|
ÖZET: Başvuran, Bursa Bey Sarayı ve Bursa Ordu Evi’nde bulunan askeri toplar için ikramiye talep etmiştir. Ancak, Kültür ve Turizm Bakanlığı, bu topların taşınmaz kültür varlığı olarak kabul edildiğini ve dolayısıyla ikramiye ödenemeyeceğini belirtmiştir. İdarenin bu kararının hukuka uygun olduğu, taşınmaz kültür varlıklarına yönelik ikramiye ödenemeyeceği mevzuatla belirlenmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan değerlendirmelerde idarenin işleminin mevzuata uygun olduğunu ve başvurunun reddedilmesi gerektiğini tespit etmiştir. Ayrıca, taşınmaz kültür varlıklarının korunması gerektiği ve bu tür varlıkların müzeye alınmasının, ikramiye ödemesi açısından bir hak doğurmayacağı vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesi yönündeki karar, hukuka ve hakkaniyete uygun bulunmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/10792-S.16647
BAŞVURU NO : 2019/10915
KARAR TARİHİ : 25/10/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Kültür varlıklarını bulduğu gerekçesi ile ikramiye ödenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 03/06/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Askeri Kültür Varlığı olduğu tespit edilip bu şekilde kayıt altına alınan Bursa Bey
Sarayı ve Bursa Ordu Evinde birden çok sayıda bulunan Osmanlı Savaş Topları için ikramiye ödenmesini talep ettiğini, kültür varlıklarının mevzuat tarafından taşınmaz ve taşınır olarak ikiye ayrıldığını, savaş toplarının taşınır kültür varlığı olarak kabul edilmesine rağmen idare tarafından taşınmaz kültür varlığı olduğu gerekçesi ile ikramiye ödemesi yapılmadığını belirterek ikramiye ödemesi yapılmasını talep etmektedir. Ek dilekçesinde ise, Askeri Müzeler
Yönetmeliğinde taşınır taşınmaz ayrımı bulunmadığından ikramiye ödenmesi gerektiğini iddia etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Dosya kapsamından erişilen Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler
Genel Müdürlüğünün 07/11/2018 tarihli yazısında; “…Bursa Astsubay Orduevinde bulunduğunu belirttiği tarihi topu konu alan … başvuruda varlığı ifade edilen topun askeri kültür varlığı olması sebebiyle … Askeri Müzeler vasıtasıyla değerlendirilmesi gerektiği…” 3. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün 11/12/2018 tarihli yazısında; “ … bahsi geçen: Bursa Bey Sarayı ile ile Erzurum
Tabyalarından biri olan Mecidiyeköy Tabyalarının … askeri kültür varlığı olması sebebiyle …
Askeri Müzeler vasıtasıyla değerlendirilmesi gerektiği…” 4. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün 26/12/2018 tarihli yazısında; “… Genelkurmay Başkanlığı tarafından yerinde yapılan inceleme neticesinde askeri kültür varlığı olduğu tespit edilen topların … yeterli sayıda benzerinin bulunması nedeniyle alınmasına gerek görülmediği değerlendirildiğinden bulundukları yerde zimmet altına alınmasının ve hava koşullarından olumsuz etkilenmesini engellemek amacıyla üzerlerine sundurma yapılarak muhafaza edilmesinin ilgili kurumlara iletilmiş olduğu bildirilmiştir.” 5. Genelkurmay Başkanlığının 08/01/2019 tarihli yazısında; “Yapılan inceleme sonucu
Erzurum Müze Müdürlüğünde muhafaza edilen 18 yy Osmanlı yapımı tunçtan döküm tekniğinde yapılan … top olduğu ve yeterli sayıda benzerinin bulunması nedeniyle alınmasına gerek görülmediği… Bursa Bey Sarayında bulunan top ile ilgili olarak … anılan topların yıllardır o bölgede muhafaza edilerek sergilendiği ve topların envanter çalışmalarına başlandığı … Askeri Kültür varlığı olan bu topların tamamının müze binalarının içlerinde sergilenmesinin mümkün olmaması sebebiyle koruma tedbirleri alındıktan sonra bulundukları yerde muhafaza edilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.” 6. Genelkurmay Başkanlığı Personel Başkanlığının 25/04/2019 tarihli yazısında; “…
