştir.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Sayım ve sayım sonrası yapılacak işlemler” başlıklı 32’nci maddesinde ise, kamu idarelerine ait taşınırların, yılsonlarında sayımı yapılacağı ifade edilmiştir.
Ayrıca söz konusu maddede, taşınırların fiili miktarlarının kayıtlı miktarlarından eksik olduğunun tespit edilmesi halinde Kayıttan Düşme Teklif ve Onay Tutanağı ve Taşınır İşlem Fişi; fazla olduğunun tespit edilmesi halinde ise Taşınır İşlem Fişi düzenlettirilerek, defter kayıtlarının sayım sonuçlarıyla uygunluğunun sağlanacağı ve düzenlenen giriş ve çıkış belgelerinin bir örneğinin, muhasebe kayıtlarının yapılması için muhasebe birimine gönderileceği hüküm altına alınmıştır.
İdarenin hesap ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde; İdare tarafından ilk madde ve malzemelere ilişkin yılsonu ambar sayımları yapılmadığı için söz konusu hesaptan yapılan çıkışların tahmini tutarlara dayandığı tespit edilmiştir.
Örneklem olarak seçilen Temizlik İşleri Müdürlüğü ambarında 28.01.2019 tarihinde yapılan sayım sonucunda ulaşılan miktarlar ile kayıtlara göre olması gereken miktarlara aşağıdaki tabloda karşılaştırılmalı olarak yer verilmiştir.
Tablo 7: Taşınırların Fiili Sayım Miktarları ile Muhasebedeki Kayıtlı Miktarlarını Gösterir Tablo
| Taşınır Adı | Ölçü Birimi | Kayıtlara Göre
Ambardaki |
28.01.2020 Tarihi İtibari ile Sayım Sonucunda Ambardaki | Fark | |||
| Adet | Tutar (TL) | Adet | Tutar (TL) | Adet | Tutar (TL) | ||
| El İlanı | Adet | 2.000 | 1.770,00 | 1.000 | 885,00 | 1.000 | 885,00 |
| Etiket | Adet | 2.000 | 1.416,00 | 0 | 0,00 | 2.000 | 1.416,00 |
| Pazar Atık Poşeti | Kg | 6.000 | 53.100 | 0 | 0,00 | 6.000 | 53.100,00 |
| Logolu Atık Poşeti | Kg | 2.500 | 18.437,50 | 0 | 0,00 | 2.500 | 18.437,50 |
| Kurban Poşeti | Kg | 1.000 | 11.800 | 0 | 0,00 | 1.000 | 11.800,00 |
| Boya Tineri | Kg | 1.000 | 17.110 | 468 | 8.007,48 | 532 | 9.102,52 |
| Boya | Kg | 555 | 42.568,50 | 125 | 9.587,50 | 430 | 32.981,00 |
| Siyah Boya | Kg | 198 | 3.270,96 | 90 | 1.486,80 | 108 | 1.784,16 |
| Galvaniz Boya | Kg | 1.697 | 36.544,90 | 720 | 15.505,20 | 977 | 21.039,70 |
| Kireç | Adet | 750 | 7.499,91 | 0 | 0,00 | 750 | 7.499,91 |
| Silikon | Adet | 150 | 3.363 | 72 | 1.614,24 | 78 | 1.748,76 |
| Kesici Taş | Adet | 200 | 3.540 | 50 | 885,00 | 150 | 2.655,00 |
| Konteynır Yan Çıtası | Adet | 300 | 26.550,00 | 180 | 15.930,00 | 120 | 10.620,00 |
| Galvaniz Sac | Kg | 8.500 | 54.663,50 | 1.595 | 10.257,45 | 6.905 | 44.406,05 |
| Amortisör | Adet | 200 | 54.752,00 | 60 | 16.425,60 | 140 | 38.326,40 |
| Konteynır Tekeri | Adet | 4.200 | 93.161,00 | 850 | 18.854,01 | 3.350 | 74.306,99 |
| Naylon Poşet | Kg | 16.000 | 106.318,00 | 180 | 1.196,08 | 15.820 | 105.121,92 |
| Yol Çizgi Boyası S. | Kg | 1.000 | 11.623,00 | 150 | 1.743,45 | 850 | 9.879,55 |
| Yol Çizgi Boyası B. | Kg | 1.000 | 10.915,00 | 150 | 1.637,25 | 850 | 9.277,75 |
| Elektrot | Adet | 220 | 12.201,20 | 24 | 1.331,04 | 196 | 10.870,16 |
| 465.258,37 | |||||||
| Toplam | 570.604,47 | 105.346,1 | |||||
Yukarıda yer verilen tablodan görüleceği üzere örneklem olarak seçilen tek bir müdürlük ambarında yapılan sayım sonucunda toplam 465.258,37 TL’lik malzemenin tüketildiği halde giderleştirilmediği görülmüştür. Kamu İdaresinin tüm ambarlarında söz konusu sayım işleminin gerçekleştirilerek ve fiili durum ile kayıtlardaki durumun birbirleri ile uyumlu hale getirilmesi gerekmektedir.
