TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/4253-S.6205
BAŞVURU NO : 2019/2683
KARAR TARİHİ : 11/06/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MERSİN BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
Taşınmazın nazım imar planı revizyonu ile vasfının
BAŞVURUNUN KONUSU :
değiştirilmesi sebebiyle oluşan mağduriyetin giderilmesi istemine yöneliktir.
BAŞVURU TARİHİ : 07/02/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, Mersin ili, Toroslar ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazının 1/1000 ölçekli imar planında “konut” alanı fonksiyonuna ayrıldığını, 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı revizyonu ile vasfının “park” ve “yol” olarak değiştirildiğini iddia ve şikâyetle, mağduriyetinin giderilmesi hususunda gereğini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Toroslar Belediye’sinin 02/05/2019 tarihli ve E… sayılı cevabi yazısı ve ekinde yer alan belgelerde özetle, 2.1. Mersin İli, Toroslar İlçesi, … Mahallesi, … ada, … no.lu parselin mevcut ve yürürlükteki plan olan Mülga … Belediye Meclisinin 19/12/1992 tarih ve 44 sayılı kararı ile onaylı 1/1000 ölçekli uygulama imar planında Konut Alanı (Ayrık Nizam-2 kat) olarak işaretli olduğu; mevcut 1/1000 ölçekli uygulama imar planına göre parsel üzerinde kısıtlılık getiren plan kararının bulunmadığı; 2.2. Şikâyete konu taşınmazın içinde yer aldığı … Mahallesi için Toroslar Belediye Meclisinin 07/12/2018 tarih ve 127 sayılı, Mersin Büyükşehir Belediye Meclisinin 15/02/2019 tarih ve 140 sayılı Kararları ile … Mahallesinde 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revize edilinceye kadar imar ve ruhsat işlemlerinin durdurulduğu;
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.3. Başvuruya konu taşınmazın 1/1000 ölçekli uygulama imar planında Konut Alanı (Ayrık
Nizam-2 kat) olarak işaretli olması sebebiyle mevcut ve yürürlükteki uygulama imar planına göre kamulaştırma programındaki yerlerden olmadığı; 2.4. Bununla birlikte, Mersin İli, Toroslar İlçesi, … Mahallesi, … ada, … no.lu parsel Mersin
Büyükşehir Belediye Meclisinin 31.07. 2018 tarih ve 560 sayılı Kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planında “Park Alanı” ve “Yol Alanı” olarak işaretlendiği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Mersin Büyükşehir Belediyesi’nin 14/05/2019 tarihli ve E…. sayılı cevabi yazısı ve ekinde yer alan belgelerde özetle, 3.1. İdareleri İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığınca şikâyet konusu taşınmazın eski nazım imar planının bulunmadığı, Mersin Büyükşehir Belediyesi’nin 06.02.2018 tarih ve 91 sayılı kararı ile onaylanan Akdeniz, Toroslar, Yenişehir, Mezitli İlçeleri 1/5000 Ölçekli Nazım İmar
Planı Revizyonunun 09.02.2018-09.03.2018 tarihleri arasında 1 (bir) ay süreyle askıya çıkarıldığı ve gelen itirazların Mersin Büyükşehir Belediyesi’nin 31.07.2018 tarih ve 560 sayılı kararı ile değerlendirilerek planın bütünlüklü olarak yeniden onaylandığı, 91 sayılı kararda ise söz konusu parselin yonca kavşak alanına yakınlığı sebebiyle kısmen “Yol Alanı”, kısmen ise
“Park Alanı” olarak işaretlendiği, askı süresi içinde parsele ilişkin herhangi bir itirazın olmadığı, parselin 560 sayılı kararla bütünlüklü olarak yeniden onaylanan Akdeniz, Toroslar, Yenişehir, Mezitli İlçeleri İlave ve Revizyon Nazım İmar Planında aynı şekilde değerlendirildiği, söz konusu planın 06.08.2018-06.09.2018 tarihleri arasında askıya çıkarıldığı ve parsele ilişkin herhangi bir itirazın olmadığının bildirildiği; 3.2. Bahse konu taşınmazın 1/1000 ölçekli uygulama imar planında konut alanına isabet ettiği, 1/5000 ölçekli nazım imar planında ise yol ve park alanına isabet ettiğinin tespit edildiği, 1/5000 ölçekli nazım imar planlarının uygulamaya yönelik planlar olmadığı, kentte yer alacak olan konut, ticaret, spor, yeşil alan vb. alanların gösterimine yönelik olduğu, dolayısı ile nazım imar planları zemine uygulanabilecek nitelikte olmadığından, bu planlar üzerinden kamulaştırma vb.
işlemlerin yapılmasının mümkün olmadığı; Açıklamalarına yer verilmiştir.