Bursa Bey Sarayı ile ilgili olarak … anılan bölgedeki topların yıllardır o bölgede muhafaza edilerek sergilendiği ve envanter çalışmalarına başlandığı bilgisine ulaşılmıştır. Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıklarını Bulanlara, Haber Verenlere ve Yakalayan Kamu Görevlilerine Verilecek
İkramiye ile İlgili Yönetmeliğin ‘İkramiye Esasları’ başlıklı 5 inci maddesinde “Taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile nerede bulunursa bulunsun varlığı Bakanlıkça daha önceden bilinen taşınır kültür ve tabiat varlıkları için ihbar ikramiyesi ödenmez.” hükmüne haiz olduğundan ihbar ikramiyesinin ödenmesinin mümkün olmayacağı değerlendirilmiştir.” ifadelerine yer verilmiştir. İlgili yazılar gerekçeli ve yeterli görüldüğünden ayrıca bilgi ve belge talebinde bulunulmamıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
7. Anayasanın “Tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunması” başlıklı 63 üncü maddesinde; “Devlet, tarih, kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlar, bu amaçla destekleyici ve teşvik edici tedbirleri alır.”, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
8. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir” hükmü yer almaktadır.
9. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun ‘Tanımlar ve kısaltmalar’ başlıklı 3 üncü maddesinde; “Kültür varlıkları; tarih öncesi ve tarihi devirlere ait bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili bulunan veya tarih öncesi ya da tarihi devirlerde sosyal yaşama konu olmuş bilimsel ve kültürel açıdan özgün değer taşıyan yer üstünde, yer altında veya su altındaki bütün taşınır ve taşınmaz varlıklardır.”, ‘Haber verme zorunluğu’ başlıklı 4 üncü maddesinde; “Taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarını bulanlar, malik oldukları veya kullandıkları arazinin içinde kültür ve tabiat varlığı bulunduğunu bilenler veya yeni haberdar olan malik ve zilyetler, bunu en geç üç gün içinde, en yakın müze müdürlüğüne veya köyde muhtara veya diğer yerlerde mülki idare amirlerine bildirmeye mecburdurlar.”,
10. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun ‘Devlet malı niteliği’ başlıklı 5 inci maddesinde; “Devlete, kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmazlar ile özel hukuk hükümlerine tabi gerçek ve tüzelkişilerin mülkiyetinde bulunan taşınmazlarda varlığı bilinen veya ileride meydana çıkacak olan korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları Devlet malı niteliğindedir.”, ‘Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları’ başlıklı 6 ncı maddesinde; “Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları şunlardır: … tabya ve istihkamlar ile bunlarda bulunan sabit silahlar; … ve benzeri taşınmazlar; taşınmaz kültür varlığı örneklerindendir.”,
11. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun ‘Yetki ve yöntem’ başlıklı 10 uncu maddesinde; “Her kimin mülkiyetinde veya idaresinde olursa olsun, taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının korunmasını sağlamak için gerekli tedbirleri almak, aldırmak ve bunların her türlü denetimini yapmak veya kamu kurum ve kuruluşları ile belediyeler ve valiliklere yaptırmak, Kültür ve Turizm Bakanlığına aittir.”, ‘Müzelere alınma’ başlıklı 25 inci maddesinde; “Dördüncü maddeye göre Kültür ve Turizm Bakanlığına bildirilen taşınır kültür ve tabiat varlıkları ile 23 üncü maddede belirlenen korunması gerekli taşınır kültür ve tabiat varlıkları, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından bilimsel esaslara göre tasnif ve tescile tabi tutulurlar. Bunlardan Devlet müzelerinde bulunması gerekli görülenler, usulüne uygun olarak müzelere alınırlar. … Türk askeri tarihini ilgilendiren her türlü silah ve malzemenin bulundukları veya ihbar edildikleri yerde, tarihi niteliklerinin araştırılması, incelenmesi ve değerlendirilmesi Genelkurmay Başkanlığınca yapılır.”
12. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun ‘Kültür varlıklarını bulanlara verilecek ikramiye’ başlıklı 64 üncü maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yer üstünde, yer altında ve su altında bulunan taşınır kültür varlıklarını 4 üncü maddede
yazılı makam ve mercilere, aynı maddede yazılı süreler içerisinde haber verenlere:
a) Bulunan varlık, bunların mülkü içinde ise bu Kanunun 24 üncü ve 25 inci maddeleri uygulanır. Ayrıca ikramiye verilmez.
b) Bulunan varlık başkasının mülkü içinde ise Kültür ve Turizm Bakanlığınca varlığın değeri dikkate alınarak, takdir olunacak bedelin % 80’i ikramiye olarak bulan ile mülk sahibi arasında yarı yarıya paylaştırılır.
c) Kültür varlığı Devlete ait arazide bulunmuş ise, takdir olunacak bedelin % 40’ı bulana ikramiye olarak verilir.
d) Nerede bulunursa bulunsun haber verilen kültür varlığı korunması gerekli nitelikte olmadığı takdirde haber verenlere bu Kanunun 25 inci maddesindeki işlem uygulanır. Ayrıca ikramiye verilmez.
e) Nerede olursa olsun yeni bulunup da 4 üncü maddede yazılı süreler içinde haber verilmediğinden dolayı gizlenmiş sayılan kültür varlıklarını haber verenler ile, bunları yakalayan kamu görevlilerine, 1905 sayılı “Menkul ve Gayrimenkul Emval ile Bunların İntifa
Haklarının ve Daimi Vergilerin Mektumlarını Haber verenlere Verilecek İkramiyelere Dair
Kanun”da taşınır mallar için gösterilen oranlar dâhilinde tespit edilen bedel ikramiye olarak verilir.”,
13. Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıklarını Bulanlara, Haber Verenlere Ve Yakalayan
Kamu Görevlilerine Verilecek İkramiye İle İlgili Yönetmeliğin ‘İkramiye Ödenmeyecek
Haller’ başlıklı 5 inci maddesinde; “Taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile nerede bulunursa bulunsun varlığı Bakanlıkça daha önceden bilinen taşınır kültür ve tabiat varlıkları için ihbar ikramiyesi ödenmez.”
14. Askeri Müzeler Yönetmeliğinin ‘İkramiye’ başlıklı 12 inci maddesinde, “Askeri kültür varlığının bulunduğu yeri haber verenlere, 2863 sayılı Kanunun 64 üncü maddesi esasları gereğince ikramiye verilir.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
15. İlgili idarenin işlemi hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu gerekçesi ile başvurunun reddedilmesi gerektiği önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 16. Başvuran, Bursa Bey Sarayı ve Bursa Ordu Evi önünde sergilenen askeri topların varlığını bildirdiğini belirterek tarafına ikramiye ödenmesini talep etmektedir.
17. İlgili idare, askeri top ile ilgili işlemlerin Genelkurmay Başkanlığınca yapılarak müzeye alınmadan aynı yerde sergilenmeye devam edilmesi yönünde karar verildiğini, Bakanlıkça taşınmaz kültür varlıklarından olduğunun bilindiği ve mevzuat gereği taşınmaz kültür varlıklarına ikramiye ödenemediğini belirtmektedir.