Yine İdare Taşınır Mal Yönetimi Ayrıntılı Hesap Cetveli’ne göre 2019 yılından 2020 yılına 72.489,40 Litre sıvı yakıt devretmiştir. Ancak İdarenin sıvı yakıtları muhafaza edebilecek herhangi bir deposu bulunmamaktadır. Akaryakıtlar binek araçların depolarına ilgili bayilerden doğrundan doldurulmaktadır. Yine arazide çalışan araçlara ise gerektiğinde tanker ile akaryakıt nakliyesi sağlanmaktadır. Söz konusu husus nedeni ile devretmiş gibi görünen bu 72.489,40 litre ve 472.052,95 TL akaryakıt fiili durumu yansıtmamaktadır.
Bahse konu durum araç depolarına doğrudan doldurulan akaryakıtların giderleştirilmeyerek 150-İlk Madde ve Malzeme Hesabına kaydedilmesi neticesinde oluşmaktadır. Taşınır Mal Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesinde doğrudan taşıtların depolarına konulan akaryakıt, likit gaz (LPG) ve yağlar taşınır işlem fişi düzenlenmeyecek haller arasında sayılmıştır. Yani söz konusu durumda akaryakıtların doğrudan giderleştirilmesi taşınır kayıtlarına girmemesi gerekmektedir. Ancak Kamu İdaresince araç depolarına doğrudan doldurulan akaryakıtlar 150-İlk Madde ve Malzeme Hesabına kaydedilmekte ve tam anlamıyla giderleştirilmediğinden 150.04.02 Sıvı Yakıtlar 2020 yılına 72.489,40 litre devretmiş gibi görünmektedir.
İdare tarafından, taşınırların fiili miktarları ile kayıtlı miktarları karşılaştırabilmesi ve söz konusu ilk madde ve malzeme hesabının gerçek durumu yansıtabilmesi için gerekli olan yılsonu sayım işlemi gerçekleştirilmelidir.
Ayrıca araçların depolarına doğrudan konulan akaryakıtlar taşınır kaydına alınmamalı, doğrudan giderleştirilmelidir.
Yukarıda yer alan denetim tespitine binaen, İdare tarafından; 2020 yılında yapılan akaryakıt ihalesi kapsamında, doğrudan taşıtların depolarına konulan akaryakıt alımları için taşınır işlem fişinin düzenlenmediği ve doğrudan giderleştirme yapıldığı, konu hakkında tüm harcama birimlerinin gereken dikkat ve özeni göstermeleri noktasında uyarıldığı ve konu hakkında gereken hassasiyetin gösterileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, yukarıda yer verilen tespitler itibariyle, 150-İlk Madde ve Malzeme Hesabı olması gereken tutardan fazla görünmektedir.
Kayıp-Çalınma Suretiyle Elden Çıkan Taşınırların Envanterden Düşülmemesi
İdare birimlerinde muhtelif tarihlerde üçüncü kişiler tarafından işlenen hırsızlık suçu kapsamında çalınan taşınırlar ile kayıp taşınırlar giderleştirilmemiş, bunun yerine 294-Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına aktarılmış ve söz konusu olaylarda sorumluların kusurunun bulunup bulunmadığına yönelik olarak herhangi bir araştırma yapılmamıştır.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin; “Kullanılmaz hale gelme, yok olma veya sayım noksanı nedeniyle çıkış” başlıklı 27’nci maddesinin (1) numaralı fıkrasında, çalınma, kaybolma gibi nedenlerle yok olan taşınırların kayıtlardan çıkarılacağı, “Hurdaya ayırma nedeniyle çıkış” başlıklı 28’nci maddesinde, ekonomik ömrünü tamamlamış olan veya tamamlamadığı halde teknik ve fiziki nedenlerle kullanılmasında yarar görülmeyerek hizmet dışı bırakılmasına karar verilen taşınırların harcama yetkilisinin onayı ile kayıtlardan çıkarılacağı ifade edilmiştir.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin 27’nci maddesinin (3) numaralı fıkrasında ise; taşınırlar açısından sayımda noksan çıkma, çalınma, kaybolma, yıpranma, kırılma veya bozulma gibi nedenlerle kullanılamaz hale gelme gibi durumlarda kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizlik olup olmadığı hususunun araştırılarak sonuçlarının ayrı bir tutanakla belirtilmesi gerektiği ve taşınırların muhafazasından ve yönetilmesinden sorumlu olanların gerekli özeni göstermemesi veya tedbirsiz davranmaları sonucunda söz konusu kaybolma, çalınma, yıpranma gibi durumlar ortaya çıktı ise Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerinin uygulanması gerektiği belirtilmiştir.