4. Toroslar Tapu Müdürlüğü’nün 19/04/2019 tarihli ve E…. sayılı cevabi yazısı ve ekinde yer alan belgelerden özetle, …, … ada, … parsel no.lu taşınmazın 13/05/2016 tarih ve … yevmiye numarası ile … … adına satış yolu ile tescil edildiği, taşınmazın aslında 1998 yılı … yevmiye ile ifraz işlemi neticesinde … no.lu parselden oluştuğu, … no.lu parselin ise 1998 tarih …
yevmiye ile …ve … parsellerin tevhidinden oluştuğu, … ve …parsellerin ise 1985 yılında yapılan …yevmiyeli ifraz işleminin neticesinde oluştuğu, … ve … parsellerin geldisinin ise …
ve … parseller olduğu hususları anlaşılmıştır.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın 5.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”; 5.2. “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35. maddesinde, “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”; 5.3. “Kamulaştırma” başlıklı 46. maddesinin birinci fıkrasında, “Devlet ve kamu tüzel kişileri; kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir.”; 6. 03/05/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 6.1. 5. maddesinde, “Bu Kanunda geçen terimlerden bazıları aşağıda tanımlanmıştır.
Nazım İmar Planı; (Değişik:29/11/2018-7153/10 md.) varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak hâlihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plandır. …
Uygulama İmar Planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır. …”;
6.2. “Mekânsal planlama kademeleri:” başlıklı 6. maddesinde (Başlığı ile Birlikte Değişik:
29/11/2018-7153/11 md.),
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
“Mekânsal planlar, kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji Planlarına uygun olarak; “Çevre Düzeni Planları” ve “İmar Planları” kademelerinden oluşur. İmar planları ise nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak hazırlanır. Her plan bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanır. …”; 6.3. “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması:” başlıklı 8. maddesinde, “Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur.
…b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır.
Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Yeniden düzenleme dördüncü cümle:
12/7/2013-6495/73 md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
d) (Ek: 12/7/2013-6495/73 md.) Arazi kullanımı ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji
planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur. (Mülga ikinci cümle:
27/3/2015-6637/23 md.) (…) (Ek cümle: 18/6/2017-7033/29 md.) Mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve 1/25.000 ölçekli nazım imar planlarında; organize sanayi bölgesi, endüstri bölgesi, sanayi sitesi ve teknoloji geliştirme bölgesine ilişkin kararların alınması ve bu kararlarda değişiklik yapılması Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının uygun görüşüne tabidir. Alt kademe planların, üst kademe planların kesinleştiği tarihten itibaren en geç bir yıl içinde ilgili idarece üst kademe planlara uygun hale getirilmesi zorunludur. Aksi halde, üst kademe planları onaylayan kurum ve kuruluşlar alt kademe planları en geç altı ay içinde uygun hale getirir ve resen onaylar. Bu süre içinde ruhsat işlemleri, yürürlükte olan uygulama imar planına göre gerçekleştirilir. Bu bent uyarınca yapılacak işlemlerde bu maddenin (c) bendi hükümlerine uyulur. ..”; 6.4. “İmar programları, kamulaştırma ve kısıtlılık hali:” başlıklı 10. maddesinde, “Belediyeler; imar planlarının yürürlüğe girmesinden en geç 3 ay içinde, bu planı tatbik etmek üzere 5 yıllık imar programlarını hazırlarlar… Beş yıllık imar programları sınırları içinde kalan alanlardaki kamu hizmet tesislerine tahsis edilmiş olan yerleri ilgili kamu kuruluşları, bu program süresi içinde kamulaştırırlar. Bu amaçla gerekli ödenek, kamu kuruluşlarının yıllık bütçelerine konulur. İmar programlarında, umumi hizmetlere ayrılan yerler ile özel kanunları gereğince kısıtlama konulan gayrimenkuller kamulaştırılıncaya veya umumi hizmetlerle ilgili projeler gerçekleştirilinceye kadar bu yerlerle ilgili olarak diğer kanunlarla verilen haklar devam eder.”;