18. Başvuranın ikramiye ödenmesi talebi ile Kurumumuza yaptığı bir başka başvurusunda (Dosya Numarası: 2017/2050), “Başvuran, Erzurum Oltu İlçe Jandarma eski Cezaevi bahçesinde gördüğü 2 adet koyun ve benzeri heykellere yönelik olarak tarafına ikramiye verilmesi için başvuru yaptığı, İdare tarafından, … ‘Taşınır Kültür ve Tabiat Varlıklarını Bulanlara, Haber Verenlere ve
Yakalayan Kamu Görevlilerine Verilecek İkramiye ile İlgili Yönetmelik”in 5 inci maddesinin “Taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile nerede bulunursa bulunsun varlığı Bakanlıkça daha önceden bilinen taşınır kültür ve tabiat varlıkları için ihbar ikramiyesi ödenmez.’ hükmü çerçevesinde anılan eserlerin taşınmaz kültür varlığı olması nedeniyle herhangi bir ödemede bulunulamayacağı gerekçesiyle herhangi bir ödeme yapılmadığı anlaşılmıştır.
19. …’in bir eser bir yerden bir yere taşınıyorsa taşınır bir eserdir yorumunda bulunarak ikramiye talebinde bulunduğunu, ancak, taşınmaz kültür varlıklarından zaruret arz edenlerin güvenlik nedeniyle ilgili mevzuata dayanılarak ve yapılan bilimsel bir çalışma kapsamında müzelere nakledilmeleri bu tür eserlerin taşınmaz kültür varlığı niteliklerini ortadan kaldırmayacağı, nitekim benzeri bir konu ile ilgili olarak Danıştay 6 ncı Dairesi’nin E:2005/5139 ve K:2006/5193 numaralı kararında “…taşınmaz kültür varlığından ayrılarak taşınır hale gelen parçaların taşınır kültür varlığı niteliği kazanacağına ilişkin bir değerlendirme, bu eski eserlerin tahribatını ve beraberinde ticaretini artırıcı etkiye yol açacaktır” biçimindeki tespit geçmişten günümüze değin süregelen kültürel değerlerimizin tahribi ve eski eser kaçakçılığının temel nedenlerini de açıklayan bir husus olarak değerlendirilmekte olduğu savunulmaktadır.
20. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; hukuka uygunluk yönünden yapılan değerlendirmede idarenin yaptığı işlemin mevzuata uygun olduğu ve başvurunun mevzuata göre reddedildiği tespit edilmiş olup, hakkaniyet yönünden yapılan değerlendirmede ise; ülkenin kültür ve tabiat varlıklarının idareye bildirilmesinin vatandaşlık görevi olarak değerlendirilmesi gerektiği, tarihi eser niteliğindeki taşınmaz varlıklar nerede bulunursa bulunsun korunması gereken tabiat varlığı olduğu ve müzeye kaldırılmasını sağlamak gerektiği, başvuranın bu şekilde değerlendirme yapması gerektiği düşünülmektedir. Ayrıca, idarenin kültür ve tabiat varlıklarının korunması hususunda hassasiyet gösterdiği, nitekim Danıştay 6 ıncı Dairesi’nin yukarıda anılan kararında “…taşınmaz kültür varlığından ayrılarak taşınır hale gelen parçaların taşınır kültür varlığı niteliği kazanacağına ilişkin bir değerlendirme, bu eski eserlerin tahribatını ve beraberinde ticaretini artırıcı etkiye yol açacaktır” biçimindeki tespiti ile uyumlu olarak tarihi eser hakkında taşınır ve taşınmaz ayrımına ilişkin yapılan değerlendirme neticesinde ‘geçmişten günümüze değin süregelen kültürel değerlerimizin tahribi ve eski eser kaçakçılığının temel nedenlerini de açıklayan bir husus olarak’ Bakanlıkça tespit edilmesi konunun önemini ifade etmektedir. Netice itibariyle İdarenin başvuruya konu işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.” değerlendirmelerinde bulunularak başvuru reddedilmiştir. Yine benzer konuda başvuranın yaptığı … ve … sayılı başvuruları hakkında da ret kararı verilmiştir.