Diğer yandan, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “25-Maddi duran varlıklar” bölümünün “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’nci maddesinin (2) numaralı fıkrasının (a) bendinin 1 numaralı alt bendinde; kaybolma, çalınma gibi nedenlerle ortaya çıkan eksilmelerin ilgili tahakkuk dairesinin mal sorumlusu ve harcama yetkilisince muhasebe birimine bildirileceği ve bunun üzerine muhasebe birimlerince kayıtların güncelleneceği ifade edilmiştir.
Ayrıca, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 224 ve 225’inci maddeleri sırasıyla 294-Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabının niteliğini ve işleyişini düzenlemektedir.
Yönetmelik’in 224’üncü maddesinde bu hesabın, çeşitli nedenlerle kullanılma olanaklarını yitiren maddi duran varlıkların izlenmesi için kullanılacağı; 225’inci maddesinde ise, kullanılma olanaklarını yitiren maddi duran varlıkların kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba borç, ilgili maddi duran varlık hesabına alacak kaydedilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
İdarenin hesap ve işlemlerinin incelenmesi sonucunda;
- 04.2019 tarihinde Maltepe Belediyesi Kırsal Hizmetler ve Acil Yardım Müdürlüğünde meydana gelen hırsızlık olayında İdareye ait bir adet diz üstü bilgisayar ile 2 adet bilgisayar kasasının çalındığı söz konusu hususa ilişkin olarak adli makamlara başvurulduğu ve eksik malzeme listesi tutanakla kayıt altına alındığı ve söz konusu eksik malzemelerin “kullanım sonucu yıpranmış veya hurdalaşmış” olması nedeniyle ilgili bulundukları hesaplardan 294-Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına aktarıldığı;
- Yine 2015 yılı Sayıştay denetimi sonucunda Sağlık İşleri Müdürlüğünde 20 adet, Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğünde 5 adet olmak üzere noksan olduğu tespit edilen 25 adet dayanıklı taşınırın bedelinin sorumlularca İdareye yatırıldığı ancak söz konusu taşınırların da diğerleri gibi 294-Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına aktarıldığı;
Tespit edilmiştir.
Bahse konu çalınan ve kaybolan taşınırlar fiziki olarak envanterde yer almamasına rağmen kayıtlara göre hâlâ İdarenin hurda deposunda görünmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre çalınma, kaybolma gibi nedenlerle yok olan taşınırlar fiziki olarak envanterde yer almadığı için “Kayıttan Düşme Teklif ve Onay Tutanağı” ve “Taşınır İşlem Fişi” düzenlenerek kayıtlardan çıkartılması ve söz konusu olayda kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizlik olup olmadığı hususunun araştırılması, eğer kişisel kusur bulunursa söz konusu taşınırın gerçeğe uygun değeri üzerinden sorumlu adına 140-Kişilerden Alacaklar Hesabına kaydedilmesi gerekmektedir.
Yukarıda yer verilen denetim tespitine binaen, İdare tarafından 01.06.2020 tarih ve 5335 yevmiye numaralı muhasebe işlem fişi gerekli düzeltme işleminin yapıldığı ifade edilmiştir. Ancak yapılan düzeltme işlemi 2020 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu durum İdarenin 2019 yılı bilançosunda 294-Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabının 21.685,02 TL, 299-Birikmiş Amortismanlar Hesabının ise 17.327,01 TL fazla görünmesine neden olmuştur.
Büyükşehir Belediyesine Kontrollük Hizmeti İçin Verilen Araçların Amacı Dışında Kullanılması
Yapılan incelemelerde İzmir Büyükşehir Belediyesi Beton ve Asfalt Enerji Üretim ve Dağıtım Tesisleri Su Kanalizasyon Tic. ve San. A Ş tarafından idareye yapım işinin kontrollük hizmeti için verilen araçların amacı dışında kullanıldığı görülmüştür.
İzmir Büyükşehir Belediyesi Beton Ve Asfalt Enerji Üretim Ve Dağıtım Tesisleri Su
Kanalizasyon Tic. Ve San. AŞ’nin yüklenicisi olduğu “İl Sınırları İçindeki Ulaşım Yollarının Asfalt Kaplaması Bakım ve Onarımının Yapılması” yapım işinin sözleşme maddesinde: “Kontrollük hizmetlerinin yerine getirilebilmesi amacıyla yüklenici tarafından beş ve beş yaşından küçük otuz beş adet binek araç temin edilecektir. Araçların her türlü masrafı: Yakıt, tamir, şöför vb giderler yükleniciye aittir.” denilmektedir. Ancak idarenin taşıtlarının incelenmesi neticesinde şirket tarafından şoför dahil her türlü giderinin karşılandığı bu araçların yapım işi bünyesinde kontrollük hizmeti kapsamında kullanılması gerekirken başkan danışmanı, meclis başkanvekili, basın iletişim koordinatörü gibi üst düzey bürokratlarca kullanıldığı tespit edilmiştir.
Sonuç olarak, bu araçların yapım işi kapsamında kontrollük hizmeti amacına uygun şekilde kullanılması gerekmektedir.