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
7. 04/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun Ek 1. maddesinde, “(Ek: 20/8/2016-6745/33 md.) Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar hakkında, uygulama imar planlarının yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllık süre içerisinde imar programları veya imar uygulamaları yapılır ve bütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veya her hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engel teşkil edecek kısıtlılığı kaldıracak şekilde imar planı değişikliği
yapılır/yaptırılır. (İptal: Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018 tarihli ve E.:2016/181 K.:
2018/111 sayılı Kararı ile)”; 8. 10.07.2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7. maddesinde,
“Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır:
…b) Çevre düzeni plânına uygun olmak kaydıyla, büyükşehir belediye (…) sınırları içinde 1/5.000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte nazım imar plânını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uygulamak; büyükşehir içindeki belediyelerin nazım plâna uygun olarak hazırlayacakları uygulama imar plânlarını, bu plânlarda yapılacak değişiklikleri, parselasyon plânlarını ve imar ıslah plânlarını aynen veya değiştirerek onaylamak ve uygulanmasını denetlemek; nazım imar plânının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmayan ilçe (…) belediyelerinin uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmak veya yaptırmak. …”; 9. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”; 10. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “Tavsiye kararı” başlıklı 32. maddesinde, “İnceleme ve araştırma sonucunda şikâyetin yerinde olduğu kanaatine varılması hâlinde tavsiye kararı verilir…”; Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi inceleme ve araştırması neticesinde, başvuranın 1/1000 ölçekli planda
“konut” alanı fonksiyonuna ayrılan taşınmazının, nazım imar planı revizyonu ile vasfının değiştirilerek “yol” ve “park” fonksiyonuna ayrılması nedeniyle mülkiyet hakkına müdahalede
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
bulunulduğu; imar planlarının kademeli birlikteliği ilkesine göre ilgili idaresince 1/1000 ölçekli planın 1/5000 ölçekli plana uygun hale getirilmesinin yasal bir zorunluluk olduğu, ancak uygulama imar planı revize edilinceye kadar başvuranın taşınmazının da içinde yer aldığı …
Mahallesinde “imar ve ruhsat işlemleri”nin durdurulması yönündeki Toroslar Belediye
Meclisinin 07/12/2018 tarih ve 127 sayılı, Mersin Büyükşehir Belediye Meclisinin 15/02/2019 tarih ve 140 sayılı kararlarının bölgedeki taşınmaz maliklerinin mülkiyet hakkının kullanımını
3194 sayılı Kanunun 8. maddesinin (d) fıkrasına aykırı olarak kısıtladığı; öte yandan, henüz
uygulama imar planı yapılmadığından ve uygulama planı yapıldıktan sonra 5 yıl içinde taşınmazın imar programına alınması suretiyle yapılacak kamulaştırma işlemi ile idarenin başvuranın mülkiyet hakkının kısıtlanması nedeniyle uğradığı zararı tazmin imkânı olduğundan bu aşamada başvuranın mülkiyet hakkının korunması ile kamu yararının gerekleri arasında gözetilmesi gereken adil dengenin bozulmadığı, başvuranın meşru sayılamayacak ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kalmadığı; hususlarını tespit etmiştir. Kamu Denetçisi, bu tespitler ışığında Anayasa ile güvence altına “mülkiyet hakkına saygı” ilkesinin korunmasını teminen; 1)Toroslar Belediye Meclisinin 07/12/2018 tarih ve 127 sayılı, Mersin Büyükşehir Belediye
Meclisinin 15/02/2019 tarih ve 140 sayılı kararlarının bölgedeki taşınmaz maliklerinin mülkiyet hakkının kullanımını 3194 sayılı Kanunun 8. maddesinin (d) fıkrasına aykırı olarak kısıtladığı gerekçesiyle yasada öngörülen süre sonuna kadar bu yöndeki işlemlerin iptali ve bu işlemlere dayalı oluşan mağduriyetlerin giderilmesini teminen yeni bir işlem tesis etmeleri; 2) 3194 sayılı
Kanunun ilgili hükümlerinde öngörülen süreler gözetilerek uygulama imar planının ivedilikle nazım imar planına uygun hale getirilmesi ve imar planının yürürlüğe girmesinden sonra en geç üç ay içinde, bu planı tatbik etmek üzere beş yıllık imar programının hazırlanması ve başvuranın taşınmazının imar planında belirtilen amaca uygun olarak kullanılması için ilgili Belediyesince kamulaştırma programına alınarak ivedilikle kamulaştırılması; taşınmazın kamulaştırma bedelinin, güncel rayiç bedel gözetilerek mümkünse uzlaşma yoluyla belirlenmesi ve kamulaştırma bedelinin makul sürede ödenmesini teminen yeni bir işlem tesis edilmesi; 3) Veya başvuranın talep etmesi halinde, kamulaştırma bedeli yerine 2942 sayılı Kanunun 26. maddesi hükümleri uygulanarak idarenin kamu hizmetine tahsis edilmemiş olan taşınmaz mallarından eşdeğer nitelikte bir taşınmaz ile trampa yoluna gidilmesi; 4) Kamulaştırmanın mümkün olmadığının değerlendirilmesi durumunda ise başvuranın ilgili mevzuatına uygun olarak yapacağı başvuruya istinaden taşınmazın imara açılması; hususlarında, Toroslar Belediye
Başkanlığı’na ve Mersin Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na tavsiyede bulunulmasını önermiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Başvuran özetle, Mersin ili, Toroslar ilçesi, … Mahallesi, … ada, …parsel sayılı taşınmazının 1/1000 ölçekli imar planında konut alanı fonksiyonuna ayrıldığını, 1/5000 ölçekli
Nazım İmar Planı revizyonu ile vasfının “park” ve “yol” olarak değiştirildiğini iddia ve şikâyetle, mağduriyetinin giderilmesi hususunda gereğini talep etmektedir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
13. İlgili idaresince ve başvuran tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde, başvuruya konu taşınmazın 13/05/2016 tarih ve 9760 yevmiye numarası ile başvuran adına satış yolu ile tescil edildiği, taşınmazın mevcut ve yürürlükteki plan olan Mülga
… Belediye Meclisinin 19/12/1992 tarih ve 44 sayılı kararı ile onaylı 1/1000 ölçekli uygulama imar planında Konut Alanı (Ayrık Nizam-2 kat) fonksiyonuna ayrıldığı, Mersin Büyükşehir
Belediyesi’nin 06.02.2018 tarih ve 91 sayılı kararı ile onaylanan Akdeniz, Toroslar, Yenişehir, Mezitli İlçeleri 1/5000 Ölçekli Nazım İmar Planı Revizyonunda taşınmazın kısmen “Yol”, kısmen “Park” fonksiyonuna ayrıldığı, başvuranın, plan askı süresi içinde (09.02.2018-
09.03.2018) itirazda bulunmadığı, gelen itirazların Mersin Büyükşehir Belediyesi’nin
31.07.2018 tarih ve 560 sayılı kararı ile değerlendirilerek planın bütünlüklü olarak yeniden
onaylandığı, söz konusu planın 06.08.2018-06.09.2018 tarihleri arasında askıya çıkarıldığı ve başvuranın bu süreçte de herhangi bir itirazının olmadığı; bu süreçte bahse konu taşınmazın içinde yer aldığı … Mahallesi için Toroslar Belediye Meclisinin 07/12/2018 tarih ve 127 sayılı, Mersin Büyükşehir Belediye Meclisinin 15/02/2019 tarih ve 140 sayılı Kararları ile …
Mahallesinde 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revize edilinceye kadar tüm imar ve ruhsat işlemlerinin durdurulmasına karar verildiği hususları tespit edilmiştir.
14. Başvuruya konu uyuşmazlık, taşınmazın 1/1000 ölçekli imar planında “konut” alanında kalmasına karşın, 1/5000 Ölçekli Nazım İmar Planı Revizyonunda kısmen “Yol”, kısmen
“Park” fonksiyonuna ayrılmasından kaynaklanmakta olup, taşınmaz maliki nazım imar planında yapılan revizyon ile taşınmazının vasfının değiştirilmesi nedeniyle mülkiyet hakkını ihlal edildiğini iddia etmektedir.
15. Bilindiği üzere 3194 sayılı İmar Kanunuyla, yerleşim yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla aynı
Kanunun 7. ve 8. maddesiyle belirli nüfusu aşan belediyelere imar planlarını hazırlama ve yürürlüğe koyma yükümlülüğü getirilmiş olup, Kanunun “Mekansal planlama kademeleri” başlıklı 6. maddesinde planlar, kapsadıkları alan ve amaçları açısından “bölge planları” ve
“imar planları” olarak iki ana kategoriye ayrılmış, imar planları da uygulamaya esas olan
“uygulama imar planları” ve bu planın hazırlanmasındaki temel hedefleri, ilkeleri ve arazi kullanım kararlarını belirleyen “nazım imar planları” olarak sınıflandırılmış, her planın bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanacağı kural altına alınmıştır.
16. Planların hazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasında uyulacak esaslara Kanunun 8.
maddesinde yer verilmiş olup, alt kademe planların, üst kademe planların kesinleştiği tarihten itibaren en geç bir yıl içinde ilgili idarece üst kademe planlara uygun hale getirilmesinin zorunlu olduğu, aksi halde, üst kademe planları onaylayan kurum ve kuruluşların alt kademe planlarını en geç altı ay içinde uygun hale getireceği ve resen onaylayacağı ve bu süre içinde ruhsat işlemlerinin, yürürlükte olan uygulama imar planına göre gerçekleştirileceği hüküm altına alınmıştır.
17. İmar planları onaylanarak bağlayıcılık kazandıktan sonra, idareler açısından bazı yükümlülükler meydana getirmekte olup, bu bağlamda 3194 sayılı Kanun’un 10. maddesi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
kapsamında belediyelere, imar planlarının yürürlüğe girmesinden itibaren en geç üç ay içinde, bu planı tatbik etmek üzere beş yıllık imar programı hazırlama, ilgili yatırımcı kamu kuruluşlarına ise imar programlarında kendi görev alanlarındaki kamu hizmetine tahsis edilmiş özel mülkiyete konu taşınmazları kamulaştırma yükümlülüğü getirilmiştir. Benzer bir düzenlemeye 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun Ek 1. maddesinde yer verilmiş olup, buna göre uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar için uygulama imar planlarının yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllık süre içerisinde imar programları veya imar uygulamalarının yapılacağı, bütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazların ilgili idarelerce kamulaştırılacağı veya her hâlde kişilerin mülkiyet hakkını kullanmasına engel teşkil edecek kısıtlılığı kaldıracak şekilde imar planı değişikliği yapılacağı/yaptırılacağı hüküm altına alınmıştır.
18. Yukarıda yer verilen ilgili mevzuat hükümlerine göre, nazım imar planları, şehrin ana dokusunu gösteren ve genel ilkeleri belirleyen planlar olup, imar planına konu düzenleme alanındaki “konut”, “ticaret”, “sosyal altyapı” alanları, “yeşil alanlar”, “teknik donatı alanları” ile “yerleşim dışı alanlar” ve “ulaşım sistemleri” bu plan kapsamında belirlenmekte, planın uygulanması için gerekli tüm teknik ayrıntılar ise (bölgeler itibarıyla yapı adaları, yoğunluk ve düzeni, uygulama için gerekli imar programlarına esas olacak uygulama etapları gibi) uygulama imar planları ile ortaya konmaktadır (AYM, Yunis Ağlar, B. No: 2013/1239, 20/3/2014).
Kanunun 6. ve 8. maddelerinde ifadesini bulan kentsel planlamanın temel unsurlarından birisi olan imar planlarının kademeli birlikteliği ilkesine göre 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarının üst ölçekli plan olan 1/5000 ölçekli nazım imar planlarına uygun olması yasal bir zorunluluk olup, yasa koyucu alt ölçekli planların, üst ölçekli planlara uygun hale getirilmesi için ilgili idarelere en fazla 18 aylık bir süre tanımış, bu süre içinde de ruhsat işlemlerinin, yürürlükte olan uygulama imar planına göre gerçekleştirileceği güvencesini vermiştir.
19. Bu doğrultuda başvuruya konu uyuşmazlık incelendiğinde, başvuranın 1/1000 ölçekli planda “konut” alanı fonksiyonuna ayrılan taşınmazının, nazım imar planı revizyonu ile vasfının değiştirilerek “yol” ve “park” fonksiyonuna ayrılması nedeniyle, başvuranın taşınmazı üzerinde mülkiyet hakkından kaynaklanan yetkilerini kullanmasının önemli ölçüde sınırlandırılarak mülkiyet hakkına müdahalede bulunulduğu değerlendirilmiştir. Yukarıda izah edildiği üzere, imar planlarının kademeli birlikteliği ilkesine göre ilgili idaresince alt ölçekli planın üst ölçekli plana yasada öngörülen süre içinde uygun hale getirilmesi yasal bir zorunluluk olup, mevcut ve yürürlükte olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planına göre de başvuranın parseli üzerinde kısıtlılık getiren bir plan kararı bulunmamaktadır.
20. Bununla birlikte, her ne kadar yürürlükteki uygulama imar planına göre başvuranın taşınmazı konut alanında kalmaktaysa da ve ilgili idaresince parsel üzerinde kısıtlılık getiren bir plan kararı bulunmadığı belirtilmekteyse de, Toroslar Belediye Meclisinin 07/12/2018 tarih ve 127 sayılı, Mersin Büyükşehir Belediye Meclisinin 15/02/2019 tarih ve 140 sayılı Kararları ile başvuranın taşınmazının da içinde yer aldığı … Mahallesinde “imar ve ruhsat işlemleri” durdurulmak suretiyle, bölgedeki taşınmaz maliklerinin mülkiyet hakkının kullanımının 3194
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
sayılı Kanunun 8. maddesinin (d) fıkrasında belirtilen 18 aylık süre gözetilmeksizin kısıtlandığı tespit edilmiştir.
21. Başvuran, taşınmazının vasfının, nazım imar planı revizyonu ile “konut” alanı fonksiyonundan “park” ve “yol” alanı fonksiyonuna kaydırılması nedeniyle mülkiyet hakkının kullanımının sınırlandırılmak suretiyle mağdur edildiğini iddia etmektedir.
22. Bilindiği üzere imar planları onaylanarak bağlayıcılık kazandıktan sonra, sadece idareler değil aynı zamanda bireyler açısından da bazı yükümlülükler meydana getirmektedir. Örneğin, özel hukuk gerçek ve tüzel kişileri imar sınırları içindeki her türlü imar ve yapı faaliyeti için imar plan ve programına uygun davranmak, idarenin iznini almak ve belirlediği kıstas ve sınırlara uygun olarak yapı inşa etmekle mükelleftirler. Bu bağlamda taşınmaz, imar planlarında kamu hizmetlerine tahsis edilmiş olan yerlerde kalmış ise kamulaştırma işlemine konu teşkil edeceğinden satış değerinin düşmesi, rayiç bedeli üzerinden satılma şansının azalması beklenmekte, malik ancak idarenin 3194 sayılı Kanunun 10. maddesi ve 2942 sayılı Kanunun
Ek 1. maddesi hükümlerinde yer alan yükümlülüklerini yerine getirdiği takdirde kamulaştırma bedeline ulaşmak suretiyle makul bir tazmin elde edebilmektedir.
23. Hâlihazırda şikâyetin hukuki dayanağı “nazım imar planı revizyonu ile taşınmaza getirilen vasıf değişikliği” olup, 3194 sayılı Kanun hükümleri gereğince bu plan sonrasında uygulama imar planı yapılacak, uygulama imar planının yapılması sonrasında ise taşınmazın imar programına alınmasıyla kamulaştırma süreci başlayacaktır. Dolayısıyla nazım imar planı ile yapılan değişiklik sonrasında, yasa koyucunun, 3194 sayılı Kanunun 8. maddesi ile alt kademe planların, üst kademe planlara uygun hale getirilmesi için üst kademe planın kesinleştiği tarihten itibaren ilgili idarelere tanıdığı toplamda 18 aya tekabül eden süre hâlihazırda da devam etmekte olup, henüz uygulama imar planı yapılmadığından ve uygulama planı yapıldıktan sonra
5 yıl içinde taşınmazın imar programına alınması suretiyle yapılacak kamulaştırma işlemi ile
idarenin başvuranın mülkiyet hakkının kısıtlanması nedeniyle uğradığı zararı tazmin imkânı olduğundan, bu aşamada başvuranın kamu yararının gerekleri ile mülkiyet hakkı arasında gözetilmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kalmadığı tespit edilmiştir.
24. Yukarıda yer verilen ilgili mevzuat ve yapılan açıklamalar kapsamında konu ele alınıp değerlendirildiğinde, başvuranın 1/1000 ölçekli planda “konut” alanı fonksiyonuna ayrılan taşınmazının, nazım imar planı revizyonu ile vasfının değiştirilerek “yol” ve “park” fonksiyonuna ayrılması nedeniyle mülkiyet hakkına müdahalede bulunulduğu, imar planlarının kademeli birlikteliği ilkesine göre ilgili idaresince 1/1000 ölçekli planın 1/5000 ölçekli plana uygun hale getirilmesinin yasal bir zorunluluk olduğu, ancak uygulama imar planı revize edilinceye kadar Toroslar Belediye Meclisinin 07/12/2018 tarih ve 127 sayılı, Mersin
Büyükşehir Belediye Meclisinin 15/02/2019 tarih ve 140 sayılı Kararları ile başvuranın taşınmazının da içinde yer aldığı … Mahallesinde “imar ve ruhsat işlemleri”nin durdurulması yönünde kararlarının bölgedeki taşınmaz maliklerinin mülkiyet hakkının kullanımını 3194 sayılı Kanunun 8. maddesinin (d) fıkrasına aykırı olarak kısıtladığı; öte yandan, henüz
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
uygulama imar planı yapılmadığından ve uygulama planı yapıldıktan sonra 5 yıl içinde taşınmazın imar programına alınması suretiyle yapılacak kamulaştırma işlemi ile idarenin başvuranın mülkiyet hakkının kısıtlanması nedeniyle uğradığı zararı tazmin imkânı olduğundan bu aşamada başvuranın mülkiyet hakkının korunması ile kamu yararının gerekleri arasında gözetilmesi gereken adil dengenin bozulmadığı başvuranın meşru sayılamayacak ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kalmadığı hususları tespit edilmiş, bu tespitler ışığında Anayasa ile güvence altına “mülkiyet hakkına saygı” ilkesinin korunmasını teminen idareye tavsiyede bulunulması gerektiği kanaati ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 25. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden idarenin iyi yönetim ilkelerinden “dürüstlük”, makul “sürede karar verme” “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun davrandığı öte yandan yukarıda hukuki gerekçe başlığı altında incelendiği üzere Belediye Meclis kararları yönünden “kanunilik” ilkesine riayet etmediği tespit edilmiş olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uygun hareket etmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
26. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Mersin mahkemeleri nezdinde adli ve idari yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜ ile Anayasa ile güvence altına alınan “mülkiyet hakkına saygı” ilkesinin korunmasını teminen; 1. Uygulama imar planı revizyonu yapılıncaya kadar başvuranın taşınmazının da içinde yer aldığı … Mahallesinde “imar ve ruhsat işlemleri”nin durdurulması yönündeki Toroslar
Belediye Meclisinin 07/12/2018 tarih ve 127 sayılı, Mersin Büyükşehir Belediye
Meclisinin 15/02/2019 tarih ve 140 sayılı kararlarının bölgedeki taşınmaz maliklerinin mülkiyet hakkının kullanımını 3194 sayılı Kanunun 8. maddesinin (d) fıkrasına aykırı olarak kısıtladığının tespitiyle yasada öngörülen süre sonuna kadar bu yöndeki işlemlerin iptali; 2. 3194 sayılı Kanunun ilgili hükümlerinde öngörülen süreler gözetilerek uygulama imar planının ivedilikle nazım imar planına uygun hale getirilmesi ve imar planının yürürlüğe girmesinden sonra en geç üç ay içinde, bu planı tatbik etmek üzere beş yıllık imar
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
programının hazırlanması ve başvuranın taşınmazının imar planında belirtilen amaca uygun olarak kullanılması için ilgili Belediyesince kamulaştırma programına alınarak ivedilikle kamulaştırılması; taşınmazın kamulaştırma bedelinin, güncel rayiç bedel gözetilerek mümkünse uzlaşma yoluyla belirlenmesi ve kamulaştırma bedelinin makul sürede ödenmesini teminen yeni bir işlem tesis edilmesi; 3. Veya başvuranın talep etmesi halinde, kamulaştırma bedeli yerine 2942 sayılı Kanunun 26.
maddesi hükümleri uygulanarak idarenin kamu hizmetine tahsis edilmemiş olan taşınmaz mallarından eşdeğer nitelikte bir taşınmaz ile trampa yoluna gidilmesi; 4. Kamulaştırmanın mümkün olmadığının değerlendirilmesi durumunda ise başvuranın ilgili mevzuatına uygun olarak yapacağı başvuruya istinaden taşınmazın imara açılması; Hususlarında, TOROSLAR BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA ve MERSİN BÜYÜKŞEHİR
BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kararın, BAŞVURANA, TOROSLAR BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA ve MERSİN
BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.