21. Somut olayda başvuranın askeri topa ilişkin ikramiye talebi incelendiğinde, yukarıda yer verilen ‘Türk askeri tarihini ilgilendiren her türlü silah ve malzemenin bulundukları veya ihbar edildikleri yerde, tarihi niteliklerinin araştırılması, incelenmesi ve değerlendirilmesi
Genelkurmay Başkanlığınca yapılır.’ hükmü gereği Genelkurmay Başkanlığınca gerekli inceleme ve değerlendirmenin yapıldığı, yapılan inceleme neticesinde varlığı bilinen ve yeterli sayıda benzerinin bulunması nedeniyle alınmasına gerek görülmediği, bulundukları yerde zimmet altına alınması ve hava koşullarından olumsuz etkilenmesini engellemek amacıyla üzerlerine sundurma yapılarak muhafaza edilmesi gerektiğinin bildirildiği, bahse konu kültür varlıklarının taşınır kültür varlıklarına örnek olarak gösterilen ‘koruyucu ve vurucu silahlar’dan çok taşınmaz kültür varlıklarına örnek olarak gösterilen ‘tabya ve isihkamlar ile bunlarda bulunan sabit silahlar’ kapsamına girdiğinin açık olduğu, mevzuat ve bilimsel çalışmalar kapsamında müzelere nakledilmeleri yahut belirli bir yerde sergilenecek şekilde korunmasına karar verilmesi ile bu tür eserlerin taşınmaz kültür varlığı niteliklerini ortadan kaldırmayacağı, Danıştay kararının da bu yönde olduğu, idarelerce yapılabilecek tasnif, tescil ve müzeye alma işlemlerinin de heykelin taşınmaz kültür varlığı olduğu sonucunu değiştirmeyeceği, mevzuat gereği taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarına yönelik ikramiye ödemesi yapılmadığı, bununla birlikte daha önceden bilinen taşınır kültür ve tabiat varlıkları için de ihbar ikramiyesinin ödenemeyeceği, varlığı bilinen taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının Devlet malı niteliğinde olduğu, 22. Başvuranın Askeri Müzeler Yönetmeliğinde taşınır taşınmaz ayrımı bulunmadığından ikramiye ödenmesi gerektiğini iddiası incelendiğinde, ikramiye ödeme esaslarının Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile ayrıntılı bir belirlendiği, Askeri
Müzeler Yönetmelik kapsamının ise Türk Silahlı Kuvvetleri ile Milli Savunma Bakanlığı bünyesinde kurulmuş ve kurulacak müzelerin işletilmesi ve geliştirilmesi ile gerçek ve tüzel kişilerin bu Yönetmelik uyarınca verilen görev ve sorumluluklarına ilişkin hususları kapsadığı, yönetmelikte ikramiye ödemeleri hususunda Kanuna atıf yapıldığı, yönetmelik hükümlerinin geniş yorumlanması ile Kanunda ayrıntılı ve açıkça belirtilen konuların kapsamının genişletilemeyeceği, yapılan bu atıf dolayısıyla Askeri Müzeler Yönetmeliğinde taşınır taşınmaz ayrımının yapılıp yapılmamasının başvurana yapılacak ikramiye ödemesini etkilemeyeceği böylelikle başvuranın bu söyleminin yerinde olmadığı hususları tespit edilmiştir.
23. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, sergilenen askeri topları ilk defa bulmuşçasına ikramiye talep edilmesine yönelik tesis edilen işlemin yönetmelik ve Kanun hükümleri çelişmeksizin uyuştuğu için yerinde olduğu, her iki mevzuatın Anayasanın 63 üncü maddesine aykırılık taşımadığı anlaşıldığından ikramiye talebinin reddi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 24. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
25. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Bursa İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın, BAŞVURANA ve KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi